Τρίτη 4 Αυγούστου 2026

Η κλοπή της σκέψης

Ρομπέρτο ​​Πεκιόλι


Κάποιος αποφασίζει ότι οι άνδρες πρέπει να ξυρίζουν τα μαλλιά τους στα πλάγια, και όλοι τρέχουν στον κουρέα, ή μάλλον, στον κομμωτή.

Οι ίδιοι άνθρωποι επιλέγουν μια καλλονή που απαιτεί τατουάζ στο σώμα τους, και οι μάζες κάνουν τατουάζ με χαρά, αδειάζοντας και τα πορτοφόλια τους.

Άλλοι αποφασίζουν ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια πρέπει να δείχνουν τα οπίσθιά τους στην παραλία, και σαν δια μαγείας, εμφανίζεται η μαζική επίδειξη οπισθίων, πολύ χρήσιμη για τους κατασκευαστές που φτιάχνουν ακριβά μαγιό από λίγα μόνο εκατοστά υφάσματος.
 

Μήπως η μοναξιά των ατομικιστικών ατόμων χωρίς κληρονόμους σε αρρωσταίνει; Αγοράστε ένα, ή δύο, ή περισσότερα σκυλιά, και γίνετε πελάτες σούπερ μάρκετ που ειδικεύονται στην ευημερία των παρένθετων παιδιών σας.

Επιδεικνύουμε ποιοι είμαστε, εκθέτουμε κάθε στιγμή της ζωής μας στο βραστό καζάνι των νέων μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ξεχνώντας κάθε ιδιωτικότητα, σβήνοντας τη σεμνότητα των πράξεων και των συναισθημάτων, εκθέτοντας ανέμελα πτυχές της ζωής που πάντα παρέμεναν κρυμμένες.

Το αποκαλούν διαφάνεια, και ποιος ξέρει γιατί είναι υποχρέωση, ακόμη και αξία.

Η λίστα θα μπορούσε να συνεχιστεί, δικαιολογημένη με νέες και κενές λέξεις: ένταξη , ανθεκτικότητα, βιωσιμότητα .
Η αλήθεια είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι -δεν είμαστε πλέον λαός- τα πιστεύουν όλα, συμπεριφερόμενοι ακριβώς όπως θέλουν αυτοί που βρίσκονται στην εξουσία.


Πώς ήταν δυνατόν να εξαρτηθούν οι μάζες σε σημείο να χάσουν κάθε συνείδηση, ανεξάρτητη σκέψη και κριτική συλλογιστική;

Η απάντηση είναι περίπλοκη. Αλλά η κοινωνία της απεριόριστης φύσης, ο πιο βάναυσος υλισμός, ο ατομικισμός και η αδιαφορία για τους άλλους, για τη συλλογιστική, για την προσωπική κρίση, είναι οι καρποί μιας νέας ανθρωπολογίας.
Ένας άνθρωπος χωρίς ιδιότητες βασίλευε ανεξέλεγκτα από μια βιαστική κυριαρχία που στόχευε στην κατανάλωση, στο παρόν χωρίς αύριο, αδιάφορος για τα πάντα.


Αν δεν είσαι στο τραπέζι, λέει μια διπλωματική παροιμία, είσαι στο μενού.

Αλλά η πλειοψηφία δεν το γνωρίζει αυτό και σε κάθε περίπτωση δεν νοιάζεται, ενδιαφέρεται μόνο για το άμεσο, τις αμφίβολες απολαύσεις της κατανάλωσης, ένα ενιαίο, ετεροκατευθυνόμενο έργο ζωής.

Ξέγνοιαστοι, δηλαδή, απαλλαγμένοι από σκέψη, κλεμμένοι από το σύστημα χωρίς να το συνειδητοποιούμε, πεπεισμένοι ότι είμαστε ελεύθεροι.
Η ελευθερία των δικαιωμάτων χωρίς καθήκοντα και η φλυαρία στο διαδίκτυο. 

Ο Φρίντριχ Σίλερ είχε δίκιο ...Ο άνθρωπος διεκδικεί την ελευθερία του λόγου επειδή απεχθάνεται την ελευθερία της σκέψης, μια κουραστική άσκηση που προκαλεί ζάλη, πονοκεφάλους και δημιουργεί τον φόβο ότι δεν είναι «σαν όλους τους άλλους» και χάνει κάτι - FOMO (Φόβος του να Χάνεις Ό,τι Δεν Μπορείς).

Έχουμε απαρνηθεί τη σκέψη σε αντάλλαγμα για οτιδήποτε είναι μάταιο, φευγαλέο και επουσιώδες.

Ο Μαρτσέλο Βενετσιάνι έγραψε ότι ο άνθρωπος ακολουθεί την κακία ή την αρετή με την ίδια νωθρή, κοινωνική αδιαφορία. Εξαρτάται από το τι ενσταλάζουν στη συνείδησή τους οι κυρίαρχες δυνάμεις.

Ζούμε σε μια εποχή οπισθοδρόμησης, εμφανή στη σταθερή παρακμή της μουσικής, που στοχεύει
στην ικανοποίηση των πιο χαμηλών γούστων, και στην άνοδο μιας λογοτεχνίας και τέχνης (αυτό που μια χούφτα αισιόδοξοι αποκαλούν τέτοια) που είναι στερεότυπη, κοινότοπη, ακατέργαστη, χωρίς στυλ και ουσία, με παιδική γλώσσα και ανούσιες ματαιοδοξίες.

Είναι εμφανής στην ηθική υποβάθμιση, η οποία δεν είναι απλώς η αποδοχή του ελευθεριασμού (όπως θρηνούν οι ηθικολόγοι με το κιλό) αλλά η αδυναμία να διακρίνουμε τη φύση των πράξεών μας, ο ακρωτηριασμός, η παράλυση της συνείδησης.

Μοιάζουμε με τον Μπάρτλμπι τον Γραφέα, τον αινιγματικό, άβουλο χαρακτήρα του Χέρμαν Μέλβιλ, που απλώς απάντησε «Θα προτιμούσα να μην το κάνω»,
ληθαργικούς άντρες χωρίς ιδιότητες που βουλώνουν τα αυτιά τους για να ζήσουν πιο άνετα.


Είτε στη γνωστική παρακμή που προκαλείται από την υποβαθμισμένη μουσική ή λογοτεχνία, είτε στην υποχώρηση της συνείδησης, γινόμαστε μάρτυρες μιας μείωσης της ανθρώπινης φύσης μας, της ήττας της σκέψης, της κενής ανάθεσης, της άρνησης κάθε αριστείας, κάθε προσωπικής κρίσης, συχνά με ανόητη υπερηφάνεια.
Έχουμε δωρίσει αυτές τις ικανότητες στην τεχνολογία, η οποία έχει πάψει να είναι μια επέκταση του σώματός μας (ένας μοχλός, ένας τροχός, μια συσκευή) και έχει γίνει η ίδια το όργανο που εκτελεί τις βασικές μας λειτουργίες. Μόνο που δεν είναι ένα φυσικό όργανο αλλά μια τεχνητή συσκευή που λειτουργεί σφετεριζόμενη αυτές τις λειτουργίες, ένα εσωτερικό παράσιτο σαν την ταινία.

Τα μετανθρωπιστικά οράματα που φαντάζονταν ένα μέλλον ανθρώπων που μεταμορφώνονταν σε κυβερνοοργανισμούς έχουν γίνει πραγματικότητα χωρίς την ανάγκη επεμβατικών εμφυτευμάτων ή υβριδισμών μεταξύ σάρκας και μηχανής.

Το smartphone είναι το όργανο που αντικαθιστά τις ζωτικές μας λειτουργίες χωρίς την ανάγκη χειρουργικής επέμβασης ή γενετικών μεταλλάξεων, προσφέροντάς μας την γλυκιά οθόνη αφής και το κουμπί ειδοποιήσεων που απαιτεί την προσοχή μας,
μια γκροτέσκα απομίμηση του Άλεφ του Μπόρχες, το οποίο ταυτόχρονα περιείχε ολόκληρο το σύμπαν.

Το κινητό τηλέφωνο, έχοντας γίνει το πιο πολύτιμο όργανό μας, συμπεριφέρεται σαν καρκίνος που καταβροχθίζει τη ζωή μας. Το κάνει κυριολεκτικά, κλέβοντας ένα αυξανόμενο μέρος του χρόνου μας χωρίς να προκαλεί αγωνία ή αγανάκτηση, αλλά μάλλον μια ναρκωτική αίσθηση ευεξίας.

Στην ξένοιαστη άγνοια με την οποία εγκαταλείπουμε τα πιο πολύτιμα υπάρχοντά μας - τον χρόνο και τη σκέψη - παύουμε να είμαστε άνθρωποι.
Η επίγνωση του περάσματος του χρόνου - tempus fugit - υπήρξε, σε κάθε προηγούμενη εποχή, ένα διαρκές κίνητρο για να αφιερώσουμε τη ζωή μας στις πιο ευγενείς προσπάθειες, καθώς και ένας αμείλικτος λογοκριτής της απάθειας.

Μυστηριωδώς, το smartphone, το όργανο που μας καταβροχθίζει, έχει καταφέρει να συντομεύσει δραστικά τη ζωή μας κλέβοντας πολλές ώρες κάθε μέρα χωρίς να το συνειδητοποιούμε, μέσω μιας λαμπρής απάτης.
Έχει καλύψει την απάθειά μας με αδέξιο ακτιβισμό, κάνοντάς μας να πιστεύουμε ότι ικανοποιεί την περιέργειά μας (την οποία στην πραγματικότητα τροφοδοτεί), λύνει τις ανάγκες μας (αλλά δημιουργεί μόνο περιττές) και απλοποιεί τις πιο σύνθετες διαδικασίες, ενώ τις πολλαπλασιάζει και τις περιπλέκει.
Έτσι, γεμίζει το κενό που έχει δημιουργήσει.

Αλλά η τεχνολογία καταβροχθίζει τη ζωή μας με ακόμη πιο ύπουλους τρόπους. Τα γνωστικά ελλείμματα που μας προκαλεί η ψυχαναγκαστική χρήση της τεχνολογίας προχωρούν, θέτοντας σε κίνδυνο την ικανότητά μας να συγκεντρωνόμαστε και μειώνοντας τις νευρωνικές μας συνάψεις.
Αυτές οι επιπτώσεις πολλαπλασιάζονται με την έλευση της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία επιβάλλει μια πλήρη ανάθεση σκέψης, μας εξαιρεί από την κριτική κρίση και την ηθική διάκριση και ατροφεί τις νοητικές ικανότητες.

Είναι η λειτουργία που κάνει το όργανο: αν δεν χρησιμοποιείται πλέον, αποδυναμώνεται, ενώ η τεχνητή συσκευή που το αντικαθιστά γίνεται υπερτροφική.
Είτε μας αρέσει είτε όχι, η τεχνολογία μας μεταμορφώνει ήδη - με τη συγκατάθεσή μας, αφού η σιωπή είναι συγκατάθεση - σε ένα είδος που έχει υποβαθμιστεί, διαφορετικό από το είδος sapiens .

Μέχρι στιγμής, τα βάναυσα γεγονότα γενικά δεν θεωρούνται πιστευτά επειδή ο άνθρωπος απορρίπτει
τις δυσάρεστες αλήθειες. Ο άνθρωπος, υποβιβασμένος στην ιδιότητα του ατόμου - το αποτέλεσμα του φιλελευθερισμού και του υλισμού - εμμονικός με την πρόοδο, έχει στερηθεί τις ρίζες του. Χωρίς ιστορία, χωρίς όρια, είναι απλώς θέληση συν δικαιώματα.
Αυτή είναι η ολοκληρωμένη εκκοσμίκευση: ο Θεός πεθαίνει και η ιδέα της ανθρώπινης φύσης εξασθενεί
. Μόνο το άτομο παραμένει, απαιτητικό, απαιτητικό, κυριαρχούμενο από ένστικτα, παρορμήσεις και ορμές.

Οι κυρίαρχες τάξεις το γνωρίζουν αυτό και μας γεμίζουν με δικαιώματα που τελικά μετατρέπονται σε εξαρτήσεις.
Το πιο ισχυρό εργαλείο που έχουν στη διάθεσή τους, αφού έχουν βάλει
την ψυχολογία, τη νευρολογία, την επιστήμη και την τεχνολογία στους στόχους τους, είναι η διαφήμιση, αδιαχώριστη από την προπαγάνδα.
Η γάτα και η αλεπού. Διαφήμιση για να διαμορφώσει τον homo consumens, με στόχο την άμεση ικανοποίηση, αναίσθητη στη φωνή της ψυχής, στερημένη συνείδησης.

Για έναν αιώνα, η διαφήμιση έχει γίνει επιστήμη, ανθρώπινη γνώση της οποίας το καθήκον είναι να εξυπηρετεί τα συμφέροντα της πλουτοκρατικής εξουσίας, όπως παραδέχτηκαν λαμπροί θεωρητικοί: Edward Bernays, Walter Lippman και άλλοι.
Η διαφήμιση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί άσχημα. Είναι ένα άυλο μεταμοντέρνο ταμπού: πληρώνει για τα πάντα και για όλους, τροφοδοτεί το ΑΕΠ, διαδίδει ένα γενικό όραμα ύπαρξης που έχει εκδιώξει το πνεύμα, τη σκέψη και την ηθική αυτονομία του homo sapiens.
Είναι το διάνυσμα της μόδας, δηλαδή αυτού που ισχύει σήμερα και πρέπει να ακολουθηθεί μέχρι νεωτέρας, η αφθονία της Αμάλθειας που διαδίδει, γενικεύει, επιβάλλει αξίες και υποτιμά, συνήθειες και συμπεριφορές.
Είναι ο σωλήνας αναρρόφησης που μεταφέρει πόρους από κάτω προς τα πάνω.

Είναι το μέσο και το μήνυμα της Κυριαρχίας . Με ένα ψεύτικο χαμόγελο, σου λέει: πρέπει να κάνεις και να είσαι αυτό που σου επιβάλλω εκ μέρους των αρχών μου. Πληρώνει για τον αθλητισμό, την πολιτική, την ψυχαγωγία, το θέαμα, τον πολιτισμό - τα μέσα του υπαρξιακού του μηνύματος.
Με μια λέξη, κατευθύνει τη ζωή μας.

Χωρίς να το γνωρίζουμε, αφού έχει κλέψει τις σκέψεις, την αυτονομία και την κρίση μας.
Αποφασίζει τι είναι όμορφο και τι είναι άσχημο, τι είναι καλό και τι είναι κακό. Είναι ο Αυλητής της μεταμοντερνότητας, ο Μεφιστοφελής που αγοράζει την ψυχή του Φάουστ, το υποχρεωτικό σκορ της ζωής μας, ο βοσκός που παχαίνει το κοπάδι του για να το παραδώσει στους λύκους.
Σκέφτεται και επιλέγει αντί για χορτάτους και κοιμισμένους σκλάβους· ζώα μετά το γεύμα τους.

Η πιο εντυπωσιακή νίκη του είναι ότι ο ασυγκίνητος άνθρωπος - ένας συνεργάτης στην υπηρεσία του εισβολέα εχθρού - δεν έχει πλέον τα μέσα, τα λόγια, τις αρχές, τη θέληση να επαναστατήσει.


Οι επιζώντες μένουν με τον ρόλο του φρουρού του Ησαΐα : του μάρτυρα τής αυγής:  φρουρέ, σέ ποιό σημείο είναι η νύχτα;


Ανώνυμος είπε...

''Πώς ήταν δυνατόν να εξαρτηθούν οι μάζες σε σημείο να χάσουν κάθε συνείδηση, ανεξάρτητη σκέψη και κριτική συλλογιστική;'' .... Πάντα ετσι ήταν οι μαζες , απλα υπήρχαν οι ''φύλακες'' που φύλαγαν τον ασκό του Αιόλου ώστε να μην ανοίξει, σήμερα οχι απλως άνοιξε, αλλα οι έχοντες εξουσία βγηκαν ακριβώς μεσα απο αυτό τον ασκό. Οι μάζες: αν κάνεις μία οργανωση που θα εχει ως σκοπό να κλείσει τις λακούβες στη σελήνη, είναι σίγουρο οτι θα βρεις οπαδούς.

1 σχόλιο:

Ανώνυμος είπε...

''Πώς ήταν δυνατόν να εξαρτηθούν οι μάζες σε σημείο να χάσουν κάθε συνείδηση, ανεξάρτητη σκέψη και κριτική συλλογιστική;'' .... Πάντα ετσι ήταν οι μαζες , απλα υπήρχαν οι ''φύλακες'' που φύλαγαν τον ασκό του Αιόλου ώστε να μην ανοίξει, σήμερα οχι απλως άνοιξε, αλλα οι έχοντες εξουσία βγηκαν ακριβώς μεσα απο αυτό τον ασκό. Οι μάζες: αν κάνεις μία οργανωση που θα εχει ως σκοπό να κλείσει τις λακούβες στη σελήνη, είναι σίγουρο οτι θα βρεις οπαδούς.