Βαρθολομαίος, ο Οικουμενικός Πατριάρχης — ΕΡΤ, 22.10.2026

Βαρθολομαίος, ο Οικουμενικός Πατριάρχης — ΕΡΤ, 22.10.2026

........
.......Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Η αποστολή του Πατριαρχείου είναι να συνεχίσει το μήνυμα του Χριστού. Ό,τι κι αν πράττει η Εκκλησία, πρέπει να το κάνει εν αγάπη. Αυτή είναι η ουσία του Ευαγγελίου, η ουσία της θρησκείας μας. Και μέσα στον ταραγμένο κόσμο του 21ου αιώνος αυτή η αποστολή της Εκκλησίας, να ειρηνεύει τον κόσμο, γίνεται ακόμα πιο επιτακτική. Ο Χριστός είπε: «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, ότι αυτοί υιοί Θεού κληθήσονται».

Δοξάζω και ενώπιόν σας τον Άγιο Θεό, πράγμα το οποίον το κάνω πάντοτε, μέρα και νύχτα, διότι με αξίωσε, εντός εισαγωγικών, να ξεπεράσω όλους τους προκατόχους μου ως προς τη διάρκεια της πατριαρχίας.

Δεν είναι μικρό πράγμα να φτάσει κανείς, ένας άνθρωπος της ηλικίας μου και με τις ελλείψεις και τις αδυναμίες του, να φτάσει αισίως σε αυτόν τον ιστορικό σταθμό. Η Εκκλησία, όπως επεβίωσε δύο χιλιάδες χρόνια, πρέπει να επιβιώσει και να συνεχίσει την οικουμενική αποστολή της και εις το μέλλον. Μέχρι της συντελείας των αιώνων. Δεν έχει ένα χρονικό όριο, δεν έχουμε ημερομηνία λήξεως

Με τη χάρη του Θεού, από τους πρώτους μήνες της ταπεινής πατριαρχίας μου έβαλα ως στόχο μου να ενισχύσω την πανορθόδοξο ενότητα και συνεργασία. Και έτσι καθιέρωσα τον θεσμό των Συνάξεων των Ορθοδόξων Προκαθημένων. Συνεκάλεσα σε αυτήν ακριβώς την αίθουσα που είμαστε τώρα όλοι μαζί την πρώτη Σύναξη των Ορθοδόξων Προκαθημένων.

Κατορθώσαμε στο τέλος των εργασιών μας να εκδώσουμε ένα κοινό ανακοινωθέν, διά του οποίου εκφραζόταν η ενιαία φωνή της Ορθοδοξίας στις αρχές του 21ου αιώνος.

Αφήγηση: Υλοποιώντας το μείζον καθήκον του Οικουμενικού Πατριαρχείου υπέρ της ευστάθειας και της ενότητας της Ορθοδοξίας, καθιερώθηκαν οι Συνάξεις των Προκαθημένων. Υπέρτατο επιστέγασμα των ενωτικών πρωτοβουλιών ήταν η διεξαγωγή της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου τον Ιούνιο του 2016 στην Κρήτη.

Ένας καρπός των οραμάτων του Οικουμενικού Πατριάρχη, έπειτα από προετοιμασία δεκαετιών, προκειμένου να δοθεί τέλος στην εσωστρέφεια και η Ορθοδοξία να αποκτήσει κοινή προς τα έξω φωνή. Ήταν μια ευλογημένη στιγμή, όμως ορισμένες Εκκλησίες επέλεξαν να απουσιάσουν.

Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Ως τόπος διεξαγωγής της Συνόδου είχε αρχικά οριστεί ο Ναός της Αγίας Ειρήνης, δίπλα στην Αγία Σοφία. Μεταφέραμε τον τόπο της Συνόδου στην Ορθόδοξο Ακαδημία της Κρήτης και κάναμε τη Σύνοδο, στην οποία, δυστυχώς, πάλι η Ρωσική Εκκλησία — η Εκκλησία της Ρωσίας, ακριβέστερον — και τρεις άλλες Εκκλησίες, τα Πατριαρχεία Αντιοχείας, Βουλγαρίας και Γεωργίας, την τελευταία στιγμή δεν προσήλθαν και δεν έλαβαν μέρος στην [Αγία και Μεγάλη Σύνοδο]. Η Σύνοδος, όμως, με δέκα Εκκλησίες έγινε.

Αφήγηση: Παραλλήλως, ο Οικουμενικός Πατριάρχης ήταν ο πρώτος μετά το 1054 Προκαθήμενος της Ορθόδοξης Εκκλησίας που παρέστη σε ενθρόνιση Πάπα, το 2013, κίνηση που σφυρηλάτησε τις προσπάθειες σύγκλισης με τη Δύση.

Είχαν προηγηθεί εκατέρωθεν επισκέψεις σε Βατικανό και Κωνσταντινούπολη, ενώ η σχέση του με τον Πάπα Φραγκίσκο αποτέλεσε παράδειγμα αμοιβαίας κατανόησης και εκτίμησης μεταξύ Εκκλησιών, παρά τις δομικές διαφορές. Η κοινή προσευχή με τον Πάπα Λέοντα στη Νίκαια της Βιθυνίας τον Νοέμβριο του 2025 σηματοδότησε τη δέσμευση στη συνέχιση του διαλόγου.

Λειτουργική απόκριση: Αμήν.

Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Πιστεύω ότι μια μέρα θα ευδοκήσει ο Κύριος να φτάσουμε στην πολυπόθητη ενότητα, την οποία είχαμε κατά την πρώτη χιλιετία, και να έχουμε και πάλι κοινωνία εν τη πίστει και εν τοις μυστηρίοις.

Πολλοί παρεξηγούν τον σκοπό και το πνεύμα αυτών των διαλόγων μεταξύ των διηρημένων χριστιανών και λένε ότι είναι πολυτέλεια, δεν πρόκειται να βγει τίποτε. Αυτό δεν είναι έργο ανθρώπων, αν θα βγει κάτι και πότε, αλλά είναι έργο της πρόνοιας του Θεού. Το θέλημά Του είναι «ίνα πάντες εν ώσιν». Να γίνουν όλοι μία ποίμνη, εις ποιμήν, και αυτός ο ποιμήν θα είναι ο ίδιος ο Χριστός.

Η Εκκλησία μας, η οποία πιστεύει ότι συνεχίζει την παράδοση της αδιαιρέτου Εκκλησίας, έχει επηρεάσει κάπως την αδελφή Καθολική Εκκλησία με το θέμα της συνοδικότητος. Αυτή τη στιγμή συζητούμε το Φιλιόκβε και το αλάθητο του Πάπα και ελπίζουμε ότι, με την πάροδο των ετών, κυρίως με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, θα φτάσουμε εκεί που επιδιώκουμε να φτάσουμε: στην [ποθητή] ενότητα, εν τω κοινώ ποτηρίω, όπως έλεγε ο μακαριστός προκάτοχός μου, ο Πατριάρχης Αθηναγόρας. Στο κοινό ποτήριο. Να μπορούμε να λειτουργήσουμε μαζί και να κοινωνήσουμε από το ίδιο Άγιο Ποτήριο.

Αφήγηση: Ο Οικουμενικός Πατριάρχης ανέλαβε καθήκοντα σε μια εποχή ανατροπών, όταν η κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων σήμανε το τέλος της καταπίεσης των Εκκλησιών στις ανατολικές χώρες.

Η ανάληψη της πνευματικής ευθύνης προς την αναστήλωση της Ορθοδοξίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο βάθυνε τις διαφορές σε μια σειρά αυτοκέφαλων Εκκλησιών, κυρίως έναντι της Ρωσίας. Κεντρικό, αλλά όχι το μόνο επίδικο, η εκχώρηση αυτοκεφάλου στην Εκκλησία της Ουκρανίας.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο θα διατηρεί το πρωτείο της διακονίας εις το διηνεκές, εκφράζοντας τη συνείδηση της Ορθοδοξίας εν συνόλω και καταδικάζοντας το φαινόμενο του εθνοφυλετισμού.

Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Η ενότητα των Εκκλησιών είναι κατ’ εξοχήν υπερεθνική. Οι πράξεις και η ζωή του Οικουμενικού Πατριαρχείου διαμέσου των αιώνων αποδεικνύουν το πόσες θυσίες έκανε για να κρατήσει αυτή την ενότητα και να διακονήσει το σύνολο της Ορθοδοξίας.

Όλες οι Εκκλησίες των Βαλκανίων και η Εκκλησία της Ρωσίας ήσαν κάποτε τμήματα της δικαιοδοσίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Όταν ήρθε η στιγμή, το Πατριαρχείο μας τις απογαλάκτισε, τους έδωσε την ανεξαρτησία τους, τις έκανε τοπικές ανεξάρτητες Εκκλησίες, όπως προ λίγων ετών την Εκκλησία της Ουκρανίας. Που σημαίνει ότι δεν ζητούμε όλα για τον εαυτό μας, αλλά δίνουμε.

Στην εκκλησιαστική γλώσσα υπάρχει η λέξη «κένωση». Το Πατριαρχείο κενούται, αποκόπτει τμήματα από το σώμα του και κάνει αυτοκέφαλες Εκκλησίες. Η πρώτη που έτυχε αυτής της ευεργεσίας ήταν η Εκκλησία της Ρωσίας τον 16ο αιώνα.

Η αδελφή Εκκλησία της Ρωσίας, η οποία [ήταν] η πρώτη ευεργετηθείσα από τη Μητέρα Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης, δυστυχώς συμπεριφέρεται με αγνωμοσύνη και με αχαριστία. Είναι ένα παράπονο δικαιολογημένο, διότι, αντί να σεβαστεί την Εκκλησία τη Μητέρα, που της έδωσε τον Χριστιανισμό, τον πολιτισμό, προσπαθεί να υποσκάψει τα θεμέλια του Οικουμενικού Θρόνου για να πάρει τάχα την ηγεσία της Ορθοδοξίας.

Αυτό δεν πρόκειται να συμβεί ποτέ. Το Πατριαρχείο μας, από την αρχή της [εκρήξεως] αυτού του πολέμου, στάθηκε στο πλευρό των Ουκρανών αδελφών μας, διότι είναι τα θύματα αυτού του πολέμου. Είναι οι δεχθέντες την επίθεση της Ρωσίας και άρα είχαν κάθε δικαίωμα να αμυνθούν.

Είναι μία μεγάλη πληγή στο σώμα της Ορθοδοξίας. Αυτό που λέει ο αδελφός Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος, ότι ο διεξαγόμενος είναι ιερός πόλεμος, είναι απαράδεκτον και αδιανόητον. Δεν υπάρχει ιερός πόλεμος.

Απαντώ λίγο απότομα σε αυτό που λέει ο Μακαριότατος και λέγω ότι είναι διαβολικός πόλεμος.

Ήρθα τον Σεπτέμβριο, τέτοια εποχή, του 1954, με κοντό παντελονάκι, με συστατικό γράμμα του τότε Μητροπολίτου Ίμβρου και Τενέδου. Η Χάλκη μιλάει στην ψυχή μου.

Μπήκα σε έναν καινούργιο κόσμο. Πολλά παιδιά από διάφορα μέρη του κόσμου, κυρίως από την Ελλάδα και από την Κύπρο, αλλά και από την Κωνσταντινούπολη, διότι τότε η ομογένεια ήταν πολυάριθμη.

Είχαμε ακόμη και μαθητάς από την Αφρική. Είχαμε και μαθητάς από την Αιθιοπία, από την Ουγκάντα, αλλά ήμασταν μία οικογένεια. Είχαμε όλοι, μικροί και μεγάλοι, κοινό πρόγραμμα. Ξυπνούσαμε με το ξυπνητήρι, [με] το οποίο περιήρχετο και χτυπούσε σε όλους τους διαδρόμους και τους κοιτώνες ένας υπάλληλος της Σχολής.

Κατεβαίναμε στον ναό, είχαμε πρωινή προσευχή. Πηγαίναμε όλοι υποχρεωτικά στον Εσπερινό και μετά τον Εσπερινό μάς έδιναν λίγο ψωμί και τυρί. Αν ήταν Τετάρτη και Παρασκευή, ψωμί και ελιές. Και βγαίναμε στον λόφο, ανάμεσα στα πεύκα. Αργότερα, στις μεγάλες τάξεις, κάναμε όνειρα και σχέδια για το μέλλον, για τη διακονία μας στην Εκκλησία.

Να σας πω μία σκανταλιά. Ήμασταν στους κοιτώνες έξι-επτά σε κάθε θάλαμο, έξι-επτά μαθητές. Και πήγαιναν να κοιμηθούν, αλλά οι συμμαθητές τους που πλάγιαζαν νωρίτερα έβαζαν σκοινιά στα κρεβάτια και, επειδή δεν είχε φως, όταν πήγαιναν οι άλλοι σκόνταφταν και έπεφταν. Κάτι τέτοια κάναμε.

Ο επιμελητής ο καημένος, που ήταν υπεύθυνος για την τάξη και για την πειθαρχία, τραβούσε τα ελέη του Θεού ώσπου να μας καθησυχάσει όλους και να υπάρξει στο κτίριο απόλυτος ησυχία το βράδυ.

Συνομιλητής [πιθανώς]: Άλλα; ΟΚ.

Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Διάβαζα Στρατή Μυριβήλη, ποίηση Καβάφη, Παλαμά, Δροσίνη. Και μάλιστα τότε, το 1954, εγκαινίασα ένα τετράδιο. Το έχω και κάθε φορά που το παίρνω στα χέρια μου συγκινούμαι.

Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Γράφει απ’ έξω: «Δημήτριος Αρχοντώνης, Ιερά Θεολογική Σχολή Χάλκης, Νοέμβριος 1954». Και σε αυτό το τετράδιο αντέγραφα ποιήματα διαφόρων ποιητών, τα οποία μιλούσαν στην ψυχή, με συγκινούσαν. Έζησα έντεκα χρόνια σε αυτό το ειδυλλιακό περιβάλλον του Λόφου της Ελπίδος, όπως λέγεται. Στα τουρκικά λέγεται Ümit Tepesi.

Έχω ιδιαίτερη αγάπη και καημό για τη Σχολή. Όταν έγινα Πατριάρχης και στις 2 Νοεμβρίου το 1991 εξεφώνησα τον ενθρονιστήριο λόγο μου, είπα ότι με τη χάρη του Θεού, ως Πατριάρχης, θα κάνω αυτό και εκείνο και [εκείνο]. Και ένα από τα πρώτα που έβαλα ως στόχο της πατριαρχίας μου ήταν να επαναλειτουργήσει η Σχολή.

Αφήγηση: Η επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης παραμένει ανεκπλήρωτος πόθος της απανταχού Ορθοδοξίας. Βοηθός σχολάρχης έως ότου το τουρκικό κράτος προχώρησε στο κλείσιμο της Σχολής το 1971, ο Οικουμενικός Πατριάρχης παραμένει πνευματικά συνδεδεμένος με τη Χάλκη.

Το αίτημα επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής είναι διεθνές. Έχει τεθεί επανειλημμένως προς την τουρκική ηγεσία από Αμερικανούς προέδρους, κυβερνήσεις, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Κοινοβούλιο, καθώς και φορείς υπεράσπισης των θρησκευτικών ελευθεριών.

Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Άρχισε ένας διάλογος μεταξύ Θεολογικής Σχολής, μεταξύ Πατριαρχείου και Άγκυρας και Υπουργείου Παιδείας, ο οποίος διάλογος και οι διαπραγματεύσεις ως προς τις λεπτομέρειες του εγχειρήματος συνεχίζονται.

Ψαλμωδία: Ευλογητός ει, Χριστέ ο Θεός ημών, ο πανσόφους τους αλιείς αναδείξας, καταπέμψας αυτοίς το Πνεύμα το Άγιον.

Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Υπήρχαν όλοι αυτοί οι υπερσυντηρητικοί ή, καλύτερα, φανατικοί κύκλοι, οι οποίοι πολεμούσαν το Πατριαρχείο. Πολεμούσαν εν γένει τη χριστιανική παρουσία. Και τους Αρμενίους και εμάς και όλους.

Μία ωμή έκφραση αυτών των αντιλήψεων, αυτού του φανατισμού, ήταν, όπως θα ξέρετε, τα Σεπτεμβριανά γεγονότα, τα λεγόμενα Σεπτεμβριανά του 1955, που έσπασαν και ρήμαξαν εκκλησίες, κοιμητήρια, καταστήματα, σπίτια. Ό,τι μπορείτε να φανταστείτε των χριστιανών, των μειονοτήτων γενικά, αλλά κυρίως και πρωτίστως των Ρωμιών.

Όσοι επιζούμε εκ των αποφοίτων της Χάλκης φέρουμε μέσα μας ζωντανές όχι μόνο τις αναμνήσεις, αλλά και τις εμπειρίες και το φρόνημα και το πνεύμα της Χάλκης.

Πριν ανεβώ στη Θεολογική Σχολή εδώ στη Χάλκη, με είπε ο γέροντας, ο Μελίτων: «Να πας να φιλήσεις το χέρι του Πατριάρχου Αθηναγόρου, να πάρεις την ευχή του». Και με είπε [ο Πατριάρχης]: «Τώρα θα πας σε ένα σπουδαίο σχολείο, στη Χάλκη. Μακάρι να γίνεις κληρικός αποφοιτώντας απ’ εκεί. Και πρέπει να είσαι επιμελής, πρέπει να είσαι σεμνός, εργατικός κ.λπ., για να μην προσβάλλεις και να μη ντροπιάσεις ποιον;».

Λέω: «Τον δεσπότη που με έστειλε, τον γέροντά μου».
«Και ακόμα περισσότερο;».
«Τους γονείς μου».
«Και ακόμα περισσότερο;», επέμενε.
«Να μη ντροπιάσω την πατρίδα μου, την Ίμβρο».
«Και πιο πολύ;».
Δεν θυμάμαι τι είπα, δεν είχα τι να πω. «Να μη ντροπιάσω ποιον;». Με λέει ο Πατριάρχης: «Τον εαυτό σου».
Προσεύχομαι.

Είναι προνόμιο να ζει κανείς στην Κωνσταντινούπολη. Είναι ευλογία Θεού να ζει σε αυτή την πόλη, που είναι σταυροδρόμι λαών και πολιτισμών.

Για εμάς τους χριστιανούς, Έλληνας, Ορθοδόξους, έχει μια ολόκληρη ιστορία, μια ευλογία, ένα παρελθόν. Η ομογένεια της Πόλης είναι πάντοτε εδώ, άλλοτε περισσότερη, άλλοτε ολιγότερη. Και μόνοι και μετά πολλών είμαστε εδώ.

Διαμέσου των αιώνων είχε πολύ περισσότερη Ρωμιοσύνη η Πόλη. Λυπούμεθα πολύ γιατί έφυγαν ή αναγκάστηκαν να φύγουν. Τα Σεπτεμβριανά, οι απελάσεις του ’64…

Εμείς εδώ στο Πατριαρχείο το λέμε πάντοτε και έχουμε αυτή την ευγενή φιλοδοξία: να έχουμε τον ρόλο του γεφυροποιού. Ιδιαιτέρως το τονίζω, μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας. Εδώ είμαστε σε τουρκικό έδαφος, αλλά είμαστε Έλληνες. Είμαστε Ορθόδοξοι, είμαστε χριστιανοί.

Στην Τουρκία είμαστε συνηθισμένοι να συνυπάρχουμε με τους μουσουλμάνους αδελφούς μας και συνυπάρχουμε γενικά ειρηνικά. Η εκμετάλλευση της θρησκείας για γεωπολιτικούς λόγους, αυτό είναι το επικίνδυνο. Οδηγεί σε φανατισμούς, οδηγεί σε ρήξεις, σε διαιρέσεις. Και ακόμα πιο τρομερό είναι να γίνονται εγκλήματα εν ονόματι της θρησκείας.

Ένας πόλεμος εν ονόματι της θρησκείας είναι ουσιαστικά ένας πόλεμος εναντίον της θρησκείας.

Αφήγηση: «Η Ρωμιοσύνη είναι δύναμη που διαρκώς μεταμορφώνει τον άκοσμο κόσμο σε κάλλος, ισχύ, ευπρέπεια». Σε αυτή τη φράση του Οικουμενικού Πατριάρχη συμπυκνώνεται η ουσία της Ρωμιοσύνης.

Ο εκάστοτε Οικουμενικός Πατριάρχης είναι πρώτα Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως και ποιμενάρχης των Ρωμιών. Οι έννοιες είναι αλληλένδετες στο βάθος των αιώνων. Άλλωστε, η μνήμη, η ιστορία και τα πεπραγμένα των Ρωμιών της Πόλης θα μένουν αναλλοίωτα στον χρόνο, ενώ το Οικουμενικό Πατριαρχείο θα εκφράζει παγκοσμίως τις αξίες της ελληνορθόδοξης παράδοσης.

Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Το Πατριαρχείο μας ήταν πάντοτε και είναι και σήμερα το κέντρο της εκκλησιαστικής, θρησκευτικής, κοινωνικής, κοινοτικής ζωής της Ρωμιοσύνης. Δεν νοείται το Πατριαρχείο χωρίς έστω και λίγο ποίμνιο εδώ και δεν νοείται το ποίμνιο αυτό, η Ρωμιοσύνη, χωρίς τη Μητέρα Εκκλησία. Ο Πατριάρχης είναι ο πατέρας της Ρωμιοσύνης της Πόλεως.

Προσωπικώς εγώ, σε κάθε εκδήλωση της Ρωμιοσύνης, προσπαθώ να είμαι παρών. Δεν υπάρχουν διακρίσεις. Είμαστε για τους χριστιανούς μας και οι χριστιανοί μας είναι το άμεσο ποίμνιό μας, το οποίο το χρειαζόμαστε, το αγαπούμε και το προστατεύουμε.

Θα επαναλάβω τα λόγια του Πατριάρχου Αθηναγόρου, που όταν τον ρωτούσαν «πόσοι Ρωμιοί είστε εδώ;», έλεγε: «Λίγοι και αμέτρητοι».

Γιατί οι ψυχές όλων των προ ημών, των χιλιάδων και των εκατομμυρίων, είναι ζωντανές. Οι τάφοι τους είναι εδώ, οι μνήμες τους είναι ζωντανές σε εμάς τους σημερινούς κατοίκους της Πόλεως. Βλέπουμε το μεγαλείο τους, τα έργα των χειρών τους, τον πολιτισμό υψηλού επιπέδου τον οποίον εδημιούργησαν και, αφενός μεν, σεμνυνόμεθα και καυχώμεθα, αφετέρου δε συναισθανόμεθα την ευθύνη που έχουμε εμείς οι ολίγοι να συντηρήσουμε αυτά που έκαναν εκείνοι οι πολλοί τότε.