από τον Μαρτσέλο Βενετσιάνι
Είναι επείγον να αντιμετωπίσουμε τη ζωή και τη σκέψη με την τεχνολογία και την κυριαρχία της· όχι διαχωρίζοντας την τεχνολογία από τον ανθρωπισμό, αλλά κάνοντας παραλληλισμούς και αμοιβαίες ανταλλαγές. Δεν είναι απλώς ένα σημαντικό θέμα, είναι το Θέμα της εποχής μας, με ποικίλες ερμηνείες και ονομασίες. Όλα οδηγούν εκεί, κάθε συζήτηση καταλήγει εκεί, για την υποχώρηση της ανθρωπότητας και την πρόοδο της τεχνολογίας, αφού για πολύ καιρό πίστευε ότι η ανθρωπότητα προόδευσε ακριβώς χάρη στην τεχνολογία. Αλλά αυτό το σημείο καμπής έχει φτάσει όπου η τεχνολογία, από μέσο ανθρώπινης επέκτασης, αναδύεται ως υποκατάστατο της ανθρωπότητας.
Υπάρχουν πλέον χίλια βιβλία για το θέμα, που ασχολούνται με την τεχνολογία ή την Τεχνητή Νοημοσύνη, και ίσως εκατό από ανθρωπιστική-φιλοσοφική οπτική γωνία. Δυσκολεύομαι, ωστόσο, να εντοπίσω τίτλους που συνδυάζουν τους δύο κόσμους, να τους συγκρίνω και να θέσω δύο ερωτήματα που, κατά τη γνώμη μου, είναι κρίσιμα: το ένα σημείο εκκίνησης, το άλλο φτάνει στο τέλος. Το πρώτο είναι: γιατί η ανθρωπότητα δεν επιδιώκει να σταματήσει ή να κατευθύνει την πορεία της τεχνολογίας; Τι ωθεί την ανθρωπότητα να επιτρέπει στον εαυτό της να κατακλυστεί και να σβηστεί από την τεχνολογία; Ναι, η κούραση και η ευθραυστότητά της, η εμπιστοσύνη της στην τεχνολογία και τα αναμφισβήτητα πλεονεκτήματά της, η τεχνολογική μοιρολατρία της, που δεν κρατάει τίποτα πίσω. Αλλά υπάρχει κάτι ανείπωτο, ή ίσως ασυνείδητο, που αποδεικνύεται αποφασιστικό: η ανθρωπότητα έχει κουραστεί να είναι άνθρωπος, δεν θέλει πλέον να σκέφτεται το θνητό της πεπρωμένο και τι προηγείται αυτού - παρακμή, γήρας, ασθένεια - και έτσι βασίζεται σε τεχνολογικές συσκευές για να ζήσει καλύτερα, να διαρκέσει περισσότερο και να εξαλείψει το πρόβλημα του θανάτου. Αντικαθιστά τη ζωή με τη λειτουργία και τον θάνατο με την απενεργοποίηση της συσκευής. Η ευημερία την έχει κάνει πιο εύθραυστη. Δεν μπορεί πλέον να αντέξει βάρη και βάσανα, και δεν βασίζεται πλέον στη θρησκεία και τη σκέψη για να τιθασεύσει τον θάνατο και τον πόνο και να αναζητήσει έναν ορίζοντα πέρα από τη ζωή.
Όλα αυτά είναι βαθιά ανθρώπινα, ακόμα κι αν στη συνέχεια παραδοθούμε στη μεγαλύτερη απανθρωποποίηση που έχει βιώσει ποτέ η ανθρώπινη ιστορία: την υποβάθμιση από άτομο σε χρήστη, πλήρως εξοπλισμένο και τεχνολογικά προικισμένο, μια ροή εξοπλισμένη με αισθητήρες αλλά χωρίς συνειδητή ευαισθησία. Οι άνθρωποι δεν το λένε ανοιχτά ούτε το επεξεργάζονται. Δεν είναι συνειδητοί, αλλά νιώθουν την επιθυμία να απελευθερωθούν από την ανθρωπότητα και τους φυσικούς της περιορισμούς, και αφήνονται να παρασυρθούν από την τεχνολογία, αντικαθιστώντας τη ζωή με λειτουργικότητα, σαν μηχανές. έναν άνετο και ανώδυνο τρόπο, προσβάσιμο σε όλους, που μας απαλλάσσει από την αντιμετώπιση της θνητής μας φύσης. Οι άνθρωποι δεν θέλουν πλέον να σκέφτονται και να απορρίπτουν την ιστορία, τη φύση, τον πραγματικό κόσμο, τον πολιτισμό, την κριτική σκέψη και τη θρησκεία. Πώς μπορούμε να το περιγράψουμε με μια λέξη που είναι ταυτόχρονα στρογγυλή και γεμάτη από το κενό της; Λήθη. Η τεχνολογία ευδοκιμεί στη λήθη της πραγματικότητας, της ανθρώπινης κατάστασης, της ύπαρξης, της ζωής και του θανάτου.
Εδώ ξεκινά το ταξίδι μέσα από εννέα σταθμούς - ανθρωπιστικούς, φυσικούς και τεχνολογικούς - που αγγίζουν τα κρίσιμα σημεία της ύπαρξής μας. Και φτάνει στο τελικό ερώτημα: τι μπορεί να αντιταχθεί στην αντικατάσταση του ανθρώπου, τι αντιστέκεται στην πρόοδο της τεχνολογίας και είναι αναπόσπαστο από την κυριαρχία της; Όχι απλώς ο εαυτός, που είναι κάτι μικρό, παροδικό, όχι μόνο ο ανθρωπισμός, που είναι μια ιστορική και πολιτισμική διάσταση· αλλά το είναι, που προηγείται της τεχνολογίας και της ανθρωπότητας και περιλαμβάνει κάθε ον - τη ζωή, τον κόσμο, την ανθρωπότητα, τη φύση και το υπερφυσικό - και αποτελεί το θεμέλιο της ζωής. Η εξέλιξη της τεχνολογίας δεν μπορεί να μεταβάλει το είναι μέχρι του σημείου να το σβήσει.Είμαστε ριζωμένοι στο είναι, και αυτό επιμένει πέρα από το πεδίο της ζωής μας. Το είναι είναι η πληρότητα της πραγματικότητας. Η απελπισία της εποχής μας πηγάζει από την πρωτοκαθεδρία του μη-είναι, του αρνητικού, του απείρου. Θα το εξηγήσουμε αυτό στις σελίδες του βιβλίου.
Τέλος, ένα ερώτημα παραμένει αναπάντητο: αξίζει ακόμα να είμαστε άνθρωποι και να υπερασπιζόμαστε την ανθρώπινη φύση; Ναι, αξίζει τον κόπο. Είναι το είναι «που μας έχει δοθεί». Αν η ζωή είναι ένα έργο, πρέπει να το ολοκληρώσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, παραμένοντας πιστοί στην ανθρωπότητα και στο είναι. Το ερώτημα μας αφορά επίσης ως παιδιά, κληρονόμους, πατέρες και συνεργάτες του ανθρώπινου πολιτισμού. Θέλουμε να παραμείνουμε άνθρωποι, να κληρονομήσουμε και να μεταδώσουμε την ανθρωπότητα. Θέλουμε η ανθρωπότητα να παραμείνει. Είναι ακόμα δυνατό να περιορίσουμε την υπεροχή της τεχνολογίας που απειλεί την ανθρωπότητα; Είναι δυνατόν να αντισταθούμε στην αποξένωση, τον μηδενισμό και την απόλυτη δράση που ματαιώνει τη σκέψη και ορμάει προς την άβυσσο του απείρου; Και από τη θετική πλευρά, είναι δυνατόν να συλλάβουμε τη ζωή ως μια περιπέτεια, ένα στοίχημα και ένα έργο και όχι ως μια μοιραία και αυτόματη επιτάχυνση προς το απάνθρωπο; Δεν ξέρω αν είναι δυνατό, αλλά ξέρω ότι είναι απαραίτητο: πρόκειται για εμάς τους ανθρώπους και τις ζωές μας σε σχέση με το νόημά τους. Πρόκειται για τη ζωή σε σχέση με τη γέννηση και τον θάνατο. Πρόκειται για τον κόσμο. Αν ο άνθρωπος είναι ένα ρίσκο, αποδεχόμαστε το ρίσκο της ζωής, της σκέψης, του θανάτου. Όταν κλείνεις τα μάτια σου για πάντα, ο κόσμος, η ζωή και οι άλλοι δεν τελειώνουν. Όλα συνεχίζονται όπως πριν, και κάθε αλλαγή είναι μέρος της λάμψης της ύπαρξης, εξαφανίζεται και αποκαλύπτεται. Δεν ήταν το βλέμμα σου που τα κράτησε ζωντανά. Αυτό μας καθησυχάζει από τη φρίκη του κενού, αποτρέπει τον κίνδυνο του τίποτα. Η ύπαρξη παραμένει, παρά το γήινο τέλος μας. Η ζωή μας είναι μόνο ένα θραύσμα που έχει αποκολληθεί από την κρούστα της ύπαρξης. Έτσι, όταν ξυπνάμε, ανακαλύπτουμε ξανά αυτό το αρχικό συναίσθημα πάνω στο οποίο βασίζεται η ζωή: τη χαρά της ύπαρξης. Που διακλαδίζεται σαν μια μυστηριώδης πηγή σε πολλά ρεύματα, το καθένα το δικό του. Από την πλευρά μας, η χαρά της σκέψης, της ανάγνωσης, της γραφής και της ζωής στο φως. Το να είσαι σημαίνει να χαίρεσαι. Μια αρχέγονη χαρά, δεμένη με την ύπαρξη που έρχεται στο φως του κόσμου.
Τελική εξομολόγηση. Βρίσκω τα καθημερινά νέα, την πολιτική και τα καθημερινά γεγονότα όλο και λιγότερο ενδιαφέροντα. Ωστόσο, αντιμετωπίζοντας Αυτό το Αποφασιστικό Θέμα, ξέρω ότι δεν βγαίνω έξω από τη ζωή, τον χρόνο και την καθημερινότητα. Αντίθετα, ξέρω ότι φτάνω στον πυρήνα τους και αγγίζω το ουσιώδες. Όλα όσα κατεβαίνουν ή εμφανίζονται στην επιφάνεια είναι απλώς συνέπεια αυτού. Είναι το μυστήριο του να ζεις μέσα από την περιπέτεια της σκέψης ή αντίστροφα, το μυστήριο του να σκέφτεσαι μέσα από την περιπέτεια της ζωής.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου