Συνέχεια από Πέμπτη 30. Απριλίου 2026
ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ Α. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥΣυνάξεις γιά νέους
Ἐφηβεία, γάμος, ἀγαμία
Τόμος Α΄
Πορεία πρός τήν ὡριμότητα.
Anima, animus.
ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
B13
Λογική καί συναίσθημα στα δύο φύλα
Ὅταν ἀπωθεῖται ἡ anima
Γιά νά εἶμαι ἀκόμη πιό σαφής, νά ἀναφέρω κάτι συγκεκριμένο. Φυσικά, παραδείγματα θὰ ἀνα-φέρω, κι ἐσεῖς θα πάρετε ἁπλῶς ἀφορμή ἀπό αὐτά. Δέν σημαίνει ὅτι μέσα στο κάθε παράδειγμα μπο ρεῖ νὰ περικλείει κανείς τα πάντα.
Ἕνα ἀγόρι, καθώς μεγαλώνει, μπορεῖ νὰ κάνει τὸ πᾶν γιὰ νὰ μήν τυχόν χάσει τίποτε, ἄς ποῦμε ἔτσι, ἀπὸ τὸν ἀνδρισμό του. Μπορεῖ τὸ ἴδιο να σκεφθεῖ ὅτι ἔτσι πρέπει νὰ ἀναπτυχθεῖ καὶ νὰ με γαλώσει ἡ οἱ δικοί του μπορεῖ νά τό καθοδηγή-σουν έτσι. Ὅτι δηλαδή πρέπει νά εἶναι ἕνα ἀγόρι πολύ αὐστηρά λογικό, πολύ σκληρό, πολύ αὐταρχι κό, νὰ ἐπιβάλλεται στόν ἑαυτό του καί νά μήν ἀφήνει καθόλου νὰ ἀναπτυχθεῖ μέσα του ὁ συναι-σθηματισμός του, να μήν ἀφήνει νὰ ἀναπτυχεῖ μέσα του κάτι –πῶς θὰ τὸ λέγαμε;- πού θά συντε-λεῖ στὸ νὰ μὴν εἶναι μονοκόμματο, σκληρό, νά μήν εἶναι, τρόπον τινά, ξένο πρός τόν ψυχολογικό κό-σμο τοῦ ἄλλου φύλου.
Ἐξηγήσαμε ὅτι ἡ anima εἶναι τὰ γυναικεῖα στοιχεῖα μέσα στόν ἄνδρα. Ἐάν λοιπόν κανείς δέν ἀφήνει τὴν ψυχή του πότε-πότε να ξεχύνεται συ-ναισθηματικά, ἐὰν, π.χ., δέν καταδέχεται, ἄν θέλετε νὰ πῶ ἔτσι, νὰ κλάψει, να πονέσει, να συγκινηθεί, ἐὰν δὲν καταδέχεται ἀπέναντι στὴν ἀδελφή του ἤ ἀπέναντι στη μητέρα του, στον πατέρα του, στόν ἀδελφό του, στούς δικούς του γενικά ἀνθρώπους νὰ φερθεί κάπως πιο ἀνθρώπινα, κάπως πιό συ-ναισθηματικά, ἐάν δεν καταδέχεται να φερθεί κατά ἕναν τρόπο πού θά φαίνεται λίγο ὅτι ἔχει μέσα του, ἄν ἐπιτρέπεται νὰ πῶ, καί στοιχεῖα γυναίκας, ἐάν λοιπόν δέν ἐπιτρέπει στόν ἑαυτό του, ἀπό κακή νοοτροπία ἢ ἀπό κακή διαπαιδαγώγηση, νὰ ἐκδηλώνεται καί ἔτσι, τότε αὐτό θὰ ἔχει συνέπειες στόν ἄνθρωπο. Τα γυναικεία στοιχεῖα, θέ-λει δὲν θέλει, τὰ ἔχει μέσα του, ἀλλά αὐτὰ ἀπωθοῦνται, τήν ὥρα, π.χ., πού, ἐνῶ τοῦ ἔρχεται νὰ κλάψει, δὲν κλαίει. Έχουμε τέτοια παραδείγματα μέσα στη ζωή.
