Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς
Το βιβλίο «Изнад греха и смрти» — «Πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο» του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς πρωτοεκδόθηκε στο Βελιγράδι το 1914, με τον υπότιτλο «Беседе и мисли» — «Ομιλίες και στοχασμοί». Ανήκει στην πρώιμη περίοδο του συγγραφέα, πριν ακόμη γίνει επίσκοπος
Πρόλογος
Σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να βοηθήσει εκείνους που επιθυμούν να υψωθούν πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο.
Δεν πρέπει να φοβάται κανείς τόσο την αμαρτία όσο την εξουσία της αμαρτίας. Όταν ο άνθρωπος καθορίζεται ολόκληρος από την αμαρτία του, όταν ταυτίζεται πλήρως με αυτήν, τότε βρίσκεται υπό την εξουσία της. Ο άνθρωπος αναπόφευκτα αμαρτάνει, αλλά δεν είναι αναγκαίο να βρίσκεται υπό την εξουσία της αμαρτίας. Δεν πρέπει να συγχωρεί ο ίδιος την αμαρτία του, για να τον συγχωρήσει ο Θεός. Ούτε πρέπει να αφήνει τον εαυτό του ακατάκριτο μέσα στην αμαρτία, για να μην τον καταδικάσει ο Θεός. Διότι όποιον συγχωρεί τον εαυτό του, δεν θα τον συγχωρήσει ο Θεός. Και όποιος δεν θέλει να γίνει αυστηρός κριτής του εαυτού του, θα έχει τον Θεό ως αυστηρό κριτή. Ο Θεός δεν συγχωρεί ποτέ εκείνον που έχει ήδη συγχωρήσει τον εαυτό του. Ο Θεός συγχωρεί μόνο εκείνον που καταδίκασε ο ίδιος τον εαυτό του. Το έλεος του Θεού βγαίνει σε συνάντηση μόνο με τον μετανοούντα. Απέναντι σε εκείνον που είναι επιεικής προς τον εαυτό του, ο Θεός είναι δίκαιος· απέναντι όμως σε εκείνον που είναι δίκαιος προς τον εαυτό του, ο Θεός είναι ελεήμων.
Δεν υπάρχει αμαρτία που να μπορεί να συγχωρηθεί χωρίς καταδίκη, είτε από τον άνθρωπο είτε από τον Θεό. Τέτοια είναι η διάταξη του σύμπαντος, ώστε κάθε αμαρτία να πρέπει να επιφέρει πόνο και να προκαλεί καταδίκη. Διαφορετικά, η αμαρτία δεν θα διακρινόταν από την αναμαρτησία. Αν έστω και μία μόνο αμαρτία μπορούσε να συγχωρηθεί πλήρως χωρίς πόνο και καταδίκη, από οποιαδήποτε πλευρά, οι φυσικοί νόμοι θα καταπατούνταν και ο κόσμος θα κατέρρεε στο χάος. Ως ραβδούχος του θείου ελέους προπορεύεται πάντοτε η δικαιοσύνη του Θεού, η οποία εκφράζει τον αμείλικτο νόμο και ανοίγει τον δρόμο για το έλεος.
Το κακό δεν βρίσκεται στο ότι ο άνθρωπος αμαρτάνει, ενώ παραμένει πάνω από την αμαρτία του· το κακό βρίσκεται στο ότι βυθίζεται τόσο πολύ στην αμαρτία, ώστε η αμαρτία να βρεθεί πάνω από αυτόν. Όταν ο αετός πέσει στην πίσσα μόνο με τα πόδια του, μπορεί ακόμη να ανοίξει τα φτερά του και να ανυψωθεί· όταν όμως βυθιστεί τόσο πολύ στην πίσσα, ώστε αυτή να καλύψει και να ακινητοποιήσει τα φτερά του, τότε δεν υπάρχει πλέον γι’ αυτόν σωτηρία.
Πάνω από την αμαρτία μπορεί να υψωθεί μόνο εκείνος που στέκεται πάνω από τον θάνατο. Όσο περισσότερο φοβάται κάποιος τον θάνατο, τόσο λιγότερο φοβάται την αμαρτία. Όσο λιγότερο φοβάται κάποιος τον θάνατο, τόσο περισσότερο φοβάται την αμαρτία. Ο μεγαλύτερος φόβος του θανάτου σημαίνει τον μικρότερο φόβο της αμαρτίας· ο μικρότερος φόβος του θανάτου σημαίνει τον μεγαλύτερο φόβο της αμαρτίας.
Ο φόβος του θανάτου εισάγει σκοτάδι και πικρία στη ζωή. Οι άνθρωποι θα ήταν σαν θεοί, αν δεν φοβούνταν τον θάνατο. Θα είχαν δύναμη και αγάπη όμοια με τη θεϊκή. Τώρα είναι μικροί, επειδή ο φόβος του θανάτου τούς καθιστά μικρούς. Και τίποτε στον κόσμο δεν κάνει τον άνθρωπο τόσο ασήμαντα μικρό όσο ο φόβος του θανάτου.
Ένας Πατέρας της Εκκλησίας λέει: «Όπως η αμαρτία είναι τροφή του θανάτου, έτσι και η δικαιοσύνη είναι η καταστροφή και η εξαφάνιση του θανάτου». Η εμπειρία, ωστόσο, διδάσκει ότι είναι ορθότερο να ειπωθεί το αντίστροφο: ότι ο θάνατος αποτελεί τροφή της αμαρτίας και καταστροφή και εξαφάνιση της δικαιοσύνης. Το ουσιώδες είναι ότι η αμαρτία και ο θάνατος αλληλοϋποστηρίζονται.
Και για τους ανθρώπους το ουσιώδες είναι να υψωθούν πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο· να φοβούνται την αμαρτία και να μη φοβούνται τον θάνατο. Αυτό είναι ο ύψιστος ηρωισμός και το σωτηριωδέστερο δόγμα. Αυτό, και μόνο αυτό, διαλύει το σκοτάδι και απαλύνει την πικρία της ανθρώπινης ζωής.
Προς τα ύψη, λοιπόν!
Ολόκληρη η ιστορία της ανθρωπότητας είχε ως σκοπό τον αγώνα εναντίον της αμαρτίας και του θανάτου. Εκείνο όμως που υπήρχε στην αρχή δεν είναι αναγκαίο να υπάρχει και στο τέλος. Αν στην αρχή ο άνθρωπος βρισκόταν κάτω από την αμαρτία και τον θάνατο, στο τέλος πρέπει να σταθεί πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο. Το να υψωθεί ο άνθρωπος τόσο ψηλά αποτελεί τον τελικό σκοπό ολόκληρου του ιστορικού δράματος, στο οποίο συμμετέχουμε και εμείς.
Πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο μπορεί να υψωθεί μόνο εκείνος που σε αυτό το ύψος βρίσκει τον Θεό. Εκείνος για τον οποίο τα ύψη αποτελούν κενό χώρο φοβάται να ανυψωθεί μέσα στο κενό. Διότι το κενό είναι κενό, ενώ η αμαρτία και ο θάνατος αποτελούν, παρ’ όλα αυτά, κάποιο συγκεκριμένο περιεχόμενο. Όταν ο Θεός είναι για τον άνθρωπο μαγνήτης, τότε του είναι εύκολο να υψωθεί πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο. Όταν ο άνθρωπος πλησιάζει τον Θεό, απομακρύνεται από την αμαρτία και τον θάνατο.
Προς τα ύψη! Διότι στα ύψη κατοικούν το φως και ο καθαρός αέρας· χρειάζονται θάρρος και δύναμη για να ανυψωθεί κανείς μέχρι την κατοικία τους. Στην κοιλάδα βρίσκονται το σκοτάδι και η μούχλα. Τα χαμηλά μέρη είναι γεμάτα απαισιόδοξους. Η κοιλάδα είναι πάντοτε υγρή και μουχλιασμένη· όταν δεν την ποτίζουν η βροχή και η δροσιά, την ποτίζουν τα δάκρυα που δεν στεγνώνουν. Στα ύψη ακόμη και τα δάκρυα είναι φωτεινά, διότι εκεί μέσα σε κάθε δάκρυ λούζεται μια ακτίνα του ήλιου, και γι’ αυτό τα δάκρυα μοιάζουν με γέλιο. Στον Όλυμπο κάθονται πάντοτε μόνο οι θεοί, αθάνατοι και χαρούμενοι. Στην κοιλάδα ζουν οι θνητοί άθεοι. Οι εχθροί των θεών βρίσκονται πάντοτε κάτω από τον Όλυμπο και είναι πάντοτε απαισιόδοξοι. Όλοι οι άνθρωποι είναι μικροί ναοί του Θεού. Οι απαισιόδοξοι είναι νεκρικά παρεκκλήσια.
Μέσα από τον προσωπικό, τον εθνικό, τον φυλετικό και τον φυσικό αγώνα υψωνόμαστε πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο. Καθένας από αυτούς τους αγώνες είναι για εμάς μόνο μια σήραγγα που οδηγεί προς το φως. Οι άνθρωποι κατασκευάζουν πολύ ωραίες και πολύ ανθεκτικές σήραγγες, αλλά δεν τις κατασκευάζουν για να ζήσουν μέσα σε αυτές, παρά μόνο για να περάσουν από αυτές. Όλες οι μορφές αγώνα στον κόσμο έχουν για εμάς μόνο τη σημασία μιας σήραγγας. Δεν επιτρέπεται να παραμένουμε για πολύ κάτω από καμία σήραγγα. Ο σκοπός μας βρίσκεται πάντοτε μακρύτερα και πάντοτε ψηλότερα. Τρέχουμε μέσα από το σκοτάδι και το ημίφως προς τον τελικό σκοπό, προς το έσχατο φως· τρέχουμε και προσευχόμαστε:
Εσύ, Θεέ, είσαι το φως μας πέρα από όλες τις σήραγγες!
Εσύ είσαι ο προορισμός της ορμής μας και ο τελικός σκοπός των επιδιώξεών μας!
Εσύ βρίσκεσαι πάνω από την αμαρτία και τον θάνατο, στο ύψος όπου και εμείς επιθυμούμε να ζήσουμε, σε κοινωνία μαζί Σου!
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
I. ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ
Ομιλία περί ηρωισμού
Ομιλία για τη νεαρή Σερβία
Ομιλία για τα πρώτα θύματα
Ανάμεσα στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη
Ομιλία για την εθνική προφητεία
Ομιλία περί ελευθερίας
Όργιο στο νεκροταφείο
II. ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΣΛΑΒΟΥΣ
Ειρήνη σε εσάς, Σλάβοι!
Όνειρο για μια σλαβική θρησκεία
III. ΠΡΟΣ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΔΙΚΑΙΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΜΑΡΤΩΛΟΥΣ
Αργά βαδίζει ο Χριστός
Σε ποιον ανήκει η γη;
Η Εκκλησία και η επαναστατική παιδαγωγική
Ομιλία για την τραγωδία της πίστης
Να αγαπάτε τους φίλους σας!
Ομιλία για την τελική νίκη του καλού
Ομιλία περί αισιοδοξίας
Ομιλία περί αναστάσεως των νεκρών
IV. ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΜΙΑ ΜΥΡΜΗΓΚΟΦΩΛΙΑ
1.Κήρυγμα για τους ακροατές και το θέμα
2.Κήρυγμα για τους χειροποίητους ναούς
3.Κήρυγμα για τον φόβο του θανάτου
4.Κήρυγμα για τα πάθη
5.Κήρυγμα για την απογοήτευση
6.Κήρυγμα για την παροδικότητα των λουλουδιών
7.Κήρυγμα για τον πόλεμο
8.Κήρυγμα για την αιώνια λάμψη
9.Κήρυγμα για τον σεβασμό των πεποιθήσεων του καθενός
10.Κήρυγμα για τον πρίγκιπα Gautama
11.Κήρυγμα για τη νυχτερινή καταιγίδα
12.Κήρυγμα για την αρετή
13.Κήρυγμα για τα μεγάλα σχέδια
14.Κήρυγμα για τους νεκρούς
15.Κήρυγμα για τη φλεγόμενη βάτο
16.Κήρυγμα για την κάθοδο του Πνεύματος
17.Κήρυγμα για τους σπορείς
18.Κήρυγμα για την ανισότητα των ανθρώπων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου