Συνέχεια από Δευτέρα 19. Οκτωβρίου 2026
MALACHI MARTIN
G.P. Putnam's Sons, New York 1981
Γρηγόριος ο Μέγας και η αυτοκρατορία του Πνεύματος (συνέχεια)
....Ο Γρηγόριος μορφάζει από πόνο στη θύμηση του αυτοκράτορα Φωκά. Εκεί, θυμάται με οδύνη, είχε συμβιβαστεί. Ο Φωκάς, μαζί με τη βασίλισσά του Λεοντία Αυγούστα, είχε αιχμαλωτίσει τον αυτοκράτορα Μαυρίκιο και τους πέντε γιους του. Ενώ ο Μαυρίκιος παρακολουθούσε ανήμπορος, ο Φωκάς αποκεφάλισε έναν έναν τους γιους του· έπειτα τύφλωσε τον Μαυρίκιο και, αφού τον βασάνισε, τον ξεκοίλιασε. Ο Γρηγόριος, μολονότι τα γνώριζε όλα αυτά, είχε προσευχηθεί με προσποιητή ευλάβεια: «Χάρισε, Θεέ, ζωή στον Φωκά και στη Λεοντία Αυγούστα». Με αυτόν όμως τον τρόπο ο Γρηγόριος είχε διατηρήσει τη θέση του πάπα ως κεφαλής ολόκληρης της Εκκλησίας —της βυζαντινής όπως και της ρωμαϊκής, της Ανατολής όπως και της Δύσης— αλλά για πόσο ακόμη;....
Γρηγόριος ο Μέγας και η αυτοκρατορία του Πνεύματος (συνέχεια)
....Ο Γρηγόριος μορφάζει από πόνο στη θύμηση του αυτοκράτορα Φωκά. Εκεί, θυμάται με οδύνη, είχε συμβιβαστεί. Ο Φωκάς, μαζί με τη βασίλισσά του Λεοντία Αυγούστα, είχε αιχμαλωτίσει τον αυτοκράτορα Μαυρίκιο και τους πέντε γιους του. Ενώ ο Μαυρίκιος παρακολουθούσε ανήμπορος, ο Φωκάς αποκεφάλισε έναν έναν τους γιους του· έπειτα τύφλωσε τον Μαυρίκιο και, αφού τον βασάνισε, τον ξεκοίλιασε. Ο Γρηγόριος, μολονότι τα γνώριζε όλα αυτά, είχε προσευχηθεί με προσποιητή ευλάβεια: «Χάρισε, Θεέ, ζωή στον Φωκά και στη Λεοντία Αυγούστα». Με αυτόν όμως τον τρόπο ο Γρηγόριος είχε διατηρήσει τη θέση του πάπα ως κεφαλής ολόκληρης της Εκκλησίας —της βυζαντινής όπως και της ρωμαϊκής, της Ανατολής όπως και της Δύσης— αλλά για πόσο ακόμη;....
Α! Μάλιστα. Η Ρώμη ήταν τώρα κυρίαρχη μιας νέας αυτοκρατορίας. Ο Γρηγόριος ακούει. Οι Βρετανοί ψάλλουν τώρα τον καταληκτικό ύμνο, ξεχύνοντας με καθαρές, δυνατές φωνές τις ηχητικές πληρότητες και τις αποχρώσεις της νέας εκκλησιαστικής μουσικής του Γρηγορίου, σε μέτρα πιανίσιμο και σε περάσματα με την πληρότητα του εκκλησιαστικού οργάνου και τη ρωμαλεότητα του ήχου, ενώ οι λεπτόφωνοι Λογγοβάρδοι τούς συνοδεύουν με τις ιδιότυπες μελωδίες τους, γεμάτες συναισθηματικές φράσεις και εκφραστικά τεχνάσματα, τόσο χυμώδη και αισθησιακά μέσα στη γρήγορη διαδοχή τους όσο τα βοοειδή που τόσο εκτιμούν οι Λογγοβάρδοι… «Roma superat, Christus regnat — η Ρώμη διατάζει, ο Χριστός βασιλεύει». Αυτό ήταν το επίτευγμα του Γρηγορίου. Είχε διαμορφώσει τον κεντρικό πυρήνα του χριστιανισμού στην Ιταλία και είχε συγκεντρώσει γύρω του τις επαρχίες της Ισπανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Σικελίας, της Βρετανίας, της Ιρλανδίας, της Ελλάδας και ολόκληρης της ελληνικής αυτοκρατορίας, της Αφρικής, ακόμη και τμήματα του έξω κόσμου πέρα από την Ερυθρά Θάλασσα. Ο Γρηγόριος είχε οικοδομήσει μια νέα ιεραρχία πάνω στα ερείπια της παλαιάς ρωμαϊκής διοίκησης και είχε ενθαρρύνει τους πρώτους πυρήνες εθνών που έγιναν τα μελλοντικά κράτη της Δυτικής Ευρώπης. Σε εκείνο το κεντρικό τμήμα της τοιχογραφίας, όλα ήταν ξεκάθαρα σαν μια ρωμαϊκή μάνταλα: τα έθνη είναι ομόκεντροι κύκλοι συγκεντρωμένοι γύρω από τον εσώτατο κύκλο της Ρώμης. Της Πόλης.
Έχει φτάσει η τελευταία επίσημη στιγμή της τελετής. Ο Γρηγόριος σηκώνει το βλέμμα στο τρίτο τμήμα της τοιχογραφίας: ο άγιος Πέτρος στον θρόνο του. Πίσω του, ο Ιησούς με στέμμα και σκήπτρο. Μπροστά στον Πέτρο, οι γονείς του Γρηγορίου, Gordian και Silvia. Και μαζί τους ο Γρηγόριος ως πάπας. Γύρω από αυτή την ομάδα, ένα πλήθος από λευκούς, μελαψούς, κίτρινους και μαύρους άνδρες, γυναίκες και παιδιά, αυτοκράτορες, δούλους, κληρικούς και λαϊκούς.
Τώρα οι εξήντα προσκεκλημένοι του Γρηγορίου απαγγέλλουν τις τελευταίες φράσεις της Ομολογίας της Πίστης: «…[ο Ιησούς] αναστήθηκε την τρίτη ημέρα… θα έρθει να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς… και το Άγιο Πνεύμα». Αυτά είναι τα καθαγιασμένα λόγια που διατυπώθηκαν από την πρώτη μεγάλη σύνοδο της Εκκλησίας πριν από 279 χρόνια, στις 19 Ιουνίου 325, στη Νίκαια. Ο Γρηγόριος σκύβει το κεφάλι καθώς η ομόφωνη κραυγή αντηχεί στο παρεκκλήσι και στο περίστυλο. «Αλληλούια! Ο Κύριος αναστήθηκε! Αλληλούια!» Έπειτα: «Ζήτω ο κύριός μας, ο πάπας!» Ο Γρηγόριος απαντά: «Ο επίσκοπός σας και ο υπηρέτης σας». Έπειτα γυρίζει και βγαίνει κουτσαίνοντας. Λίγοι άνθρωποι μένουν για να κοιτάξουν μια καινούρια προσωπογραφία του Γρηγορίου στην αψίδα του παρεκκλησιού. Είναι ένας κύκλος από στόκο. Πίσω από το κεφάλι του πάπα υπάρχει ένα ανοιχτόχρωμο τετράγωνο πλαίσιο, που περιμένει την προσθήκη του φωτοστέφανου — του σημείου της αγιότητας. Μόνο όταν το εικονιζόμενο πρόσωπο θα έχει πεθάνει θα ολοκληρωθεί η προσωπογραφία του Γρηγορίου με αυτό το σημάδι επιδοκιμασίας.
Μετά τον Γρηγόριο, η Ρωμαϊκή Εκκλησία και ο δυτικός κόσμος εισήλθαν σε αυτό που οι ιστορικοί έχουν συμβατικά ονομάσει Σκοτεινούς Αιώνες, οι οποίοι από πολλές απόψεις ήταν ασφαλώς πολύ σκοτεινοί. Διαβάζοντας όμως τα σύντομα σκιαγραφήματα που ακολουθούν, να έχετε κατά νου την εκπληκτική δοκιμασία στην οποία υποβλήθηκαν η Ρώμη και η Εκκλησία της κατά τη διάρκεια αυτής της ασυνήθιστης περιόδου:
Ξαφνικά —και σχεδόν χωρίς προειδοποίηση— μια ολόκληρη σειρά βίαιων καταιγίδων σάρωσε την αυτοκρατορία και ξέσπασε πάνω στη Ρώμη. Σαν τυφώνες, αυτές οι καταιγίδες είχαν ονόματα: Βάνδαλοι, Γότθοι, Λογγοβάρδοι, Φράγκοι. Ίσως δέκα εκατομμύρια συνολικά, όλοι τους βάρβαροι, όλοι οπλισμένοι μέχρι τα δόντια, σχεδόν όλοι αναλφάβητοι —ο ίδιος ο Καρλομάγνος δεν ήξερε ούτε να διαβάζει ούτε να γράφει και, πέρα από τη μητρική του φραγκική γλώσσα, μιλούσε μόνο στοιχειώδη λατινικά των στρατοπέδων— και όλοι αποφασισμένοι να χορτάσουν με τον πλούτο της αυτοκρατορίας.
Είναι σαν, μέσα σε μία δεκαετία, ας πούμε, να διπλασιαζόταν ο πληθυσμός των Ηνωμένων Πολιτειών από μια εντελώς απροσδόκητη εισροή ενός ολότελα ξένου λαού, που θα αγνοούσε τη γλώσσα, τους νόμους και τα έθιμά μας, αλλά θα ήταν αρκετά ισχυρός ώστε να παίρνει τον πλούτο μας, τις γυναίκες μας και τη γη μας όπως του άρεσε.
Προφανώς η Εκκλησία της Ρώμης λύγισε κάτω από αυτές τις καταιγίδες. Προφανώς δεν μπορούσε να εξαφανίσει αυτούς τους εισβολείς με μια ευχή. Προφανώς έπρεπε να τους δεχτεί, όχι μόνο μέσα στην αυτοκρατορία αλλά και μέσα στην Εκκλησία — και τελικά μέσα στην ιεραρχία της, ακόμη και στον παπικό θρόνο. Προφανώς αντιμετώπιζε ένα τεράστιο πρόβλημα πέψης και, προφανώς, μια σειρά από αρκετά δυνατούς κοιλόπονους.
Το θαύμα είναι ότι —παρά το αίμα και τη διαφθορά— η Ρώμη τελικά κατάπιε τους βαρβάρους και όχι το αντίστροφο. Χρειάστηκαν χίλια χρόνια, αλλά συνέβη· και πάνω στον σωρό της κοπριάς άνθισε ο δυτικός πολιτισμός.
Λίγο μετά τον θάνατο του Γρηγορίου θεσπίστηκαν νέες διατάξεις για τις παπικές εκλογές. Στις αρχές του έβδομου αιώνα, ο πάπας Deusdedit χρειάστηκε να θεσπίσει έναν νέο νόμο προκειμένου να αποκλείσει τις συμφωνίες και τα παζάρια που γίνονταν πριν από τον θάνατο ή κατά τις τελευταίες ώρες ενός πάπα και οποιουδήποτε επισκόπου μιας επισκοπής. «Κανείς», όρισε ο Deusdedit το φθινόπωρο του 615, «δεν επιτρέπεται να τολμά, όσο ζει ο Ποντίφικας [της Ρώμης] ή ο επίσκοπος της πόλης του, να εξασφαλίζει ψήφους για τον εαυτό του. Πρέπει να παρέλθουν τρεις ημέρες από την ταφή του Ποντίφικα ή του επισκόπου. Έπειτα, όταν συγκεντρωθούν όλοι οι κληρικοί μαζί με τον λαό, μπορούν να διεξαγάγουν εκλογή και να επιλέξουν όποιον προτιμούν ως πνευματικό τους ηγέτη».
Ο ίδιος ο Γρηγόριος είχε γίνει πάπας με την έγκριση του αυτοκράτορα στην Κωνσταντινούπολη. Έξι πάπες πριν από τον Γρηγόριο και είκοσι έξι μετά από αυτόν χρειάστηκαν την έγκριση και την επικύρωση της Κωνσταντινούπολης. Η ανάγκη επικύρωσης μιας εκλογής στη Ρώμη άφηνε συχνά τη Ρωμαϊκή Έδρα χωρίς πάπα για μήνες, μερικές φορές ακόμη και για δύο χρόνια. Στην περίπτωση του Βενέδικτου Β΄, η επικοινωνία από ξηρά και θάλασσα είχε αποκλειστεί εντελώς εξαιτίας του πολέμου, οπότε ο Βενέδικτος Β΄ άρχισε να κυβερνά ως πάπας θεωρώντας δεδομένη την επικύρωση της Κωνσταντινούπολης. Αλλά ο έλεγχος της Κωνσταντινούπολης στην ανατολική Μεσόγειο και στην Ανατολική Ευρώπη εξασθένησε τελικά τόσο πολύ, ώστε ένας αυτοκράτορας, ο Κωνσταντίνος Πωγωνάτος, γνωστοποίησε στους Ρωμαίους το 684 ότι δεν χρειαζόταν πλέον να τον ενοχλούν για την επικύρωση. Μεταγενέστεροι όμως αυτοκράτορες, όπως ο Ιουστινιανός Β΄, επέμειναν στο δικαίωμά τους. Ωστόσο, ο Γρηγόριος Β΄ ήταν ο τελευταίος πάπας που ζήτησε την έγκριση της Κωνσταντινούπολης.
Αμέσως μετά τον θάνατο του Γρηγορίου Β΄, οι εκλογές των παπών έγιναν υπόθεση ρωμαϊκών και ιταλικών παρατάξεων. Οκτώ πάπες, από τον Γρηγόριο Γ΄ (731–741) έως τον Λέοντα Γ΄ (795–816), εξελέγησαν μέσα από σφοδρές διαμάχες ανάμεσα σε μια φραγκική παράταξη —που υποστηριζόταν από τους Φράγκους στη Γαλλία—, διάφορες κληρικές ομάδες, ορισμένες παρατάξεις στους κόλπους των οικογενειών των ευγενών μέσα στη Ρώμη και γύρω από αυτήν —Λογγοβάρδων, Γότθων και Ιταλών— και τον ρωμαϊκό στρατό.
Το 759, ο πάπας Παύλος Α΄ έδωσε νέο καθεστώς στην από καιρό συγκροτημένη ομάδα των είκοσι επτά Ρωμαίων καρδιναλίων πρεσβυτέρων: τους ανέθεσε, μαζί με επτά καρδιναλίους διακόνους και έναν αρχιδιάκονο, ειδικά την εποπτεία της εκλογής των παπών και τη συνδρομή σε συγκεκριμένους τομείς της εκκλησιαστικής διοίκησης. Η αντίδραση των ρωμαϊκών οικογενειών των ευγενών και των ενόπλων δυνάμεων ήταν βίαιη, καθώς και οι δύο επιθυμούσαν να διατηρήσουν την επιρροή τους στην εκλογή. Στη Ρώμη υπήρχαν πλέον παπικές οικογένειες — οικογένειες παλαιότερων παπών. Ο νεποτισμός άρχιζε να βασιλεύει στην παπική αυλή. Όποιος κι αν ήταν όμως ο μηχανισμός, συνεχιζόταν η σταθερή πορεία των παπών προς την κατάκτηση και τη διατήρηση της εξουσίας. Ορισμένοι, όπως ο Στέφανος Δ΄, έπρεπε να αντιμετωπίσουν εσωτερικούς εχθρούς· άλλοι, όπως ο Λέων Γ΄, έπρεπε να αντιμετωπίσουν ζητήματα εξουσίας σε διεθνές επίπεδο.
Συνεχίζεται με:
Η είσοδος του φιδιού
Έχει φτάσει η τελευταία επίσημη στιγμή της τελετής. Ο Γρηγόριος σηκώνει το βλέμμα στο τρίτο τμήμα της τοιχογραφίας: ο άγιος Πέτρος στον θρόνο του. Πίσω του, ο Ιησούς με στέμμα και σκήπτρο. Μπροστά στον Πέτρο, οι γονείς του Γρηγορίου, Gordian και Silvia. Και μαζί τους ο Γρηγόριος ως πάπας. Γύρω από αυτή την ομάδα, ένα πλήθος από λευκούς, μελαψούς, κίτρινους και μαύρους άνδρες, γυναίκες και παιδιά, αυτοκράτορες, δούλους, κληρικούς και λαϊκούς.
Τώρα οι εξήντα προσκεκλημένοι του Γρηγορίου απαγγέλλουν τις τελευταίες φράσεις της Ομολογίας της Πίστης: «…[ο Ιησούς] αναστήθηκε την τρίτη ημέρα… θα έρθει να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς… και το Άγιο Πνεύμα». Αυτά είναι τα καθαγιασμένα λόγια που διατυπώθηκαν από την πρώτη μεγάλη σύνοδο της Εκκλησίας πριν από 279 χρόνια, στις 19 Ιουνίου 325, στη Νίκαια. Ο Γρηγόριος σκύβει το κεφάλι καθώς η ομόφωνη κραυγή αντηχεί στο παρεκκλήσι και στο περίστυλο. «Αλληλούια! Ο Κύριος αναστήθηκε! Αλληλούια!» Έπειτα: «Ζήτω ο κύριός μας, ο πάπας!» Ο Γρηγόριος απαντά: «Ο επίσκοπός σας και ο υπηρέτης σας». Έπειτα γυρίζει και βγαίνει κουτσαίνοντας. Λίγοι άνθρωποι μένουν για να κοιτάξουν μια καινούρια προσωπογραφία του Γρηγορίου στην αψίδα του παρεκκλησιού. Είναι ένας κύκλος από στόκο. Πίσω από το κεφάλι του πάπα υπάρχει ένα ανοιχτόχρωμο τετράγωνο πλαίσιο, που περιμένει την προσθήκη του φωτοστέφανου — του σημείου της αγιότητας. Μόνο όταν το εικονιζόμενο πρόσωπο θα έχει πεθάνει θα ολοκληρωθεί η προσωπογραφία του Γρηγορίου με αυτό το σημάδι επιδοκιμασίας.
Μετά τον Γρηγόριο, η Ρωμαϊκή Εκκλησία και ο δυτικός κόσμος εισήλθαν σε αυτό που οι ιστορικοί έχουν συμβατικά ονομάσει Σκοτεινούς Αιώνες, οι οποίοι από πολλές απόψεις ήταν ασφαλώς πολύ σκοτεινοί. Διαβάζοντας όμως τα σύντομα σκιαγραφήματα που ακολουθούν, να έχετε κατά νου την εκπληκτική δοκιμασία στην οποία υποβλήθηκαν η Ρώμη και η Εκκλησία της κατά τη διάρκεια αυτής της ασυνήθιστης περιόδου:
Ξαφνικά —και σχεδόν χωρίς προειδοποίηση— μια ολόκληρη σειρά βίαιων καταιγίδων σάρωσε την αυτοκρατορία και ξέσπασε πάνω στη Ρώμη. Σαν τυφώνες, αυτές οι καταιγίδες είχαν ονόματα: Βάνδαλοι, Γότθοι, Λογγοβάρδοι, Φράγκοι. Ίσως δέκα εκατομμύρια συνολικά, όλοι τους βάρβαροι, όλοι οπλισμένοι μέχρι τα δόντια, σχεδόν όλοι αναλφάβητοι —ο ίδιος ο Καρλομάγνος δεν ήξερε ούτε να διαβάζει ούτε να γράφει και, πέρα από τη μητρική του φραγκική γλώσσα, μιλούσε μόνο στοιχειώδη λατινικά των στρατοπέδων— και όλοι αποφασισμένοι να χορτάσουν με τον πλούτο της αυτοκρατορίας.
Είναι σαν, μέσα σε μία δεκαετία, ας πούμε, να διπλασιαζόταν ο πληθυσμός των Ηνωμένων Πολιτειών από μια εντελώς απροσδόκητη εισροή ενός ολότελα ξένου λαού, που θα αγνοούσε τη γλώσσα, τους νόμους και τα έθιμά μας, αλλά θα ήταν αρκετά ισχυρός ώστε να παίρνει τον πλούτο μας, τις γυναίκες μας και τη γη μας όπως του άρεσε.
Προφανώς η Εκκλησία της Ρώμης λύγισε κάτω από αυτές τις καταιγίδες. Προφανώς δεν μπορούσε να εξαφανίσει αυτούς τους εισβολείς με μια ευχή. Προφανώς έπρεπε να τους δεχτεί, όχι μόνο μέσα στην αυτοκρατορία αλλά και μέσα στην Εκκλησία — και τελικά μέσα στην ιεραρχία της, ακόμη και στον παπικό θρόνο. Προφανώς αντιμετώπιζε ένα τεράστιο πρόβλημα πέψης και, προφανώς, μια σειρά από αρκετά δυνατούς κοιλόπονους.
Το θαύμα είναι ότι —παρά το αίμα και τη διαφθορά— η Ρώμη τελικά κατάπιε τους βαρβάρους και όχι το αντίστροφο. Χρειάστηκαν χίλια χρόνια, αλλά συνέβη· και πάνω στον σωρό της κοπριάς άνθισε ο δυτικός πολιτισμός.
Λίγο μετά τον θάνατο του Γρηγορίου θεσπίστηκαν νέες διατάξεις για τις παπικές εκλογές. Στις αρχές του έβδομου αιώνα, ο πάπας Deusdedit χρειάστηκε να θεσπίσει έναν νέο νόμο προκειμένου να αποκλείσει τις συμφωνίες και τα παζάρια που γίνονταν πριν από τον θάνατο ή κατά τις τελευταίες ώρες ενός πάπα και οποιουδήποτε επισκόπου μιας επισκοπής. «Κανείς», όρισε ο Deusdedit το φθινόπωρο του 615, «δεν επιτρέπεται να τολμά, όσο ζει ο Ποντίφικας [της Ρώμης] ή ο επίσκοπος της πόλης του, να εξασφαλίζει ψήφους για τον εαυτό του. Πρέπει να παρέλθουν τρεις ημέρες από την ταφή του Ποντίφικα ή του επισκόπου. Έπειτα, όταν συγκεντρωθούν όλοι οι κληρικοί μαζί με τον λαό, μπορούν να διεξαγάγουν εκλογή και να επιλέξουν όποιον προτιμούν ως πνευματικό τους ηγέτη».
Ο ίδιος ο Γρηγόριος είχε γίνει πάπας με την έγκριση του αυτοκράτορα στην Κωνσταντινούπολη. Έξι πάπες πριν από τον Γρηγόριο και είκοσι έξι μετά από αυτόν χρειάστηκαν την έγκριση και την επικύρωση της Κωνσταντινούπολης. Η ανάγκη επικύρωσης μιας εκλογής στη Ρώμη άφηνε συχνά τη Ρωμαϊκή Έδρα χωρίς πάπα για μήνες, μερικές φορές ακόμη και για δύο χρόνια. Στην περίπτωση του Βενέδικτου Β΄, η επικοινωνία από ξηρά και θάλασσα είχε αποκλειστεί εντελώς εξαιτίας του πολέμου, οπότε ο Βενέδικτος Β΄ άρχισε να κυβερνά ως πάπας θεωρώντας δεδομένη την επικύρωση της Κωνσταντινούπολης. Αλλά ο έλεγχος της Κωνσταντινούπολης στην ανατολική Μεσόγειο και στην Ανατολική Ευρώπη εξασθένησε τελικά τόσο πολύ, ώστε ένας αυτοκράτορας, ο Κωνσταντίνος Πωγωνάτος, γνωστοποίησε στους Ρωμαίους το 684 ότι δεν χρειαζόταν πλέον να τον ενοχλούν για την επικύρωση. Μεταγενέστεροι όμως αυτοκράτορες, όπως ο Ιουστινιανός Β΄, επέμειναν στο δικαίωμά τους. Ωστόσο, ο Γρηγόριος Β΄ ήταν ο τελευταίος πάπας που ζήτησε την έγκριση της Κωνσταντινούπολης.
Αμέσως μετά τον θάνατο του Γρηγορίου Β΄, οι εκλογές των παπών έγιναν υπόθεση ρωμαϊκών και ιταλικών παρατάξεων. Οκτώ πάπες, από τον Γρηγόριο Γ΄ (731–741) έως τον Λέοντα Γ΄ (795–816), εξελέγησαν μέσα από σφοδρές διαμάχες ανάμεσα σε μια φραγκική παράταξη —που υποστηριζόταν από τους Φράγκους στη Γαλλία—, διάφορες κληρικές ομάδες, ορισμένες παρατάξεις στους κόλπους των οικογενειών των ευγενών μέσα στη Ρώμη και γύρω από αυτήν —Λογγοβάρδων, Γότθων και Ιταλών— και τον ρωμαϊκό στρατό.
Το 759, ο πάπας Παύλος Α΄ έδωσε νέο καθεστώς στην από καιρό συγκροτημένη ομάδα των είκοσι επτά Ρωμαίων καρδιναλίων πρεσβυτέρων: τους ανέθεσε, μαζί με επτά καρδιναλίους διακόνους και έναν αρχιδιάκονο, ειδικά την εποπτεία της εκλογής των παπών και τη συνδρομή σε συγκεκριμένους τομείς της εκκλησιαστικής διοίκησης. Η αντίδραση των ρωμαϊκών οικογενειών των ευγενών και των ενόπλων δυνάμεων ήταν βίαιη, καθώς και οι δύο επιθυμούσαν να διατηρήσουν την επιρροή τους στην εκλογή. Στη Ρώμη υπήρχαν πλέον παπικές οικογένειες — οικογένειες παλαιότερων παπών. Ο νεποτισμός άρχιζε να βασιλεύει στην παπική αυλή. Όποιος κι αν ήταν όμως ο μηχανισμός, συνεχιζόταν η σταθερή πορεία των παπών προς την κατάκτηση και τη διατήρηση της εξουσίας. Ορισμένοι, όπως ο Στέφανος Δ΄, έπρεπε να αντιμετωπίσουν εσωτερικούς εχθρούς· άλλοι, όπως ο Λέων Γ΄, έπρεπε να αντιμετωπίσουν ζητήματα εξουσίας σε διεθνές επίπεδο.
Συνεχίζεται με:
Η είσοδος του φιδιού
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου