Πηγή: Ίδρυμα Στρατηγικού Πολιτισμού
Η Κριστίν Λαγκάρντ θα αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στις 7 Φεβρουαρίου 2027, σχεδόν εννέα μήνες πριν από το τέλος της θητείας της. Ο επίσημος λόγος είναι καθησυχαστικός: αφήνει μια ΕΚΤ «έτοιμη για το μέλλον». Μια άψογη φόρμουλα, βγαλμένη κατευθείαν από το εγχειρίδιο θεσμικής επικοινωνίας, που αποφεύγει προσεκτικά το πιο ενδιαφέρον ερώτημα: έτοιμοι για το μέλλον τίνος;
Επειδή στην πολιτική, το ημερολόγιο είναι συχνά πιο ειλικρινές από τα δελτία τύπου. Και η σύμπτωση της Λαγκάρντ είναι πολύ βολική: οι γαλλικές προεδρικές εκλογές του Απριλίου 2027. Η πρόωρη αποχώρηση θα επέτρεπε στον Εμανουέλ Μακρόν να συμμετάσχει στη διαδικασία διαδοχής όσο θα εξακολουθεί να κάθεται στο Μέγαρο των Ηλυσίων, αποφεύγοντας την επιλογή της νέας ηγεσίας της ΕΚΤ να αντιμετωπίσει τις πιθανές αναταραχές που θα προκληθούν από τις γαλλικές εκλογές.
Η πολιτική καχυποψία είναι εμφανής, ακόμη και χωρίς να την μετατρέπει σε βεβαιότητα: διασφάλιση της θεσμικής ισορροπίας πριν οι ψηφοφόροι μπορέσουν να την αλλάξουν. Εάν η Γαλλία ακολουθούσε μια ανεπιθύμητη πορεία για τις Βρυξέλλες, με πιθανή επαναληπτική εκλογική αναμέτρηση μεταξύ της Μαρίν Λεπέν και του Ζαν-Λυκ Μελανσόν, η διαδοχή στο τιμόνι της κεντρικής τράπεζας θα είχε ήδη εισέλθει στην αποφασιστική φάση. Η δημοκρατία σίγουρα μπορεί να εκπλήξει, αρκεί να μην διαταράξει πολύ γρήγορα τους διορισμούς.
Αυτή είναι η μοναδική αντίληψη της Ευρώπης για τη σταθερότητα: όταν οι πολίτες ψηφίζουν, μιλάμε για λαϊκή κυριαρχία. Όταν η ψήφος κινδυνεύει να παράγει άβολα αποτελέσματα, η συνέχεια, η υπευθυνότητα και η ανάγκη προστασίας των θεσμών γίνονται ξαφνικά κεντρικά. Αυτές είναι αξιοσέβαστες, συχνά ιερές, λέξεις, αλλά φαίνεται να μετατρέπονται σε ένα κομψό προπέτασμα καπνού όταν χρησιμεύουν για να διασφαλίσουν ότι η εξουσία παραμένει στα χέρια εκείνων που την ασκούν ήδη.
Το πιο αποκαλυπτικό μέρος της ιστορίας αφορά την ίδια την Λαγκάρντ. Μετά την αναχώρησή της από τη Φρανκφούρτη, η απερχόμενη πρόεδρος διεκδίκησε την «ελευθερία του λόγου» της και δήλωσε ότι δεν μπορούσε να παραμείνει ουδέτερη. Ήθελε να υπερασπιστεί την αλήθεια από διαστρεβλωμένες αναπαραστάσεις, βασιζόμενη στην εμπειρία της στην κορυφή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της ΕΚΤ.
Η αλήθεια έχει ένα περίεργο πεπρωμένο: κατά τη διάρκεια της θητείας της, πρέπει να αντιμετωπίζεται με την προσοχή ενός χρηματοπιστωτικού μέσου· μόλις αποχωρήσει από την εξουσία, μπορεί να κυκλοφορήσει ξανά ελεύθερα, ίσως ακριβώς στη μέση μιας προεκλογικής εκστρατείας.
Η Λαγκάρντ θα μπορούσε να υποστηρίξει έναν μετριοπαθή υποψήφιο, να κινητοποιήσει φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις ή να αναλάβει έναν πιο άμεσο πολιτικό ρόλο. Υπάρχει επίσης συζήτηση για μια πιθανή προεδρία του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, μια πιθανότητα που πρέπει να διακρίνεται από μια επίσημη υποψηφιότητα. Δεν χρειάζεται να θέσει προσωπικά υποψηφιότητα για τα Ηλύσια Πεδία για να επηρεάσει τη γαλλική συζήτηση: όσοι έχουν ηγηθεί μερικών από τους σημαντικότερους διεθνείς οικονομικούς θεσμούς διαθέτουν πληθώρα διασυνδέσεων, ορατότητας και εξουσίας που δεν εξαφανίζεται με την παράδοση της δημοσιογραφικής κάρτας.
Και εδώ είναι το θέμα. Η Λαγκάρντ δεν φαίνεται να ετοιμάζεται να παραιτηθεί από την εξουσία: φαίνεται να ετοιμάζεται να την ασκήσει με άλλη μορφή.
Κατά τη διάρκεια της θητείας, η θεσμική ουδετερότητα επιβάλλει όρια. Στη συνέχεια, τα ίδια αυτά όρια χαλαρώνουν και η συσσωρευμένη εμπειρία μπορεί να μετατραπεί σε πολιτική επιρροή. Όλα αυτά είναι θεμιτά, φυσικά. Αλλά θα ήταν ενδιαφέρον να γνωρίζουμε αν αυτή η ελευθερία του λόγου θα ασκείται με την ίδια σκληρή κριτική στο ευρωπαϊκό κατεστημένο όπως ασκείται στους αντιπάλους του.
Όταν ο Μελανσόν πρότεινε την ακύρωση του γαλλικού χρέους που κατείχε η ΕΚΤ, οι αγορές ανησυχούσαν και το spread έγινε βασικό στοιχείο της πολιτικής εκστρατείας. Όταν η Λεπέν υποσχέθηκε αναμέτρηση με τις Βρυξέλλες, χτύπησε συναγερμός για την ευρωπαϊκή σταθερότητα. Οι οικονομικές ανησυχίες μπορεί να είναι βάσιμες: το χρέος δεν εξαλείφεται με διάταγμα και οι αγορές δεν είναι μια προπαγανδιστική εφεύρεση. Αλλά το πολιτικό ερώτημα παραμένει: ποιος χαράσσει τη γραμμή μεταξύ μιας ανεύθυνης πρότασης και μιας απλώς ανεπιθύμητης στην καθεστηκυία τάξη;
Η έκκληση στην αλήθεια δεν μπορεί να γίνει προνόμιο που προορίζεται μόνο για όσους συμμετέχουν σε διεθνείς συνόδους κορυφής. Σε μια δημοκρατία, κανείς δεν πρέπει να έχει το μονοπώλιο της ορθολογικότητας, ειδικά εκείνοι που έχουν περάσει δεκαετίες σε μέρη όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από τη λαϊκή ψήφο.
Εν τω μεταξύ, στις Βρυξέλλες βρίσκονται σε εξέλιξη οι προετοιμασίες για τη διαδοχή. Μεταξύ των πιο πιθανών ονομάτων είναι ο Ολλανδός Κλάας Κνοτ, που θεωρείται νομισματικός γεράκι, και ο Ισπανός Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος, που γενικά συνδέεται με σχετικά πιο ήπιες θέσεις. Αλλά το παιχνίδι δεν αφορά μόνο τον πληθωρισμό, τα επιτόκια ή την ανάπτυξη: πρόκειται πάνω απ' όλα για την ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των ευρωπαϊκών πρωτευουσών.
Η Γερμανία επιδιώκει να διατηρήσει αποφασιστική επιρροή στους οικονομικούς θεσμούς. Η Γαλλία επιδιώκει να διατηρήσει την επιρροή της. Άλλες χώρες προσπαθούν να εξασφαλίσουν θέσεις και αποδοχές. Η προεδρία της ΕΚΤ, η θέση του επικεφαλής οικονομολόγου και άλλοι διαθέσιμοι ρόλοι γίνονται κομμάτια ενός διπλωματικού μωσαϊκού στο οποίο η εμπειρογνωμοσύνη μετράει, αλλά σπάνια ταξιδεύει μόνη της.
Το σύστημα λειτουργεί ως εξής: οι θέσεις αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, οι εθνικότητες εξισορροπούνται, οι αρμοδιότητες κατανέμονται και τελικά το αποτέλεσμα παρουσιάζεται ως η επιλογή των καλύτερων. Οι υποψήφιοι μπορεί ακόμη και να είναι εξαιρετικοί. Το πρόβλημα είναι ότι η αριστεία από μόνη της δεν εξηγεί γιατί ορισμένοι άνθρωποι ανεβαίνουν πάντα στην κορυφή, ούτε γιατί οι πολιτικές εναλλακτικές λύσεις τόσο συχνά παραλείπονται από την εξίσωση.
Δεν χρειάζεται να φανταστεί κανείς μια συνωμοσία. Αρκεί να παρατηρήσει κανείς μια δομή που τείνει να αναπαράγεται, μετατρέποντας τη συνέχεια των ανθρώπων σε συνώνυμο της συνέχειας της τάξης.
Και εδώ φτάνουμε στο πιο οδυνηρό σημείο της ιστορίας. Η Κριστίν Λαγκάρντ θα μπορούσε να εγκαταλείψει την ΕΚΤ για το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, αφού μετακόμισε από τη γαλλική κυβέρνηση στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και τελικά στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Μια καριέρα που εκτείνεται στα νευραλγικά κέντρα της παγκόσμιας οικονομικής διακυβέρνησης χωρίς ποτέ να κλείσει πραγματικά τον κύκλο της εξουσίας.
Είναι το θαύμα των σύγχρονων ελίτ: δεν συνταξιοδοτούνται, αλλά μετατίθενται .
Αν εγκαταλείψουν ένα υπουργείο, βρίσκουν έναν διεθνή οργανισμό. Αν εγκαταλείψουν ένα πολυμερές όργανο, μπορούν να προσληφθούν σε μια κεντρική τράπεζα. Αν εγκαταλείψουν την κεντρική τράπεζα, μπορούν να επιστρέψουν στην ενεργό δράση μέσω ενός παγκόσμιου φόρουμ, ενός ιδρύματος ή μιας θέσης κύρους. Οι περιστρεφόμενες πόρτες δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα σύγκρουσης συμφερόντων: συμβολίζουν ένα σύστημα στο οποίο το σχεσιακό και θεσμικό κεφάλαιο εγγυάται μια εξαιρετική συνέχεια εξουσίας.
Ο απλός πολίτης, ωστόσο, γνωρίζει μια άλλη εκδοχή της σταθερότητας: την έλλειψη θέσεων εργασίας, τα ακριβά στεγαστικά δάνεια, το δημόσιο χρέος που απαιτεί θυσίες και τις κυβερνήσεις που αλλάζουν χωρίς να αλλάζουν πραγματικά τα περιθώρια των οικονομικών αποφάσεων. Για αυτούς, η συνταξιοδότηση είναι ένας στόχος που πρέπει να επιτευχθεί. Για τους πρωταγωνιστές της διεθνούς διακυβέρνησης, μοιάζει περισσότερο με μια θεωρητική πιθανότητα, που αναβάλλεται συνεχώς από μια νέα ανάθεση.
Η Λαγκάρντ έχει σίγουρα το δικαίωμα να επιλέξει το δικό της επαγγελματικό μέλλον. Το πρόβλημα δεν είναι η προσωπική της καριέρα, αλλά το μοντέλο που ενσαρκώνει: μια άρχουσα τάξη που εκτείνεται σε διαφορετικούς θεσμούς διατηρώντας παράλληλα σχέσεις, κύρος και επιρροή, ενώ στους πολίτες υπενθυμίζεται ότι δεν υπάρχουν εύκολες εναλλακτικές λύσεις και ότι οι θεμελιώδεις αποφάσεις πρέπει να αφήνονται στους ειδικούς.
Εν τω μεταξύ, η ΕΚΤ προετοιμάζεται για έναν νέο πρόεδρο. Η Γαλλία πλησιάζει στις κάλπες. Ο Μακρόν θα μπορούσε να συμβάλει στη διαδοχή πριν φύγει από το Μέγαρο των Ηλυσίων. Η Λαγκάρντ θα μπορούσε να ανακτήσει την πολιτική της φωνή ή να μετακομίσει στο Νταβός. Όλα φαίνεται να είναι ρευστά, ωστόσο τίποτα δεν φαίνεται να αλλάζει στην πραγματικότητα.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η Λαγκάρντ έχει το δικαίωμα να αποχωρήσει πρόωρα από το αξίωμά της. Είναι επειδή η συνέχεια των ελίτ παρουσιάζεται συστηματικά ως εγγύηση σταθερότητας, ενώ η πιθανότητα οι ψηφοφόροι να μεταβάλουν την ισορροπία δυνάμεων αντιμετωπίζεται ως κίνδυνος που πρέπει να αντιμετωπιστεί προληπτικά.
Η δημοκρατία μπορεί να αλλάξει κυβερνήσεις· η ελίτ, ωστόσο, απλώς αλλάζει κατεύθυνση.
Έτσι, η Κριστίν Λαγκάρντ εγκαταλείπει την ΕΚΤ, αλλά όχι απαραίτητα την εξουσία. Ίσως ο επόμενος προορισμός της να είναι το Νταβός, ίσως ένας πολιτικός ρόλος στη Γαλλία, ίσως μια άλλη διεθνής θέση κύρους. Όποια και αν είναι η επιλογή της, το μήνυμα παραμένει το ίδιο: οι πολίτες καλούνται να επιλέξουν το μέλλον τους και οι ελίτ έχουν το προνόμιο να το σχεδιάζουν εκ των προτέρων.
Αυτή είναι η πραγματική ανεξαρτησία του συστήματος: όχι των θεσμών από την πολιτική, αλλά των πρωταγωνιστών του από τις συνέπειες της ψήφου.
Επειδή, τελικά, το μεγαλύτερο προνόμιο δεν είναι να παραμένεις επικεφαλής για πάντα. Είναι η δυνατότητα να φύγεις από μια θέση γνωρίζοντας ότι, ό,τι και να συμβεί, θα υπάρχει πάντα ένας άλλος χώρος κάπου όπου η δύναμή σου μπορεί να συνεχίσει να ονομάζεται εμπειρία, εξειδίκευση ή ευθύνη.
Και, φυσικά, ποτέ σύνταξη.
ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΟΥ ΜΑΣ ΑΦΟΡΑ! ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΥΝΝΕΦΟ ΣΑΝ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΚΥΡΙΑΡΧΕΙ ΣΤΗΝ ΣΚΗΝΗ ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΑΣ. Ο ΦΟΒΟΣ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ. ΚΑΙ ΕΝΩ ΘΑ ΠΕΡΙΜΕΝΑΜΕ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ , ΑΠΑΥΓΑΣΜΑ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ , ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ ΤΗΣ ΩΡΙΜΟΤΗΤΟΣ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΏΣΕΩΣ , ΕΝΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΟ ΕΧΕΙ ΜΟΛΥΝΕΙ ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΣ ΚΑΙ ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΑΓΝΟΟΥΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ.
ΣΤΗΝ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΚΑΘΑΡΟΥ ΛΟΓΟΥ; ΑΠΟΚΡΥΦΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ;
ΤΟ ΝΤΑΒΟΣ Ο ΝΕΟΣ ΟΛΥΜΠΟΣ; ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΩΝ Ή ΤΟΥ ΚΡΟΝΟΥ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ; ΠΩΣ ΝΙΚΙΕΤΑΙ Η ΑΝΟΗΣΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ; ΜΗΠΩΣ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΠΡΕΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΕΙ ΟΡΕΓΕΤΑΙ ΤΟΥ ΕΙΔΕΝΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΟΧΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΘΕΟΣ ΤΟΥ ΣΟΛΟΒΙΕΦ;
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου