Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΟΙ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΙΑΜΒΛΙΧΟ - Giuseppe Coco. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΟΙ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΙΑΜΒΛΙΧΟ - Giuseppe Coco. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 17 Ιουλίου 2023

ΟΙ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΙΑΜΒΛΙΧΟ (1)

 ΟΙ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΙΑΜΒΛΙΧΟ 

Του Giuseppe Coco.
         
Ι. Η ΝΕΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΙΑΜΒΛΙΧΟΥ.
          

Οι μελετητές οι οποίοι ασχολήθηκαν με την σκέψη τού Ιάμβλιχου βρέθηκαν συχνά απέναντι σε έναν φιλόσοφο ο οποίος στο καλό και στο κακό σημειώνει μία εξέλιξη στο εσωτερικό τής νεοπλατωνικής σχολής.
          Το ανανεωτικό μέγεθος τής φιλοσοφίας του συνίσταται στο γεγονός ότι αυτός, διαφορετικά από τον Πλωτίνο και τον Πορφύριο, συντάσσεται πλήρως με την θεουργία τών Χαλδαϊκών Λόγων, σε τέτοιο βαθμό ώστε να τους θεωρήσει ολοκλήρωση και απαραίτητο μέρος τού φιλοσοφικού του συστήματος.
          Μία τέτοια στάση ήταν εντελώς εναλλακτική στο νεοπλατωνικό πνεύμα, από την στιγμή που το μυστικο-νοητικό ίχνος τού Πλωτίνου δεν άφηνε χώρους στο παράλογο τών τελετών τής λατρείας ή τουλάχιστον όπως συνέβη με τον Πορφύριο, ανεχόταν με πολλές επιφυλάξεις τίς θεουργικές πρακτικές.
          Η προσχώρηση του Ιάμβλιχου στην Θεουργία έθεσε το πρόβλημα τής κατανοήσεως τού ρόλου που διαδραμάτισε αυτή η τέχνη στην φιλοσοφία του και γενικότερα, άνοιξε τον διάλογο γύρω από την θετική ή αρνητική αξία τής στροφής που επέβαλλε στην νεοπλατωνική σχολή. Σχετικά μ’αυτά τα προβλήματα οι απαντήσεις τής κριτικής υπήρξαν διαφορετικές και αντιφατικές πολλές φορές, έτσι ώστε η κατανόηση τής φιλοσοφικής προσωπικότητας τού Ιάμβλιχου υπήρξε δύσκολη για πολύ καιρό.
          Η πρώτη σοβαρή ερμηνεία τής σκέψης τού Ιάμβλιχου δόθηκε από τον Zeller στην δική του ιστορία τής Ελληνικής φιλοσοφίας: “Αυτό που γνωρίζουμε γι’αυτόν (τον Ιάμβλιχο) μάς τον παρουσιάζει όχι σαν φιλόσοφο, τον οποίο ενδιαφέρει η ακρίβεια και η επιστημονική λογική, όσο σαν Θεολόγο, στον οποίο ενδιαφέρει η στοχαστική αιτιολόγηση τής Θετικής θρησκείας και τών δογμάτων της”. Και πάντοτε ο Zeller σ’ένα άλλο σημείο λέει: “Είναι προφανές ότι οι φιλοδοξίες τού Ιάμβλιχου τείνουν περισσότερο στον Θεολογικό διαλογισμό παρά στις καθαρά φιλοσοφικές μελέτες. Ανάμεσα σ’αυτές τις τελευταίες μόνον οι ψυχολογικές έρευνες, οι οποίες έχουν κάποια αξία, αποκαλύπτουν μία κάποια ανεξαρτησία. Ενώ αυτός αφιερώνεται με πολύ μεγαλύτερο ζήλο στην απολογία και στην ερμηνεία τών πολυθεϊστικών θρησκειών.
          Βάσει αυτών τών ιδεών ο Zeller συνεπέρανε ότι η σκέψη τού Ιάμβλιχου χαρακτηριζόταν ουσιωδώς από το θρησκευτικό στοιχείο και ότι όπως ήταν αναμενόμενο, ακόμη και το πρακτικό μέρος τής ειδωλολατρίας και τού πολυθεϊσμού, η θεουργία και η μαντική βρήκε στον Ιάμβλιχο έναν δυνατό υπερασπιστή”.
          Έτσι λοιπόν στα μάτια τού Zeller ο Ιάμβλιχος φαινόταν περισσότερο Θεολόγος και ένας Θεουργός παρά ένας φιλόσοφος προικισμένος με φιλοσοφικό ειδικό βάρος. Στον Zeller όμως αυτή η σημείωση ήταν φορτωμένη με αρνητικούς τόνους, από την στιγμή που η έλλειψη απολύτου εμπιστοσύνης στην νόηση και στην επιστημονικότητα τής φιλοσοφίας ερμηνευόταν σαν το σύνδρομο ενός εκφυλισμού τού νεοπλατωνισμού (και γενικότερα τού ελληνικού ορθολογισμού) στο παράλογο τής θρησκείας και στη δεισιδαιμονία τής λατρείας. Και πράγματι στο σήμα τής ιστορίας τού νεοπλατωνισμού ο Zeller διέκρινε τρείς σχολές με τρείς αντίστοιχες τάσεις: την φιλοσοφικο-διαλογική σχολή τού Πλωτίνου, την Θεολογικο-θρησκευτική σχολή τού Ιάμβλιχου και την σχολή τής Αθήνας, η οποία χαρακτηριζόταν από την συνάντηση αυτών των δύο τάσεων.
          Σύμφωνα μ’αυτόν τον ιστορικό λοιπόν, η σκέψη τού Ιάμβλιχου αντιπροσώπευε μία αντιθετική στάση στον Πλωτίνο λόγω τής απόσπασής της από το φιλοσοφικό στοιχείο και της προσκόλλησης της στην θρησκεία. Σε τελευταία ανάλυση το συμπέρασμα τού Zeller ήταν αρνητικό, ιδιαιτέρως διότι με την επιλογή του ο Ιάμβλιχος οδήγησε τον νεοπλατωνισμό σε μία μεταμόρφωση οπισθοδρομική σε σχέση με τον διανοητικό μυστικισμό τού Πλωτίνου.
          Ο λόγος μίας φιλοσοφικής επανεκτίμησης τού Ιάμβλιχου βρέθηκε από τον Γερμανό ιστορικό Karl Praechter, στην έντονη εξηγητική εργασία αυτού τού νεοπλατωνικού την οποία είχε πραγματοποιήσει στους πλατωνικούς διαλόγους και στο αριστοτελικό έργο. “Αλλά δεν μπορούμε, όπως γίνεται συνήθως-ακόμη και από τον Zeller- να βάλουμε στην πρώτη γραμμή, στην προσωπικότητα τού Ιάμβλιχου το μυστικό-θρησκευτικό στοιχείο απέναντι από το φιλοσοφικό και να αφήσουμε να πέσει, ο Ιάμβλιχος, σαν Θεολόγος και Θεουργός, και να αποξενωθεί από την επιστημονικό-φιλοσοφική ανάπτυξη τού νεοπλατωνισμού. Η σπουδαιότης του συνίσταται στο φιλοσοφικό του ενδιαφέρον και ιδιαιτέρως στο γεγονός ότι προσέφερε μία σίγουρη μέθοδο για τον σχολιασμό τών πλατωνικών διαλόγων, η οποία ταίριαζε στις απαιτήσεις τής σχολής του. Ο νεοπλατωνισμός δεν χρειαζόταν άλλη ερμηνεία από την δική του”.
          Η προσχώρηση τού Ιάμβλιχου στην Θεουργία μελετήθηκε και από τον Dodds, ο οποίος είδε ταυτοχρόνως στον Ιάμβλιχο έναν γενναιόδωρο φιλόσοφο με θεωρητικές προσφορές στον νεοπλατωνισμό και έναν εραστή τών μαγικό-θεουργικών πρακτικών.
          Παρότι όμως ο Dodds υπολόγισε και τους δύο όρους τού νεοπλατωνισμού τού Ιάμβλιχου στα γραπτά του υπερίσχυσε μία αρνητική σκιά στην θεουργική πρακτική, θεωρώντας την μία διαφθορά τού πλατωνικού ορθολογισμού και επομένως μία δραστηριότητα αντίθετη στην φιλοσοφία.
          “Όμως ένα αποφασιστικό και ανανεωτικό βήμα στην ερμηνεία τού ρόλου τής Θεουργίας στον νεοπλατωνισμό τού Ιάμβλιχου έγινε από τον G. Shaw σε ένα πρόσφατο άρθρο του: (G. Shaw, θεουργία: τελετουργικά τής ενοποιήσεως στον νεοπλατωνισμό τού Ιάμβλιχου, traditio, 41, 1985). Είναι πεπεισμένος ότι στον Ιάμβλιχο η θεουργία δεν αποτελεί καθόλου μία διαφθορά τού πλατωνικού ορθολογισμού, καθώς είναι σε στενή σχέση με τις μεταφυσικές του θεματικές : για τον Shaw η στοχαστική στιγμή και η Θεουργική δεν συνυπάρχουν απλώς, αλλά αντιθέτως συνδέονται με μία σχέση σύνθεσης: “Σαν πλατωνικός, ο Ιάμβλιχος ήταν πεπεισμένος ότι η Θεουργική πράξη δεν αντέφασκε την αυθεντία τού Πλάτωνος. Η περιγραφή του τής θεουργίας θα μπορούσε να θεωρηθεί σαν την ανάπτυξη ορισμένων αρχών [μεταφυσικών] στους διαλόγους με τον σκοπό να βρει νέες προοπτικές στην εφαρμογή τους. Ορισμένα θέματα των διαλόγων θα μπορούσαν λοιπόν να χρειασθούν σαν γέφυρες για να κατανοήσουμε την νεοπλατωνική θεουργία, από την στιγμή που πρόσφεραν στον Ιάμβλιχο την θεωρητική δικαίωση τής εισαγωγής του στις Αιγυπτιακές τελετουργίες, όπως και στις χαλδαϊκές στό πλατωνικό βιογραφικό. Η θεουργία, με την σειρά της, έριχνε ένα φως σε μερικά πλατωνικά θέματα, καθώς έδινε μία συγκεκριμένη λύση, πρακτική, στο πρόβλημα τής ενσάρκωσης τής ψυχής το οποίο άφησε άλυτο ο Πλάτων”.
          Η ανανεωτική ιδέα τού Shaw είναι ότι η προσχώρηση τού Ιάμβλιχου στην Θεουργία δεν εξαρτάται από τον θρησκευτικό φανατισμό, αλλά από ένα φιλοσοφικό στοχασμό στο μεταφυσικό πρόβλημα τής ενσαρκώσεως τής ψυχής: διότι καθώς η ψυχή κατέρχεται ολοκληρωτικώς στο σώμα και χωρίζει από την θεϊκή επαφή, αυτή για να επιστρέψει στην προεμπειρική ζωή πρέπει να ποντάρει στην βοήθεια τών θεών, μεσολαβημένη μόνον από την άσκηση τών θεουργικών τελετουργιών. Στην περίπτωση δε κατά την οποία η ψυχή δεν θα είχε ενσαρκωθεί πλήρως, αυτή θα μπορούσε να βρει στον εαυτό της τα μέσα για να ελευθερωθεί από τους δεσμούς τής υλικότητος και επομένως δεν θα είχε νόημα η Θεία βοήθεια η οποία προσφέρεται από την Θεουργία.
          Πέραν όλων αυτών όμως, αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο από την σκέψη τού Shaw είναι η αποκάλυψή του ότι ο Ιάμβλιχος πίστεψε στην θεουργία χωρίς να χάσει προ οφθαλμών την φιλοσοφία και ο τρόπος με τον οποίο ένωσε τήν θρησκευτική πράξη στην φιλοσοφική θεωρία. Ο Ιάμβλιχος βρήκε την θεουργία ξεκινώντας από την φιλοσοφία ή καλύτερα από την ανεπάρκεια τής μεταφυσικής στο να δώσει μία απάντηση συγκεκριμένη στο πρόβλημα τής σωτηρίας του ανθρώπου. Το άλλο μέρος όμως, η πίστη του στην Θεουργία στηριζόταν επίσης σε μερικές μεταφυσικές αρχές τού Νεοπλατωνισμού (όπως η επιρροή όλων τών ανωτέρων αρχών στην σφαίρα του πραγματικού, η οποία δικαιώνει θεωρητικά την Θεουργία), οι οποίες τής επέτρεπαν να ανυψωθεί υπεράνω τής κοινής πεποιθήσεως στην βάρβαρη μαγεία!

Συνεχίζεται

ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΚΥΨΕΙ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙ ΜΕ ΤΗΝ ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΚΟΙΝΕΣ ΑΚΤΙΣΤΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΟΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΕΣ ΨΕΥΔΟΘΕΟΛΟΓΟΙ ΠΑΡΕΔΩΣΑΝ ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΚΑΤΑΡΓΗΣΟΥΝ ΤΟΝ ΗΣΥΧΑΣΜΟ ΚΑΙ ΝΑ ΑΠΑΛΛΑΧΘΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΜΑΡΤΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΤΑΝΟΙΑ.

Αμέθυστος.

Τρίτη 16 Μαρτίου 2021

ΟΙ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΙΑΜΒΛΙΧΟ. (3)

 Συνέχεια από: Tετάρτη 24 Ιουνίου 2020

ΟΙ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΙΑΜΒΛΙΧΟ 

Του Giuseppe Coco.

          ΙΙ. Η Θεουργία στον Ιάμβλιχο (συνέχεια).


Ο Ιάμβλιχος κάτω από το γένος τής διαμεσολαβητής θεώσεως εντάσσει διάφορες μορφές μαντικών ιεροτελεστιών, οι οποίοι έχουν κοινό την ασυνείδητη κατάσταση του θεουργού. Την Θεοποίηση διά του ενθουσιασμού, δηλαδή διά της Θείας κατοχής του υποκειμένου. Την Θεοποίηση διά της μαντικής, όπου ο Θεός μεταδίδει τις προβλέψεις στους προφήτες και στις προφήτισσες, την Θεοποίηση διά φωταγωγίας, στην οποία ο Θεουργός προβλέπει το μέλλον χάρη στον φωτισμό και στις δέσμες φωτός τις οποίες προβάλλουν οι Θεοί στα κατώτερα επίπεδα της πραγματικότητος.

          Σ’αυτές τις τελετές ο Θεουργός πρέπει να καταφεύγει πάντοτε σε υλικές μεσολαβήσεις, οι οποίες του επιτρέπουν να έλθει σε επαφή με τις ανώτερες τάξεις και να ελκύσει την ευνοϊκή τους επιρροή: στην περίπτωση της Θεοποιήσεως διά ενθουσιασμού, ο Ιερεύς χρησιμοποιεί μελωδίες και ήχους οι οποίοι καθώς είναι σύμφυτοι στις ίδιες τις Θεότητες έχουν την δύναμη να προκαλέσουν τον ερχομό τους. Όσον αφορά την μαντική Θεοποίηση γνωρίζουμε ότι πολύ συχνά, όταν οι προφήτες πρόφεραν τις μαντείες, χρησιμοποιούσαν αντικείμενα (πηγές ύδατος, βέργες, χρυσούς θρόνους), τα οποία εθεωρούντο ικανά να δεχθούν την φώτιση. Τέλος στην Θεοποίηση διά φωταγωγίας, όπως έχουμε ήδη πει, οι Θεοί φανέρωναν το φως τους πάνω σε ουράνια σώματα ή σε υλικά, προκαλώντας συνεπώς το τράνς του μέντιουμ και την πρόβλεψη των μελλοντικών γεγονότων.

          Το άλλο είδος Θεοποιήσεως, δηλαδή η τεχνική (ή όπως την ορίζει ο Ιάμβλιχος “μέσω της ανθρώπινης τέχνης”) διατηρεί σαν αντικείμενό της την πρόβλεψη του μέλλοντος, αλλά τροποποιεί την διαδικασία: σ’αυτή την περίπτωση, πράγματι ο Θεουργός από απλό παθητικό όχημα, ασυνείδητο, γίνεται ερμηνευτής σημείων, τα οποία αποστέλλουν στον κόσμο οι Θεοί. Τα σύμβολα τα οποία στέλλονται από τους Θεούς στους Θεουργούς, είναι συνήθως τα έντερα των ζώων, το πέταγμα των πουλιών, η κίνηση των ουρανίων σωμάτων, και από την αποκωδικοποίηση αυτών των Θείων σημείων ο Θεουργός κατορθώνει να συλλάβει την επικοινωνία του μέλλοντος, αποκεκαλυμένη, σε μυστική φόρμα (τύπο), από τις Θεότητες! (Ιάμβλιχος, Αιγυπτιακά μυστήρια, ΙΙΙ 135, 12-136,5: Τα μέν ούν σημεία οι Θεοί ποιούσι διά της φύσεως της δουλεούσης αυτοίς προς την γένεσιν, της τε κοινής και της ιδίας εκάστων… Συμβολικώς δε την γνώμην του Θεού εκγαίνουσι, και την του μέλλοντος προδήλωσιν καθ’Ηράκλειτον ούτε λέγοντες ούτε κρύπτοντες αλλά σημαίνοντες, επειδή της δημιουργίας τον τρόπον αποτυπούσι και διά της προδηλώσεως).

          Η διαφορά ανάμεσα στις δύο μαντικές διαδικασίες αφορά πάνω απ’όλα τον Θεουργό, ο οποίος στην περίπτωση του μέντιουμ (του μεσάζοντος) είναι τελείως απών, από την άποψη της συνειδήσεως, ενώ στην περίπτωση της τεχνικής μαντείας είναι συνειδητός, καθότι ερμηνεύει τις Θείες σκέψεις. Αυτό όμως που παραμένει απαράλλακτο, κατά τον Ιάμβλιχο, στην άσκηση της λατρείας είναι η Θεία ενέργεια, η παρέμβαση των Θείων δίπλα στους ανθρώπους, καθότι χωρίς αυτούς δεν θα υπήρχε καμία επάρκεια των μαγικών έργων και επομένως δεν θα υπήρχε καμία πρόβλεψη! Τόσο στην περίπτωση του μέντιουμ, όσο και στην τεχνική ο Θεουργός παραμένει ένα όργανο, μέσω του οποίου οι Θεού παρουσιάζονται στους επικαλούμενους: στην Θεουργική λατρεία της μαντείας τό ενεργών υποκείμενο δεν θα είναι ο Θεουργός, αλλά ο Θεός, ο οποίος χρησιμοποιεί τον Ιερέα σαν ένα συναίτιο ή σαν προϋπόθεση, για να εμφανιστεί στον κόσμο.

          Οι λέξεις του Ιάμβλιχου δεν αφήνουν αμφιβολίες στην Θεία αιτία τής μαντικής Ιεροτελεστίας: Δεν είναι σωστό να υποθέτουμε ότι η Θεία έμπνευση είναι της ψυχής ή κάποιας από τις δυνάμεις της ή ενέργειες της, διότι το έργο τής Θεοφορίας δεν είναι ανθρώπινο, και δεν αντλεί την δύναμι του από μέρη ή ενέργειες του ανθρώπου. Αυτά δεν είναι παρά προϋποθέσεις και ο Θεός τα χειρίζεται σαν όργανα, σαν εργαλεία. Αυτός πραγματοποιεί την Θεοφορία από μόνος του και μόνος του ενεργεί, χωρίς να αναμειχθεί, ξεχωριστός από τα υπόλοιπα, χωρίς η ψυχή και το σώμα να κινηθούν ούτε κατ’ελάχιστον (Ιάμβλιχος. Τα Μυστήρια ΙΙΙ 114, 18-115,9: ψυχής μέν ούν και τίνος των εν αυτή δυνάμεων ή νού και τίνος των εν αυτώ δυνάμεων ή ενεργειών… ούτε γάρ ανθρώπινον εστι το της Θεοφορίας έργον, ούτε ανθρωπίνοις μορίας ή ενεργήμασι το πάν έχει κύρος: αλλά ταύτα μέν άλλως υπόκειται, και χρήται αυτοίς ο Θεός ώς όργανοις: το δε πάν έργον της μαντείας δι’αυτού πλήροι, και αμιγώς από των άλλων αφειμένος ούτε ψυχής κινουμένης ούδ’οτιούν ούτε σώματος ενεργεί καθαυτόν).

          Ο λόγος του Πρωτείου της Θείας ενέργειας στην Θεοποιό λατρεία είναι ότι μόνον οι Θεοί κατέχουν την αληθινή σοφία και την αλήθεια όλων τών πραγμάτων: έτσι εάν πρέπει να φανερωθεί κάποια πρόβλεψη ή πρόγνωση, αυτή δεν μπορεί να προέλθει παρά από το Θείο επίπεδο.

          Η κεντρικότης της Θείας ενέργειας και η υπαγωγή τού ενεργούντος δεν είναι αποκλειστικά χαρακτηριστικά της πρόβλεψης από την στιγμή που ο Ιάμβλιχος επαναλαμβάνει αυτό το θέμα στην διαπραγμάτευση των άλλων Θεουργικών Ιεροτελεστιών.

Συνεχίζεται

Αμέθυστος.

Τετάρτη 24 Ιουνίου 2020

ΟΙ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΙΑΜΒΛΙΧΟ. (2)

Συνέχεια από: Tετάρτη 27  Μαίου 2020

ΟΙ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΙΑΜΒΛΙΧΟ 
Του Giuseppe Coco.
         
Ι. Η ΝΕΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΙΑΜΒΛΙΧΟΥ(συνέχεια).
   
Η αποδοχή τής θεουργίας τού Ιάμβλιχου καθόρισε μία θρησκευτική στροφή τού νεοπλατωνισμού σε σχέση με την λογικο-στοχαστική ακρίβεια τού Πλωτίνου και τού Πορφύριου και πιο γενικά αντιπροσώπευε τήν σημαντική μεταμόρφωση τής ελληνικής πνευματικότητος από ένα ανθρωποκεντρικό όραμα σωτηρίας σε ένα θεοκεντρικό. Και πράγματι στην θεουργία, η ανάβαση τής ψυχής προς το Θείο επίπεδο εξαρτάτο κατά πρώτον από την Θεία Ενέργεια, από την παρέμβαση δηλαδή τών Θεών σ’αυτούς που ζητούσαν την βοήθειά τους. Ο Θεουργός δεν έψαχνε την σωτηρία στην διανοητική άσκηση των δικών του νοητικών ικανοτήτων, αλλά στρεφόταν προς την άμεση πρόσληψη από τους Θεούς τών σωτηριωδών δυνάμεων (άγγελοι, δαίμονες, φωτισμοί, θεώσεις, κ.τ.λ.) που αυτοί έστελναν στην υλική τάξη.
     Έτσι, ενώ η ελληνική φιλοσοφία είχε θέσει για αιώνες στα χέρια τού ανθρώπου, την δυνατότητα τής σωτηρίας της ψυχής, τώρα ο Ιάμβλιχος, στρεφόμενος στην θεουργία, μετακινούσε το κέντρο τής εσχατολογίας από το άτομο στον Θεό. Αυτό δεν σήμαινε μία ολοκληρωτική εγκατάλειψη τού φιλοσοφικού ορίζοντος υπέρ τού θρησκευτικού: ο Ιάμβλιχος υπήρξε φιλόσοφος και Θεουργός στο μέτρο στο οποίο κατόρθωσε να συμφιλιώσει την θεωρητική δύναμη και την εσχατολογική αδυναμία τού λόγου με την σωτηριώδη αποτελεσματικότητα και το παράλογο τής λατρείας.
     Το λάθος τής θέσης τού Zeller σύμφωνα με το οποίο η σκέψη τού Ιάμβλιχου δεν είχε καμμία φιλοσοφική αξία πρέπει να ξεπεραστεί. Με τον ίδιο τρόπο, όμως, είναι δυνατόν να διαψεύσουμε τις ερμηνείες εκείνων τών κριτικών οι οποίοι υποβάθμισαν το θρησκευτικό στοιχείο ή το δυσφήμισαν σαν αντιθετικό στην θεωρητική επιστημοσύνη: και πράγματι, αυτός, έθεσε την προσοχή του τόσο στην φιλοσοφία, όσο και στην θρησκεία και εξέφρασε καθαρά τα χαρακτηριστικά τής σχέσης τους.
     Έτσι λοιπόν η μελέτη τής σκέψης τού Ιάμβλιχου πρέπει να αντιμετωπιστεί σ’αυτό το νέο ερμηνευτικό πλαίσιο, αναλύοντας από κοντά τους τρόπους αυτής τής σχέσης ανάμεσα στην φιλοσοφία και την θεουργία, η οποία έφερε την επανάσταση στον μετά-πλωτινικό νεοπλατωνισμό.
    
ΙΙ. Η ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΙΑΜΒΛΙΧΟΥ.
     
Η προσχώρηση τού Ιάμβλιχου στην θεουργία τών “Χαλδαϊκών λόγων” φανερώνεται με ξεκάθαρο τρόπο στην περιγραφή τών θρησκευτικών τελετών, η οποία παρουσιάζεται στο De Mysteris (Τα αιγυπτιακά μυστήρια), από την στιγμή που ο Ιάμβλιχος σ’αυτό το έργο επαναλαμβάνει τις πιο σημαντικές τελετές τού Θεουργο-χαλδαϊκού συστήματος, δηλαδή τίς διάμεσες λατρείες τίς  τελεστικές, τίς προσευχές και τίς μαγικές φράσεις.
     Όλες αυτές οι τελετές έχουν σαν στόχο τους να θέσουν σε επαφή το ανθρώπινο με το Θείο και μέσω αυτής τής κοινωνίας να καταστήσουν παρόντα τα Θεία όντα δίπλα στις κατώτερες πραγματικότητες τού σύμπαντος: η θεουργία, λοιπόν, στο σύνολο τών μαγικών πρακτικών της προορίζεται να πραγματοποιήσει την παρουσία αυτών τών ανώτερων όντων, τα οποία το κοσμικό βλέμμα δεν θα μπορούσε να συλλάβει λόγω τής υλικής του φύσης! Παρ’όλα αυτά αυτή η παρουσία τών Θεών διά τής Θεουργίας δεν συμβαίνει μέσω τής ελάττωσης αυτών στήν υλική τάξη, αλλά μέσω μίας αφομοίωσης και μίας ανύψωσης τού αθρωπίνου σε ανώτερα επίπεδα. Οι μαγικές τελετές, πράγματι, ετοιμάζουν τον Θεουργό στην μετοχή στις Θείες αποκαλύψεις, καθαρίζοντάς τον από όλο αυτό που είναι υλικό και δεν είναι κατάλληλο να δεχθεί το υπερφυσικό! (Αιγυπτ. Μυστήρια, ΙΙΙ, 139, 17-140).
     Η Θεουργική λατρεία τής θεώσεως, για την οποία μιλά ο Ιάμβλιχος σε όλο το τρίτο κεφάλαιο τού De Mysteris, συνίσταται στην πρόβλεψη τού μέλλοντος, την οποία λαμβάνουν οι Ιερείς μέσω δύο διαφορετικών διαδικασιών: εκείνη τής μαντείας και τής τεχνικής.
     Στην μαντική θέωση η παρουσία και η επαφή με την θεότητα βιώνονται στην διπλή όψη τής προσυνειδήσεως, σαν αποτέλεσμα τής τελετής και από την ασυνειδησία, σαν φυσική κατάσταση τού ενεργούντος κατά την διάρκεια τής τελετής : πρακτικά ο Θεουργός, στην ανάπτυξη τής θρησκευτικής λατρείας, γίνεται όργανο, ή μάλλον όχημα παθητικό ενός Θεού, ο οποίος τού αποκαλύπτει το μέλλον. Το κυριότερο χαρακτηριστικό της θεώσεως διά της μαντείας, είναι η κατάσταση τού «trance», κατά την οποία ο θεουργός πέφτει την στιγμή τής θεοφάνειας: και πράγματι σ’αυτή την κατάσταση η ατομικότης τού ενεργούντος απουσιάζει και καταλαμβάνεται από μία Θεία παρουσία, η οποία εκφράζεται στην ανακοίνωση τού μέλλοντος. Ο Ιάμβλιχος σχετικά μ’αυτό λέει:
     Εάν ενεργοποιούν την ζωή τους σε συμφωνία με τον Θεό, αυτοί (οι θεουργοί-μέντιουμ) δεν ενεργούν σύμφωνα με τα αισθητήρια τους, ούτε είναι σε εγρήγορση όπως εκείνοι που έχουν ξυπνητές τις αισθήσεις τους, ούτε είναι αυτοί που γνωρίζουν το μέλλον, ούτε κινούνται σαν αυτούς που ενεργούν ακολουθώντας μία παρώθηση, μία ορμή, αλλά δεν έχουν συνείδηση τού εαυτού τους ούτε όπως πρίν, ούτε με κανέναν άλλον τρόπο, ούτε στρέφουν καθόλου την προσοχή τους προς τους εαυτούς τους. Ούτε προτείνουν οποιαδήποτε ιδιαίτερη  γνώση! (Μυστήρια ΙΙΙ, 109, 16-110,3): Ή μεταλλάτουσιν αντί τής ανθρώπινης ζωής τήν Θείαν, ή και ενεργούσι την οικείαν ζωήν προς τον Θεόν, ούτε κατ' αίσθησιν ενεργούσιν ούτε εγρηγόρασιν ούτως ώς οι διεγηγερμένας έχοντες τάς αισθήσεις, ούτε επιβάλλουσιν αυτοί τω μέλλοντι, ούτε κινούνται ώς οι καθ’ορμήν ενεργούντες: αλλ’ουδέ παρακολουθούσι εαυτοίς ούτε ώς πρότερον ούτε άλλως οπωσούν, ούδ, όλως επιστρέφουσιν εις εαυτούς την οικείαν σύνεσιν, ούδ’ εστίν ήντινα ιδίαν γνώσιν προβάλλουσιν.

Συνεχίζεται
Αμέθυστος.

Τετάρτη 27 Μαΐου 2020

ΟΙ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΙΑΜΒΛΙΧΟ (1)


ΟΙ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΟΥΡΓΙΑ ΣΤΟΝ ΙΑΜΒΛΙΧΟ 

Του Giuseppe Coco.
         
Ι. Η ΝΕΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΙΑΜΒΛΙΧΟΥ.
          

Οι μελετητές οι οποίοι ασχολήθηκαν με την σκέψη τού Ιάμβλιχου βρέθηκαν συχνά απέναντι σε έναν φιλόσοφο ο οποίος στο καλό και στο κακό σημειώνει μία εξέλιξη στο εσωτερικό τής νεοπλατωνικής σχολής.
          Το ανανεωτικό μέγεθος τής φιλοσοφίας του συνίσταται στο γεγονός ότι αυτός, διαφορετικά από τον Πλωτίνο και τον Πορφύριο, συντάσσεται πλήρως με την θεουργία τών Χαλδαϊκών Λόγων, σε τέτοιο βαθμό ώστε να τους θεωρήσει ολοκλήρωση και απαραίτητο μέρος τού φιλοσοφικού του συστήματος.
          Μία τέτοια στάση ήταν εντελώς εναλλακτική στο νεοπλατωνικό πνεύμα, από την στιγμή που το μυστικο-νοητικό ίχνος τού Πλωτίνου δεν άφηνε χώρους στο παράλογο τών τελετών τής λατρείας ή τουλάχιστον όπως συνέβη με τον Πορφύριο, ανεχόταν με πολλές επιφυλάξεις τίς θεουργικές πρακτικές.
          Η προσχώρηση του Ιάμβλιχου στην Θεουργία έθεσε το πρόβλημα τής κατανοήσεως τού ρόλου που διαδραμάτισε αυτή η τέχνη στην φιλοσοφία του και γενικότερα, άνοιξε τον διάλογο γύρω από την θετική ή αρνητική αξία τής στροφής που επέβαλλε στην νεοπλατωνική σχολή. Σχετικά μ’αυτά τα προβλήματα οι απαντήσεις τής κριτικής υπήρξαν διαφορετικές και αντιφατικές πολλές φορές, έτσι ώστε η κατανόηση τής φιλοσοφικής προσωπικότητας τού Ιάμβλιχου υπήρξε δύσκολη για πολύ καιρό.
          Η πρώτη σοβαρή ερμηνεία τής σκέψης τού Ιάμβλιχου δόθηκε από τον Zeller στην δική του ιστορία τής Ελληνικής φιλοσοφίας: “Αυτό που γνωρίζουμε γι’αυτόν (τον Ιάμβλιχο) μάς τον παρουσιάζει όχι σαν φιλόσοφο, τον οποίο ενδιαφέρει η ακρίβεια και η επιστημονική λογική, όσο σαν Θεολόγο, στον οποίο ενδιαφέρει η στοχαστική αιτιολόγηση τής Θετικής θρησκείας και τών δογμάτων της”. Και πάντοτε ο Zeller σ’ένα άλλο σημείο λέει: “Είναι προφανές ότι οι φιλοδοξίες τού Ιάμβλιχου τείνουν περισσότερο στον Θεολογικό διαλογισμό παρά στις καθαρά φιλοσοφικές μελέτες. Ανάμεσα σ’αυτές τις τελευταίες μόνον οι ψυχολογικές έρευνες, οι οποίες έχουν κάποια αξία, αποκαλύπτουν μία κάποια ανεξαρτησία. Ενώ αυτός αφιερώνεται με πολύ μεγαλύτερο ζήλο στην απολογία και στην ερμηνεία τών πολυθεϊστικών θρησκειών.
          Βάσει αυτών τών ιδεών ο Zeller συνεπέρανε ότι η σκέψη τού Ιάμβλιχου χαρακτηριζόταν ουσιωδώς από το θρησκευτικό στοιχείο και ότι όπως ήταν αναμενόμενο, ακόμη και το πρακτικό μέρος τής ειδωλολατρίας και τού πολυθεϊσμού, η θεουργία και η μαντική βρήκε στον Ιάμβλιχο έναν δυνατό υπερασπιστή”.
          Έτσι λοιπόν στα μάτια τού Zeller ο Ιάμβλιχος φαινόταν περισσότερο Θεολόγος και ένας Θεουργός παρά ένας φιλόσοφος προικισμένος με φιλοσοφικό ειδικό βάρος. Στον Zeller όμως αυτή η σημείωση ήταν φορτωμένη με αρνητικούς τόνους, από την στιγμή που η έλλειψη απολύτου εμπιστοσύνης στην νόηση και στην επιστημονικότητα τής φιλοσοφίας ερμηνευόταν σαν το σύνδρομο ενός εκφυλισμού τού νεοπλατωνισμού (και γενικότερα τού ελληνικού ορθολογισμού) στο παράλογο τής θρησκείας και στη δεισιδαιμονία τής λατρείας. Και πράγματι στο σήμα τής ιστορίας τού νεοπλατωνισμού ο Zeller διέκρινε τρείς σχολές με τρείς αντίστοιχες τάσεις: την φιλοσοφικο-διαλογική σχολή τού Πλωτίνου, την Θεολογικο-θρησκευτική σχολή τού Ιάμβλιχου και την σχολή τής Αθήνας, η οποία χαρακτηριζόταν από την συνάντηση αυτών των δύο τάσεων.
          Σύμφωνα μ’αυτόν τον ιστορικό λοιπόν, η σκέψη τού Ιάμβλιχου αντιπροσώπευε μία αντιθετική στάση στον Πλωτίνο λόγω τής απόσπασής της από το φιλοσοφικό στοιχείο και της προσκόλλησης της στην θρησκεία. Σε τελευταία ανάλυση το συμπέρασμα τού Zeller ήταν αρνητικό, ιδιαιτέρως διότι με την επιλογή του ο Ιάμβλιχος οδήγησε τον νεοπλατωνισμό σε μία μεταμόρφωση οπισθοδρομική σε σχέση με τον διανοητικό μυστικισμό τού Πλωτίνου.
          Ο λόγος μίας φιλοσοφικής επανεκτίμησης τού Ιάμβλιχου βρέθηκε από τον Γερμανό ιστορικό Karl Praechter, στην έντονη εξηγητική εργασία αυτού τού νεοπλατωνικού την οποία είχε πραγματοποιήσει στους πλατωνικούς διαλόγους και στο αριστοτελικό έργο. “Αλλά δεν μπορούμε, όπως γίνεται συνήθως-ακόμη και από τον Zeller- να βάλουμε στην πρώτη γραμμή, στην προσωπικότητα τού Ιάμβλιχου το μυστικό-θρησκευτικό στοιχείο απέναντι από το φιλοσοφικό και να αφήσουμε να πέσει, ο Ιάμβλιχος, σαν Θεολόγος και Θεουργός, και να αποξενωθεί από την επιστημονικό-φιλοσοφική ανάπτυξη τού νεοπλατωνισμού. Η σπουδαιότης του συνίσταται στο φιλοσοφικό του ενδιαφέρον και ιδιαιτέρως στο γεγονός ότι προσέφερε μία σίγουρη μέθοδο για τον σχολιασμό τών πλατωνικών διαλόγων, η οποία ταίριαζε στις απαιτήσεις τής σχολής του. Ο νεοπλατωνισμός δεν χρειαζόταν άλλη ερμηνεία από την δική του”.
          Η προσχώρηση τού Ιάμβλιχου στην Θεουργία μελετήθηκε και από τον Dodds, ο οποίος είδε ταυτοχρόνως στον Ιάμβλιχο έναν γενναιόδωρο φιλόσοφο με θεωρητικές προσφορές στον νεοπλατωνισμό και έναν εραστή τών μαγικό-θεουργικών πρακτικών.
          Παρότι όμως ο Dodds υπολόγισε και τους δύο όρους τού νεοπλατωνισμού τού Ιάμβλιχου στα γραπτά του υπερίσχυσε μία αρνητική σκιά στην θεουργική πρακτική, θεωρώντας την μία διαφθορά τού πλατωνικού ορθολογισμού και επομένως μία δραστηριότητα αντίθετη στην φιλοσοφία.
          “Όμως ένα αποφασιστικό και ανανεωτικό βήμα στην ερμηνεία τού ρόλου τής Θεουργίας στον νεοπλατωνισμό τού Ιάμβλιχου έγινε από τον G. Shaw σε ένα πρόσφατο άρθρο του: (G. Shaw, θεουργία: τελετουργικά τής ενοποιήσεως στον νεοπλατωνισμό τού Ιάμβλιχου, traditio, 41, 1985). Είναι πεπεισμένος ότι στον Ιάμβλιχο η θεουργία δεν αποτελεί καθόλου μία διαφθορά τού πλατωνικού ορθολογισμού, καθώς είναι σε στενή σχέση με τις μεταφυσικές του θεματικές : για τον Shaw η στοχαστική στιγμή και η Θεουργική δεν συνυπάρχουν απλώς, αλλά αντιθέτως συνδέονται με μία σχέση σύνθεσης: “Σαν πλατωνικός, ο Ιάμβλιχος ήταν πεπεισμένος ότι η Θεουργική πράξη δεν αντέφασκε την αυθεντία τού Πλάτωνος. Η περιγραφή του τής θεουργίας θα μπορούσε να θεωρηθεί σαν την ανάπτυξη ορισμένων αρχών [μεταφυσικών] στους διαλόγους με τον σκοπό να βρει νέες προοπτικές στην εφαρμογή τους. Ορισμένα θέματα των διαλόγων θα μπορούσαν λοιπόν να χρειασθούν σαν γέφυρες για να κατανοήσουμε την νεοπλατωνική θεουργία, από την στιγμή που πρόσφεραν στον Ιάμβλιχο την θεωρητική δικαίωση τής εισαγωγής του στις Αιγυπτιακές τελετουργίες, όπως και στις χαλδαϊκές στό πλατωνικό βιογραφικό. Η θεουργία, με την σειρά της, έριχνε ένα φως σε μερικά πλατωνικά θέματα, καθώς έδινε μία συγκεκριμένη λύση, πρακτική, στο πρόβλημα τής ενσάρκωσης τής ψυχής το οποίο άφησε άλυτο ο Πλάτων”.
          Η ανανεωτική ιδέα τού Shaw είναι ότι η προσχώρηση τού Ιάμβλιχου στην Θεουργία δεν εξαρτάται από τον θρησκευτικό φανατισμό, αλλά από ένα φιλοσοφικό στοχασμό στο μεταφυσικό πρόβλημα τής ενσαρκώσεως τής ψυχής: διότι καθώς η ψυχή κατέρχεται ολοκληρωτικώς στο σώμα και χωρίζει από την θεϊκή επαφή, αυτή για να επιστρέψει στην προεμπειρική ζωή πρέπει να ποντάρει στην βοήθεια τών θεών, μεσολαβημένη μόνον από την άσκηση τών θεουργικών τελετουργιών. Στην περίπτωση δε κατά την οποία η ψυχή δεν θα είχε ενσαρκωθεί πλήρως, αυτή θα μπορούσε να βρει στον εαυτό της τα μέσα για να ελευθερωθεί από τους δεσμούς τής υλικότητος και επομένως δεν θα είχε νόημα η Θεία βοήθεια η οποία προσφέρεται από την Θεουργία.
          Πέραν όλων αυτών όμως, αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότερο από την σκέψη τού Shaw είναι η αποκάλυψή του ότι ο Ιάμβλιχος πίστεψε στην θεουργία χωρίς να χάσει προ οφθαλμών την φιλοσοφία και ο τρόπος με τον οποίο ένωσε τήν θρησκευτική πράξη στην φιλοσοφική θεωρία. Ο Ιάμβλιχος βρήκε την θεουργία ξεκινώντας από την φιλοσοφία ή καλύτερα από την ανεπάρκεια τής μεταφυσικής στο να δώσει μία απάντηση συγκεκριμένη στο πρόβλημα τής σωτηρίας του ανθρώπου. Το άλλο μέρος όμως, η πίστη του στην Θεουργία στηριζόταν επίσης σε μερικές μεταφυσικές αρχές τού Νεοπλατωνισμού (όπως η επιρροή όλων τών ανωτέρων αρχών στην σφαίρα του πραγματικού, η οποία δικαιώνει θεωρητικά την Θεουργία), οι οποίες τής επέτρεπαν να ανυψωθεί υπεράνω τής κοινής πεποιθήσεως στην βάρβαρη μαγεία!

Συνεχίζεται
Αμέθυστος.