ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΠΕΡΙ ΚΟΣΜΟΥ 1

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΠΕΡΙ ΚΟΣΜΟΥ 1

Εισαγωγή: Εγκώμιο της φιλοσοφίας

1. Πολλές φορές, Αλέξανδρε, μου φάνηκε ότι η φιλοσοφία είναι πράγμα αληθινά θεϊκό και θαυμαστό· 391a περισσότερο όμως στις περιπτώσεις εκείνες όπου αυτή μόνη, υψώνοντας το βλέμμα της προς τη θεωρία των όντων, επιδίωξε να γνωρίσει την αλήθεια που βρίσκεται μέσα σε αυτά. Και ενώ οι άλλοι απομακρύνθηκαν από αυτή την έρευνα εξαιτίας του ύψους και του μεγαλείου της, η φιλοσοφία δεν φοβήθηκε το εγχείρημα ούτε θεώρησε τον εαυτό της ανάξιο των ωραιότερων πραγμάτων· αντίθετα, έκρινε ότι η γνώση τους είναι η πιο συγγενική προς τη φύση της και εκείνη που της ταιριάζει περισσότερο.

Επειδή, λοιπόν, δεν ήταν δυνατόν με το σώμα να φθάσει κανείς στον ουράνιο τόπο και, εγκαταλείποντας τη γη, να παρατηρήσει από κοντά εκείνον τον ιερό χώρο, όπως κάποτε είχαν φανταστεί οι ανόητοι Αλωάδες, η ψυχή τουλάχιστον, μέσω της φιλοσοφίας και έχοντας ως οδηγό της τον νου, πέρασε τα όρια και ταξίδεψε μακριά, βρίσκοντας έναν δρόμο που δεν προκαλεί κόπο. Και όσα βρίσκονται σε τόπους πάρα πολύ απομακρυσμένους μεταξύ τους, τα συγκέντρωσε με τη διάνοια σε ένα· αναγνωρίζοντας εύκολα, όπως νομίζω, όσα έχουν συγγενική φύση και συλλαμβάνοντας τα θεϊκά με το θεϊκό μάτι της ψυχής, τα φανέρωσε έπειτα στους ανθρώπους σαν προφήτης.

Και αυτό το έκανε επειδή θέλησε, όσο ήταν δυνατόν, να μεταδώσει απλόχερα σε όλους τα πολύτιμα αγαθά που κατείχε.

Γι’ αυτό και θα μπορούσε κανείς να λυπηθεί για τη μικροψυχία εκείνων που με μεγάλη επιμέλεια μάς περιέγραψαν τη φύση ενός μόνο τόπου, το σχήμα μιας πόλης, το μέγεθος ενός ποταμού ή την ομορφιά ενός βουνού, όπως έχουν ήδη κάνει μερικοί, περιγράφοντας άλλοι την Όσσα, άλλοι τη Νύσσα, άλλοι το Κωρύκιο άντρο και άλλοι οποιοδήποτε άλλο επιμέρους πράγμα έτυχε να εξετάσουν. Γιατί εντυπωσιάζονται από ασήμαντα πράγματα και υπερηφανεύονται για μια περιορισμένη θέαση.

Αυτό το παθαίνουν επειδή δεν έχουν αντικρίσει τα ανώτερα πράγματα, εννοώ τον κόσμο και όσα είναι τα μεγαλύτερα μέσα στον κόσμο. Διότι, αν είχαν ποτέ στρέψει πραγματικά την προσοχή τους σε αυτά, δεν θα θαύμαζαν κανένα από τα υπόλοιπα· αντίθετα, όλα τα άλλα θα τους φαίνονταν 391b μικρά και ανάξια λόγου μπροστά στην υπεροχή εκείνων.

Ας μιλήσουμε, λοιπόν, εμείς γι’ αυτά τα πάντα και, όσο μας είναι δυνατόν, ας θεολογήσουμε σχετικά με αυτά, εξετάζοντας ποια είναι η φύση, η θέση και η κίνηση του καθενός.

Και νομίζω ότι αρμόζει και σε σένα, που είσαι ο άριστος ανάμεσα στους ηγεμόνες, να επιδιώκεις τη γνώση των μεγαλύτερων πραγμάτων και, όταν ασχολείσαι με τη φιλοσοφία, να μη στρέφεις τη σκέψη σου σε τίποτε μικρό, αλλά με τέτοια δώρα να τιμάς και να υποδέχεσαι τους αρίστους.

2

Κόσμος, λοιπόν, είναι το σύστημα που αποτελείται από τον ουρανό και τη γη και από όλες τις φυσικές πραγματικότητες που περιέχονται μέσα σε αυτά. Με άλλη όμως σημασία «κόσμος» ονομάζεται και η τάξη και η αρμονική διάταξη του συνόλου, η οποία διατηρείται από τον Θεό και χάρη στον Θεό.

Στο κέντρο αυτού του συνόλου, ακίνητη και σταθερά εδραιωμένη, βρίσκεται η ζωοδότρα γη, η οποία αποτελεί συγχρόνως εστία και μητέρα κάθε λογής ζωντανών όντων. Ό,τι βρίσκεται επάνω από αυτήν και εκτείνεται ολόγυρα μέχρι το ανώτατο όριο, όντας από κάθε άποψη πεπερασμένο, ονομάστηκε ουρανός, κατοικία των θεών. Ο ουρανός είναι γεμάτος από θεϊκά σώματα, τα οποία συνηθίζουμε να ονομάζουμε άστρα· κινούμενος με αιώνια κίνηση, παρασύρει μαζί του όλα αυτά σε έναν αδιάκοπο κυκλικό χορό, με μία και μόνη περιφορά, ασταμάτητα και αιώνια.

Επειδή ολόκληρος ο ουρανός και ο κόσμος είναι σφαιρικός και κινείται συνεχώς, όπως είπα, υπάρχουν κατ’ ανάγκην δύο ακίνητα σημεία, ακριβώς το ένα απέναντι από το άλλο, όπως στη σφαίρα που περιστρέφεται στον τόρνο· τα σημεία αυτά παραμένουν σταθερά, συγκρατούν τη σφαίρα και γύρω τους περιστρέφεται κυκλικά ολόκληρος ο όγκος της. Αυτά ονομάζονται πόλοι. Αν φανταστούμε μια ευθεία γραμμή που τους συνδέει —την οποία ορισμένοι ονομάζουν άξονα— αυτή θα αποτελεί διάμετρο του κόσμου, έχοντας 392a στο μέσον της τη γη και στα δύο άκρα της τους δύο πόλους.

Από αυτούς τους ακίνητους πόλους, ο ένας είναι πάντοτε ορατός πάνω από τον ορίζοντα, προς τη βόρεια περιοχή, και ονομάζεται αρκτικός· ο άλλος παραμένει πάντοτε κρυμμένος κάτω από τη γη, προς τη νότια περιοχή, και ονομάζεται ανταρκτικός.

Την ουσία του ουρανού και των άστρων την ονομάζουμε αιθέρα. Και δεν την ονομάζουμε έτσι, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι, επειδή τάχα, όντας πύρινη, «καίγεται»· όσοι το λένε αυτό σφάλλουν ως προς τη φύση της, η οποία είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό απαλλαγμένη από τη δύναμη της φωτιάς. Την ονομάζουμε έτσι επειδή κινείται αιώνια σε κυκλική τροχιά. Είναι ένα στοιχείο διαφορετικό από τα τέσσερα γνωστά στοιχεία, άφθαρτο και θεϊκό.

Από τα άστρα που περιέχονται στον ουρανό, άλλα περιστρέφονται μαζί με ολόκληρο τον ουρανό χωρίς να μεταβάλλουν τη θέση τους, διατηρώντας πάντοτε τις ίδιες έδρες. Στο μέσο τους βρίσκεται ο λεγόμενος ζωδιακός κύκλος, ο οποίος διασχίζει λοξά τους τροπικούς και χωρίζεται σε δώδεκα περιοχές, όσες και τα ζώδια.

Άλλα άστρα, αντίθετα, είναι πλανώμενα και από τη φύση τους δεν κινούνται ούτε με την ίδια ταχύτητα με τα προηγούμενα ούτε με την ίδια ταχύτητα μεταξύ τους, αλλά το καθένα κινείται σε διαφορετικό κύκλο· έτσι άλλα βρίσκονται πλησιέστερα προς τη γη και άλλα ψηλότερα.

Το πλήθος των απλανών άστρων είναι αδύνατον να εξακριβωθεί από τους ανθρώπους, παρόλο που όλα κινούνται επάνω σε μία και την ίδια επιφάνεια, εκείνη ολόκληρου του ουρανού. Οι πλανήτες, αντίθετα, είναι συνολικά επτά και βρίσκονται σε ισάριθμους κύκλους τοποθετημένους διαδοχικά, έτσι ώστε κάθε ανώτερος κύκλος να είναι μεγαλύτερος από τον αμέσως κατώτερό του. Οι επτά αυτοί κύκλοι περιέχονται ο ένας μέσα στον άλλον και όλοι μαζί περικλείονται από τη σφαίρα των απλανών άστρων.

Αμέσως κάτω από αυτήν βρίσκεται πάντοτε ο κύκλος του Φαίνοντος, που ονομάζεται και κύκλος του Κρόνου. Ακολουθεί ο κύκλος του Φαέθοντος, που αποδίδεται στον Δία. Έπειτα έρχεται ο Πυρόεις, που ονομάζεται και άστρο του Ηρακλή και του Άρη. Μετά από αυτόν βρίσκεται ο Στίλβων, τον οποίο μερικοί θεωρούν ιερό άστρο του Ερμή, ενώ άλλοι του Απόλλωνα. Ακολουθεί ο κύκλος του Φωσφόρου, τον οποίο άλλοι αποδίδουν στην Αφροδίτη και άλλοι στην Ήρα. Έπειτα βρίσκεται ο κύκλος του Ήλιου και τελευταίος ο κύκλος της Σελήνης.

Μέχρι τη Σελήνη εκτείνεται ο αιθέρας, ο οποίος περιέχει τα θεϊκά σώματα και την καθορισμένη τάξη της κίνησής τους.

Μετά την αιθέρια και θεϊκή αυτή φύση, την οποία χαρακτηρίζουμε τακτοποιημένη, αμετάβλητη, αναλλοίωτη και απρόσβλητη από κάθε πάθος ή μεταβολή, ακολουθεί αμέσως η περιοχή που είναι σε όλα της τα μέρη υποκείμενη σε μεταβολές και επιδράσεις και, για να το πούμε συνοπτικά, είναι φθαρτή και ευάλωτη στη φθορά.

Πρώτη μέσα σε αυτή την περιοχή βρίσκεται η λεπτή και φλογώδης ουσία, η οποία 392b πυρακτώνεται από τον αιθέρα εξαιτίας του τεράστιου μεγέθους και της μεγάλης ταχύτητας της κίνησής του. Μέσα σε αυτήν την πύρινη και λεγόμενη ακανόνιστη περιοχή διασχίζουν τον ουρανό φωτεινά φαινόμενα, εκτινάσσονται φλόγες και εμφανίζονται οι λεγόμενες φωτεινές δοκίδες, οι «βόθυνοι» και οι κομήτες, οι οποίοι πολλές φορές εμφανίζονται και ύστερα σβήνουν.

Αμέσως κάτω από αυτήν απλώνεται ο αέρας, ο οποίος από τη φύση του είναι σκοτεινός και ψυχρός. Φωτιζόμενος όμως και θερμαινόμενος από την προηγούμενη, πύρινη περιοχή, γίνεται φωτεινός και θερμός.

Και μέσα στον αέρα, ο οποίος επίσης ανήκει στην περιοχή που υπόκειται σε επιδράσεις και μεταβάλλεται με κάθε δυνατό τρόπο, σχηματίζονται τα σύννεφα και ξεσπούν οι βροχές, δημιουργούνται χιόνια, πάχνες και χαλάζι, φυσούν άνεμοι και τυφώνες, και ακόμη προκαλούνται βροντές, αστραπές, πτώσεις κεραυνών και αναρίθμητοι κρότοι από συγκρούσεις.

3

Αμέσως μετά την περιοχή του αέρα βρίσκονται στερεωμένες η γη και η θάλασσα. Η γη είναι γεμάτη φυτά και ζώα, πηγές και ποταμούς· άλλοι από τους ποταμούς ελίσσονται μέσα στη στεριά, ενώ άλλοι χύνονται στη θάλασσα. Είναι ακόμη στολισμένη με αναρίθμητα είδη βλάστησης, με ψηλά βουνά, με δάση γεμάτα βαθιά και πυκνή βλάστηση, με πόλεις, τις οποίες ίδρυσε το σοφό ζωντανό ον, ο άνθρωπος, καθώς και με θαλάσσια νησιά και ηπείρους.

Η κοινή αντίληψη διαιρεί την οικουμένη σε νησιά και ηπείρους, αγνοώντας ότι και ολόκληρη η οικουμένη δεν είναι παρά ένα μόνο νησί, που περιβάλλεται από τη λεγόμενη Ατλαντική θάλασσα. Είναι εύλογο, μάλιστα, να υπάρχουν και πολλά άλλα νησιά μακριά από αυτήν, στην απέναντι πλευρά της θάλασσας, άλλα μεγαλύτερα και άλλα μικρότερα από αυτήν, τα οποία όμως είναι όλα αόρατα σε εμάς, εκτός από τη δική μας οικουμένη. Γιατί όποια σχέση έχουν τα δικά μας νησιά προς τις θάλασσες που τα περιβάλλουν, την ίδια σχέση έχει και αυτή η οικουμένη προς την Ατλαντική θάλασσα, όπως και πολλές άλλες οικουμένες προς ολόκληρη τη θάλασσα· διότι και αυτές είναι κατά κάποιον τρόπο μεγάλα νησιά, περιβαλλόμενα από μεγάλες θάλασσες.

Ολόκληρη λοιπόν η υγρή φύση, καθώς απλώνεται επάνω στην επιφάνεια και αφήνει να προβάλλουν ορισμένες κηλίδες της γης, εκείνες που ονομάζονται οικουμένες, βρίσκεται αμέσως κάτω από την περιοχή του αέρα. Ύστερα από αυτήν, στα βάθη και ακριβώς στο κέντρο του κόσμου, βρίσκεται συγκεντρωμένη και συμπιεσμένη ολόκληρη η γη, ακίνητη και αμετακίνητη. Και αυτό είναι το σύνολο της περιοχής του κόσμου που ονομάζουμε «κάτω».

Αυτά λοιπόν τα πέντε στοιχεία, τοποθετημένα σφαιρικά σε πέντε διαδοχικές περιοχές, με το μικρότερο να περιέχεται πάντοτε μέσα στο μεγαλύτερο —εννοώ τη γη μέσα στο νερό, το νερό μέσα στον αέρα, τον αέρα μέσα στη φωτιά και τη φωτιά μέσα στον αιθέρα— συγκρότησαν ολόκληρο τον κόσμο. 393a Και όλη η ανώτερη περιοχή έγινε κατοικία των θεών, ενώ η κατώτερη έγινε κατοικία των θνητών και πρόσκαιρων ζωντανών όντων.

Από αυτήν την κατώτερη περιοχή, το ένα μέρος είναι υγρό, αυτό που συνηθίζουμε να ονομάζουμε ποταμούς, πηγές και θάλασσες, και το άλλο είναι ξηρό, αυτό που ονομάζουμε γη, ηπείρους και νησιά.

Γεωγραφία
Συνεχίζεται

ΜΙΑ ΣΠΑΝΙΑ ΑΛΥΣΣΙΔΑ ΔΑΣΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ΟΠΟΙΑ ΦΤΑΝΕΙ ΜΕΧΡΙ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΣΥΜΕΩΝ ΤΟΝ ΝΕΟ ΘΕΟΛΟΓΟ , ΤΟΝ ΠΑΛΑΜΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΑΛΛΙΣΤΟ ΑΓΓΕΛΙΚΟΥΔΗ.

 ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΟΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΕΣ  ΠΡΟΤΙΜΗΣΑΝ ΕΤΕΡΟΥΣ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ.