από Sa Su - 10/11/2026
Πηγή: Σα Σου
Η Ευρώπη δεν βρίσκεται σε κρίση. Έχει κολλήσει.
Ο Παρέτο το εξήγησε πριν από έναν αιώνα: η ιστορία είναι ένα νεκροταφείο ελίτ. Μια αριστοκρατία καταρρέει όταν μια πιο ενεργητική, πιο ρεαλιστική αριστοκρατία ανεβαίνει από τα κάτω. Αυτή είναι η κυκλοφορία.
Όταν η κυκλοφορία είναι μπλοκαρισμένη, η ελίτ δεν μένει επειδή είναι ισχυρή. Μένει επειδή έχει σφραγίσει τις πόρτες.
Στην Ευρώπη, η σφραγίδα είναι τριπλή.
*Πρώτον, ακαδημαϊκή.*
Δεν χρειάζεται να είσαι ικανός, πρέπει να έχεις τα σωστά διαπιστευτήρια. Ίδια αλυσίδα: το σωστό λύκειο, το Bocconi ή το Sciences Po, το Κολλέγιο της Ευρώπης στην Μπριζ, το Erasmus, μια άμισθη πρακτική άσκηση στις Βρυξέλλες, αγγλικά με προφορά. Είναι ένας μηχανισμός αναγνώρισης φυλών. Όσοι δεν έχουν αυτό το γενεαλογικό δέντρο δεν μπαίνουν.
*Δεύτερον, οικονομική.*
Η πολιτική δεν αποδίδει πλέον, κοστίζει. Χρειάζονται χρόνια ιδρυμάτων, δεξαμενών σκέψης, επισφαλών συνεργασιών. Όσοι προέρχονται από τα κάτω δεν μπορούν να το αντέξουν οικονομικά.
*Τρίτον, θεσμικό.*
Και είναι το πιο σημαντικό.* Ακόμα κι αν κάποιος καταφέρει να ανέλθει και θέλει να αλλάξει τους κανόνες, βρίσκει τους κανόνες ήδη γραμμένους αλλού και αμετάβλητους: δημοσιονομικό σύμφωνο, ισοσκελισμένος προϋπολογισμός στο Σύνταγμα, περιορισμοί της ΕΚΤ, οδηγίες, προϋποθέσεις PNRR.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργεί ως χρηματοκιβώτιο για τις εθνικές ελίτ: προσθέτεις αντιδημοφιλείς πολιτικές και μετά λες «Η Ευρώπη μας το ζητάει». Με αυτόν τον τρόπο εξουδετερώνεις την ψήφο.
Εδώ η διάγνωση του Εμμανουήλ Τοντ τέμνεται με αυτή του Τζόρτζιο Αγκάμπεν.
*Τοντ: το ανθρωπολογικό μπλοκάρισμα.*
Για τον Τοντ, το μπλοκάρισμα δεν είναι απλώς πολιτικό, είναι ανθρωπολογικό. Με τη μαζική υπερεκπαίδευση από τη δεκαετία του 1990, το δίπλωμα δεν επιλέγει πλέον. Για να παραμείνει μια ελίτ, η ελίτ εφευρίσκει το υπερ-δίπλωμα. Δεν είναι πλέον το πιο μορφωμένο τμήμα του πληθυσμού. Είναι ένας ξεχωριστός λαός.
Ένας ξεχωριστός λαός με τρία χαρακτηριστικά:
1. Έχει χάσει την επαφή με την πραγματικότητα. Δεν παράγει πλέον τίποτα. Διαχειρίζεται σύμβολα: οικονομικά, δίκαιο, επικοινωνία, κανονισμούς. Όταν η πραγματικότητα την αντιφάσκει —ένα κλείσιμο εργοστασίου, μια έλλειψη ενέργειας, ένας πόλεμος που δεν κερδίζει— δεν τη διορθώνει. Την αρνείται.
2. Έχει γίνει ηθικολόγος. Χωρίς πλέον εργασιακή ηθική, μετατρέπει τα ακαδημαϊκά της προσόντα σε ηθικά διαπιστευτήρια. Δεν λέει πλέον «οι πολιτικές μου λειτουργούν». Λέει «οι πολιτικές μου είναι δίκαιες, χωρίς αποκλεισμούς, βιώσιμες, ευρωπαϊκές». Όποιος διαφωνεί δεν διαφωνεί. Είναι ανήθικες, φασιστικές, ανενημέρωτες.
3. Δεν αναπαράγεται πλέον. Η γονιμότητα είναι στο 1,2. Μια ελίτ που δεν κάνει παιδιά δεν χρειάζεται να σκέφτεται μακροπρόθεσμα. Μπορεί να ρευστοποιήσει τη βιομηχανία, την ενέργεια και τα σχολεία χωρίς αγωνία.
*Αγκάμπεν: η εξουσία που δεν κυβερνά πλέον.*
Και εδώ έρχεται ο Αγκάμπεν. Τι κάνει μια ελίτ σαν κι αυτή όταν δεν έχει πλέον ζωτική ενέργεια;
Δεν κυβερνά πλέον. Διοικεί.
Ο Αγκάμπεν το αποκαλεί αυτό μόνιμη κατάσταση εξαίρεσης. Οι κανονικοί κανόνες - συντάγματα, κοινοβούλια, ψηφοφορία - αναστέλλονται όχι από πραξικόπημα, αλλά από έναν τεχνικό κανονισμό. Ένας κανονισμός της ΕΕ. Μια έκτακτη ανάγκη. Πρώτα μια έκτακτη ανάγκη για την υγεία, μετά μια ενεργειακή έκτακτη ανάγκη, τώρα μια πολεμική έκτακτη ανάγκη. Κάθε έκτακτη ανάγκη δικαιολογεί την αναστολή της δημοκρατίας.
Η εξουσία δεν αποφασίζει πλέον για το μέλλον. Διαχειρίζεται τη γυμνή ζωή. Διοικεί τους οργανισμούς, την κατανάλωση, τα ταξίδια, επιτρέπει τον λόγο. Παράγει 15.000 κανονισμούς ετησίως για τους οποίους κανείς δεν ψήφισε και τους οποίους όλοι πρέπει να σέβονται.
Η ΕΕ είναι η τέλεια μορφή αυτής της εξουσίας. Ακυβέρνητη από κάτω - δεν μπορείς να ψηφίσεις για να αλλάξεις την Επιτροπή ή τις Συνθήκες - και παντοδύναμη από πάνω - αποφασίζει πώς εργάζεσαι, τι καταναλώνεις, τι μπορείς να πεις στο διαδίκτυο, με ποιον μπορείς να είσαι σε πόλεμο.
Ο Παρέτο πίστευε ότι μια μπλοκαρισμένη ελίτ θα έπεφτε επειδή γινόταν ηλίθια και αντικαταστάθηκε.
Ο Τοντ και ο Αγκάμπεν μας λένε κάτι πιο ανησυχητικό: δεν πέφτει. Αδειάζει τον εαυτό της. Παραμένει σαν μια άδεια σχεδία, αυτοδικαιούμενη και επιθετική, που συνεχίζει να επιπλέει μόνο και μόνο επειδή δεν υπάρχει τίποτα αρκετά οργανωμένο από κάτω για να την αντικαταστήσει.
Ο κίνδυνος δεν είναι ότι θα διαρκέσει για πάντα. Ο κίνδυνος είναι αυτό που συμβαίνει στο κενό που αφήνει, καθώς παρασύρει τους πάντες μαζί του προς τα κάτω.
ΑΞΙΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΜΑΣ ΑΥΤΗ Η ΣΥΝΤΟΜΗ ΑΝΑΡΤΗΣΗ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου