Η ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΙΚΗ ΕΙΡΗΝΗ (1)

 ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΣ.

Απο τον Πατέρα της Ενώσεως των θρησκειών

Raimon Panikkar, Ένας φιλοσοφικός στοχασμός.

      

Ο ΝΕΟΣ ΚΡΙΣΝΑΜΟΥΡΤΙ

    Γεννήθηκε στην Ισπανία το 1918. Μετέχει σε μία πολλαπλότητα παραδόσεων: την Ινδική και την Ευρωπαϊκή, την Ινδουϊστική και την Χριστιανική, την επιστημονική και την ανθρωπιστική. Χειροτονήθηκε Ιερέας της Καθολικής Εκκλησίας το 1946. Βασική προσωπικότης των διαλόγων των θρησκειών και θεμελιώδης η προσφορά του στον εξελικτικό πανθεϊσμό.

                                                         ΕΙΣΑΓΩΓΗ                              

"Στους Ουρανούς ας είναι ειρήνη...και στη γή, στα νερά ας είναι ειρήνη...και στα δένδρα στους Θεούς ας είναι ειρήνη και στον Βράχμαν, σε ολους τους ανθρώπους ας είναι ειρήνη...και σε μένα!"

Yajur-veda XXXVI, 17.

       

   Ο πολλαπλασιασμός των μελετών για την Ειρήνη και των οργανισμών για την προώθησί της ξαναδίνει ελπίδα στην εποχή μας. Ακόμη και ο διάλογος ανάμεσα σε κουλτούρες, πολιτισμούς και θρησκείες, είναι ένα θετικό σημείο των χρόνων μας. Η ίδια η λέξη "διάλογος" η οποία μέχρι πρίν λίγο καιρό έλαμπε διά της απουσίας της, ακόμη και απο τα μεγαλύτερα λεξικά της φιλοσοφίας, αρχίζει τώρα να λάμπει με την παρουσία της.

          Για την επιτυχία όμως οποιουδήποτε διαλόγου πρέπει η Δύση να ξεπεράσει τις διχοτομίες τις οποίες απαιτεί το οργανωτικό της ταλέντο, για να μπορεί να κατανοεί και να λύνει κάθε τύπο προβλήματος.

          Η υπέρβαση αυτή δέν σημαίνει τόσο εκμηδενίζω τις διαφορές όσο υπερβαίνω το αναλυτικό πνεύμα, αλλά όχι με μία σύνθεση, η οποία συνήθως ενώνει τα αποτελέσματα της αναλύσεως, αλλά με μία ολιστική σκέψη η οποία θα μπορούσε να ονομασθεί καθολική ή και διαλογική (εκ του διαλόγου)

          Δέν υπάρχει βεβαίως μία ολοκληρωτική προοπτική. Κάθε προοπτική είναι περιορισμένη, αλλά υπάρχει πάντοτε η δυνατότης μίας ανταλλαγής ή και ενός ανοίγματος των προοπτικών και ακριβώς σ'αυτό στοχεύει ο διαπολιτισμικός διάλογος.

          Η αξιολόγηση της προοπτικής τού άλλου και η προσπάθεια να είμαστε συνειδητοί, ακόμη και αν δέν την κατανοούμε, προϋποθέτει ήδη, όπως θα δούμε στην συνέχεια, την αρχή της υπερβάσεως της διχοτομίας ανάμεσα στην αγάπη και στην γνώση.

          Το πρόβλημα της Ειρήνης είναι σύνθετο και δύσκολο. Δέν αρκεί η καλή θέληση. Με την καλή πρόθεση έχουν γίνει πολύ σκληροί πόλεμοι, ακόμη και "δίκαιοι πόλεμοι". Τα πρακτικά εμπόδια είναι φανερά, αλλά υπάρχουν και πολλές θεωρητικές δυσκολίες. Δέν είναι δυνατόν να αξιολογηθεί σωστά η οπτική γωνία του άλλου χωρίς την γνώση της κουλτούρας του. Μία γνώση την οποία δέν μπορούμε να αποκτήσουμε χωρίς αγάπη ή τουλάχιστον χωρίς συμπάθεια. Και απο εδώ προκύπτει και η ανάγκη τής διαπολιτισμικότητος. Λίγοι επιθυμούν να επιβάλλουν την ειρήνη, αλλά και πολύ λίγοι επίσης δηλώνουν έτοιμοι να την δεχθούν. Όλοι φέρουν σαν δικαιολογία τους άλλους, ότι ούτε και οι "άλλοι" είναι διατεθειμένοι να κάνουν το ίδιο. Κανείς δέν είναι διατεθειμένος να υποχωρήσει (να πετάξει τα όπλα, να ζητήσει συγγνώμη) μέχρις ότου κάποιος άλλος το κάνει πρώτος. Αυτός ο αδιέξοδος κυκλος μπορεί να ξεπεραστεί μόνον με τον "ζωτικό κύκλο" : η ζωή είναι ρίσκο και κουράγιο, δέν στηρίζεται στην λογική. Η λογική αντιπροσωπεύει την μεγάλη αξιοπρέπεια του ανθρώπου αλλά υπάρχει και το πνεύμα-το οποίο δέν υπόκειται στον λόγο. Και γι'αυτό όλοι οι πολιτισμοί, απο τον Βουδισμό στον Χριστιανισμό, στον Ινδουϊσμό, επιμένουν στην αγνότητα της καρδιάς, η οποία φέρει στον άνθρωπο την σωστή πράξη.

          Δέν υπάρχει αμφιβολία πώς η κατανόηση του άλλου δέν είναι απλή ιστορία. Φυσιολογικά ξεκινούμε απο την ειδικότητά μας (κοινωνιολοική, θεολογική...) ή απο την παράδοσή μας (Χριστιανική, βουδιστική, επιστημονική...) που μας δυσκολεύει στην κατανόησή του άλλου.

          Πρέπει δέ να προσθέσω αμέσως, πώς παρόλη την αισιοδοξία που εκφράστηκε στην αρχή του γραπτού τα αποτελέσματα δέν είναι ενθαρρυντικά. Οι επιθέσεις εναντίον της ειρήνης δέν ελαττώνονται-και αυτό δέν συμβαίνει πάντοτε απο κακή πρόθεση: πράγμα απο το οποίο εξαρτάται και ο υπότιτλος του κειμένου[Στην διάσημη εικόνα της ψυχής που μας έδωσε ο Πλάτων, ο ηνίοχος δέν μπορούσε να κατευθύνει το μαύρο άλογο. Σήμερα έφυγε απο τα χέρια του και το άσπρο. Και η ανταρσία του αποδεικνύεται πιό καταστροφική απο του μαύρου. Ξεκίνησε με το σκέφτομαι άρα υπάρχω και σήμερα ολοκληρώνεται με την πολεμική ιαχή, Εγώ είμαι αληθινός Χριστιανός, η οποία ακούγεται και απο τον Οικουμενισμό και απο τον αντι-οικουμενισμό και απο τον Ζηζιούλα και απο τον Πειραιώς]. Ένα φιλοσοφικό θεμέλιο είναι απολύτως απαραίτητο στην ανθρώπινη πράξη. Δέν μπορούμε να αγνοήσουμε τις λέξεις. Διατηρούμε την λέξη φιλοσοφία σ'εκείνη την ολιστική απροσδιοριστία, η οποία δέν θέτει a'priori όρια στην ανθρώπινη εμπειρία και η οποία ταυτοχρόνως είναι συνειδητή του γεγονότος πώς κάθε εμπειρία είναι καθορισμένη, περιορισμένη.    Η Ειρήνη απαιτεί πολύ περισσότερα απο μία καλή θέληση. Απαιτεί και την κατανόηση του άλλου, κάτι που δέν είναι δυνατόν χωρίς την υπέρβαση της απόψεως μου, χωρίς διαπολιτισμικότητα!

          Ο άνθρωπος δέν είναι μόνον άτομο: Είναι ΠΡΟΣΩΠΟ, είναι δηλαδη ένα κέντρο σχέσεων που εκτείνονται μέχρι των ορίων που μπορεί να φθάσει η ψυχή του. Για την ινδουϊστική παράδοση ένας άγιος είναι ένας mahatma, μία μεγάλη ψυχή. Για τις παραδόσεις του Αβραάμ, είναι αυτός που κατόρθωσε να απλώσει, να ανοίξει την ψυχή του μέχρι του σημείου να γίνει ικανή να αγαπήσει όλον τον πλησίον του σαν τον εαυτό του (όχι σαν έναν άλλον). Η κινέζικη σοφία διδάσκει ότι ο σοφός είναι αυτός του οποίου η καρδιά είναι όλος ο λαός. Η ερμητική φιλοσοφία ισχυρίζεται πώς ο άνθρωπος είναι ένας μικρόθεος. Το πάν είναι σε σχέση με το πάν, διακηρύσσουν τόσο ο Βουδισμός (Pratityasamutpada), όσο και ο Ινδουϊσμός (Karma) όπως και ο Χριστιανισμός (μυστικό σώμα) και πολλές άλλες παραδόσεις, ανάμεσα στις οποίες και η Ελληνική. [Μυστικό σώμα με κεφαλή όμως, δέν είναι ακέφαλο, όπως ακέφαλα είναι όλα τα σώματα των πιστών όλων των θρησκειών]. Η ψυχή είναι κατά κάποιο τρόπο όλα τα πράγματα, λέει ο Αριστοτέλης, [ώσπου να αποκτήσει ΝΟΥ]. Η ΕΙΡΗΝΗ είναι εκείνη η αρμονική σχέση, η διασχεσιακότης, στην οποία η ψυχή του ανθρώπου παίζει έναν βασικό ρόλο. [Βλέπουμε λοιπόν ότι η σχέση και το πρόσωπο που μας διδάσκουν Γιανναράς και Ζηζιούλας, είναι ψυχικές κατηγορίες και κατάγονται απο τον Αυγουστίνο, απο όπου τις αντλεί και ο Panikkar].

Συνεχίζεται

Η ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΙΚΗ ΕΙΡΗΝΗ (2)

ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΣ.

Απο τον Πατέρα της Ενώσεως των θρησκειών

Raimon Panikkar, Ένας φιλοσοφικός στοχασμός.

          Παρότι όμως όλα σχετίζονται με όλα, είναι εξίσου αληθές πώς κάθε μέρος αυτού του όλου είναι διαφορετικό, όπως ακριβώς όλοι οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί μεταξύ τους. Καθένας είναι ένα πρόσωπο, δηλαδή ένας δεσμός μοναδικός στο δίκτυο τών σχέσεων που συνιστούν την πραγματικότητα! [Πιο Γιανναράς και απο τον Γιανναρά]. Όταν αυτός ο δεσμός σπάει τα νήματα που τον ενώνουν στούς άλλους δεσμούς ή κόμπους, όταν οι εντάσεις που τον ενώνουν στους άλλους δεσμούς ή κόμπους, όταν οι εντάσεις γίνονται τόσο έντονες και τεταμένες που δέν επιτρέπουν πλέον την ελευθερία που συστήνει την διεξάρτηση ανάμεσα σε δεσμό και δεσμό και εν τέλει με την πραγματικότητα, τότε γεννιέται ο ατομικισμός, ο οποίος ταράζει την αρμονία και προκαλεί τον θάνατο του προσώπου, οδηγώντας το στην απώλεια της ταυτότητός του που είναι μόνον σχεσιακή.

          Οι ανθρώπινες διαφορές όμως δέν είναι μόνον διαφορές ιδιοσυγκρασίας, αλλά και κουλτούρας και είναι φανερές στην ιστορία, στην γεωγραφία και σε αναρίθμητες άλλες εκδηλώσεις, οι οποίες ορίζονται αποκλειστικώς σαν διαφορές κουλτούρας όταν κρυσταλλώνονται στα διάφορα στύλ ζωής τα οποία συμπεριλαμβάνουν επίσης και διαφορετικές φόρμες σκέψης και αντιλήψεως τής πραγματικότητος. Η κουλτούρα είναι ο μύθος που περικλείει κάθε κοσμολογία σε ένα συγκεκριμένο χώρο και χρόνο.

          Εν συντομία, οι διαφορές στην κουλτούρα, δέν είναι τυχαίες, δέν είναι μία επιφανειακή πλευρά του ανθρώπου. Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο αυτό, το οποίο δέν πρέπει να παραμελείται στις συζητήσεις για την παγκοσμιοποίηση. Ο άνθρωπος δέν είναι προικισμένος, όπως θα το ήθελε μία κάποια Ιατρική, μόνον με μία φυσιολογική φύση. Είναι επίσης και ένα πολιτισμικό ζώο και η κουλτούρα υπεισέρχεται και σ'αυτή την ίδια την ανθρώπινη φύση [Είναι σαφής η έλειψη του νοητού κόσμου]. Οι διαφορές τής κουλτούρας λοιπόν είναι διαφορές ανθρώπινες και δέν μπορούμε να τις εξαφανίσουμε ούτε να τις παραβλέψουμε όταν διαπραγματευόμαστε ανθρώπινα προβλήματα. Έτσι όπως πρέπει να σεβόμαστε την προσωπικότητα τού καθενός ώστε να μήν σπάσει το δίκτυο των ανθρωπίνων σχέσεων, πρέπει να διατηρούμε επίσης εύκαμπτο και το στημόνι, την πλοκή, όταν είναι αναγκαίο, για να μήν σπάσει το σώμα της ανθρωπότητος-του Χριστού, του Θεού ή του κόσμου, θα πούν οι διάφορες παραδόσεις. Η βούληση για εγκατάσταση ενός "μοναδικού τρόπου σκέψης" ή ενός μοναδικού πολιτισμού είναι ένα λάθος μιάς τραυματισμένης ανθρωπότητος που προέρχεται απο την σύγχυση τής σκέψης με την αφαίρεση. Η έννοια "άνθρωπος" δέν εξαντλεί αυτό που είναι ο άνθρωπος. Η διαπολιτισμικότης είναι απαραίτητη για να μήν καταλήξουμε σε ένα μονολιθικό όραμα των πραγμάτων, κάτι που μπορεί να καταλήξει στον φανατισμό.

          Οι πολιτισμικές διαφορές, το επαναλαμβάνουμε, είναι ανθρωπολογικές διαφορές. Η ανθρωπολογία δέν είναι μόνον αρχαιολογία ή φυσιολογία. Ο σεβασμός του ανθρώπου απαιτεί τον σεβασμό κάθε ανθρώπινης κουλτούρας. Ένα παράδειγμα που μετράει ήδη μισό μιλένιο μπορεί ίσως να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα την σύγχρονη κατάσταση. Στο αποκορύφωμα τού ενθουσιασμού για την ανακάλυψη του "Νέου Κόσμου", Οι Ευρωπαίοι συναντώντας κουλτούρες τίς οποίες έκριναν βάρβαρες και αποκλίνουσες και ίσως για να δικαιολογήσουν ασυνείδητα την εκμετάλλευση των Ιθαγενών-έφτασαν να πιστέψουν την υπόθεση πώς εκείνοι οι Ιθαγενείς δέν διέθεταν ανθρώπινη ψυχή. Για ανάλογες αιτίες επίσης, στο αποκορύφωμα του ενθουσιασμού τους, για την ανακάλυψη της Νέας τεχνοεπιστήμης, οι ίδιοι Δυτικοί, εξέφρασαν την ιδέα πώς ούτε οι κουλτούρες αυτών των λαών διαθέτουν ψυχή και επομένως επιβάλλεται να τις μεταστρέψουμε στην δική μας, η οποία, παρά τις ατέλειες, μας προσφέρει το μοναδικό πραγματοποιήσιμο παράδειγμα.

          Διαπολιτισμικότης δέν σημαίνει πολιτισμική σχετικοποίηση (μία κουλτούρα αξίζει όσο και η άλλη), ούτε θρυμματισμό της ανθρώπινης φύσης. Κάθε κουλτούρα είναι ανθρώπινη κουλτούρα παρότι μπορεί να εκφυλιστεί. Πιο φιλοσοφικά μπορούμε να πούμε πώς υπάρχουν ανθρώπινες, αναλλοίωτες, σταθερές αλλά δέν υπάρχουν πολιτισμικά καθόλου. Η σχέση τους είναι υπερβατική: η ανθρώπινη σταθερά γίνεται αντιληπτή μόνον σ'ένα συγκεκριμένο πολιτισμικό καθόλου. Όλοι οι άνθρωποι τρώνε και κοιμούνται, αλλά η σημασία της τροφής και του ύπνου δέν είναι η ίδια στις διαφορετικές κουλτούρες.

          Και μ'αυτό επιστρέφουμε στο θέμα της μελέτης μας. Ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας απαιτεί τον πολιτισμικό σεβασμό, αδιαχώριστο απο μία αμοιβαία γνώση-χωρίς την οποία θα διολισθήσουμε στον πειρασμό της επιβολής τής δικής μας κουλτούρας σαν μοντελο τής ανθρώπινης συνυπάρξεως [Γίνεται φανερό ότι ο πολιτισμός ταυτίζεται με την κουλτούρα, την επιβίωση, αποχωριζόμενος απο την Ελληνική του ρίζα, την παιδεία, την μάθηση. Γι'αυτό και απωθούνται τα καθόλου, ο νοητός κόσμος. Γίνεται φανερό επίσης πόσο ταιριαστή είναι η φιλοσοφία του προσώπου με τον Οικουμενισμό της ενώσεως του πνεύματος, πάνω στο μοντέλο που επινόησε ο Χέγκελ, ότι δηλαδή το πνεύμα ολοκληρώνεται και τελειούται στον Γερμανικό Ιδεαλισμό].

          Η κυρίαρχη κουλτούρα, η οποία χαρακτηρίστηκε απο έναν εκπληκτικό επεκτατικό δυναμισμό, δέν έχει έλλειψη καλής θελήσεως όσο έλλειψη γνώσεως, και αυτό το πρόβλημα δέν λύνεται με τις καλές προθέσεις των περιηγητών τών διάφορων πολιτισμών ή με τους διεθνείς εμπόρους-ακόμη και αν ονομάζονται πολιτικοί. Αυτή είναι η χειραγώγηση της διαπολιτισμικότητος απο την κατανόηση της οποίας βρισκόμαστε ακόμη πολύ μακρυά.

          Ας μου επιτραπεί σ'αυτό το σημείο να διηγηθώ μία εμπειρία προσωπική που έλαβε χώρα πενηντα περίπου χρόνια πρίν. Μελετώντας ένα πολύ δύσκολο κείμενο σανκριτικής λογικής μαζί μ' έναν Ιάπωνα φοιτητή και έναν Εγγλέζο, συνέβαινε πολύ συχνά, όταν ένα λογικό πέρασμα ήταν ακατανόητο στον έναν, να παρουσιάζεται καθαρά στον άλλον, και αντίστροφα. Για να γίνει κατανοητό εκείνο το κρυπτογραφημένο κειμενο, παρότι δέν ήταν καθαρά θρησκευτικό, χρειαζόταν την σύμπραξη τριών πολιτισμών και τριών διαφορετικών θρησκειών.

          Η θρησκεία και η κουλτούρα δέν διαχωρίζονται, εκτός και αν μειώσουμε και υποτιμήσουμε την θρησκεία σε ένα θεσμικό σύστημα πεποιθήσεων. Έτσι και ο διαπολιτισμικός διάλογος και ο θρησκευτικός συμπορεύονται.

          Χωρίς αυτόν τον διάλογο δέν υπάρχει αρμονία, ούτε ειρήνη ανάμεσα στους λαούς της γής. Ξεκίνησα αυτή την εισαγωγή ανακαλώντας την έμπνευση που διαπερνά όλους τους πολιτιμούς, του τέλειου ανθρώπου, του ολοκληρωμένου ανθρώπου, της σοφίας και της αγιότητος σαν απαράιτητο εφόδιο για την ειρήνη, και την ολοκληρώνω δηλώνοντας πώς αυτό το ανθρωπολογικό όραμα ισχύει και για τις κουλτούρες της ανθρωπότητος, οι οποίες δέν μπορούν να αφαιρεθούν απο τον άνθρωπο που τις βιώνει και τις πάσχει. Εάν χωρίσουμε την ζωή μας απο την σκέψη μας και την διάνοια μας απο την ίδια μας την προσμονή για μία αλήθεια που μας μεταμορφώνει, πρέπει να αρχίσουμε, όπως σε κάθε λειτουργία, με μία πράξη μετατανοίας, ριζικής αλλαγής.

Συνεχίζεται

Αμέθυστος.

Η ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΙΚΗ ΕΙΡΗΝΗ (1) - επανάληψη

ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΣ.

Απο τον Πατέρα της Ενώσεως των θρησκειών

Raimon Panikkar, Ένας φιλοσοφικός στοχασμός.

      

Ο ΝΕΟΣ ΚΡΙΣΝΑΜΟΥΡΤΙ

    Γεννήθηκε στην Ισπανία το 1918. Μετέχει σε μία πολλαπλότητα παραδόσεων: την Ινδική και την Ευρωπαϊκή, την Ινδουϊστική και την Χριστιανική, την επιστημονική και την ανθρωπιστική. Χειροτονήθηκε Ιερέας της Καθολικής Εκκλησίας το 1946. Βασική προσωπικότης των διαλόγων των θρησκειών και θεμελιώδης η προσφορά του στον εξελικτικό πανθεϊσμό.

                                                         ΕΙΣΑΓΩΓΗ                              

"Στους Ουρανούς ας είναι ειρήνη...και στη γή, στα νερά ας είναι ειρήνη...και στα δένδρα στους Θεούς ας είναι ειρήνη και στον Βράχμαν, σε ολους τους ανθρώπους ας είναι ειρήνη...και σε μένα!"

Yajur-veda XXXVI, 17.

       

   Ο πολλαπλασιασμός των μελετών για την Ειρήνη και των οργανισμών για την προώθησί της ξαναδίνει ελπίδα στην εποχή μας. Ακόμη και ο διάλογος ανάμεσα σε κουλτούρες, πολιτισμούς και θρησκείες, είναι ένα θετικό σημείο των χρόνων μας. Η ίδια η λέξη "διάλογος" η οποία μέχρι πρίν λίγο καιρό έλαμπε διά της απουσίας της, ακόμη και απο τα μεγαλύτερα λεξικά της φιλοσοφίας, αρχίζει τώρα να λάμπει με την παρουσία της.

          Για την επιτυχία όμως οποιουδήποτε διαλόγου πρέπει η Δύση να ξεπεράσει τις διχοτομίες τις οποίες απαιτεί το οργανωτικό της ταλέντο, για να μπορεί να κατανοεί και να λύνει κάθε τύπο προβλήματος.

          Η υπέρβαση αυτή δέν σημαίνει τόσο εκμηδενίζω τις διαφορές όσο υπερβαίνω το αναλυτικό πνεύμα, αλλά όχι με μία σύνθεση, η οποία συνήθως ενώνει τα αποτελέσματα της αναλύσεως, αλλά με μία ολιστική σκέψη η οποία θα μπορούσε να ονομασθεί καθολική ή και διαλογική (εκ του διαλόγου)

          Δέν υπάρχει βεβαίως μία ολοκληρωτική προοπτική. Κάθε προοπτική είναι περιορισμένη, αλλά υπάρχει πάντοτε η δυνατότης μίας ανταλλαγής ή και ενός ανοίγματος των προοπτικών και ακριβώς σ'αυτό στοχεύει ο διαπολιτισμικός διάλογος.

          Η αξιολόγηση της προοπτικής τού άλλου και η προσπάθεια να είμαστε συνειδητοί, ακόμη και αν δέν την κατανοούμε, προϋποθέτει ήδη, όπως θα δούμε στην συνέχεια, την αρχή της υπερβάσεως της διχοτομίας ανάμεσα στην αγάπη και στην γνώση.

          Το πρόβλημα της Ειρήνης είναι σύνθετο και δύσκολο. Δέν αρκεί η καλή θέληση. Με την καλή πρόθεση έχουν γίνει πολύ σκληροί πόλεμοι, ακόμη και "δίκαιοι πόλεμοι". Τα πρακτικά εμπόδια είναι φανερά, αλλά υπάρχουν και πολλές θεωρητικές δυσκολίες. Δέν είναι δυνατόν να αξιολογηθεί σωστά η οπτική γωνία του άλλου χωρίς την γνώση της κουλτούρας του. Μία γνώση την οποία δέν μπορούμε να αποκτήσουμε χωρίς αγάπη ή τουλάχιστον χωρίς συμπάθεια. Και απο εδώ προκύπτει και η ανάγκη τής διαπολιτισμικότητος. Λίγοι επιθυμούν να επιβάλλουν την ειρήνη, αλλά και πολύ λίγοι επίσης δηλώνουν έτοιμοι να την δεχθούν. Όλοι φέρουν σαν δικαιολογία τους άλλους, ότι ούτε και οι "άλλοι" είναι διατεθειμένοι να κάνουν το ίδιο. Κανείς δέν είναι διατεθειμένος να υποχωρήσει (να πετάξει τα όπλα, να ζητήσει συγγνώμη) μέχρις ότου κάποιος άλλος το κάνει πρώτος. Αυτός ο αδιέξοδος κυκλος μπορεί να ξεπεραστεί μόνον με τον "ζωτικό κύκλο" : η ζωή είναι ρίσκο και κουράγιο, δέν στηρίζεται στην λογική. Η λογική αντιπροσωπεύει την μεγάλη αξιοπρέπεια του ανθρώπου αλλά υπάρχει και το πνεύμα-το οποίο δέν υπόκειται στον λόγο. Και γι'αυτό όλοι οι πολιτισμοί, απο τον Βουδισμό στον Χριστιανισμό, στον Ινδουϊσμό, επιμένουν στην αγνότητα της καρδιάς, η οποία φέρει στον άνθρωπο την σωστή πράξη.

          Δέν υπάρχει αμφιβολία πώς η κατανόηση του άλλου δέν είναι απλή ιστορία. Φυσιολογικά ξεκινούμε απο την ειδικότητά μας (κοινωνιολοική, θεολογική...) ή απο την παράδοσή μας (Χριστιανική, βουδιστική, επιστημονική...) που μας δυσκολεύει στην κατανόησή του άλλου.

          Πρέπει δέ να προσθέσω αμέσως, πώς παρόλη την αισιοδοξία που εκφράστηκε στην αρχή του γραπτού τα αποτελέσματα δέν είναι ενθαρρυντικά. Οι επιθέσεις εναντίον της ειρήνης δέν ελαττώνονται-και αυτό δέν συμβαίνει πάντοτε απο κακή πρόθεση: πράγμα απο το οποίο εξαρτάται και ο υπότιτλος του κειμένου[Στην διάσημη εικόνα της ψυχής που μας έδωσε ο Πλάτων, ο ηνίοχος δέν μπορούσε να κατευθύνει το μαύρο άλογο. Σήμερα έφυγε απο τα χέρια του και το άσπρο. Και η ανταρσία του αποδεικνύεται πιό καταστροφική απο του μαύρου. Ξεκίνησε με το σκέφτομαι άρα υπάρχω και σήμερα ολοκληρώνεται με την πολεμική ιαχή, Εγώ είμαι αληθινός Χριστιανός, η οποία ακούγεται και απο τον Οικουμενισμό και απο τον αντι-οικουμενισμό και απο τον Ζηζιούλα και απο τον Πειραιώς]. Ένα φιλοσοφικό θεμέλιο είναι απολύτως απαραίτητο στην ανθρώπινη πράξη. Δέν μπορούμε να αγνοήσουμε τις λέξεις. Διατηρούμε την λέξη φιλοσοφία σ'εκείνη την ολιστική απροσδιοριστία, η οποία δέν θέτει a'priori όρια στην ανθρώπινη εμπειρία και η οποία ταυτοχρόνως είναι συνειδητή του γεγονότος πώς κάθε εμπειρία είναι καθορισμένη, περιορισμένη.    Η Ειρήνη απαιτεί πολύ περισσότερα απο μία καλή θέληση. Απαιτεί και την κατανόηση του άλλου, κάτι που δέν είναι δυνατόν χωρίς την υπέρβαση της απόψεως μου, χωρίς διαπολιτισμικότητα!

          Ο άνθρωπος δέν είναι μόνον άτομο: Είναι ΠΡΟΣΩΠΟ, είναι δηλαδη ένα κέντρο σχέσεων που εκτείνονται μέχρι των ορίων που μπορεί να φθάσει η ψυχή του. Για την ινδουϊστική παράδοση ένας άγιος είναι ένας mahatma, μία μεγάλη ψυχή. Για τις παραδόσεις του Αβραάμ, είναι αυτός που κατόρθωσε να απλώσει, να ανοίξει την ψυχή του μέχρι του σημείου να γίνει ικανή να αγαπήσει όλον τον πλησίον του σαν τον εαυτό του (όχι σαν έναν άλλον). Η κινέζικη σοφία διδάσκει ότι ο σοφός είναι αυτός του οποίου η καρδιά είναι όλος ο λαός. Η ερμητική φιλοσοφία ισχυρίζεται πώς ο άνθρωπος είναι ένας μικρόθεος. Το πάν είναι σε σχέση με το πάν, διακηρύσσουν τόσο ο Βουδισμός (Pratityasamutpada), όσο και ο Ινδουϊσμός (Karma) όπως και ο Χριστιανισμός (μυστικό σώμα) και πολλές άλλες παραδόσεις, ανάμεσα στις οποίες και η Ελληνική. [Μυστικό σώμα με κεφαλή όμως, δέν είναι ακέφαλο, όπως ακέφαλα είναι όλα τα σώματα των πιστών όλων των θρησκειών]. Η ψυχή είναι κατά κάποιο τρόπο όλα τα πράγματα, λέει ο Αριστοτέλης, [ώσπου να αποκτήσει ΝΟΥ]. Η ΕΙΡΗΝΗ είναι εκείνη η αρμονική σχέση, η διασχεσιακότης, στην οποία η ψυχή του ανθρώπου παίζει έναν βασικό ρόλο. [Βλέπουμε λοιπόν ότι η σχέση και το πρόσωπο που μας διδάσκουν Γιανναράς και Ζηζιούλας, είναι ψυχικές κατηγορίες και κατάγονται απο τον Αυγουστίνο, απο όπου τις αντλεί και ο Panikkar].

Συνεχίζεται