Συνέχεια από Κυριακή 27. Σεπτεμβρίου 2026

Πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο 2
Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς
Σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να βοηθήσει εκείνους που επιθυμούν να υψωθούν πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο.
Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς
Σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να βοηθήσει εκείνους που επιθυμούν να υψωθούν πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο.
ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΔΡΕΙΑ
Εκφωνήθηκε στην Τοπόλα πριν από τον πόλεμο του 1912.
Θα εγερθεί ο Θεός και θα διασκορπιστούν οι εχθροί του, και θα φύγουν από μπροστά του όλοι όσοι τον μισούν. Θα τους διαλύσεις όπως διαλύεται ο καπνός· όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά, έτσι θα αφανιστούν οι ασεβείς μπροστά στον Θεό.
Ψαλμός 68:1
Ο φόβος συχνά αμαυρώνει το πρόσωπο της ζωής.
— Η ανδρεία είναι ο βασιλιάς κάθε κακού.
Το στεφάνι του βουνού (Το έπος των Σέρβων, γραμμένο από τον επίσκοπο Petar Petrovic Njegos)
Για την ανδρεία θέλω να σας μιλήσω, αγαπητοί αδελφοί. Αν κάπου αρμόζει να μιλήσει κανείς για την ανδρεία, αρμόζει στον τόπο όπου έζησε ο Karađorđe (Καραγιώργης). Και αν υπήρξε ποτέ στη Σερβία, μετά τον Karađorđe, καιρός να μιλήσουμε για την ανδρεία, αυτός ο καιρός είναι σήμερα.
Η ανδρεία είναι ο βασιλιάς κάθε κακού, λέει ο μεγάλος Σέρβος ποιητής. Αυτό σημαίνει: εκεί όπου υπάρχει ανδρεία, το κακό είναι υπήκοος· εκεί όμως όπου δεν υπάρχει ανδρεία, το κακό είναι κυρίαρχο. Ή αλλιώς: εκεί όπου βασιλεύει η ανδρεία, το κακό είναι δούλος· εκεί όμως όπου βασιλεύει το κακό, η ανδρεία είναι υποδουλωμένη.
Πώς είναι τα πράγματα σ’ εμάς; Ας αναρωτηθούμε. Πώς είναι τα πράγματα σ’ εμάς; Είναι άραγε στη ζωή μας η ανδρεία βασιλιάς πάνω στο κακό ή το κακό βασιλιάς πάνω στην ανδρεία;
Η αλήθεια συχνά προσβάλλει, αλλά ποτέ δεν βλάπτει. Η αλήθεια είναι δηλητήριο που θεραπεύει, όχι δηλητήριο που δηλητηριάζει. Ας παίρνουμε όσο πιο συχνά μπορούμε αυτό το φάρμακο· είναι θεραπευτικό. Ας πούμε λοιπόν ελεύθερα την αλήθεια: το κακό έχει βασιλέψει ανάμεσά μας πάνω στην ανδρεία.
Το κακό έχει βασιλέψει πάνω στις ψυχές μας· μέσα στις ψυχές μας έχει στερεώσει τον θρόνο του και από αυτόν τον θρόνο κυβερνά ολόκληρη τη ζωή μας, τόσο την ιδιωτική όσο και τη δημόσια. Το κακό μας δεν βρίσκεται κάπου έξω από εμάς, αλλά μέσα μας. Ρωτήστε τον πρώτο άνθρωπο που θα συναντήσετε: πώς πάνε τα πράγματα; Θα σας απαντήσει με μία λέξη: άσχημα. Δεν θα σας απαντήσουν έτσι μόνο οι άρρωστοι, οι φτωχοί και οι αμόρφωτοι· έτσι θα σας απαντήσουν και οι υγιείς, οι πλούσιοι και οι μορφωμένοι.
Γιατί ο υγιής άνθρωπος ανάμεσά μας μιλά για το κακό; Δεν είναι η υγεία ένα μεγάλο αγαθό; Δεν είναι η υγεία σφοδρός εχθρός του κακού; Ναι, η υγεία είναι ένα μεγάλο αγαθό και σφοδρός εχθρός του κακού· δεν αρκεί όμως να είναι κανείς υγιής μόνο στο σώμα για να κυριαρχήσει πάνω στο κακό· πρέπει να είναι υγιής και στην ψυχή. Τα υγιή σώματα μπορούν να είναι μόνο εργαλεία· οι υγιείς ψυχές είναι οδηγοί και δημιουργοί. Τα υγιή σώματα είναι χορτάτα· πεινασμένες είναι οι άρρωστες ψυχές. Οι ψυχές μας είναι άρρωστες επειδή είναι πεινασμένες. Και η πείνα είναι πάντοτε έτοιμη να υπηρετήσει οποιονδήποτε αφέντη. Οι ψυχές μας είναι πεινασμένες· γι’ αυτό και παραδόθηκαν στην υπηρεσία του κακού. Πίστη και ελπίδα πεινούν οι ψυχές μας. Ας χορτάσουμε τις ψυχές μας με πίστη στον εαυτό μας και ελπίδα στον Θεό, και η υπηρεσία μας στο κακό θα τελειώσει, και η ανδρεία θα βασιλέψει μέσα στις ψυχές μας! Έχω αποδείξεις γι’ αυτά που λέω. Απόδειξή μου είναι εκείνες οι υγιείς ψυχές, χορτασμένες με πίστη και ελπίδα, στους ανθρώπους των οποίων άστραψε μια μέρα, σε αυτόν τον τόπο, πριν από εκατό χρόνια, η σκέψη: τετρακόσια χρόνια βασίλευε το κακό πάνω στην ανδρεία· από εδώ και πέρα η ανδρεία θα βασιλεύει πάνω στο κακό!
Και έτσι έγινε. Και ως καρπός της ανδρείας γεννήθηκε η σημερινή ελεύθερη Σερβία.
Και όλοι βλέπουμε ότι αυτό ήταν καλό. Πώς γίνεται εμείς, οι κληρονόμοι τόσης ανδρείας, να έχουμε φτωχύνει τόσο στην ανδρεία;
Γιατί ο πλούσιος άνθρωπος ανάμεσά μας να μιλά για το κακό; Δεν είναι ο πλούτος ένα μεγάλο αγαθό; Ναι, ο πλούτος είναι ένα μεγάλο αγαθό και ένα ισχυρό όπλο εναντίον του κακού· αλλά ο πλούτος από μόνος του —εκείνος ο πλούτος που ακόμη και οι σκόροι είναι δυνατότεροί του— δεν αξίζει τίποτε χωρίς ανδρεία. Τι αξίζει ένα κοφτερό σπαθί στα χέρια εκείνου που δεν μπορεί να το βγάλει από τη θήκη; Ο πλούτος είναι καλό όταν μπορεί να μετατραπεί σε καλό έργο. Ο πλούτος είναι κακό όταν, αντί να δώσει ελευθερία στον άνθρωπο, θέτει τον ιδιοκτήτη του στην υπηρεσία του. Η χώρα μας υποφέρει πολύ από τέτοιους ανθρώπους, που έγιναν δούλοι του κοπαδιού και του πουγκιού τους. Αυτοί οι άνθρωποι δεν φαντάζονται ότι υπάρχει πλούτος καλύτερος από τον δικό τους Δεν φαντάζονται ότι ο πλούτος της ψυχής είναι καλύτερος από το ασήμι και το χρυσάφι. Και πλούσιος στην ψυχή είναι εκείνος του οποίου η ψυχή είναι χορτασμένη με πίστη στον εαυτό του και ελπίδα στον Θεό. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι συγχρόνως και ήρωας, γιατί κυριαρχεί πάνω σε κάθε κακό. Δεν μιλώ στην τύχη· έχω απόδειξη γι’ αυτά που λέω. Απόδειξή μου είναι εκείνοι οι πλούσιοι χωρικοί αυτού του τόπου, που πριν από εκατό χρόνια μετέτρεψαν τον πλούτο τους σε ένα μεγάλο έργο. Ο πλούτος δεν ήταν αφέντης ούτε είδωλό τους, αλλά εργαλείο και δύναμη της ανδρείας ψυχής τους.
Γιατί οι μορφωμένοι άνθρωποι ανάμεσά μας να μιλούν για το κακό; Δεν είναι η μόρφωση ένα μεγάλο αγαθό; Χωρίς αμφιβολία, η μόρφωση είναι ένα μεγάλο αγαθό· αλλά η μόρφωση πολλών μορφωμένων ανθρώπων μας μοιάζει με εστία πάνω στην οποία έχουν στοιβαχτεί πολλά ξύλα, ξερά και χλωρά, αλλά δεν υπάρχει φωτιά. Τι αξίζει μια εστία χωρίς φωτιά; Η μόρφωση πολλών μορφωμένων δεν αξίζει περισσότερο από τον πλούτο στα χέρια του φιλάργυρου. Η μόρφωση που δεν μπορεί να μετατραπεί σε έργο αξίζει όσο και ο πλούτος που δεν μπορεί να μετατραπεί σε τίποτε άλλο παρά σε ειδωλολατρία. Πεινασμένη είναι η ψυχή και πολλών μορφωμένων ανάμεσά μας, όπως και πολλών σωματικά υγιών και πλούσιων· είναι πεινασμένη και διψασμένη, και επειδή είναι πεινασμένη παραδίνεται στην υπηρεσία του κακού. Μπορεί ο άνθρωπος να είναι λιγότερο μορφωμένος αλλά περισσότερο ανδρείος και, επομένως, περισσότερο ευτυχισμένος και χρήσιμος. Έχω απόδειξη γι’ αυτό. Οι Σέρβοι πριν από εκατό χρόνια δεν ήταν τόσο μορφωμένοι όσο οι σημερινοί, κι όμως δεν παραπονιούνταν για το κακό, αλλά πολεμούσαν εναντίον του. Οι σημερινοί Σέρβοι έχουν περισσότερη μόρφωση, κι όμως μόνο παραπονιούνται για το κακό. Η ανδρεία λείπει από τους σημερινούς Σέρβους. Οι άνθρωποί μας είναι μια μεγάλη εστία χωρίς φωτιά. Καλύτερο είναι κι ένα δαυλί που καίει παρά ένας σωρός ξύλων μέσα στο χιόνι, κρύος σαν το χιόνι. Σε τι βοηθούν τα άναφτα ξύλα εκείνον που ξεπαγιάζει; Η ανδρεία είναι η φωτιά που ανάβει την καρδιά μας και ζεσταίνει την ψυχή μας.
Η ανδρεία είναι ο βασιλιάς κάθε κακού.
Δεν μιλώ στην τύχη. Έχω ένα εκατομμύριο αποδείξεις γι’ αυτά που λέω. Αυτός ο ναός σας είναι απόδειξη όσων λέω. Αυτή η ελεύθερη χώρα στην οποία ζείτε είναι απόδειξη γι’ αυτό. Είναι έργο ανδρείας. Αυτή η εκκλησία, που είναι το μεγαλύτερο ιερό σας, είναι έργο ανδρείας. Αυτός ο ναός δεν είναι μόνο τόπος της προσευχής σας, αλλά συγχρόνως μνημείο ανδρείας, και μάλιστα της μεγαλύτερης που υπήρξε ποτέ στον κόσμο. Ο Χριστός είναι ο νικητής όλων των κακών· αυτός είναι «ο βασιλιάς κάθε κακού», αυτός είναι ο ήρωας πάνω από τους ήρωες. Αυτός ο ναός είναι μνημείο της ανδρείας του. Για ποιον άλλο λόγο βρίσκεται αυτός ο ναός ανάμεσά σας, αν όχι για να σας υπενθυμίζει την ανδρεία και να σας ποτίζει με ανδρεία;
Κοιτάξτε αυτό το τέμπλο, αυτές τις ισχνές και αυστηρές μορφές! Αυτές οι μορφές των αγίων είναι μάρτυρες όσων σας λέω. Όλοι οι αληθινοί ακόλουθοι του Χριστού, όλοι οι απόστολοι και οι άγιοι, όλοι οι μάρτυρες και οι αρχιμάρτυρες υπήρξαν μεγάλοι ήρωες, άξιοι θαυμασμού και μίμησης. Ο μεγαλύτερος πλούτος τους ήταν η ανδρεία της ψυχής τους. Συχνά είχαν λίγη υγεία, λίγο χρυσάφι, λίγη μόρφωση· είχαν όμως πάντοτε έναν ανεξάντλητο πλούτο, που τους έκανε βασιλιάδες πάνω στο κακό. Είχαν ανδρεία, η οποία ανάβλυζε από την πίστη και την ελπίδα τους. Χιλιάδες χρόνια μακριά σας στον χρόνο και χίλια χιλιόμετρα μακριά σας στον χώρο έζησαν και έδειξαν την ανδρεία τους. Η ανδρεία τους νίκησε και τον χρόνο και τον χώρο. Μακριά από αυτόν τον τόπο σταυρώνονταν ή κατασπαράσσονταν από θηρία ή καίγονταν μέσα σε πίσσα. Πώς βρίσκονται εδώ, αφού δεν είναι από εδώ; Ήρθαν και απρόσκλητοι, και ήρθαν την κατάλληλη ώρα. Θέλετε να τους διώξετε από ανάμεσά σας; Μάταιη η επιθυμία σας· κι όταν ζούσαν τους καταδίωκαν, κι όμως εκείνοι επέζησαν των διωκτών τους. Ήταν νικητές στη ζωή και παρέμειναν νικητές και στον θάνατο. Δεν βρίσκονται εδώ για να ζητιανέψουν έλεος από εσάς, αλλά για να ποτίσουν με ανδρεία τη δική σας φτωχή ψυχή. Σας κοιτάζουν με βλέμμα ικετευτικό, όχι όμως για να τους δώσετε κάτι, αλλά για να πάρετε κάτι από αυτούς. Πάρτε το παράδειγμά τους, γιατί γι’ αυτό σας παρακαλούν· πάρτε την ανδρεία τους, γιατί αυτή σας προσφέρουν!
Όταν είστε φτωχοί, όταν είστε άρρωστοι, όταν σας καταδιώκουν και σας κατηγορούν άδικα, όταν σας περιφρονούν και σας παραμερίζουν, θυμηθείτε αυτές τις αυστηρές μορφές των αγίων. Βρίσκονται εδώ για να σας προσφέρουν κάθε ώρα θεραπεία και παρηγοριά. Κάθε στιγμή που το κακό βασιλεύει πάνω σας, σας φωνάζουν δυνατά: μην παραδίνεσαι, γίνε ανδρείος· εμείς υποφέραμε περισσότερο από εσένα, αγωνιστήκαμε περισσότερο από εσένα και νικήσαμε με την ανδρεία. Η ανδρεία είναι ο βασιλιάς κάθε κακού.
Αν είστε υγιείς και πλούσιοι και μορφωμένοι, κι όμως παραπονιέστε από μικροψυχία, να ξέρετε ότι σε αυτή την εκκλησία στέκονται οι μορφές μεγάλων χριστιανών ηρώων, που αποτελούν έλεγχο για εσάς.
— Εμείς, με λιγότερο πλούτο από εσάς, νικήσαμε μεγαλύτερα κακά από τα δικά σας.
Αυτό έχουν να σας πουν κάθε φορά που σας κυριεύουν η αδυναμία και η μικροψυχία. Είναι η συνείδησή σας όταν χάνετε τη συνείδησή σας. Είναι το θάρρος σας όταν σας προδίδει το θάρρος σας. Είναι οι κριτές σας κάθε φορά που παίρνετε τον δρόμο της αδικίας.
Να σκέφτεστε, αδελφοί, σε κάθε συνειδητή στιγμή της ζωής σας, τους ήρωες της πίστης και του έθνους σας. Δεν είναι αλήθεια ότι δεν μπορούμε να γίνουμε ανδρείοι. Απλώς δεν θέλουμε. Έχουμε κάνει νωθρή τη θέλησή μας. Ήρθε όμως η ώρα να αφυπνιστούμε· ήρθε η ώρα να ξεχαστεί ανάμεσά μας το «δεν μπορώ» και να μάθουμε μόνο το «θέλω». Η σκέψη των ηρώων θα είναι σωτήρια για εσάς και για τα παιδιά σας. Τα παραδείγματα ανδρείας μεταδίδονται σαν μεταδοτική ασθένεια. Αυτή η σκέψη θα ανάψει τα χλωρά ξύλα στην εστία της ψυχής σας και θα σας ζεστάνει με ανδρεία· με ανδρεία που θα σας κάνει «βασιλιάδες κάθε κακού» και με την οποία θα δοξάσετε και τον εαυτό σας και τον λαό σας. Αμήν.
ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑ ΣΕΡΒΙΑ
Εκφωνήθηκε την ημέρα της κήρυξης του πολέμου, το 1912.
Εκφωνήθηκε στην Τοπόλα πριν από τον πόλεμο του 1912.
Θα εγερθεί ο Θεός και θα διασκορπιστούν οι εχθροί του, και θα φύγουν από μπροστά του όλοι όσοι τον μισούν. Θα τους διαλύσεις όπως διαλύεται ο καπνός· όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά, έτσι θα αφανιστούν οι ασεβείς μπροστά στον Θεό.
Ψαλμός 68:1
Ο φόβος συχνά αμαυρώνει το πρόσωπο της ζωής.
— Η ανδρεία είναι ο βασιλιάς κάθε κακού.
Το στεφάνι του βουνού (Το έπος των Σέρβων, γραμμένο από τον επίσκοπο Petar Petrovic Njegos)
Για την ανδρεία θέλω να σας μιλήσω, αγαπητοί αδελφοί. Αν κάπου αρμόζει να μιλήσει κανείς για την ανδρεία, αρμόζει στον τόπο όπου έζησε ο Karađorđe (Καραγιώργης). Και αν υπήρξε ποτέ στη Σερβία, μετά τον Karađorđe, καιρός να μιλήσουμε για την ανδρεία, αυτός ο καιρός είναι σήμερα.
Η ανδρεία είναι ο βασιλιάς κάθε κακού, λέει ο μεγάλος Σέρβος ποιητής. Αυτό σημαίνει: εκεί όπου υπάρχει ανδρεία, το κακό είναι υπήκοος· εκεί όμως όπου δεν υπάρχει ανδρεία, το κακό είναι κυρίαρχο. Ή αλλιώς: εκεί όπου βασιλεύει η ανδρεία, το κακό είναι δούλος· εκεί όμως όπου βασιλεύει το κακό, η ανδρεία είναι υποδουλωμένη.
Πώς είναι τα πράγματα σ’ εμάς; Ας αναρωτηθούμε. Πώς είναι τα πράγματα σ’ εμάς; Είναι άραγε στη ζωή μας η ανδρεία βασιλιάς πάνω στο κακό ή το κακό βασιλιάς πάνω στην ανδρεία;
Η αλήθεια συχνά προσβάλλει, αλλά ποτέ δεν βλάπτει. Η αλήθεια είναι δηλητήριο που θεραπεύει, όχι δηλητήριο που δηλητηριάζει. Ας παίρνουμε όσο πιο συχνά μπορούμε αυτό το φάρμακο· είναι θεραπευτικό. Ας πούμε λοιπόν ελεύθερα την αλήθεια: το κακό έχει βασιλέψει ανάμεσά μας πάνω στην ανδρεία.
Το κακό έχει βασιλέψει πάνω στις ψυχές μας· μέσα στις ψυχές μας έχει στερεώσει τον θρόνο του και από αυτόν τον θρόνο κυβερνά ολόκληρη τη ζωή μας, τόσο την ιδιωτική όσο και τη δημόσια. Το κακό μας δεν βρίσκεται κάπου έξω από εμάς, αλλά μέσα μας. Ρωτήστε τον πρώτο άνθρωπο που θα συναντήσετε: πώς πάνε τα πράγματα; Θα σας απαντήσει με μία λέξη: άσχημα. Δεν θα σας απαντήσουν έτσι μόνο οι άρρωστοι, οι φτωχοί και οι αμόρφωτοι· έτσι θα σας απαντήσουν και οι υγιείς, οι πλούσιοι και οι μορφωμένοι.
Γιατί ο υγιής άνθρωπος ανάμεσά μας μιλά για το κακό; Δεν είναι η υγεία ένα μεγάλο αγαθό; Δεν είναι η υγεία σφοδρός εχθρός του κακού; Ναι, η υγεία είναι ένα μεγάλο αγαθό και σφοδρός εχθρός του κακού· δεν αρκεί όμως να είναι κανείς υγιής μόνο στο σώμα για να κυριαρχήσει πάνω στο κακό· πρέπει να είναι υγιής και στην ψυχή. Τα υγιή σώματα μπορούν να είναι μόνο εργαλεία· οι υγιείς ψυχές είναι οδηγοί και δημιουργοί. Τα υγιή σώματα είναι χορτάτα· πεινασμένες είναι οι άρρωστες ψυχές. Οι ψυχές μας είναι άρρωστες επειδή είναι πεινασμένες. Και η πείνα είναι πάντοτε έτοιμη να υπηρετήσει οποιονδήποτε αφέντη. Οι ψυχές μας είναι πεινασμένες· γι’ αυτό και παραδόθηκαν στην υπηρεσία του κακού. Πίστη και ελπίδα πεινούν οι ψυχές μας. Ας χορτάσουμε τις ψυχές μας με πίστη στον εαυτό μας και ελπίδα στον Θεό, και η υπηρεσία μας στο κακό θα τελειώσει, και η ανδρεία θα βασιλέψει μέσα στις ψυχές μας! Έχω αποδείξεις γι’ αυτά που λέω. Απόδειξή μου είναι εκείνες οι υγιείς ψυχές, χορτασμένες με πίστη και ελπίδα, στους ανθρώπους των οποίων άστραψε μια μέρα, σε αυτόν τον τόπο, πριν από εκατό χρόνια, η σκέψη: τετρακόσια χρόνια βασίλευε το κακό πάνω στην ανδρεία· από εδώ και πέρα η ανδρεία θα βασιλεύει πάνω στο κακό!
Και έτσι έγινε. Και ως καρπός της ανδρείας γεννήθηκε η σημερινή ελεύθερη Σερβία.
Και όλοι βλέπουμε ότι αυτό ήταν καλό. Πώς γίνεται εμείς, οι κληρονόμοι τόσης ανδρείας, να έχουμε φτωχύνει τόσο στην ανδρεία;
Γιατί ο πλούσιος άνθρωπος ανάμεσά μας να μιλά για το κακό; Δεν είναι ο πλούτος ένα μεγάλο αγαθό; Ναι, ο πλούτος είναι ένα μεγάλο αγαθό και ένα ισχυρό όπλο εναντίον του κακού· αλλά ο πλούτος από μόνος του —εκείνος ο πλούτος που ακόμη και οι σκόροι είναι δυνατότεροί του— δεν αξίζει τίποτε χωρίς ανδρεία. Τι αξίζει ένα κοφτερό σπαθί στα χέρια εκείνου που δεν μπορεί να το βγάλει από τη θήκη; Ο πλούτος είναι καλό όταν μπορεί να μετατραπεί σε καλό έργο. Ο πλούτος είναι κακό όταν, αντί να δώσει ελευθερία στον άνθρωπο, θέτει τον ιδιοκτήτη του στην υπηρεσία του. Η χώρα μας υποφέρει πολύ από τέτοιους ανθρώπους, που έγιναν δούλοι του κοπαδιού και του πουγκιού τους. Αυτοί οι άνθρωποι δεν φαντάζονται ότι υπάρχει πλούτος καλύτερος από τον δικό τους Δεν φαντάζονται ότι ο πλούτος της ψυχής είναι καλύτερος από το ασήμι και το χρυσάφι. Και πλούσιος στην ψυχή είναι εκείνος του οποίου η ψυχή είναι χορτασμένη με πίστη στον εαυτό του και ελπίδα στον Θεό. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι συγχρόνως και ήρωας, γιατί κυριαρχεί πάνω σε κάθε κακό. Δεν μιλώ στην τύχη· έχω απόδειξη γι’ αυτά που λέω. Απόδειξή μου είναι εκείνοι οι πλούσιοι χωρικοί αυτού του τόπου, που πριν από εκατό χρόνια μετέτρεψαν τον πλούτο τους σε ένα μεγάλο έργο. Ο πλούτος δεν ήταν αφέντης ούτε είδωλό τους, αλλά εργαλείο και δύναμη της ανδρείας ψυχής τους.
Γιατί οι μορφωμένοι άνθρωποι ανάμεσά μας να μιλούν για το κακό; Δεν είναι η μόρφωση ένα μεγάλο αγαθό; Χωρίς αμφιβολία, η μόρφωση είναι ένα μεγάλο αγαθό· αλλά η μόρφωση πολλών μορφωμένων ανθρώπων μας μοιάζει με εστία πάνω στην οποία έχουν στοιβαχτεί πολλά ξύλα, ξερά και χλωρά, αλλά δεν υπάρχει φωτιά. Τι αξίζει μια εστία χωρίς φωτιά; Η μόρφωση πολλών μορφωμένων δεν αξίζει περισσότερο από τον πλούτο στα χέρια του φιλάργυρου. Η μόρφωση που δεν μπορεί να μετατραπεί σε έργο αξίζει όσο και ο πλούτος που δεν μπορεί να μετατραπεί σε τίποτε άλλο παρά σε ειδωλολατρία. Πεινασμένη είναι η ψυχή και πολλών μορφωμένων ανάμεσά μας, όπως και πολλών σωματικά υγιών και πλούσιων· είναι πεινασμένη και διψασμένη, και επειδή είναι πεινασμένη παραδίνεται στην υπηρεσία του κακού. Μπορεί ο άνθρωπος να είναι λιγότερο μορφωμένος αλλά περισσότερο ανδρείος και, επομένως, περισσότερο ευτυχισμένος και χρήσιμος. Έχω απόδειξη γι’ αυτό. Οι Σέρβοι πριν από εκατό χρόνια δεν ήταν τόσο μορφωμένοι όσο οι σημερινοί, κι όμως δεν παραπονιούνταν για το κακό, αλλά πολεμούσαν εναντίον του. Οι σημερινοί Σέρβοι έχουν περισσότερη μόρφωση, κι όμως μόνο παραπονιούνται για το κακό. Η ανδρεία λείπει από τους σημερινούς Σέρβους. Οι άνθρωποί μας είναι μια μεγάλη εστία χωρίς φωτιά. Καλύτερο είναι κι ένα δαυλί που καίει παρά ένας σωρός ξύλων μέσα στο χιόνι, κρύος σαν το χιόνι. Σε τι βοηθούν τα άναφτα ξύλα εκείνον που ξεπαγιάζει; Η ανδρεία είναι η φωτιά που ανάβει την καρδιά μας και ζεσταίνει την ψυχή μας.
Η ανδρεία είναι ο βασιλιάς κάθε κακού.
Δεν μιλώ στην τύχη. Έχω ένα εκατομμύριο αποδείξεις γι’ αυτά που λέω. Αυτός ο ναός σας είναι απόδειξη όσων λέω. Αυτή η ελεύθερη χώρα στην οποία ζείτε είναι απόδειξη γι’ αυτό. Είναι έργο ανδρείας. Αυτή η εκκλησία, που είναι το μεγαλύτερο ιερό σας, είναι έργο ανδρείας. Αυτός ο ναός δεν είναι μόνο τόπος της προσευχής σας, αλλά συγχρόνως μνημείο ανδρείας, και μάλιστα της μεγαλύτερης που υπήρξε ποτέ στον κόσμο. Ο Χριστός είναι ο νικητής όλων των κακών· αυτός είναι «ο βασιλιάς κάθε κακού», αυτός είναι ο ήρωας πάνω από τους ήρωες. Αυτός ο ναός είναι μνημείο της ανδρείας του. Για ποιον άλλο λόγο βρίσκεται αυτός ο ναός ανάμεσά σας, αν όχι για να σας υπενθυμίζει την ανδρεία και να σας ποτίζει με ανδρεία;
Κοιτάξτε αυτό το τέμπλο, αυτές τις ισχνές και αυστηρές μορφές! Αυτές οι μορφές των αγίων είναι μάρτυρες όσων σας λέω. Όλοι οι αληθινοί ακόλουθοι του Χριστού, όλοι οι απόστολοι και οι άγιοι, όλοι οι μάρτυρες και οι αρχιμάρτυρες υπήρξαν μεγάλοι ήρωες, άξιοι θαυμασμού και μίμησης. Ο μεγαλύτερος πλούτος τους ήταν η ανδρεία της ψυχής τους. Συχνά είχαν λίγη υγεία, λίγο χρυσάφι, λίγη μόρφωση· είχαν όμως πάντοτε έναν ανεξάντλητο πλούτο, που τους έκανε βασιλιάδες πάνω στο κακό. Είχαν ανδρεία, η οποία ανάβλυζε από την πίστη και την ελπίδα τους. Χιλιάδες χρόνια μακριά σας στον χρόνο και χίλια χιλιόμετρα μακριά σας στον χώρο έζησαν και έδειξαν την ανδρεία τους. Η ανδρεία τους νίκησε και τον χρόνο και τον χώρο. Μακριά από αυτόν τον τόπο σταυρώνονταν ή κατασπαράσσονταν από θηρία ή καίγονταν μέσα σε πίσσα. Πώς βρίσκονται εδώ, αφού δεν είναι από εδώ; Ήρθαν και απρόσκλητοι, και ήρθαν την κατάλληλη ώρα. Θέλετε να τους διώξετε από ανάμεσά σας; Μάταιη η επιθυμία σας· κι όταν ζούσαν τους καταδίωκαν, κι όμως εκείνοι επέζησαν των διωκτών τους. Ήταν νικητές στη ζωή και παρέμειναν νικητές και στον θάνατο. Δεν βρίσκονται εδώ για να ζητιανέψουν έλεος από εσάς, αλλά για να ποτίσουν με ανδρεία τη δική σας φτωχή ψυχή. Σας κοιτάζουν με βλέμμα ικετευτικό, όχι όμως για να τους δώσετε κάτι, αλλά για να πάρετε κάτι από αυτούς. Πάρτε το παράδειγμά τους, γιατί γι’ αυτό σας παρακαλούν· πάρτε την ανδρεία τους, γιατί αυτή σας προσφέρουν!
Όταν είστε φτωχοί, όταν είστε άρρωστοι, όταν σας καταδιώκουν και σας κατηγορούν άδικα, όταν σας περιφρονούν και σας παραμερίζουν, θυμηθείτε αυτές τις αυστηρές μορφές των αγίων. Βρίσκονται εδώ για να σας προσφέρουν κάθε ώρα θεραπεία και παρηγοριά. Κάθε στιγμή που το κακό βασιλεύει πάνω σας, σας φωνάζουν δυνατά: μην παραδίνεσαι, γίνε ανδρείος· εμείς υποφέραμε περισσότερο από εσένα, αγωνιστήκαμε περισσότερο από εσένα και νικήσαμε με την ανδρεία. Η ανδρεία είναι ο βασιλιάς κάθε κακού.
Αν είστε υγιείς και πλούσιοι και μορφωμένοι, κι όμως παραπονιέστε από μικροψυχία, να ξέρετε ότι σε αυτή την εκκλησία στέκονται οι μορφές μεγάλων χριστιανών ηρώων, που αποτελούν έλεγχο για εσάς.
— Εμείς, με λιγότερο πλούτο από εσάς, νικήσαμε μεγαλύτερα κακά από τα δικά σας.
Αυτό έχουν να σας πουν κάθε φορά που σας κυριεύουν η αδυναμία και η μικροψυχία. Είναι η συνείδησή σας όταν χάνετε τη συνείδησή σας. Είναι το θάρρος σας όταν σας προδίδει το θάρρος σας. Είναι οι κριτές σας κάθε φορά που παίρνετε τον δρόμο της αδικίας.
Να σκέφτεστε, αδελφοί, σε κάθε συνειδητή στιγμή της ζωής σας, τους ήρωες της πίστης και του έθνους σας. Δεν είναι αλήθεια ότι δεν μπορούμε να γίνουμε ανδρείοι. Απλώς δεν θέλουμε. Έχουμε κάνει νωθρή τη θέλησή μας. Ήρθε όμως η ώρα να αφυπνιστούμε· ήρθε η ώρα να ξεχαστεί ανάμεσά μας το «δεν μπορώ» και να μάθουμε μόνο το «θέλω». Η σκέψη των ηρώων θα είναι σωτήρια για εσάς και για τα παιδιά σας. Τα παραδείγματα ανδρείας μεταδίδονται σαν μεταδοτική ασθένεια. Αυτή η σκέψη θα ανάψει τα χλωρά ξύλα στην εστία της ψυχής σας και θα σας ζεστάνει με ανδρεία· με ανδρεία που θα σας κάνει «βασιλιάδες κάθε κακού» και με την οποία θα δοξάσετε και τον εαυτό σας και τον λαό σας. Αμήν.
ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑ ΣΕΡΒΙΑ
Εκφωνήθηκε την ημέρα της κήρυξης του πολέμου, το 1912.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου