Μόνο για συνδρομητές
Κυρίες και φίλοι, χαίρετε. Για άλλη μια φορά έχουμε μαζί μας τον πατέρα Νικόλαο, για να συζητήσουμε πάνω στα γνωστά θέματα, στα οποία κινούμαστε τις δύο τελευταίες φορές.
Να πω δύο πράγματα εισαγωγικά, πριν δώσω τον λόγο στον πατέρα Νικόλαο: ότι δεν υπάρχει καμία διάθεση για οποιαδήποτε αντιπαράθεση και καμία προσωπική αιχμή για κανέναν, ούτε από τη σελίδα ούτε από τον πατέρα Νικόλαο.
Υπάρχει η εμπειρία της Εκκλησίας και των Αγίων Πατέρων, και μέσω συγκεκριμένων χωρίων αυτή κατατίθεται.[ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΩΣ Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ. ΥΠΑΡΧΕΙ Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΠΡΟΘΕΣΕΩΣ ΤΟΥ. ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ!]
Και κάτι που είχα πει και την προηγούμενη φορά: φαίνεται να ασχολούμαστε με θεολογικές λεπτομέρειες. Όμως, επειδή αυτές οι λεπτομέρειες έχουν ανθρωπολογικές συνέπειες στη ζωή των μελών της Εκκλησίας, όπου το κατά κυριολεξία «κόψιμο» του γνωμικού θελήματος προκαλεί ποικίλες στρεβλώσεις και δυσκολίες σε ανθρώπους, συνήθως αρκετά τσαλακωμένους, που προσπαθούν να Ακουμπήσουν κάπου, γι’ αυτόν τον λόγο συνεχίζουμε αυτή τη σειρά των συζητήσεων.
Οπότε, μετά από αυτή τη μικρή εισαγωγή, δίνουμε τον λόγο στον πατέρα Νικόλαο, τον οποίο ξανά ευχαριστούμε, βεβαίως, για όλη αυτή τη συζήτηση.
— Πατέρα Νικόλαε, έχετε τον λόγο.
— Καλησπέρα, καλησπέρα. Είχα πει στο προηγούμενο βίντεο ότι δεν θα επανέλθω.
Παρ’ όλα αυτά, όμως, έριξα μια ματιά στα σχόλια. Είδα ότι υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι εκεί έξω οι οποίοι θέλουν να μάθουν κάτι περισσότερο, χωρίς όμως να έχουν τα μέσα να το καταφέρουν αυτό, είτε έχοντας μια ελλιπή γνώση της πατερικής θεολογίας.
Λοιπόν, επιχειρηματολογούν, επομένως, χωρίς επιχειρήματα.
Εντάξει; Είτε λόγω άλλων αδυναμιών κατανόησης είτε δεν ξέρω τι άλλο.
Έχω αφήσει έξω τους δημόσιους κριτικούς μου, γιατί πιστεύω ότι υπάρχουν και προσωπικά κίνητρα παρελθόντος εκεί πέρα. Αλλά και αυτοί, βέβαια, δεν γνωρίζουν τη σχετική πατερική παράδοση.
Εγώ είμαι ένας πανεπιστημιακός καθηγητής, όπως ξέρετε.[ Καθηγητής Θρησκειολογίας και Ερμηνευτικής της Θρησκείας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, ΠΕΡΕΝΝΙΑΛΙΣΤΗΣ]
Και αποφάσισα να κάνω ένα ανοιχτό πανεπιστημιακό μάθημα. Ένα ανοιχτό μάθημα Δογματικής για όλους όσοι είναι καλοπροαίρετοι και να δείξω, χρησιμοποιώντας —όπως ακριβώς θα έκανα σε ένα μεταπτυχιακό, ας πούμε— με βάση τα κείμενα και με βάση τους ειδικούς, τρία πράγματα βασικά.
Πρώτον, ότι το γνωμικό θέλημα στον Άγιο Μάξιμο είναι καθαρά προπτωτικό.
Και, δεύτερον, ότι το γνωμικό θέλημα δεν καταργείται ποτέ στην πνευματική ζωή[ΟΧΙ ΟΜΩΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΟΔΟ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ. ΓΕΝΝΗΘΗΤΩ ΤΟ ΘΕΛΗΜΑ ΣΟΥ].
Λοιπόν, θέλω να πω κάτι.
Είπα τη λέξη «ειδικούς».
Όταν εγώ θέλησα να σπουδάσω τον Αυγουστίνο στο Παρίσι, πήγα και βρήκα τον καλύτερο υπάρχοντα ειδικό, τον Goulven Madec, για να με εισαγάγει στη γνώση του Αυγουστίνου.
Βρήκα και δικά μου πράγματα, αλλά είχα κάποιον ο οποίος έκανε την εισαγωγή.
Όταν θέλησα να σπουδάσω τον Ακινάτη, βρήκα τον καλύτερο διαθέσιμο ειδικό εκείνη την εποχή, τον Michel Corbin, για να μου κάνει αυτήν ακριβώς την εισαγωγή.
Βρήκα δικά μου πράγματα με τον Ακινάτη, αλλά είναι πολύ σημαντικό να σεβόμαστε τους ειδικούς.[ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΟΙ]
Θέλω να κάνουμε κάτι, και βλέπω δύο πράγματα.
Το ένα είναι ότι δεν δίνουν καμία σημασία σε τίποτα, ούτε καν στα κείμενα.
Μίλησα δύο φορές με βάση κείμενα και οι επικριτές μου δεν καταλαβαίνουν καν, δεν εισέρχονται καν στη συζήτηση των κειμένων.
Δηλαδή, δεν απορρίπτουν εμένα. Απορρίπτουν ουσιαστικά τον Μάξιμο τον Ομολογητή και τον Ιωάννη Δαμασκηνό.[ΜΕ ΠΟΙΟΝ ΣΠΟΥΔΑΣΕΣ ΑΓΙΟ ΜΑΞΙΜΟ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΗ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟ;][Του αγίου Μαξίμου [του Ομολογητή]
Για όλα όσα κάνουμε, ο Θεός εξετάζει το σκοπό, αν δηλαδή τα κάνουμε γι’ Αυτόν ή από άλλη αιτία.Από τον «Μικρό Ευεργετινό», έκδοση της Ιεράς Μονής Παρακλήτου.]
Κυρίες και φίλοι, χαίρετε. Για άλλη μια φορά έχουμε μαζί μας τον πατέρα Νικόλαο, για να συζητήσουμε πάνω στα γνωστά θέματα, στα οποία κινούμαστε τις δύο τελευταίες φορές.
Να πω δύο πράγματα εισαγωγικά, πριν δώσω τον λόγο στον πατέρα Νικόλαο: ότι δεν υπάρχει καμία διάθεση για οποιαδήποτε αντιπαράθεση και καμία προσωπική αιχμή για κανέναν, ούτε από τη σελίδα ούτε από τον πατέρα Νικόλαο.
Υπάρχει η εμπειρία της Εκκλησίας και των Αγίων Πατέρων, και μέσω συγκεκριμένων χωρίων αυτή κατατίθεται.[ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΩΣ Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ. ΥΠΑΡΧΕΙ Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΠΡΟΘΕΣΕΩΣ ΤΟΥ. ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ!]
Και κάτι που είχα πει και την προηγούμενη φορά: φαίνεται να ασχολούμαστε με θεολογικές λεπτομέρειες. Όμως, επειδή αυτές οι λεπτομέρειες έχουν ανθρωπολογικές συνέπειες στη ζωή των μελών της Εκκλησίας, όπου το κατά κυριολεξία «κόψιμο» του γνωμικού θελήματος προκαλεί ποικίλες στρεβλώσεις και δυσκολίες σε ανθρώπους, συνήθως αρκετά τσαλακωμένους, που προσπαθούν να Ακουμπήσουν κάπου, γι’ αυτόν τον λόγο συνεχίζουμε αυτή τη σειρά των συζητήσεων.
Οπότε, μετά από αυτή τη μικρή εισαγωγή, δίνουμε τον λόγο στον πατέρα Νικόλαο, τον οποίο ξανά ευχαριστούμε, βεβαίως, για όλη αυτή τη συζήτηση.
— Πατέρα Νικόλαε, έχετε τον λόγο.
— Καλησπέρα, καλησπέρα. Είχα πει στο προηγούμενο βίντεο ότι δεν θα επανέλθω.
Παρ’ όλα αυτά, όμως, έριξα μια ματιά στα σχόλια. Είδα ότι υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι εκεί έξω οι οποίοι θέλουν να μάθουν κάτι περισσότερο, χωρίς όμως να έχουν τα μέσα να το καταφέρουν αυτό, είτε έχοντας μια ελλιπή γνώση της πατερικής θεολογίας.
Λοιπόν, επιχειρηματολογούν, επομένως, χωρίς επιχειρήματα.
Εντάξει; Είτε λόγω άλλων αδυναμιών κατανόησης είτε δεν ξέρω τι άλλο.
Έχω αφήσει έξω τους δημόσιους κριτικούς μου, γιατί πιστεύω ότι υπάρχουν και προσωπικά κίνητρα παρελθόντος εκεί πέρα. Αλλά και αυτοί, βέβαια, δεν γνωρίζουν τη σχετική πατερική παράδοση.
Εγώ είμαι ένας πανεπιστημιακός καθηγητής, όπως ξέρετε.[ Καθηγητής Θρησκειολογίας και Ερμηνευτικής της Θρησκείας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, ΠΕΡΕΝΝΙΑΛΙΣΤΗΣ]
Και αποφάσισα να κάνω ένα ανοιχτό πανεπιστημιακό μάθημα. Ένα ανοιχτό μάθημα Δογματικής για όλους όσοι είναι καλοπροαίρετοι και να δείξω, χρησιμοποιώντας —όπως ακριβώς θα έκανα σε ένα μεταπτυχιακό, ας πούμε— με βάση τα κείμενα και με βάση τους ειδικούς, τρία πράγματα βασικά.
Πρώτον, ότι το γνωμικό θέλημα στον Άγιο Μάξιμο είναι καθαρά προπτωτικό.
Και, δεύτερον, ότι το γνωμικό θέλημα δεν καταργείται ποτέ στην πνευματική ζωή[ΟΧΙ ΟΜΩΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΟΔΟ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ. ΓΕΝΝΗΘΗΤΩ ΤΟ ΘΕΛΗΜΑ ΣΟΥ].
Λοιπόν, θέλω να πω κάτι.
Είπα τη λέξη «ειδικούς».
Όταν εγώ θέλησα να σπουδάσω τον Αυγουστίνο στο Παρίσι, πήγα και βρήκα τον καλύτερο υπάρχοντα ειδικό, τον Goulven Madec, για να με εισαγάγει στη γνώση του Αυγουστίνου.
Βρήκα και δικά μου πράγματα, αλλά είχα κάποιον ο οποίος έκανε την εισαγωγή.
Όταν θέλησα να σπουδάσω τον Ακινάτη, βρήκα τον καλύτερο διαθέσιμο ειδικό εκείνη την εποχή, τον Michel Corbin, για να μου κάνει αυτήν ακριβώς την εισαγωγή.
Βρήκα δικά μου πράγματα με τον Ακινάτη, αλλά είναι πολύ σημαντικό να σεβόμαστε τους ειδικούς.[ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΟΙ]
Θέλω να κάνουμε κάτι, και βλέπω δύο πράγματα.
Το ένα είναι ότι δεν δίνουν καμία σημασία σε τίποτα, ούτε καν στα κείμενα.
Μίλησα δύο φορές με βάση κείμενα και οι επικριτές μου δεν καταλαβαίνουν καν, δεν εισέρχονται καν στη συζήτηση των κειμένων.
Δηλαδή, δεν απορρίπτουν εμένα. Απορρίπτουν ουσιαστικά τον Μάξιμο τον Ομολογητή και τον Ιωάννη Δαμασκηνό.[ΜΕ ΠΟΙΟΝ ΣΠΟΥΔΑΣΕΣ ΑΓΙΟ ΜΑΞΙΜΟ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΗ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟ;][Του αγίου Μαξίμου [του Ομολογητή]
Για όλα όσα κάνουμε, ο Θεός εξετάζει το σκοπό, αν δηλαδή τα κάνουμε γι’ Αυτόν ή από άλλη αιτία.Από τον «Μικρό Ευεργετινό», έκδοση της Ιεράς Μονής Παρακλήτου.]
Δεν μπαίνουν στην κουβέντα μαζί τους. Δεν μπαίνουν καν.
Λένε αυτά τα οποία έχουν στο μυαλό τους, το οποίο, βέβαια, ούτε ξέρουν και αυτοί από πού τα βρήκαν, και μπερδεύουν πράγματα που θα έπρεπε να είναι ασύγχυτα.
Και, βεβαίως, εγώ, σαν πανεπιστημιακός δάσκαλος που είμαι, έχω μάθει να δουλεύω με κείμενα.
Υπάρχει μια αυστηρή επιστημονική μέθοδος με την οποία δουλεύουμε μέσα στον χώρο μας.
Και αυτό το πράγμα, εάν δεν τηρηθεί, φτάνουμε σε ασυναρτησίες.
Και οι συγκεκριμένοι αυτοί, με τους οποίους δεν έχω καμιά αντιδικία —οι άνθρωποι τόσο μπορούν, τόσο καταλαβαίνουν, τόσο κάνουν—, μηδέν επιχειρήματα.
Μηδέν επιχειρήματα.
Μιλάνε για τόσο μεγάλα ζητήματα και δεν νιώθουν την ανάγκη να σπουδάσουν και να ξεκινήσουν από τους ειδικούς.
Είμαι κι εγώ ένας ειδικός.
Και μάλιστα θεωρούμενος από τους σημαντικότερους αυτή τη στιγμή για τον Μάξιμο τον Ομολογητή διεθνώς.
Δεν θα μιλήσω, όμως, για μένα. Θα βάλω μπροστά κάποιους πολύ σημαντικούς.
Καταρχήν, πρώτον, θα δούμε τα ίδια τα κείμενα του Μαξίμου.
Για όλους, επαναλαμβάνω, που είναι καλής διαθέσεως άνθρωποι και διαθέτουν τη δυνατότητα να αντιληφθούν τον προβληματισμό αυτό, ο οποίος όντως έχει μεγάλη σημασία.
Είναι ο σοβαρότερος ανθρωπολογικός προβληματισμός και πρέπει να βάλουμε ακριβώς το μαχαίρι στον κόμπο και να καταλάβουμε γιατί έχει σημασία αυτό το οποίο θα βγει από αυτή τη συζήτηση.
Πριν από λίγο διάβαζα σχόλια ενός καλού παιδιού, που προσπάθησα να του εξηγήσω.
Έχει και το όνομά του αυτός, γι’ αυτό του απάντησα.
Εγώ δεν απαντάω συνεχώς σε σχόλια.
Δεν θα έκανα τίποτα άλλο στη ζωή μου, αν απαντούσα σε σχόλια.
Και προσπαθώ να του πω τι εννοώ.
Και ο καημένος γράφει και φοβάται για το κόψιμο του θελήματος, μη τυχόν και δεν του το κόψουμε.
Δηλαδή, παραθέτει κείμενα από αγίους στους οποίους εγώ μαθήτευσα. Αυτός τους ξέρει από βιβλία.
Εγώ με τον Άγιο Παΐσιο είχα δεκατέσσερα χρόνια επικοινωνία. Συνεχώς, όπως μιλάμε τώρα.
Θα εξηγήσουμε τι σημαίνει «κόψιμο θελήματος».
Η λέξη «κόψιμο θελήματος» εννοεί κάτι πολύ σημαντικό.
Θα μας το εξηγήσει ένας πάρα πολύ σημαντικός και φίλος, καταρχήν, [...] ο οποίος είναι μαθητής του Αγίου Σωφρονίου, ιερομόναχος στο Έσσεξ, και έχει γράψει και ένα θαυμάσιο βιβλίο [...] και επίσης έρχεται και στο θέμα αυτό.
Θα αφήσουμε αυτόν να μας το πει, τι ακριβώς εννοούμε με τον όρο αυτό.
Όπως το λέει ο Άγιος Παΐσιος, όπως το λέει ο ίδιος και όπως το λέει ο ίδιος ο Μάξιμος ο Ομολογητής.
Να μας πει.
Φοβούνται, λοιπόν, αυτοί.
Εγώ έχω μεγάλη αγάπη για την ορθόδοξη ασκητική.
Μόνο κάποιος που δεν ξέρει τίποτα από τις ομιλίες μου, τίποτα απολύτως από ό,τι έχω πει στο διαδίκτυο, θα είχε την αντίθετη γνώμη.
Έχω πολύ μεγάλη εκτίμηση για την ορθόδοξη ασκητική, την εν Χριστώ ζωή αυτή, και τον μοναχισμό.
Και τον μοναχισμό.
Όλοι όσοι με ξέρουν, ξέρουν.
Και οι μοναχοί, ευτυχώς, το ξέρουν, και οι μοναχές.
Έχω έναν τεράστιο σύνδεσμο με μοναχούς και μοναχές.
Αλλά εδώ είναι το θέμα ότι μερικοί είναι και τόσο προπετείς, που ούτε κάθονται να ακούσουν τι λέει αυτός ο άνθρωπος, ποιος είναι.
Δεν είναι να δουν το βιογραφικό μου, δεν είναι να δουν τα βιβλία μου.
Αυτά είναι ανώτερα, τελείως, και τόσο ξένα σ’ αυτούς.
Ένας άλλος μου λέει: «[...] δεν ξέρεις [...] ανθρωπολογία».
Δυστυχώς, υπάρχουν και αυτά και γελούμε λίγο.
Δηλαδή άνθρωποι που δεν έχουν ανοίξει καν [...] να δουν. Δεν ξέρουν καν με τι ασχολείσαι.
Τέλος πάντων, δεν είναι αυτοί το θέμα.
Εγώ μιλάω αυτή τη στιγμή για ανθρώπους οι οποίοι θέλουν να πάνε ένα βήμα παρακάτω.
Και μιλάω ως ειδικός. Το τολμώ αυτό.
Πολλοί επικριτές μου απέχουν παρασάγγας από το να είναι.
Και θα χρησιμοποιήσω επίσης τις θέσεις άλλων ειδικών, με τους οποίους έχω την τιμή να έχω και προσωπική φιλία και σχέση: και με τον Paul Blowers και με τον [...] και με τον Tollefsen και με τον [...], τους οποίους θα διαβάσω από τα βιβλία τους, προτού μπούμε στα ίδια τα κείμενα.
Ο Paul Blowers, που έχω εδώ, το βιβλίο του λέγεται Maximus the Confessor: Jesus Christ and the Transfiguration of the World.
Είναι ίσως η σημαντικότερη μονογραφία για τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή που βγήκε πριν από μερικά χρόνια.
Έχω την τιμή να τον γνωρίζω. Είναι φίλος ο Paul Blowers. Είναι Προτεστάντης, αλλά είναι πάρα πολύ φιλορθόδοξος και είναι, για μένα, ο σημαντικότερος εκ των μη Ορθοδόξων σήμερα μαξιμολόγος στον κόσμο.
Και, κατά γενική ομολογία, το προπέρσινο παγκόσμιο συνέδριο για τον Άγιο Μάξιμο, στο οποίο και εγώ συμμετείχα, ήταν αφιερωμένο στο έργο του.
Λοιπόν, λέει...
Μη, επειδή είναι Προτεστάντης, ακούσουμε: «Μας διαβάζει τον Μάξιμο από έναν Προτεστάντη; Ωχ!»
Ο άνθρωπος είναι τόσο φιλορθόδοξος, που μου λέει: «Περιμένω να πάρω τη σύνταξή μου για να μπω στην Ορθόδοξη Εκκλησία».
Κοιτάξτε κάτι.
Αν αυτοί που λένε ότι είναι Ορθόδοξοι [...] ήταν Ορθόδοξοι, θα ήταν αλλιώς τα πράγματα.
Εγώ δεν βλέπω κάτι τέτοιο.
Εγώ, προς το παρόν, βλέπω τεράστια άγνοια και τεράστια προπέτεια και αυθάδεια μαζί.
Συγχωρέστε με.
Γι’ αυτό και δεν θα επανέλθω, όμως.
Λέει, λοιπόν — θα τα διαβάζω αγγλικά πρώτα, για να μη μου πουν κάποιοι ότι...
“Maximus attributes Adam’s lapse most basically to a failure of gnomic will.”
Μεταφράζω: αποδίδει ο Μάξιμος την πτώση του Αδάμ, βασικότατα, σε μια αποτυχία της γνώμης, του γνωμικού θελήματος. Το λέω καλά.
Λοιπόν, παραπέμπει σε ένα κείμενο, το οποίο το ξέρω κι εγώ, το έχω παραπέμψει κι εγώ στα δικά μου βιβλία, το οποίο θα διαβάσουμε αμέσως. Αμέσως τώρα. Είναι από το Πρὸς Θαλάσσιον.
Σήμερα, είπαμε, είμαι καθηγητής. Πανεπιστημιακός. Τίποτα άλλο.
Μάθημα Δογματικής, για χάρη όλων. Ανοιχτό μάθημα Δογματικής για όσους θέλουν. Και παρακαλώ, όσοι θέλουν, να κρατήσουν και σημειώσεις.
Δεν θα δώσω, φυσικά, παραπομπές. Δεν έχει νόημα.
Αλλά θα κάτσω κάποια στιγμή, όταν τελειώσω με άλλα πράγματα που είναι πολύ πιεστικά, συγγραφικά, αν θέλει ο Θεός, να γράψω και μια μελέτη με βάση αυτά και άλλα κείμενα που σήμερα δεν προβλέπεται να παρουσιάσουμε.
Λέει, λοιπόν, στο Πρὸς Θαλάσσιον: «Έμαθα», λέει, «από τον Γρηγόριο Νύσσης ότι υπάρχουν στην ανθρώπινη φύση και μερικά πράγματα αλογότερα», δηλαδή που υπάρχουν στα άλογα ζώα.
Έτσι, όπως κτίστηκε.
Προσέξτε κάτι. Εδώ υπάρχει ένα πολύ λεπτό σημείο.
Όλοι αυτοί οι οποίοι ουσιαστικά δεν καταλαβαίνουν ότι το γνωμικό θέλημα υπάρχει πριν από την πτώση, έχουν την εντύπωση ότι ο άνθρωπος πλάστηκε τέλειος.
Ο άνθρωπος, στους Πατέρες, πλάστηκε δεκτικός τελειώσεως, με μια προνομιακή σχέση μετά του Θεού. Αλλά δεν είναι τα έσχατα ο Παράδεισος. Τα έσχατα είναι μπροστά.
Είναι τόσο ξεκάθαρη η διδασκαλία του Αγίου Μαξίμου.
Τα έσχατα, καταλάβατε, είναι στο τέλος. Δηλαδή, και το ότι ο Αδάμ έπεσε αποδεικνύει ότι δεν είναι σε τέλεια θέα του Θεού και τέλεια κοινωνία μετά του Θεού.
Αυτό είναι που τρομάζει μερικούς. Και επειδή νομίζουν κατά λάθος, και δεν έχουν διαβάσει τον Μάξιμο ούτε άλλους Πατέρες, τον Μέγα Αθανάσιο ή δεν ξέρω ποιον, ότι είναι τέλεια η κατάσταση της δημιουργίας και ότι ο άνθρωπος πληρούται από τη θέα του Θεού, νομίζουν ότι, όπως στον Ωριγένη, η σωτηρία είναι επιστροφή.
Δεν είναι επιστροφή η σωτηρία.
Εντάξει;
Έχει διορθώσει τον Ωριγένη ο Άγιος Μάξιμος.
Για τον Ωριγένη η δημιουργία είναι πτώση, γιατί η πρώτη κατάσταση είναι τέλεια.
Ενώ για τον Μάξιμο η γένεση είναι του Θεού ως πρόταση. Κινείται ο άνθρωπος, κινείται —και, όπως θα δούμε, κινείται γνωμικώς— και η γένεση κινείται προς στάση, ώστε να σταθεί εν τω Θεώ.
Αυτό είναι μια ευθύγραμμη πορεία. Δεν είναι κυκλική.
Καταλαβαίνετε;
Δεν είναι ότι ξεκίνησε κάποτε και θα γυρίσει σε αυτό. Ξεκινάει με έναν προνομιακό τρόπο.
Έτσι.
Άπειρα τα χωρία που το στηρίζουν. Αυτό είναι κοινός τόπος για τον Μάξιμο και την πατερική παράδοση.
Λοιπόν, τι λέει ο Μάξιμος;
«μα τῇ παραβάσει», λοιπόν — είναι το χωρίο που παραθέτει ο Blowers — «διαφανῶς ἐπέδειξεν ὁ ἄνθρωπος γεγονὼς τῶν ἀλόγων ζώων ὁμοίωσις».
Με την παράβαση ο άνθρωπος αρχίζει να ομοιώνεται με τα ζώα.
«Ἐπειδὴ γὰρ τῆς ἀξίας τοῦ λόγου καλυφθείσης...»
Έπρεπε, λοιπόν, επειδή η λογικότητα με τον τρόπο αυτό συγκαλύφθηκε, καταχωνιάστηκε,
«... ἑκὼν γνωμικῶς ἐπεσπάσατο τῆς ἀλογίας τὰ γνωρίσματα».
Αυτά τα γνωρίσματα της αλογίας, τα οποία με γνωμικό τρόπο ανέδειξε ο Αδάμ.
Έχει στοιχεία αλογίας η φύση του. Στοιχεία.
Στοιχεία.
Ταυτόχρονα ο άνθρωπος είναι κλημένος στον Θεό και ζει εν Θεώ κοινωνία. Αλλά ταυτόχρονα υπάρχει αυτή η δυνατότητα της αλογίας πάνω του.
Είναι του Γρηγορίου Νύσσης αυτό το πράγμα.
Λοιπόν, και μάλιστα λέει ότι το έκανε αυτό ο Θεός προβλέποντας την πτώση. Καταλάβατε; Έδωσε μερικά στοιχεία προβλέποντας την πτώση, κατά τον Γρηγόριο Νύσσης.
Είναι αυτό που λέει, πασίγνωστο.
«Ἐπειδὴ γὰρ τῆς ἀξίας τοῦ λόγου καλυφθείσης, ἑκὼν γνωμικῶς ἐπεσπάσατο τῆς ἀλογίας τὰ γνωρίσματα...»
Εξαιτίας των γνωρισμάτων της αλογίας, τα οποία με τη γνώμη του απέσπασε από την ίδια τη φύση,
«... ἐνδίκως τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων κολάζεσθαι...»
Έπρεπε να τιμωρηθεί, λοιπόν, η ανθρώπινη φύση ακριβώς διότι έκανε λάθος επιλογή.
Ο άνθρωπος έχει άλογα στοιχεία μέσα του και τα επιλέγει γνωμικώς. Αυτό λέει εδώ.
Η φύση κολάζεται λόγω λανθασμένης γνωμικής επιλογής.
Το χωρίο αυτό, όπως παρατηρεί και ο Blowers, δεν έχει πιθανότητες άλλης ερμηνείας.
Ακόμα κι αν πεις ότι τη στιγμή ακριβώς εκείνη που απέσπασε τα άλογα στοιχεία μέσα του, τα διάλεξε, εκείνη τη στιγμή γεννήθηκε το γνωμικό θέλημα, πάλι είναι μια γνωμική επιλογή.
Δηλαδή, επέλεξε ο άνθρωπος τη γνωμική deviation, τη γνωμική παρέκκλιση.
Άρα είναι επιλογή γνωμική.
Άρα είναι γνωμικό θέλημα από πίσω.
Λοιπόν, και έχει δίκιο ο Blowers.
Ο Blowers επίσης, μαζί με άλλον μελετητή, παραθέτει και άλλο χωρίο, το οποίο είναι κι αυτό πολύ καλό.
Λέει στα σχόλιά του επί του βιβλίου:
“Even admitting the role of γνώμη in precipitating and perpetuating the fall of humanity...”
Δηλαδή, δεχόμαστε τον ρόλο της γνώμης στην πρόκληση και στη διαιώνιση της ανθρώπινης πτώσης.
Για να δούμε ένα άλλο, λοιπόν, χωρίο εδώ του Μαξίμου, το οποίο είναι βέβαια πολύ σοβαρό.
Λέει ο ίδιος ο Μάξιμος στο Ambiguorum liber:
«Ἐπειδὴ τῆς ἀφθαρσίας καὶ ἀθανασίας κάλλει παρὰ Θεοῦ καταγνωρισμένος ὁ ἄνθρωπος γέγονε...»
Ο άνθρωπος ήταν ελλαμπόμενος, όπως το είπα και πριν, με τη θεία δόξα.
«Τὸ δὲ τῆς περὶ αὐτὸν ὑλικῆς φύσεως αἶσχος τοῦ νοεροῦ κάλλους προτιμήσας...»
Κώστα, τώρα προτίμησε από αυτό το υπέροχο νοερό κάλλος — τι προτίμησε; — την περί αυτόν, με την έννοια την υλική φύση, την υλική ομορφιά.
Αυτό το αίσχος, το γύρω του, το προτίμησε.
«Ψυχὴν ἐκ θεοπρεποῦς ἀξιώματος...» Έριξε την ψυχή από το θεοπρεπές αξίωμα.
«... μᾶλλον δὲ Θεοῦ λήθην...» Τη λήθη του Θεού, του και την ψυχή θεοειδώς καλοποιήσαντος, παντελώς εποίησε.
Λοιπόν, ο οποίος θεοειδώς καλοποίησε την ψυχή. «Τῆς γνώμης...»
Της γνώμης. Αξίζει. Προσέξτε εδώ. «... κατὰ θείαν ψῆφον τὴν σοφῶς τὴν ἡμῶν σωτηρίαν οἰκονομοῦσαν...»
Τι λέει εδώ; Προτίμηση και της γνώμης αυτής. Ποια ήταν η προτίμηση;
Αναλαμβάνει, κατά θείαν ψήφον, η πρόνοια του Θεού να οδηγήσει τώρα, με παιδαγωγικό τρόπο, στη σωτηρία.
Δηλαδή: «Οὐ μόνον τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς φθορὰν καὶ τὸν θάνατον καὶ τὴν πρὸς τὰ πάθη ἐμπαθῆ κίνησιν...»
Όχι μόνον, λοιπόν, η φθορά και ο θάνατος, αλλά και η προς κάθε πάθος κίνηση.
«... ἀλλὰ καὶ τῆς ἐκτὸς καὶ περὶ αὐτὸν ὑλικῆς οὐσίας τὸ ἄστατον καὶ ἀνώμαλον».
Όλη την αστάθεια και την ανωμαλία γύρω από την υλική ουσία του κ.λπ. Αυτό είναι η οικονομία του Θεού μετά την της γνώμης προτίμηση. Να μην τρελαθούμε, παρακαλώ.
Και συνεχίζει σχετικά με την προς το αλλοιούσθαι φορά και την κατάσταση του σώματος μετά την παράβαση.
Είτε, λέει, διότι ο Θεός με την παράβαση στο σώμα τότε την έβαλε, και την προς το αλλοιούσθαι και την προς τα πάθη κίνηση· είτε, όπως λέγει, ως «νεκρῶν σωμάτων περιβολήν» ενθεμένην δύναμιν.
Και από το γεγραμμένον:
«Ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ὑπετάγη τῇ φθορᾷ, οὐχ ἑκοῦσα, ἀλλὰ διὰ τὸν ὑποτάξαντα». Τι λέει εδώ τόσην ώρα;
Ότι όλα, και οι δερμάτινοι χιτώνες και τα λοιπά, και όλα αυτά στη συνέχεια οικονομούνται από τον Θεό για να σώσουν τον άνθρωπο, με την παιδαγωγία, από μία λανθασμένη γνωμική κίνηση.
Λέει αυτό. Ε, δεν λέει;
Όσοι ξανατολμήσουν να μιλήσουν, θα πρέπει να απαντήσουν σε αυτά τα κείμενα και σε αυτά που θα ακολουθήσουν. Αλλιώς, να πάψουν να μιλάνε, γιατί επιφέρουν σύγχυση στο σώμα της Εκκλησίας και του Θεού δεν αρέσει αυτό. Δεν αρέσει το σκοτάδι μας να το απλώνουμε γύρω μας.
Γι’ αυτό, είπαμε, πρέπει να ακούμε τους ειδικούς. Τους ειδικούς.
Οι ειδικοί δεν είναι άνθρωποι οι οποίοι είναι τέρατα. Είναι άνθρωποι που αφιέρωσαν τη ζωή τους σε αυτά τα πράγματα.
Διαβάζω από άλλον μεγάλο ειδικό, που κι αυτός συμβαίνει να είναι στενός προσωπικός φίλος, όχι απλώς γνώστης του Μαξίμου. Είναι ο Torstein Theodor Tollefsen, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Όσλο και πολύ θερμός Ορθόδοξος.
— Να ρωτήσω κάτι πάλι.
— Είναι Ορθόδοξος αυτός.
— Κάποιοι που ρωτάνε στα σχόλια, και βλέπω ότι είναι θέμα ερμηνείας: πώς το ερμηνεύει ο καθένας, πριν πει το πράγμα;
— Δεν είναι πώς το ερμηνεύει ο καθένας. Όταν λέει ο Μάξιμος ότι γνωμικώς προτίμησε, ξεκάθαρα, όπως το λέει εδώ που το διαβάζω πάλι, όταν λέει ότι γνωμικώς...
— Ναι, λέω, εκεί δεν βλέπω κι εγώ να εμφιλοχωρεί η ερμηνεία, αλλά τέλος πάντων το ρωτάω γιατί υπάρχουν σχόλια.
— Το θέμα είναι ότι η γνώμη, το γνωμικό θέλημα, προϋπάρχει και είναι προπτωτικό.
Αυτό λένε τα δύο χωρία.
— Ναι, άρα εκεί δεν τίθεται κανένα θέμα.
— Γιατί το θέλημα στη συνέχεια το παιδαγωγούμε.
Αυτό είναι τώρα το πρόβλημα. Ανθρωπολογικό πρόβλημα μεγάλο.
Και όταν λέμε «κόβω», θα μας εξηγήσει ο πατήρ Μελχισεδέκ, εννοούμε το ατομικιστικό θέλημα.
Αλλά τι λέει ο Tollefsen εδώ;
Λέει: η θέληση, όπως την ξέρουμε εμείς —τι λέμε;— γνωμική θέληση.
Κοιτάξτε κάτι. Απευθύνομαι σε ανθρώπους νοήμονες και σοβαρούς. Ανθρώπους που είναι σε θέση να παρακολουθήσουν αυτά που λέμε.
Κανένας, ωστόσο, δεν πρέπει να σκεφτεί ότι το γνωμικό θέλημα είναι κακό καθ’ εαυτό.
Το σημαντικό είναι ότι η πτώση προεκλήθη λόγω της άσκησης του γνωμικού θελήματος.
Και με το θέλημα αυτό ο άνθρωπος εκτίθεται στις επικίνδυνες, στις δύσκολες καταστάσεις αυτές του να παίρνει αποφάσεις.
Αλλά, με την ίδια τη γνωμική αυτεξουσιότητα, ο άνθρωπος μπορεί να προσαρμόσει τον εαυτό του επίσης σε μια ζωή σε συμφωνία με τον λόγο.
Λόγο της φύσης εννοεί. Πώς να συμφωνεί με τον λόγο της φύσης και να κινηθεί κατά λόγον.
Ποιο; Το γνωμικό θέλημα. Εντάξει;
Έγινε λοιπόν, λέει ξεκάθαρα εδώ, η πτώση μέσω της ασκήσεως του γνωμικού θελήματος και μπήκαμε σε όλο αυτό το χάος.
Είναι σημαντικό ότι λέει ο Άγιος Μάξιμος: πράγματι, με την άσκηση αυτής της γνωμικής θελήσεως μπήκαμε σε ένα τεράστιο χάος αγνωσίας, δυσκολιών — μέχρι το προηγούμενο κείμενο.
Όλο το μπέρδεμα γύρω από τη ζωή, το μπέρδεμα γύρω από τα πράγματα.
Το μπέρδεμα αυτό, όμως, δεν είναι το γνωμικό θέλημα που το φτιάχνει. Είναι η κακή άσκηση του γνωμικού θελήματος.
Ενώ, ξανά με το γνωμικό θέλημα, μπορεί ο άνθρωπος να προσαρμόσει τον εαυτό του σε μια ζωή σε συμφωνία με τον Λόγο.
Αυτά λέει ο Tollefsen.
Όλοι όσοι κάνουν διατριβή στον Άγιο Μάξιμο θα διαβάσουν οπωσδήποτε το βιβλίο του Christocentric Cosmology of St Maximus the Confessor, όπως και το βιβλίο του Blowers.
Με αυτά ξεκινάει κανείς τη σπουδή του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητή.
Και συνεχίζουμε με το επόμενο κείμενο, το οποίο λέει πάλι για τη μακαρία ζωή στα έσχατα.
Λένε αυτά τα οποία έχουν στο μυαλό τους, το οποίο, βέβαια, ούτε ξέρουν και αυτοί από πού τα βρήκαν, και μπερδεύουν πράγματα που θα έπρεπε να είναι ασύγχυτα.
Και, βεβαίως, εγώ, σαν πανεπιστημιακός δάσκαλος που είμαι, έχω μάθει να δουλεύω με κείμενα.
Υπάρχει μια αυστηρή επιστημονική μέθοδος με την οποία δουλεύουμε μέσα στον χώρο μας.
Και αυτό το πράγμα, εάν δεν τηρηθεί, φτάνουμε σε ασυναρτησίες.
Και οι συγκεκριμένοι αυτοί, με τους οποίους δεν έχω καμιά αντιδικία —οι άνθρωποι τόσο μπορούν, τόσο καταλαβαίνουν, τόσο κάνουν—, μηδέν επιχειρήματα.
Μηδέν επιχειρήματα.
Μιλάνε για τόσο μεγάλα ζητήματα και δεν νιώθουν την ανάγκη να σπουδάσουν και να ξεκινήσουν από τους ειδικούς.
Είμαι κι εγώ ένας ειδικός.
Και μάλιστα θεωρούμενος από τους σημαντικότερους αυτή τη στιγμή για τον Μάξιμο τον Ομολογητή διεθνώς.
Δεν θα μιλήσω, όμως, για μένα. Θα βάλω μπροστά κάποιους πολύ σημαντικούς.
Καταρχήν, πρώτον, θα δούμε τα ίδια τα κείμενα του Μαξίμου.
Για όλους, επαναλαμβάνω, που είναι καλής διαθέσεως άνθρωποι και διαθέτουν τη δυνατότητα να αντιληφθούν τον προβληματισμό αυτό, ο οποίος όντως έχει μεγάλη σημασία.
Είναι ο σοβαρότερος ανθρωπολογικός προβληματισμός και πρέπει να βάλουμε ακριβώς το μαχαίρι στον κόμπο και να καταλάβουμε γιατί έχει σημασία αυτό το οποίο θα βγει από αυτή τη συζήτηση.
Πριν από λίγο διάβαζα σχόλια ενός καλού παιδιού, που προσπάθησα να του εξηγήσω.
Έχει και το όνομά του αυτός, γι’ αυτό του απάντησα.
Εγώ δεν απαντάω συνεχώς σε σχόλια.
Δεν θα έκανα τίποτα άλλο στη ζωή μου, αν απαντούσα σε σχόλια.
Και προσπαθώ να του πω τι εννοώ.
Και ο καημένος γράφει και φοβάται για το κόψιμο του θελήματος, μη τυχόν και δεν του το κόψουμε.
Δηλαδή, παραθέτει κείμενα από αγίους στους οποίους εγώ μαθήτευσα. Αυτός τους ξέρει από βιβλία.
Εγώ με τον Άγιο Παΐσιο είχα δεκατέσσερα χρόνια επικοινωνία. Συνεχώς, όπως μιλάμε τώρα.
Θα εξηγήσουμε τι σημαίνει «κόψιμο θελήματος».
Η λέξη «κόψιμο θελήματος» εννοεί κάτι πολύ σημαντικό.
Θα μας το εξηγήσει ένας πάρα πολύ σημαντικός και φίλος, καταρχήν, [...] ο οποίος είναι μαθητής του Αγίου Σωφρονίου, ιερομόναχος στο Έσσεξ, και έχει γράψει και ένα θαυμάσιο βιβλίο [...] και επίσης έρχεται και στο θέμα αυτό.
Θα αφήσουμε αυτόν να μας το πει, τι ακριβώς εννοούμε με τον όρο αυτό.
Όπως το λέει ο Άγιος Παΐσιος, όπως το λέει ο ίδιος και όπως το λέει ο ίδιος ο Μάξιμος ο Ομολογητής.
Να μας πει.
Φοβούνται, λοιπόν, αυτοί.
Εγώ έχω μεγάλη αγάπη για την ορθόδοξη ασκητική.
Μόνο κάποιος που δεν ξέρει τίποτα από τις ομιλίες μου, τίποτα απολύτως από ό,τι έχω πει στο διαδίκτυο, θα είχε την αντίθετη γνώμη.
Έχω πολύ μεγάλη εκτίμηση για την ορθόδοξη ασκητική, την εν Χριστώ ζωή αυτή, και τον μοναχισμό.
Και τον μοναχισμό.
Όλοι όσοι με ξέρουν, ξέρουν.
Και οι μοναχοί, ευτυχώς, το ξέρουν, και οι μοναχές.
Έχω έναν τεράστιο σύνδεσμο με μοναχούς και μοναχές.
Αλλά εδώ είναι το θέμα ότι μερικοί είναι και τόσο προπετείς, που ούτε κάθονται να ακούσουν τι λέει αυτός ο άνθρωπος, ποιος είναι.
Δεν είναι να δουν το βιογραφικό μου, δεν είναι να δουν τα βιβλία μου.
Αυτά είναι ανώτερα, τελείως, και τόσο ξένα σ’ αυτούς.
Ένας άλλος μου λέει: «[...] δεν ξέρεις [...] ανθρωπολογία».
Δυστυχώς, υπάρχουν και αυτά και γελούμε λίγο.
Δηλαδή άνθρωποι που δεν έχουν ανοίξει καν [...] να δουν. Δεν ξέρουν καν με τι ασχολείσαι.
Τέλος πάντων, δεν είναι αυτοί το θέμα.
Εγώ μιλάω αυτή τη στιγμή για ανθρώπους οι οποίοι θέλουν να πάνε ένα βήμα παρακάτω.
Και μιλάω ως ειδικός. Το τολμώ αυτό.
Πολλοί επικριτές μου απέχουν παρασάγγας από το να είναι.
Και θα χρησιμοποιήσω επίσης τις θέσεις άλλων ειδικών, με τους οποίους έχω την τιμή να έχω και προσωπική φιλία και σχέση: και με τον Paul Blowers και με τον [...] και με τον Tollefsen και με τον [...], τους οποίους θα διαβάσω από τα βιβλία τους, προτού μπούμε στα ίδια τα κείμενα.
Ο Paul Blowers, που έχω εδώ, το βιβλίο του λέγεται Maximus the Confessor: Jesus Christ and the Transfiguration of the World.
Είναι ίσως η σημαντικότερη μονογραφία για τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή που βγήκε πριν από μερικά χρόνια.
Έχω την τιμή να τον γνωρίζω. Είναι φίλος ο Paul Blowers. Είναι Προτεστάντης, αλλά είναι πάρα πολύ φιλορθόδοξος και είναι, για μένα, ο σημαντικότερος εκ των μη Ορθοδόξων σήμερα μαξιμολόγος στον κόσμο.
Και, κατά γενική ομολογία, το προπέρσινο παγκόσμιο συνέδριο για τον Άγιο Μάξιμο, στο οποίο και εγώ συμμετείχα, ήταν αφιερωμένο στο έργο του.
Λοιπόν, λέει...
Μη, επειδή είναι Προτεστάντης, ακούσουμε: «Μας διαβάζει τον Μάξιμο από έναν Προτεστάντη; Ωχ!»
Ο άνθρωπος είναι τόσο φιλορθόδοξος, που μου λέει: «Περιμένω να πάρω τη σύνταξή μου για να μπω στην Ορθόδοξη Εκκλησία».
Κοιτάξτε κάτι.
Αν αυτοί που λένε ότι είναι Ορθόδοξοι [...] ήταν Ορθόδοξοι, θα ήταν αλλιώς τα πράγματα.
Εγώ δεν βλέπω κάτι τέτοιο.
Εγώ, προς το παρόν, βλέπω τεράστια άγνοια και τεράστια προπέτεια και αυθάδεια μαζί.
Συγχωρέστε με.
Γι’ αυτό και δεν θα επανέλθω, όμως.
Λέει, λοιπόν — θα τα διαβάζω αγγλικά πρώτα, για να μη μου πουν κάποιοι ότι...
“Maximus attributes Adam’s lapse most basically to a failure of gnomic will.”
Μεταφράζω: αποδίδει ο Μάξιμος την πτώση του Αδάμ, βασικότατα, σε μια αποτυχία της γνώμης, του γνωμικού θελήματος. Το λέω καλά.
Λοιπόν, παραπέμπει σε ένα κείμενο, το οποίο το ξέρω κι εγώ, το έχω παραπέμψει κι εγώ στα δικά μου βιβλία, το οποίο θα διαβάσουμε αμέσως. Αμέσως τώρα. Είναι από το Πρὸς Θαλάσσιον.
Σήμερα, είπαμε, είμαι καθηγητής. Πανεπιστημιακός. Τίποτα άλλο.
Μάθημα Δογματικής, για χάρη όλων. Ανοιχτό μάθημα Δογματικής για όσους θέλουν. Και παρακαλώ, όσοι θέλουν, να κρατήσουν και σημειώσεις.
Δεν θα δώσω, φυσικά, παραπομπές. Δεν έχει νόημα.
Αλλά θα κάτσω κάποια στιγμή, όταν τελειώσω με άλλα πράγματα που είναι πολύ πιεστικά, συγγραφικά, αν θέλει ο Θεός, να γράψω και μια μελέτη με βάση αυτά και άλλα κείμενα που σήμερα δεν προβλέπεται να παρουσιάσουμε.
Λέει, λοιπόν, στο Πρὸς Θαλάσσιον: «Έμαθα», λέει, «από τον Γρηγόριο Νύσσης ότι υπάρχουν στην ανθρώπινη φύση και μερικά πράγματα αλογότερα», δηλαδή που υπάρχουν στα άλογα ζώα.
Έτσι, όπως κτίστηκε.
Προσέξτε κάτι. Εδώ υπάρχει ένα πολύ λεπτό σημείο.
Όλοι αυτοί οι οποίοι ουσιαστικά δεν καταλαβαίνουν ότι το γνωμικό θέλημα υπάρχει πριν από την πτώση, έχουν την εντύπωση ότι ο άνθρωπος πλάστηκε τέλειος.
Ο άνθρωπος, στους Πατέρες, πλάστηκε δεκτικός τελειώσεως, με μια προνομιακή σχέση μετά του Θεού. Αλλά δεν είναι τα έσχατα ο Παράδεισος. Τα έσχατα είναι μπροστά.
Είναι τόσο ξεκάθαρη η διδασκαλία του Αγίου Μαξίμου.
Τα έσχατα, καταλάβατε, είναι στο τέλος. Δηλαδή, και το ότι ο Αδάμ έπεσε αποδεικνύει ότι δεν είναι σε τέλεια θέα του Θεού και τέλεια κοινωνία μετά του Θεού.
Αυτό είναι που τρομάζει μερικούς. Και επειδή νομίζουν κατά λάθος, και δεν έχουν διαβάσει τον Μάξιμο ούτε άλλους Πατέρες, τον Μέγα Αθανάσιο ή δεν ξέρω ποιον, ότι είναι τέλεια η κατάσταση της δημιουργίας και ότι ο άνθρωπος πληρούται από τη θέα του Θεού, νομίζουν ότι, όπως στον Ωριγένη, η σωτηρία είναι επιστροφή.
Δεν είναι επιστροφή η σωτηρία.
Εντάξει;
Έχει διορθώσει τον Ωριγένη ο Άγιος Μάξιμος.
Για τον Ωριγένη η δημιουργία είναι πτώση, γιατί η πρώτη κατάσταση είναι τέλεια.
Ενώ για τον Μάξιμο η γένεση είναι του Θεού ως πρόταση. Κινείται ο άνθρωπος, κινείται —και, όπως θα δούμε, κινείται γνωμικώς— και η γένεση κινείται προς στάση, ώστε να σταθεί εν τω Θεώ.
Αυτό είναι μια ευθύγραμμη πορεία. Δεν είναι κυκλική.
Καταλαβαίνετε;
Δεν είναι ότι ξεκίνησε κάποτε και θα γυρίσει σε αυτό. Ξεκινάει με έναν προνομιακό τρόπο.
Έτσι.
Άπειρα τα χωρία που το στηρίζουν. Αυτό είναι κοινός τόπος για τον Μάξιμο και την πατερική παράδοση.
Λοιπόν, τι λέει ο Μάξιμος;
«μα τῇ παραβάσει», λοιπόν — είναι το χωρίο που παραθέτει ο Blowers — «διαφανῶς ἐπέδειξεν ὁ ἄνθρωπος γεγονὼς τῶν ἀλόγων ζώων ὁμοίωσις».
Με την παράβαση ο άνθρωπος αρχίζει να ομοιώνεται με τα ζώα.
«Ἐπειδὴ γὰρ τῆς ἀξίας τοῦ λόγου καλυφθείσης...»
Έπρεπε, λοιπόν, επειδή η λογικότητα με τον τρόπο αυτό συγκαλύφθηκε, καταχωνιάστηκε,
«... ἑκὼν γνωμικῶς ἐπεσπάσατο τῆς ἀλογίας τὰ γνωρίσματα».
Αυτά τα γνωρίσματα της αλογίας, τα οποία με γνωμικό τρόπο ανέδειξε ο Αδάμ.
Έχει στοιχεία αλογίας η φύση του. Στοιχεία.
Στοιχεία.
Ταυτόχρονα ο άνθρωπος είναι κλημένος στον Θεό και ζει εν Θεώ κοινωνία. Αλλά ταυτόχρονα υπάρχει αυτή η δυνατότητα της αλογίας πάνω του.
Είναι του Γρηγορίου Νύσσης αυτό το πράγμα.
Λοιπόν, και μάλιστα λέει ότι το έκανε αυτό ο Θεός προβλέποντας την πτώση. Καταλάβατε; Έδωσε μερικά στοιχεία προβλέποντας την πτώση, κατά τον Γρηγόριο Νύσσης.
Είναι αυτό που λέει, πασίγνωστο.
«Ἐπειδὴ γὰρ τῆς ἀξίας τοῦ λόγου καλυφθείσης, ἑκὼν γνωμικῶς ἐπεσπάσατο τῆς ἀλογίας τὰ γνωρίσματα...»
Εξαιτίας των γνωρισμάτων της αλογίας, τα οποία με τη γνώμη του απέσπασε από την ίδια τη φύση,
«... ἐνδίκως τὴν φύσιν τῶν ἀνθρώπων κολάζεσθαι...»
Έπρεπε να τιμωρηθεί, λοιπόν, η ανθρώπινη φύση ακριβώς διότι έκανε λάθος επιλογή.
Ο άνθρωπος έχει άλογα στοιχεία μέσα του και τα επιλέγει γνωμικώς. Αυτό λέει εδώ.
Η φύση κολάζεται λόγω λανθασμένης γνωμικής επιλογής.
Το χωρίο αυτό, όπως παρατηρεί και ο Blowers, δεν έχει πιθανότητες άλλης ερμηνείας.
Ακόμα κι αν πεις ότι τη στιγμή ακριβώς εκείνη που απέσπασε τα άλογα στοιχεία μέσα του, τα διάλεξε, εκείνη τη στιγμή γεννήθηκε το γνωμικό θέλημα, πάλι είναι μια γνωμική επιλογή.
Δηλαδή, επέλεξε ο άνθρωπος τη γνωμική deviation, τη γνωμική παρέκκλιση.
Άρα είναι επιλογή γνωμική.
Άρα είναι γνωμικό θέλημα από πίσω.
Λοιπόν, και έχει δίκιο ο Blowers.
Ο Blowers επίσης, μαζί με άλλον μελετητή, παραθέτει και άλλο χωρίο, το οποίο είναι κι αυτό πολύ καλό.
Λέει στα σχόλιά του επί του βιβλίου:
“Even admitting the role of γνώμη in precipitating and perpetuating the fall of humanity...”
Δηλαδή, δεχόμαστε τον ρόλο της γνώμης στην πρόκληση και στη διαιώνιση της ανθρώπινης πτώσης.
Για να δούμε ένα άλλο, λοιπόν, χωρίο εδώ του Μαξίμου, το οποίο είναι βέβαια πολύ σοβαρό.
Λέει ο ίδιος ο Μάξιμος στο Ambiguorum liber:
«Ἐπειδὴ τῆς ἀφθαρσίας καὶ ἀθανασίας κάλλει παρὰ Θεοῦ καταγνωρισμένος ὁ ἄνθρωπος γέγονε...»
Ο άνθρωπος ήταν ελλαμπόμενος, όπως το είπα και πριν, με τη θεία δόξα.
«Τὸ δὲ τῆς περὶ αὐτὸν ὑλικῆς φύσεως αἶσχος τοῦ νοεροῦ κάλλους προτιμήσας...»
Κώστα, τώρα προτίμησε από αυτό το υπέροχο νοερό κάλλος — τι προτίμησε; — την περί αυτόν, με την έννοια την υλική φύση, την υλική ομορφιά.
Αυτό το αίσχος, το γύρω του, το προτίμησε.
«Ψυχὴν ἐκ θεοπρεποῦς ἀξιώματος...» Έριξε την ψυχή από το θεοπρεπές αξίωμα.
«... μᾶλλον δὲ Θεοῦ λήθην...» Τη λήθη του Θεού, του και την ψυχή θεοειδώς καλοποιήσαντος, παντελώς εποίησε.
Λοιπόν, ο οποίος θεοειδώς καλοποίησε την ψυχή. «Τῆς γνώμης...»
Της γνώμης. Αξίζει. Προσέξτε εδώ. «... κατὰ θείαν ψῆφον τὴν σοφῶς τὴν ἡμῶν σωτηρίαν οἰκονομοῦσαν...»
Τι λέει εδώ; Προτίμηση και της γνώμης αυτής. Ποια ήταν η προτίμηση;
Αναλαμβάνει, κατά θείαν ψήφον, η πρόνοια του Θεού να οδηγήσει τώρα, με παιδαγωγικό τρόπο, στη σωτηρία.
Δηλαδή: «Οὐ μόνον τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς φθορὰν καὶ τὸν θάνατον καὶ τὴν πρὸς τὰ πάθη ἐμπαθῆ κίνησιν...»
Όχι μόνον, λοιπόν, η φθορά και ο θάνατος, αλλά και η προς κάθε πάθος κίνηση.
«... ἀλλὰ καὶ τῆς ἐκτὸς καὶ περὶ αὐτὸν ὑλικῆς οὐσίας τὸ ἄστατον καὶ ἀνώμαλον».
Όλη την αστάθεια και την ανωμαλία γύρω από την υλική ουσία του κ.λπ. Αυτό είναι η οικονομία του Θεού μετά την της γνώμης προτίμηση. Να μην τρελαθούμε, παρακαλώ.
Και συνεχίζει σχετικά με την προς το αλλοιούσθαι φορά και την κατάσταση του σώματος μετά την παράβαση.
Είτε, λέει, διότι ο Θεός με την παράβαση στο σώμα τότε την έβαλε, και την προς το αλλοιούσθαι και την προς τα πάθη κίνηση· είτε, όπως λέγει, ως «νεκρῶν σωμάτων περιβολήν» ενθεμένην δύναμιν.
Και από το γεγραμμένον:
«Ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ὑπετάγη τῇ φθορᾷ, οὐχ ἑκοῦσα, ἀλλὰ διὰ τὸν ὑποτάξαντα». Τι λέει εδώ τόσην ώρα;
Ότι όλα, και οι δερμάτινοι χιτώνες και τα λοιπά, και όλα αυτά στη συνέχεια οικονομούνται από τον Θεό για να σώσουν τον άνθρωπο, με την παιδαγωγία, από μία λανθασμένη γνωμική κίνηση.
Λέει αυτό. Ε, δεν λέει;
Όσοι ξανατολμήσουν να μιλήσουν, θα πρέπει να απαντήσουν σε αυτά τα κείμενα και σε αυτά που θα ακολουθήσουν. Αλλιώς, να πάψουν να μιλάνε, γιατί επιφέρουν σύγχυση στο σώμα της Εκκλησίας και του Θεού δεν αρέσει αυτό. Δεν αρέσει το σκοτάδι μας να το απλώνουμε γύρω μας.
Γι’ αυτό, είπαμε, πρέπει να ακούμε τους ειδικούς. Τους ειδικούς.
Οι ειδικοί δεν είναι άνθρωποι οι οποίοι είναι τέρατα. Είναι άνθρωποι που αφιέρωσαν τη ζωή τους σε αυτά τα πράγματα.
Διαβάζω από άλλον μεγάλο ειδικό, που κι αυτός συμβαίνει να είναι στενός προσωπικός φίλος, όχι απλώς γνώστης του Μαξίμου. Είναι ο Torstein Theodor Tollefsen, καθηγητής Φιλοσοφίας στο Όσλο και πολύ θερμός Ορθόδοξος.
— Να ρωτήσω κάτι πάλι.
— Είναι Ορθόδοξος αυτός.
— Κάποιοι που ρωτάνε στα σχόλια, και βλέπω ότι είναι θέμα ερμηνείας: πώς το ερμηνεύει ο καθένας, πριν πει το πράγμα;
— Δεν είναι πώς το ερμηνεύει ο καθένας. Όταν λέει ο Μάξιμος ότι γνωμικώς προτίμησε, ξεκάθαρα, όπως το λέει εδώ που το διαβάζω πάλι, όταν λέει ότι γνωμικώς...
— Ναι, λέω, εκεί δεν βλέπω κι εγώ να εμφιλοχωρεί η ερμηνεία, αλλά τέλος πάντων το ρωτάω γιατί υπάρχουν σχόλια.
— Το θέμα είναι ότι η γνώμη, το γνωμικό θέλημα, προϋπάρχει και είναι προπτωτικό.
Αυτό λένε τα δύο χωρία.
— Ναι, άρα εκεί δεν τίθεται κανένα θέμα.
— Γιατί το θέλημα στη συνέχεια το παιδαγωγούμε.
Αυτό είναι τώρα το πρόβλημα. Ανθρωπολογικό πρόβλημα μεγάλο.
Και όταν λέμε «κόβω», θα μας εξηγήσει ο πατήρ Μελχισεδέκ, εννοούμε το ατομικιστικό θέλημα.
Αλλά τι λέει ο Tollefsen εδώ;
Λέει: η θέληση, όπως την ξέρουμε εμείς —τι λέμε;— γνωμική θέληση.
Κοιτάξτε κάτι. Απευθύνομαι σε ανθρώπους νοήμονες και σοβαρούς. Ανθρώπους που είναι σε θέση να παρακολουθήσουν αυτά που λέμε.
Κανένας, ωστόσο, δεν πρέπει να σκεφτεί ότι το γνωμικό θέλημα είναι κακό καθ’ εαυτό.
Το σημαντικό είναι ότι η πτώση προεκλήθη λόγω της άσκησης του γνωμικού θελήματος.
Και με το θέλημα αυτό ο άνθρωπος εκτίθεται στις επικίνδυνες, στις δύσκολες καταστάσεις αυτές του να παίρνει αποφάσεις.
Αλλά, με την ίδια τη γνωμική αυτεξουσιότητα, ο άνθρωπος μπορεί να προσαρμόσει τον εαυτό του επίσης σε μια ζωή σε συμφωνία με τον λόγο.
Λόγο της φύσης εννοεί. Πώς να συμφωνεί με τον λόγο της φύσης και να κινηθεί κατά λόγον.
Ποιο; Το γνωμικό θέλημα. Εντάξει;
Έγινε λοιπόν, λέει ξεκάθαρα εδώ, η πτώση μέσω της ασκήσεως του γνωμικού θελήματος και μπήκαμε σε όλο αυτό το χάος.
Είναι σημαντικό ότι λέει ο Άγιος Μάξιμος: πράγματι, με την άσκηση αυτής της γνωμικής θελήσεως μπήκαμε σε ένα τεράστιο χάος αγνωσίας, δυσκολιών — μέχρι το προηγούμενο κείμενο.
Όλο το μπέρδεμα γύρω από τη ζωή, το μπέρδεμα γύρω από τα πράγματα.
Το μπέρδεμα αυτό, όμως, δεν είναι το γνωμικό θέλημα που το φτιάχνει. Είναι η κακή άσκηση του γνωμικού θελήματος.
Ενώ, ξανά με το γνωμικό θέλημα, μπορεί ο άνθρωπος να προσαρμόσει τον εαυτό του σε μια ζωή σε συμφωνία με τον Λόγο.
Αυτά λέει ο Tollefsen.
Όλοι όσοι κάνουν διατριβή στον Άγιο Μάξιμο θα διαβάσουν οπωσδήποτε το βιβλίο του Christocentric Cosmology of St Maximus the Confessor, όπως και το βιβλίο του Blowers.
Με αυτά ξεκινάει κανείς τη σπουδή του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητή.
Και συνεχίζουμε με το επόμενο κείμενο, το οποίο λέει πάλι για τη μακαρία ζωή στα έσχατα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου