Και κάθε χωρίο έχει ένα σύμπτωμα, γιατί έρχεται πάντοτε από μακριά και φανερώνει στάσεις πολιτισμού, ζωής και λοιπά. Θα ήθελα να σας μιλήσω λίγο για την ηθική. Γιατί σήμερα; Για την ηθική.
Εσείς ποιος είστε; …. Είστε από εδώ; Ναι.
Τη Μητρόπολη. Ναι. Τη Μητρόπολη.
Τη Μητρόπολη, ναι. ..τώρα. Ναι.
Θα κάνατε και άλλη αυτή η Μητρόπολη. Εννοώ, σε έναν ευρύτερο χώρο, αν ο ιερωμένος, ο παπάς, ο ιερέας δεν παλεύει με τα μεγάλα προβλήματα, δεν θα βρει και λύσεις μεγάλες. Θα είναι ασήμαντος, κύριε, και αυτά που λέει θα είναι ασήμαντα.
Μόνο σε προσωπικό επίπεδο. Συναντούμε τα μεγάλα ζητήματα, το ξέρετε αυτό. Άμα να τα παλέψεις προσωπικά, δηλαδή, δεν... Λοιπόν, ακριβώς διότι η ηθική αμφισβητείται.
Τι έχει συμβεί; Είχα πει σε μια άλλη ομιλία που υπάρχει στο διαδίκτυο, και είναι και ένα κεφάλαιο αυτό στο περσινό μου βιβλίο, Ο Τεχνοπίθηκος και η Αλήθεια, αυτό είχα πει: η ηθική του γούστου. Η ηθική του γούστου. Δηλαδή, είναι αυτό η απόρροια της μακράς κατάρρευσης των κοινών πηγών νοήματος.
Που, επιπλέον, δεν άφησαν και τίποτα πίσω τους, δηλαδή, έτσι. Και την παράλληλη εξέλιξη στη φιλοσοφία, δηλαδή. Αυτό που ο Χάιντεγκερ περιέγραψε ως θέληση για δύναμη, ως ουσία της δυτικής μεταφυσικής.
Δηλαδή, μια αντίληψη για τον εαυτό, ο οποίος αυτοϋπερβαίνεται συνέχεια. Δεν υπερβαίνει πια τίποτα έξω του, δεν υπάρχει τίποτα έξω του. Δεν βγαίνει από τον εαυτό του, με την έννοια ότι εξέρχεται για να συναντήσει ένα υπερουράνιο όλο.
Τίποτα δεν συναντάει. Συναντάει μονάχα έναν νέο εαυτό. Συναντάει συνεχώς κάτι το οποίο είναι, υποτίθεται, μεγαλύτερο και περισσότερο από αυτό που ήδη είμαι.
Και με τον τρόπο αυτό, βέβαια, θεωρείται ότι πάντα κάποιος έχει τεράστιους ορίζοντες ως προς τον εαυτό του, όμως. Καταλάβατε; Όχι ορίζοντες μετοχής, ναι, αλλά ορίζοντες αυτοπραγμάτωσης, νομίζουμε σήμερα. Αυτή είναι η μαγική λέξη.
Στην ψυχολογία. Και πάτε σε έναν ψυχολόγο που σας πει: «Σήμερα έχεις κάποια δικαιώματα». Είναι ο μύθος των τελευταίων δεκαετιών αυτός, έτσι.
Δηλαδή, πόσο διαφορετικό είναι αυτό. Το ξέρουμε ήδη εμείς, ήδη εγώ, όταν ο πατέρας μου, όταν ήμουν μικρό παιδάκι, πολύ μικρό, δεκαετία του εξήντα, τόσο πολύ μικρό, μου έλεγε: «Κοίταξε να γίνεις χρήσιμος άνθρωπος στην κοινωνία». Έτσι.
Λοιπόν, αυτό είναι μια έξοδος, έτσι δεν είναι; Δηλαδή, σαν να σου λέει ότι την αλήθεια σου, την πραγματικότητα της αλήθειας σου, του εαυτού σου, τη δίνει κάποιος άλλος. Δηλαδή, μετέχουν και οι άλλοι στην αλήθεια σου.
Ναι ή όχι; Σήμερα οι γονείς όχι μόνο λένε, αλλά και ασυνείδητα ή συνειδητά, κάποια φορά, ζητάνε από τα παιδιά τους ακριβώς το αντίθετο. Να αυτό το πράγμα, να τη βρεις εσύ.
Να είσαι εσύ ωραία με τον εαυτό σου. Τι να πει «με τον εαυτό μου»; Με τον εαυτό μου έχω ζωή τη ζωή μου.
Με τον εαυτό μου, έτσι δεν είναι; Κερδίζω όλα αυτά τα οποία είναι πολύτιμα για τον εαυτό μου. Ναι ή όχι;
Δηλαδή, όλοι αυτοί τους οποίους δίπλα μου έχω... Δεν πρέπει κατά κάποιο... Είσαι εδώ, είναι εδώ σήμερα. Α, μπράβο. Λοιπόν, δεν είναι αυτοί όλοι κάποιοι στους οποίους οφείλω κάτι;
Κάποιοι στους οποίους κάτι οφείλω. Ως συνδράμοντες στην αυτοβεβαίωσή μου, συνδράμοντες στην... έτσι.
Να γίνεις διάσημος, ξέρω εγώ, μουσικός. Θα σου το πουν κάποιοι άλλοι αυτό, δεν θα το πεις εσύ. Αν το πεις και το λες μόνος σου, θα σε κλείσουν σε ένα τρελάδικο μετά από λίγο.
Αν είσαι σπουδαίος ερευνητής, πάλι άλλοι θα το πουν, έτσι δεν είναι; Δεν έχεις δικαίωμα να το πεις εσύ. Παρά ταύτα, ενώ είμαστε τόσο πολύ διασυνδεδεμένοι, αγνοούμε εντελώς την πραγματικότητα του άλλου και μιλάμε για αυτοπραγμάτωση.
Και δεν μιλάμε για αυτοπραγμάτωση μόνο. Αλλά κινούμαστε με τον τρόπο αυτό, σαν να μην οφείλουμε ποτέ εξηγήσεις σε άλλους. Ναι ή όχι;
Δείτε σήμερα τις ταινίες, για παράδειγμα. Χωρίζει ο μπαμπάς και η μαμά. Και πρέπει να δώσει εξηγήσεις στο παιδί.
Ναι ή όχι; Και η εξήγηση που θα δώσει είναι: «Κοίταξε, παιδάκι μου, έπρεπε να φροντίσω τον εαυτό μου, τη ζωή μου». Και το παιδί λέει: «Ναι, πατέρα μου, έπρεπε να φροντίσεις, μαμά μου, τον εαυτό σου».
Την ίδια στιγμή σπαράζει ο ίδιος από αυτό που έγινε. Την ίδια στιγμή αισθάνεται ότι το πράγμα αυτό ήταν λάθος που έγινε. Ήταν ορφανία που έγινε.
Παρά αυτό όμως, σαν να μην σημαίνει τίποτα, έτσι, αυτοπραγμάτωση. Και συνεχίζουμε τη ζωή με τον ίδιο τρόπο. Δηλαδή, ουσιαστικά δεν διορθώνουμε ποτέ τη σχέση μας με τους άλλους.
Διορθώνουμε μόνο τη σχέση με τον εαυτό μας. Ναι ή όχι; Ναι.
Γίνε αυτό που εσύ ο ίδιος είσαι. Τι είμαι; Τι στα κομμάτια είμαι;
Να βγάλω όσα μου έχουν δώσει οι άλλοι. Τι απομένει άραγε; Τέλος πάντων, αυτό που απομένει δεν δικαιολογεί πουθενά την επιθυμία μου να θεωρώ ότι είμαι, με έναν τρόπο, αυτοπάρακτος.
Είναι μια φιλοσοφική λέξη αυτή, από την αρχαία φιλοσοφία. Είμαι αυτοπάρακτος. Ο Θεός είναι αυτοπάρακτος.
Παράγει ο ίδιος τον εαυτό του. Εμείς δεν είμαστε αυτοπάρακτα όντα. Και όμως ζούμε ως αν... Αυτό είναι το λεφτάρι σήμερα.
Το ξέρω, δεν χρειάζεται να επιμείνω πολύ σ’ αυτό. Ούτε λίγο ούτε πολύ, ακόμα και στο θέμα της θεολογίας, της Εκκλησίας, της πνευματικότητας, δημιουργείται κάτι παρόμοιο στα κριτήρια.
Ναι, δεν είναι; Να νιώθω καλά. Να είμαι καλά με τον εαυτό μου.
Τι θα πει «να είσαι καλά με τον εαυτό σου»; Δηλαδή, η διόρθωση του εαυτού. Αυτό που λέει ο Μέγας Βασίλειος.
Αυτός νομίζω, ναι. Που λέει ότι, μόλις κατάλαβα την αλήθεια του Χριστού, πολλά την ελεεινή μου ζωή να αποκλάψας. Έκλαψε και ξαναέκλαψε την ελεεινή του ζωή.
Και ζητούσα, λέει, χειραγωγία για να αλλάξω. Να μετανοήσει. Η έννοια της μετάνοιας.
Αυτά είναι τα πράγματα που δεν έχει η νεωτερικότητα. Μετάνοια. Μεταμόρφωση.
Μεταμόρφωση. Και χάρη. Τίποτα από όλα αυτά.
Αυτά θεωρούνται ότι δεν υπάρχουν. Ο άνθρωπος είναι συγχωρημένος από τον εαυτό του. Ή δεν συγχωρείται.
Για κάποιο λόγο έκανα κάτι, δεν συγχωρώ τον εαυτό μου. Και βουλιάζουμε στην κατάθλιψη, στην αυτοκτονία. Ή συγχωρώ τον εαυτό μου, ακόμα και αν έχει συμβεί οτιδήποτε και λοιπά.
Ένα πολλαπλό αδιέξοδο αυτό. Και όταν κανείς μιλάει ειδικά με τον μέσο διανοούμενο σήμερα. Ή τον μέσο φοιτητή.
Που έχει διαμορφωθεί από αυτού του είδους το πράγμα. Στο βιβλίο με τον Ολοκληρωτισμό δίνω πάρα πολλά χαρακτηριστικά. Τώρα δεν έχουμε χρόνο να τα δούμε ένα-ένα.
Σε 132, αν δεν μου πω τα ελληνίδη, με 138. Τα χαρακτηριστικά. Του βεβαίως δεν είναι ο ελληνικός ολοκληρωτισμός.
Παράγει ο ολοκληρωτισμός αυτή τη στάση της ζωής. Λοιπόν, αυτό πώς παράγεται δεν μπορώ να σου το πω με δυο λόγια. Λέω, λοιπόν, ότι ζούμε με έναν φονικό τρόπο δηλαδή.
Οι πάντες θυσιάζονται στην αυτοπραγμάτωση, στην αυτοδικαίωση, σαν μια φαντασίωση του εαυτού, φαντασιωτικό το υποκείμενο. Οπότε, το να μιλάει κανείς για ηθική σήμερα δεν επαρουσιμιώνει εντελώς.
Τι ηθική; Θα είναι ηθική του γούστου, είπα, σε εκείνη την ομιλία μου. Θα είναι η άμιλλα της αυτοπραγμάτωσης.
Αλλά αυτό το πράγμα σε τι βαθμό μπορεί να θεμελιώσει έναν πραγματικό στοχασμό πάνω στον εαυτό; Σε τι βαθμό αυτό το πράγμα μπορεί να αφορά την πραγματικότητά μου, την εσωτερική;
Δηλαδή, με έναν τρόπο, αδικώ εγώ ο ίδιος τον εαυτό μου. Αυτό το καταλαβαίνω. Καθώς, ουσιαστικά, αρνούμαι τις πηγές του νοήματος της ύπαρξής μου, που είναι πάντα έξω μου. Ναι ή όχι;
Γι’ αυτό λέμε σήμερα, πες δε τι να πω, θρησκεία σου, Εκκλησία, έξω. Πατρίδα, έξω. Έτσι δεν είναι;
Δεν είναι οικογένεια ως συντεταγμένη θεσμική μορφή; Έξω. Ναι, ναι, είναι έτσι. Λοιπόν, κοίτα να δω και το επάγγελμα, να μπορούσε να είναι και αυτό φτιαγμένο με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην αφηγείται καθόλου αυτό το όραμα ενός εαυτού απερίσπαστου, αλώβητου και συνεχώς, όπως το λέει ο Ρίλκε, που να γιορτάζει συνεχώς την ύπαρξή του.
Ίδια τώρα. Και στα παιδιά περνάμε αυτού του ίδιου την πρόταση ζωής. Να περνάς, όπως είπε, καλά.
Τι σημαίνει να περνάς καλά; Σημαίνει να δικαιώνεις συνεχώς τον εαυτό σου, να απορροφάς τα πάντα σε ένα σύμπαν απόλαυσης και, με έναν τρόπο περίεργο, να μην έχεις καθόλου καμιά ευθύνη. Απαλλάσσεσαι από τις ευθύνες, εντελώς. Στη διαδικασία αυτή της αυτοαπόλαυσης τελικά.
Βέβαια έχει πόνο μέσα, η απόλαυση, έχει πάντα τον φόβο του θανάτου και λοιπά. Γι’ αυτό λέω, υπάρχει στον Άγιο Μάξιμο ένα χωρίο σχετικό με την αλήθεια και τη μουσική. Το οποίο μπορεί να μας βοηθήσει να πάμε παραπέρα.
Και το οποίο, παραδόξως, το βρήκα στο βιβλίο. Ας το διαβάσω και θα το εξηγήσω. Τυχαίο είναι αυτό, έτσι, εκυβερνώμεθα από τον Άγιο Μάξιμο.
Ο Άγιος Μάξιμος για μένα είναι ο θεμελιώδης έρωτας, από εκεί ξεκίνησα. Αλλά στα βιβλία εγώ ασχολούμαι και με άλλους. Πολύ με τον Παλαμά, πολύ με τον Συμεών τον Νέο Θεολόγο, πολύ με τον Γρηγόριο Νύσσης και άλλους.
Αλλά λέμε τώρα, έτυχε, έτυχε. «Διά την αλήθειαν εστίν η αρετή, αλλ’ ου διά την αρετήν είναι η αλήθεια». Για να το καταλάβουμε.
Η αλήθεια, λέει, είναι το όνειρο και ο σκοπός της αρετής. Μας βγάζει ατελώς από τον προβληματισμό αυτό. Δηλαδή, είναι ένας επαναπροσανατολισμός, ουσιαστικά, του ερωτήματος.
Του αν η πράξη μας, η ηθική μας, οφείλει να έχει κοινωνικό αποτέλεσμα. Γιατί εδώ σου λέω ότι αυτό το οποίο κάνεις, η αρετή δηλαδή, έχει σαν σκοπό την αλήθεια. Και δεν σημαίνει το αντίθετο.
Δεν έχουμε, δηλαδή, ως σκοπό της αλήθειας την αρετή. Αλλά η αρετή στοχεύει στην αλήθεια. Θα το εξηγήσουμε.
«Όθεν ο διά την αλήθειαν πράττων την αρετήν και εν αδοξία σου την τρόσκεται βέλεσιν». Αυτός ο οποίος πράττει την αρετή για να συναντήσει τον μεγάλο χώρο της αλήθειας, δεν νομίζει ότι κάνει κάτι φοβερό και σπουδαίο. Ενώ σε άλλη περίπτωση θα πει: «Είμαι ένας άρετος, πέτυχα τον σκοπό μου».
Ο σκοπός είναι πέρα, δηλαδή είναι υπερβατικός ο σκοπός. Γι’ αυτό και δεν κανείς συγκλονίζεται από το γεγονός ότι πραγματοποιεί την αρετή. «Ο δε διά την αλήθειαν αρετής έναι και ενεπιτηδεύων, σύνοικον έχει της κενοδοξίας την οίηση».
Όμως, λέει, αυτός ο οποίος τροποποιεί την αλήθεια με τέτοιο τρόπο, ώστε να υπηρετεί τη δική του αποφασισμένη αρετή, όπως κάνουν οι πολιτικοί, για παράδειγμα, αυτός, λέει, έχει την κενοδοξία. Και η κενοδοξία πάντοτε, δηλαδή, να το πούμε με άλλα λόγια, ουσιαστικά, η αρετή, η ηθική, έχει νόημα, διότι ο σκοπός του ανθρώπου είναι να οικειωθεί ολόκληρο το «Είναι». Να οικειωθεί ολόκληρο, γιατί, καταλαβαίνετε, την αλήθεια όλων των όντων, όλων των πραγμάτων, και όχι την αλήθεια.
Η αλήθεια υπάρχει, αφορά τα πάντα. Δεν είναι δική μου αλήθεια. Δεν είναι η αλήθεια μου.
Δεν είναι η αυτοπραγμάτωσή μου. Αλλά είναι οι πραγματικότητες της αλήθειας όλων των όντων. Ταυτόχρονα.
Αυτό σημαίνει ότι η αρετή είναι για την αλήθεια, χωρίς άλλο προσδιορισμό. Όχι την αλήθεια μου, όμως. Σήμερα, το ξαναλέω, όλοι συγκινούνται με την αλήθεια μου, κανένας δεν συγκινείται με την αλήθεια, όμως.
Έτσι δεν είναι; Η αλήθεια, όμως, αν υπάρχει, δεν μπορεί να είναι «μου». Είναι και για τον άλλον αλήθεια.
Και για πολλούς άλλους αλήθεια. Δηλαδή, είναι μια έξοδος από τον εαυτό η αλήθεια, ενώ ταυτόχρονα είναι μια χαρακτηριστική κίνηση του εαυτού. Πάρα πολύ όμορφη και πάρα πολύ... Ταυτόχρονα εκφυρώνει και την πραγματικότητά του.
Αλλά έξω του, όχι μέσα του απλά. Και εδώ θα συνεχίσει, σε άλλο σημείο, ο Μάξιμος και θα πει μια φοβερή φράση. Ίδιος Χριστός εκάστου ο Χριστός γίνεται.
Ο Χριστός γίνεται ιδιαίτερος Χριστός για τον καθένα. Ίδιος Παύλου του Μεγάλου της αληθείας υπερασπιστού. Ιδιαίτερος και ιδιαίτερος για τον καθέναν από εμάς.
Καταλαβαίνετε; Δηλαδή, η αλήθεια μάς αφορά με έναν ιδιαίτερο τρόπο, μεν, αλλά είναι μια χριστολογική πραγματικότητα.
Δηλαδή, ο Χριστός μεταβαλλόμενος σε διάφορες εκδοχές, που είναι εκδοχές του όλου. Ξέρετε, καθένας μας γίνεται μια εκδοχή του όλου. Καταλαβαίνετε.
Δηλαδή, η απόλυτη διαφορά έχει να κάνει με την απόλυτη συμπερίληψη των ανθρώπων μέσα μου. Το «είναι». Η ηθική αυτό σημαίνει: τι σκοπό έχει την αλήθεια.
Να αληθοποιείται όλο το σύμπαν. Να πράξει ο άνθρωπος με τέτοιο τρόπο, ώστε όλος ο κόσμος να δικαιώνεται μέσα του: τα όντα, οι άλλοι άνθρωποι, οι ανθρώπινες δραστηριότητες. Να γίνεται, δηλαδή, ένας πανάνθρωπος.
Η λέξη είναι του πατρός Ιουστίνου Πόποβιτς. Και με τον τρόπο αυτό, πάντως, ο άνθρωπος πλέον δεν αντιλαμβάνεται την πράξη του ως μια ιδιωτική πράξη. Είναι μια πράξη που γίνεται προς όφελος των πολλών.
Αυτό ακριβώς είναι αυτό που λέμε παιδαγωγία του γνωμικού θελήματος. Γι’ αυτόν τον λόγο κάνουμε υπακοή. Άλλη μια παρεξηγημένη έκφραση.
Νομίζουμε ότι η υπακοή είναι η στέρηση ελευθερίας. Η υπακοή είναι η μεγαλύτερη ελευθερία που υπάρχει, γιατί γίνεται ελεύθερα και για χάρη της αλήθειας. Για να βγω από την ατομική μου ναρκισσιστική πρόσδεση.
Καταλάβατε ή όχι; Όλα δε είναι. Βγαίνω, λοιπόν, όχι γιατί ο άλλος ξέρει και εγώ δεν ξέρω. Η μάνα που υπηρετεί το παιδί ή που υπηρετεί τη δικιά της μάνα που είναι κατάκοιτη.
Που διαλέγει να θυσιάζεται μέσα στην οικογένεια. Ή ο πατέρας που θυσιάζεται. Γιατί και οι πατέρες θυσιάζονται.
Γιατί πάει και βγαίνει. Ουσιαστικά τι κάνει; Ουσιαστικά αυτό το οποίο κάνει είναι να περνάει από την προσωπική του αλήθεια στην αλήθεια του παντός.
Δεν είναι; Και με τι λένε αυτοί, η ηθική έχει νόημα. Όταν και εφόσον αποκαλύπτει αυτή τη συναλήθευση, δηλαδή προσφέρει έναν τόπο όπου όλοι οι άλλοι αναπαύονται το πολύσιο.
Αυτός είναι ο σκοπός μας. Να προσφέρουμε έναν τόπο στην πράξη μας μέσα και στις αρετές μας, όπου όλοι βρίσκουν τον τόπο τους και κανείς δεν νιώθει να φοβάται και να τρέμει να μπει εκεί μέσα. Ενώ η ιδιωτική αλήθεια έχει πάντα αυτό το μεγάλο πρόβλημα, ότι όλοι οι άλλοι είναι παρείσακτοι.
Και είναι δεκτοί μόνο στον βαθμό που την υπηρετούν. Αν δεν την υπηρετούν, τότε είμαστε έτοιμοι να αποπλεύσουμε τρέχοντας από εκεί. Λοιπόν, αυτό ισχύει για όλα τα πράγματα.
Θα είχα έναν πειρασμό να πω ότι ισχύει, συνεχίζοντας όσα είπα προχθές για τη σεξουαλικότητα. Δεν τα είπα προχθές, αλλά τα έβαλα προχθές. Ότι το πρόβλημα με τη σεξουαλικότητα σημαίνει ακριβώς αυτό.
Ότι είναι απορρόφηση της ατομικής απόλαυσης. Και ο καταναγκασμός να θεωρείς ότι αυτό είναι υποχρέωσή σου. Καταλαβαίνετε τι λέω;
Δηλαδή, η χρήση του άλλου ουσιαστικά είναι υποχρέωσή σου. Ενώ στην πραγματικότητα, αν ήταν κάτι αληθινό, θα ήταν το αντίστοιχα αληθινό. Παρά ταύτα όμως, δεν λειτουργεί σε μια γενική προσωπική συνάντηση πλέον αυτό.
Αλλά σε κάτι ξεκομμένο. Ειδικά για τις νεότερες γενιές αυτό είναι δεδομένο. Γιατί; Διότι δεν υπήρξε και περίοδος εγκράτειας στα παιδιά.
Εμείς όλοι κάναμε εγκράτεια κάποτε. Θέλοντας και μη θέλοντας. Ήταν αναγκαστικό.
Δεν μπορούσε κανείς και αλλιώς. Δεν μπορούσε κανείς και αλλιώς. Επαγρυπνούσε ο μπαμπάς και η θεία και δεν μπορούσαμε τίποτα να κάνουμε.
Αλλά αυτό έφερνε μια απόσταση όπου ο άλλος δεν μπορούσε πλέον να γίνει αντικείμενο αρπαγής. Πώς να το πω; Ήταν αντικείμενο ονειροπόλησης.
Δηλαδή, ήταν κάτι στο οποίο συνέχεια χρωστούσες. Του έδινες. Του έδινες μύρο.
Του έδινες πράγματα. Προσφερόσουν, ανοιγόσουν. Εντάξει, γιατί ακριβώς ήταν απροσπέλαστος.
Άρα σήμερα έχουμε το αντίθετο. Η υπερβολική διάθεση δημιουργεί και αναγκαστικό κλείσιμο. Δεν είναι;
Αν όλοι μου δίνουν να φάω, το πιθανό είναι ότι δεν θα ταΐσω εγώ κανέναν ποτέ. Όχι; Λοιπόν.
Και με την έννοια αυτή είπα προχθές: εγώ δεν υπάρχει καν σεξουαλικότητα σήμερα. Καταλαβαίνετε; Γιατί είναι αυτό από μόνο του. Είναι αυτό που ασχολείσαι.
Αυτό κλείσιμο. Και η πορνογραφία το βοηθάει αυτό πάρα πολύ. Γιατί η πορνογραφία δεν είναι ερωτική.
Δεν είναι πραγματική. Τα κορίτσια και αυτοί που είναι εκεί έχουν πάρει ναρκωτικά και τέτοια για να κάνουν αυτά που κάνουν. Το ξέρω.
Και θα πεθάνουν από αυτά μετά από λίγο. Δηλαδή, δεν θα ήθελα, όπως είπα στην ομιλία που τα ακούω, αυτοί οι ίδιοι να είναι εκεί. Δεν μπορείς να κατοικήσεις εκεί μέσα.
Είμαι μόνο έγκλειστος, έτσι δεν είναι, σε μια φαντασία ωστόσο υπερβολική, που όταν εγκαθιδρυθεί, η πραγματική σεξουαλική σχέση γίνεται αδύνατη. Αδύνατη. Προσέξτε το αυτό, ειδικά τα αγόρια, αλλά και τα κορίτσια. Έχουμε θύματα με βαθμία.
Αυτό γίνεται φαινόμενο της εποχής. Αυτό. Και αυτό.
Ο αυτοεγκλεισμός αυτός. Το άλλο θέμα που μου θέσανε εκεί και δεν μπόρεσα να το απαντήσω ήταν το θέμα της εγκράτειας. Εγκράτεια του ζευγαριού.
Δεν μπορούσα να το πω, γιατί μού ήρθαν χίλια στο μυαλό και άρχισα να λέω έτσι.
Ναι. Σαρακοστή μου λέει ο πάτερ, δεν είπατε τίποτα για την εγκράτεια. Λέω: μην το βγάζετε σαρακοστή μου.
Αλλά δεν τη Σαρακοστή θα βγει. Η εγκράτεια υπάρχει. Γιατί είναι μέρος μιας σχέσης.
Καταλάβατε; Γιατί έτσι λειτουργεί φυσιολογικά η ερωτική σχέση. Η ερωτική σχέση έχει απόσταση για να μπορέσει να λειτουργήσει.
Και μέσα στη διαδικασία μιας πληρότητας τέτοιας εκφράζεται η εγκράτεια, γιατί η εγκράτεια είναι ακριβώς η ελευθερία από το δεδομένο. Δεν είναι της σχέσης, η οποία όμως ταυτόχρονα πλουτίζει τη σχέση αυτή. Δεν ξέρω αν είμαι σαφής.
Σήμερα μού έχει πιάσει λίγο τον φιλοσοφικό μου λόγο της προηγούμενης ώρας και μιλάω λίγο σαν να είμαι στο μεταπτυχιακό της Φιλοσοφικής. Αλλά εντάξει. Δηλαδή, μέσα στην ίδια τη λειτουργία της σεξουαλικότητας και της σχέσης ενός ζευγαριού υπάρχει και η εγκράτεια ως ελευθερία από την προσκόλληση, πώς να το πω, καλή μου, στην άμεση αυτή παραγωγή ηδονής, ας πούμε, γιατί είναι κάτι ευρύτερο η σχέση απλά, πώς να το πω.
Κάτι πολύ ευρύτερο. Κάτι πολύ ωραιότερο. Κάτι πολύ ομορφότερο.
Το ζευγάρι είναι και φίλοι. Το ζευγάρι είναι και σύντροφοι. Είναι συζητητές.
Είναι συναναζητητές, καταλάβατε. Είναι συμπορευτές. Έτσι δεν είναι;
Άρα η διαδικασία μιας φιλοσοφίας ζωής σημαίνει ότι σε μια στιγμή μπορούμε να την βάλουμε στην άκρη, όταν θέλουμε. Για όσο θέλουμε. Σε κάθε περίπτωση, βλέπετε αυτό το πράγμα.
Για μένα, το μεγάλο θέμα το οποίο τίθεται στην εποχή μας είναι γενικά το ερώτημα για την αλήθεια αυτό. Τι εστί αλήθεια; Όχι τι εστί απόλαυση.
Όχι τι εστί, ξέρω εγώ, επικοινωνία. Όχι. Είναι το ερώτημα της αλήθειας πίσω και μέσα σε όλα αυτά.
Πώς αληθεύουν όλα αυτά; Πώς μπορώ να έχω αληθινή επικοινωνία, αληθινή σχέση, αληθινότητα; Αυτό είναι το πρόβλημα.
Και είναι ένα πρόβλημα που είναι τόσο πολύ δύσκολο να δηλωθεί, όσο προσπαθούμε να το δέσουμε με απόσυρση. Δηλαδή με προσωπική αλήθεια, με προσωπική απόλαυση. Με προσωπική αύξηση.
Και αυτό θεωρείται και δεδομένο. Λέγει. Ναι.
Λέγει, λέγει, λέγει. Α, καλή ερώτηση. Μόνο που η αληθινότητα είναι κάτι που ανακαλύπτεται μέσα στον χρόνο.
Δεν είναι κάτι που αστράφτει σε μία στιγμή. Και αν αστράφτει σε μία στιγμή, θα πρέπει να περάσει η δοκιμασία του χρόνου για να γίνει. Για να γίνει κάτι αυθεντικό.
Για να γίνουν αυτά που είπαμε. Αλήθεια, κοινή συμπόρευση, φιλοσοφία ζωής, κοινωνία, έξοδος, είσοδος, ερωτισμός, μη ερωτισμός, όλα αυτά τα πράγματα μαζί. Ξέρω εγώ, κρίσεις.
Δεν υπάρχει σχέση χωρίς κρίση. Δεν μπορεί να υπάρξει σχέση χωρίς κρίση, γιατί έχουμε έναν αρχαίο σεισμό μέσα μας. Λατρεία.
Όλο αυτό το πράγμα. Αλλά το γινόμενο όλης αυτής της κατάστασης είναι ο μεγάλος έρως. Γιατί αν σας πει κάποιος ότι είναι πάρα πολύ ερωτευμένος, εδώ και τώρα, σήμερα, λέει ψέματα.
Όχι ότι θέλει να λέει ψέματα. Είναι αλήθεια, περιμένως, αλλά δεν έχει καταλάβει τίποτα απ’ αυτό. Αλλά εμείς είμαστε κάθε μέρα ευτυχισμένοι και ερωτευμένοι με ένα καινούργιο πρόσωπο.
Καταλαβαίνετε τι λέω. Κάθε μέρα ερωτευμένοι με ένα καινούργιο πρόσωπο. Μερικοί που έχουν μεγάλη ελαφρότητα και πολύ διαφορετικά προβλήματα, ερωτεύονται συνεχώς.
Και γυναίκες πιο πολύ, πιο πολλές γυναίκες. Συνέχεια. Αλλά ο έρωτας δοκιμάζεται μέσα, ο μεγάλος έρωτας, μέσα στην ιστορία του, μέσα στις σχέσεις, μέσα στη διαδικασία.
Εκεί φαίνεται, γιατί εκεί μέσα ανακαλύπτεις πραγματικά τον άλλον. Και αυτοί είπαν «Πήνε». Δεν έκανα το πιο.
Είχε πλάκα όταν ήμουν έφηβος εγώ. Όλοι, όταν λέγανε τα αγόρια τα άλλα: «Αυτή, πω, πω». Εμένα ποτέ δεν μ’ άρεσαν αυτές τις φορές σαν σε όλους.
Ποτέ. Ένα μυστήριο πράγμα που είχε προκαλέσει την απορία των φίλων. Γιατί τα αγόρια τα άλλα ήμασταν απομονωμένα και από τα κορίτσια.
Δηλαδή τα κορίτσια ήταν εκεί, αλλά δεν αφήναν τα αγόρια, γιατί μόνο και μόνο που είσαι άνθρωπος κορίτσια δεν υπήρχε καμία άλλη περίπτωση. Ήταν θηλέων και αρρένων.
Τα σχολεία, όλα. Λοιπόν, και οι αναλύσεις περνούσαν στην αγοροπαρέα, ξέρετε πώς, με μεγάλη αστραποπαιδιά. Δηλαδή όπως στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, ξέρω εγώ.
Εκεί μιλάνε ή για γυναίκες συνέχεια ή για φαγητά. Γιατί αυτά τα δύο λείπουν. Αυτή η παρέα σκοτείνιαζε για κορίτσια. Λοιπόν, είναι μανία. Εγώ και λίγο διανοούμενος βέβαια, δεν μπορούσα να το καταλάβω. Μπροστά μου σταματούσαν λίγο, γιατί ήξεραν ότι θα το πάω στον Ηράκλειτο, οπότε έσπαγε η επικοινωνία.
Λοιπόν, αλλά ναι, και θυμάμαι χαρακτηριστικά, όταν έλεγα, σκεφτόμουν τότε, ότι αν υπάρχει κάτι αληθινό στην ερωτική κατάσταση, θα πρέπει να αφορά, τρόπον τινά, τα μειονεκτήματα του άλλου.
Καταλαβαίνετε. Γι’ αυτό και όταν μου λέγανε ότι αυτή είναι ωραία, εγώ έψαχνα μανιωδώς να της βρω ελαττώματα και οι φίλοι μου θύμωναν μαζί μου. Άντε πάλι, τίποτα δεν σ’ αρέσει, δεν τη βλέπεις αυτή, ξέρω εγώ.
Και λένε το... δεν θα σας πω τι λέγανε, αλλά γινόταν της τρελής.
Συνεχίζεται
ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΛΗΘΕΙΑ; ΠΟΝΤΙΟΣ ΠΙΛΑΤΟΣ!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου