Πηγή: Φιλίππο Μπόβο
Από τις αρχές του μήνα, μετά τα γεγονότα της 30ής και 31ης Ιουλίου, ήταν γνωστό ότι θα υπήρχε μια νέα απόπειρα επίθεσης στη Θέουτα από Μαροκινούς μετανάστες ή διαδηλωτές (ανάλογα με το πώς θέλετε να τους ορίσετε). Η δημοσιότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως και στην άλλη περίπτωση, λειτούργησε ως καταλύτης για μια νέα επίθεση σήμερα, αλλά και ως εργαλείο για την παρακολούθηση των προετοιμασιών της και, ως εκ τούτου, την πρόληψή της. Όπως και στις 30 και 31 Ιουλίου, δεν υπήρξε έλλειψη συνεργασίας μεταξύ των ισπανικών και των μαροκινών αρχών, η οποία αποδείχθηκε ακόμη ισχυρότερη από ό,τι στο παρελθόν. Αλλά αυτό που είναι επίσης εντυπωσιακό είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτή η σχέση χρησιμοποιείται και από τα δύο μέρη, το καθένα για να επιβάλει τη δική του διαπραγματευτική ισχύ.
Οι σχέσεις μεταξύ Ισπανίας και Μαρόκου είναι πράγματι πολύπλευρες, καλύπτοντας όχι μόνο διμερή ζητήματα, όπως η μετανάστευση, η ενέργεια ή οι διαφορετικές θέσεις σε ορισμένα διεθνή ζητήματα υψηλού προφίλ (για παράδειγμα, οι τρέχουσες θέσεις τους για το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες), αλλά και ζητήματα τρίτων, όπως η Αλγερία και η υποστήριξή της στο Μέτωπο Πολισάριο. Θα χρειαζόταν πολύς χρόνος για να συνοψίσουμε εδώ τους λόγους που διχάζουν και ενώνουν τις δύο χώρες, αλλά παραμένουν ορισμένα σταθερά σημεία που σκιαγραφούν το εύρος του πολιτικού και διπλωματικού τους παιχνιδιού, όπως εκφράζεται στη θέση του Μαρόκου για τη Θέουτα και άλλες «πλατείες σομπερανίας» (τόπους κυριαρχίας) και στην απάντηση της Ισπανίας. Η θεμελιώδης συνεργασία τους, ωστόσο, είναι καθησυχαστική και δεν θα μπορούσε να υπάρξει λόγος να την αποκλείσουμε.
Σε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στις αρχές Αυγούστου, και σε ένα βίντεο με τον φίλο μου Paolo Arigotti λίγες μέρες αργότερα, ανέφερα αυτά τα ζητήματα. Το 2021, το Μαρόκο άσκησε διπλωματική και μεταναστευτική πίεση στη Θέουτα, η οποία λίγο αργότερα ώθησε την ισπανική κυβέρνηση να αναγνωρίσει το Σχέδιο Αυτονομίας που παρουσίασε το Ραμπάτ για τη Δυτική Σαχάρα το 2007. Σε αντίποινα, η Αλγερία μπλόκαρε τις προμήθειες φυσικού αερίου του Μαρόκου μέσω GME (Gazoduc Maghreb-Europe: από αλγερινά πεδία, μέσω Μαρόκου και τέλος στην Ισπανία). Έκτοτε, λειτουργεί αντίστροφα, από την Ισπανία στο Μαρόκο, εγγυώμενη το 10% των αναγκών της και καθιστώντας τη Μαδρίτη τον δεύτερο μεγαλύτερο προμηθευτή της. Αλλά ακόμη και με την Ισπανία, ενώ δεν μπλόκαρε τις προμήθειες μέσω MedGaz, πάγωσε μεγάλο μέρος της υπάρχουσας διμερούς συμφωνίας και της εικοσαετούς ισπανοαλγερινής συνθήκης φιλίας και συνεργασίας, και ανακάλεσε τον πρεσβευτή της στη Μαδρίτη. Εν τω μεταξύ, το Σχέδιο Αυτονομίας της Δυτικής Σαχάρας έχει προχωρήσει, επιτυγχάνοντας σημαντική διπλωματική πρόοδο, όπως αποδεικνύεται από το περσινό ψήφισμα 2797 του ΟΗΕ, το οποίο εγκρίθηκε χάρη στην αποχή χωρών ιστορικά κοντά στην Αλγερία, όπως η Κίνα και η Ρωσία. Αυτό δείχνει ότι η πρόταση, που υπέβαλε η Ραμπάτ το 2007, μετά από διάφορες γνωστές μεταρρυθμίσεις, φαίνεται πλέον ώριμη (με τα λόγια της Μαδρίτης, «μια πιο σοβαρή, ρεαλιστική και αξιόπιστη βάση» για την επίλυση του μακροχρόνιου καθεστώτος της Δυτικής Σαχάρας).
Επιπλέον, στο παρασκήνιο, υπάρχει η διαμάχη μεταξύ Αλγερίας και Ραμπάτ για δύο νέα, εκτεταμένα περιφερειακά ενεργειακά έργα: τον αγωγό φυσικού αερίου Trans-Saharian (με την υποστήριξη της Αλγερίας, εκτείνεται από τη Νιγηρία μέσω του Νίγηρα, φτάνοντας τελικά στην καρδιά του αλγερινού εδάφους, καλύπτοντας περίπου 4.100 χλμ., για να συνδεθεί με τους υπάρχοντες αγωγούς GME και MedGaz). Η σταθερότητα του Σαχέλ εξαρτάται από την ασφάλεια του έργου, με τη Δυτική Σαχάρα να αποτελεί μια γειτονιά που οι αλγερινές αρχές θα προτιμούσαν να έχουν υπό την επιρροή τους· και τη σύνδεση του Ατλαντικού Ωκεανού μεταξύ Νιγηρίας και Μαρόκου, κατά μήκος των ακτών του Ατλαντικού για περίπου 6.800 χλμ., που διέρχεται από 13 χώρες, υποστηριζόμενη από το Μαρόκο και πολύ πιο ακριβή, αλλά με ισχυρούς χορηγούς (ακόμα και σε αυτή την περίπτωση, ωστόσο, ο έλεγχος της Δυτικής Σαχάρας, για να διασφαλιστεί η σταθερότητά της, φαίνεται να αποτελεί προτεραιότητα). Η Δυτική Σαχάρα είναι σημαντική ακόμη και όταν δεν επηρεάζεται άμεσα από τη διέλευση παρόμοιων υποδομών, ακριβώς για να αποτραπεί η αποσταθεροποίηση που ορίζεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, ως «Σαχελοποίηση».
Η επιτυχημένη προσπάθεια της Ισπανίας να αναζωογονήσει τις σχέσεις της με την Αλγερία, όπως αποδεικνύεται από την επίσκεψη του Σάντσες στις 20 Ιουλίου (δέκα ημέρες πριν από το πραξικόπημα στη Θέουτα στις 30 και 31 Ιουλίου), η οποία δεν οφείλεται μόνο στα σοβαρά ενεργειακά ζητήματα της τρέχουσας διεθνούς κατάστασης, αλλά αντιμετωπίστηκε με την άμεση αντίδραση του Μαρόκου. Η Ισπανία και το Μαρόκο, επομένως, έχουν συνηθίσει να συζητούν τα διμερή τους ζητήματα μέσω της μετανάστευσης, επιδεικνύοντας πάντα μια συνεργασία πολύ βαθύτερη από ό,τι φαίνεται. Το τελευταίο περιστατικό στις 15 Αυγούστου αποτελεί περαιτέρω απόδειξη αυτού: το Μαρόκο σταματά ένα μεγάλο μέρος των μεταναστών διαδηλωτών πριν φτάσουν στη Θέουτα, ενώ όσοι εισέρχονται δεν δείχνουν ιδιαίτερη εχθρότητα στην επιστροφή, ακολουθώντας ένα καθιερωμένο μοτίβο. Η ισπανική κυβέρνηση, αν και θεωρείται σήμερα μια από τις πιο άκαμπτες στην Ευρώπη, στην πραγματικότητα ήταν πάντα μάλλον ευνοϊκή, και οι σχέσεις της με τους γείτονές της στη Βόρεια Αφρική αποτελούν εξαιρετική απόδειξη αυτού. Και δεν μπορεί να ειπωθεί τίποτα λιγότερο και για τους τελευταίους. Τελικά, υπάρχουν πολλά ζητήματα που τους συνδέουν: και, δεδομένου ότι όλοι τους έχουν εξαιρετική «στρατηγική ευαισθησία», η δυνατότητα μετατροπής τους σε διαπραγματευτικά εργαλεία είναι αυτό που διεγείρει περισσότερο τις φαινομενικά απειλητικές ενέργειές τους με σκοπό πιο καρποφόρες «συμβατικές αναπροσαρμογές».
Τέτοιες δομημένες ισορροπίες είναι σαφώς πολύ ελκυστικές για αλληλεπίδραση με άλλα μέρη, όπως το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, των οποίων οι σχέσεις με τη Μαδρίτη είναι επί του παρόντος μάλλον τεταμένες για γνωστούς λόγους, ακόμη περισσότερο αν λάβουμε υπόψη ότι το Ραμπάτ, με τη σειρά του, έχει αρκετές υποχρεώσεις να τηρήσει (η υποστήριξη της Ουάσιγκτον στο Σχέδιο Αυτονομίας από το 2007, η οποία αυξήθηκε περαιτέρω υπό την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ με την πλήρη αναγνώριση της μαροκινής κυριαρχίας επί της Δυτικής Σαχάρας το 2020, οι στρατιωτικές και τεχνολογικές σχέσεις με το Ισραήλ κ.λπ.). Για να μην αναφέρουμε άλλα ζητήματα που αναμφίβολα έχουν αντίκτυπο όχι μόνο στην Ισπανία, αλλά σε ολόκληρη την ΕΕ, τα οποία απουσιάζουν εμφανώς: το Μαρόκο είναι μια χώρα που οφείλει πολλά στα εμβάσματα των πολιτών της που μετανάστευσαν στην Ευρώπη, και ακριβώς από τη Μαδρίτη φτάνει το μεγαλύτερο μερίδιο αυτών των εμβασμάτων, ακολουθούμενο από την Ιταλία. Όπως μπορούμε να φανταστούμε, πρόκειται για σύνθετα και ευαίσθητα ζητήματα, όπου είναι θετικό το γεγονός ότι οι ισπανικές και οι μαροκινές αρχές, πρώτα απ 'όλα, ενεργούν με μετρημένη προσοχή, συνεργαζόμενες όχι πολύ κρυφά. Αλλά όπου, συνολικά, δεδομένης της πολυπλοκότητας των όσων διακυβεύονται, ίσως η ΕΕ στο σύνολό της δεν θα πρέπει να εφησυχάζει, γυρίζοντας την πλάτη της σε δυνητικά πολύ επιζήμιες ισραηλινές και αμερικανικές εικασίες.
Φυσικά, είναι επίσης αλήθεια ότι το μεγαλύτερο μέρος που η Ρώμη (και οι Βρυξέλλες) έχουν δείξει ότι μπορούν να κατανοήσουν (και κάνουν) είναι να περιορίσουν τα πάντα σε ένα απλό ζήτημα μετανάστευσης, για εκλογικούς σκοπούς: Βανατσιάνι, Μελόνιαν, ευρεία εμβέλεια... Μια χώρα που μιλάει τόσο πολύ για την αναβίωση της διαβρωμένης επιρροής της στην «Ευρύτερη Μεσόγειο» χρειάζεται πραγματικά μια ευρύτερη κατανόηση, ένα ευρύτερο όραμα.