Ὁ Καλλιάφας σε κάποιο βιβλίο του άναφέρει την περίπτωση ἑνὸς ἀξιωματικοῦ τοῦ στρατού. Συνήθως οἱ στρατιωτικοί δέν καταδέχονται να έκδηλωθοῦν συναισθηματικά. Αὐτός κάποτε ἔμαθε ὅτι πέθανε ἕνας θεῖος του. Εἶχαν ήδη πεθάνει οἱ γονεῖς του καί ἄλλοι συγγενεῖς του και είχε μόνο αὐτόν τὸν θεῖο. Ἐπειδή εἶχε μιά ἀγάπη στον θεῖο του, μιά ἐκτίμηση, ἕνα σεβασμό, καί ήταν ὑποχρεωμένος ἀπέναντί του, ήταν φυσικό, καθώς ἔμαθε ὅτι πέθανε, να νιώσει μια συγκίνηση, ἕναν πόνο, καὶ τοῦ ἦρθε να κλάψει. Ὅμως, εἶπε στόν ἑαυτό του: «Εγώ θα κλάψω;» καί δέν ἐπέτρεψε στον ἑαυτό του να κλάψει. Ἔπνιξε ὅλο αὐτόν τόν ποταμό τῆς συναι-σθηματικότητος πού ξεχείλισε ἀπό μέσα του, ἐνῶ μποροῦσε ἄνετα ὡς ἄνθρωπος να κλάψει, να συγ-κινηθεῖ, να πονέσει. Θα λέγαμε, σύμφωνα μὲ τὴν ψυχολογία, ὅτι τόν ἀπώθησε στό ἀσυνείδητο. Ἡ συνέπεια ήταν να παρουσιάσει αὐτός ὁ ἀξιωματι-κός ὕστερα ἀπό καιρό τραυλισμό καί βαρηκοΐα.
Πήγε σε διάφορους γιατρούς, οἱ ὁποῖοι ὡστό-σο δέν μπόρεσαν νὰ ἐξηγήσουν τις ἐκδηλώσεις αὐτές, ὥσπου κατέληξε σε ἕναν εἰδικό γιατρό. Ὁ εἰδικός προσπάθησε νὰ δεῖ τί συμβαίνει, καί τελικά, ἀπό κάποια λέξη ποὺ εἶπε ὁ στρατιωτικός, βρῆκε τη ρίζα, καθώς τὸν ὁδήγησε νὰ πεῖ ὅλη τὴν ἱστορία μὲ τὸν θεῖο του. Με τὴν ὅλη έρευνα καί τὴν εἰδική προσπάθεια ποὺ ἔγινε, ἀποδείχθηκε ὅτι ὅλος ὁ ποταμός τῆς συναισθηματικότητος πού ξεκίνησε ἀπὸ μέσα του νὰ ὄγεῖ πρὸς τὰ ἔξω, ἀλλά δεν τον άφησε καὶ τὸν ἔπνιξε καί ἔτσι ἀπωθήθηκε, δὲν ἔπαψε νὰ ὑπάρχει.
Πρέπει να ξέρετε πώς ὅ,τι ἀπωθεῖται, δέν ση μαίνει ὅτι παύει νὰ ὑπάρχει. Ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρ γει καὶ μάλιστα ἀποκτά μια αὐτονομία καὶ βγαίνει μὲ ἄλλον τρόπο πρὸς τὰ ἔξω. «Δὲν μὲ ἄφησες να ὄγῶ σὰν νὰ λέει- ὡς συγκίνηση; Θα βγῶ ἔτσι ὅπως ἐγώ θέλω». Στην περίπτωση τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐκδηλώθηκε ὡς μιὰ ἀσθένεια, ὡς ἕνα σύμπτωμα. Ἀποδείχθηκε λοιπόν ὅτι ἡ συναισθηματικότητα τὴν ὁποία ἀπώθησε ἐκδηλώθηκε ὡς ἀρρώστια. Αὐτὸς ὁ ἀξιωματικός βοηθήθηκε ἀπό τὸν εἰδικό κατ' ἀρχὴν να καταλάβει περί τίνος πρόκειται, τί ἀκριβῶς συνέβη. Στη συνέχεια βοηθήθηκε να προ-σπαθήσει, κατά κάποιον τρόπο, να ζήσει τώρα ἐκεῖνο ποὺ τοῦ ἦρθε να ζήσει τότε, ἀλλά δέν θέλησε καὶ τὸ ἀπώθησε, καὶ ἔτσι ἐκδηλώθηκε σαν ἀρρώστια. Το ἀποτέλεσμα ήταν να φύγουν τα συμπτώματα ποὺ εἶχε, καὶ ἔτσι γιατρεύτηκε.
Καθώς, συνεπῶς, ἐπηρεάζεται ὁ νέος, εἴτε ἀπό τὸν πατέρα εἶτε ἀπό τή μητέρα εἴτε γενικότερα ἀπὸ τὴν οἰκογένεια καί τὴν ἐν γένει νοοτροπία ποὺ ἐπικρατεῖ ἐκεῖ μέσα εἴτε ἀπό τήν ψυχοσύνθεσή του, εἶναι ἐνδεχόμενο να μήν ἀφήσει την anima, τὸν συναισθηματικό δηλαδή κόσμο νά ἀναπτυχθεῖ, νὰ ἐκδηλωθεῖ καὶ νὰ ἐμποτίσει τὴν ὅλη προσωπι κότητά του. Όχι βέβαια να κυριαρχήσει στὴν ὅλη προσωπικότητα, γιατί ὁ ἄνδρας θὰ ἐξακολουθήσει νὰ εἶναι ἄνδρας, καθώς τα γυναικεία στοιχεία, ἡ anima, εἶναι πολύ λίγα ἐν σχέσει μὲ τὰ ἀνδρικά. Ο ἄνδρας πρέπει νὰ ἐξακολουθήσει νὰ εἶναι ἄνδρας, ἀλλά παράλληλα πρέπει να αφήσει τὴν anima να διαποτίσει τὴν ὅλη προσωπικότητα, να διαποτίσει τὸν ὅλο ἄνθρωπο, τὴν ὅλη ὕπαρξή του
Όταν ἀπωθεῖται ὁ animus
Κάτι ἀνάλογο πρέπει να γίνει ἀπὸ τὴν πλευρά τῶν γυναικῶν. Πόσες γυναίκες με συγχωρείτε ἂν καμιά φορά λέω καμιά λέξη λίγο βαριά, καμιά λέξη παραπάνω- καί ὅταν εἶναι μικρά παιδιά και κατά την περίοδο τῆς ἐφηβείας και αργότερα που κάνουν οἰκογένεια και έχουν καὶ ἐγγόνια, ζοῦν ὅλη αὐτή τή ζωή μόνο συναισθηματικά. Δὲν ἀφήνουν δηλαδή τά ἀνδρικά στοιχεία που ὑπάρχουν μέσα τους -τόν animus- νὰ ἀναπτυχθοῦν καὶ αὐτὰ παν ράλληλα, νὰ ἐκδηλωθοῦν, νὰ ἐμποτίσουν τὴν ὅλη προσωπικότητα, να φορτίσουν κατά κάποιον τρό πο, τὴν ὅλη προσωπικότητα. Αύτα μένουν ανενέργητα, ὑπανάπτυκτα, καὶ ἔτσι ή κοπελίτσα, ἔπειτα ὡς νέα γυναίκα καὶ ἀργότερα ὡς ἡλικιωμένη κυρία ζεῖ μόνο με συναισθηματισμό.
Θὰ ἔλεγα ὅτι σ' αὐτό ὀφείλεται ἡ ὑπερευαι σθησία ποὺ ὑπάρχει σε ορισμένες γυναίκες. Υπάρ χει καὶ στοὺς ἄνδρες ὑπερευαισθησία -σχήμα ὀξύ μωρο ἀλλὰ σε όρισμένες γυναίκες ὑπάρχει περιο σότερο. Ἡ ὑπερευαισθησία που παρουσιάζεται σε ὁρισμένες γυναίκες, που κυριολεκτικά κομματιάζει τὴν ψυχή, τὴ συντρίβει, καὶ δὲν ἀφήνει τὸν ὅλο ἄνθρωπο νὰ δεῖ πρόσωπο Θεοῦ, να νιώσει λίγο ἄνετα καὶ νὰ ζήσει άνετα, ὀφείλεται, θα λέγαμε, σε κάτι τέτοιο: καλλιεργήθηκαν μόνο οἱ γυναικεῖες ἰδιότη-τες καὶ αὐτές κατά μή ομαλό τρόπο. Καί, τρόπον τινά, ἡ λογική, ἡ διανοητικότητα, ἕνα εἶδος ἐσωτερικῆς γενναιότητος, ἡ ἀνδρεία ἔμειναν στο περιθώ-ριο. Ἡ ἔλλειψη τῆς ἀρετῆς τῆς ἀνδρείας εἶναι κάτι που μαστίζει τον σύγχρονο ἄνθρωπο καί πιό εἶδι-κά, ἂν θέλετε νὰ ποῦμε, τον σύγχρονο χριστιανό.
Σήμερα δέν διακρίνεται ὁ χριστιανός πολύ-πολύ γιὰ τὴν ἀνδρεία του, ἡ ὁποία κάποτε έθεω-ρεῖτο βασική ἀρετή, ἀλλά καί θεωρεῖται ἀκόμη, π.χ., στούς μοναχούς. Ὁ σημερινός χριστιανός εἶναι νερόβραστος. Με συγχωρεῖτε γιά τή λέξη. Πρῶτος ἐγώ. Δὲν μᾶς διακρίνει γενναιότητα, δὲν μᾶς δια-κρίνει ἀποφασιστικότητα. Μήν τυχόν παρουσια-σθεῖ κάποιος πειρασμός. Ἀμέσως δειλιάζουμε μπροστά στον πειρασμό καί φυσικά πέφτουμε. Θέλουμε μετά ἀνέσεως να μπούμε στόν παράδεισο, ἀλλά, ὅπως λέει ὁ ἅγιος Ἰσαάκ ὁ Σύρος: «Οὐδείς ἐν τῷ οὐρανῷ ἀνῆλθε μετά ἀνέσεως». Οὐδείς.
Καὶ μόνο πού τὸ ἀκοῦμε αὐτό οἱ σημερινοί χριστιανοί, τρομάζουμε. Ποῦ νὰ δεῖ ὁ σύγχρονος χριστιανός φωτιές, μαχαίρια, θηρία καί ἄλλα βασα-νιστήρια! Τρομάζει. Τρομάζει μάλιστα ἀκόμη καί μπροστά στις πιό μικρές δυσκολίες. Δέν διακρίνει ἑπομένως στις ἡμέρες μας γενναιοφροσύνη οὔτε τὸ ἕνα οὔτε τὸ ἄλλο φύλο, ἀλλά ὁ λόγος τώρα εἶναι για τις γυναίκες.
Σε ὁρισμένες γυναίκες δέν καλλιεργοῦνται τά ἀνδρικά στοιχεῖα πού ὑπάρχουν μέσα τους, δηλαδή ὁ animus, ἀλλά μόνο τα γυναικεία. Φυσικά, αὐτά πρέπει νὰ εἶναι τὸ χαρακτηριστικό τῆς γυναίκας, τά γυναικεία στοιχεῖα, ἀλλά παράλληλα πρέπει νά καλ-λιεργηθοῦν καί τά ἄλλα. Καθώς λοιπόν δέν καλλιεργοῦνται, καταντᾶ ἡ γυναίκα νά εἶναι ὑπερευαίσθητη, καί μόνο σε ώρες νηφαλιότητος ἢ ὅταν πρόκειται ὡς τρίτος ἄνθρωπος να σκεφθεί γιά κάποιο θέμα, μπορεῖ νὰ σκεφθεῖ λογικά. Ἀλλά καθόλου δέν μπο-ρεῖ νὰ σκεφθεῖ λογικά καί προπαντός νά ἐνεργήσει λογικά, ὅταν ἡ ἴδια ἡ γυναίκα δοκιμάζεται, ὅταν ή ἴδια ἡ γυναίκα ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσει κάποιες δυσκολίες, ὁρισμένα προβλήματα, ὅταν ἡ ἴδια χρειάζεται να ξεπεράσει κάποια ἐμπόδια. Τότε παραμερίζονται ἡ λογική, ἡ σκέψη, καί ἄγεται καί φέρεται ἀπό τήν ἀρρωστημένη συναισθηματικότητα.
Συνέχεια γιά τίς ἐπιπτώσεις τῶν ἀπωθημένων anima καί animus
Μιά τέτοια νέα -ἐπιτρέψτε μου να πῶ- δέν εἶναι ὥριμη για να παντρευτεί. "Ενας τέτοιος νέος, στὸν ὁποῖο δηλαδή δέν τακτοποιήθηκε αὐτό τό θέμα, δὲν εἶναι ὥριμος γιά νά παντρευτεί. Ἄλλο τώρα ὅτι παντρεύεται κανείς, ὅπως εἶπα, κάνει παιδιά, καὶ ἀνάλογη εἶναι ἡ ἀνατροφή πού δίνει στα παιδιά του. Καθώς δηλαδή εἶναι ἀρρωστημέ-νος ὁ γονέας, ἀρρωσταίνει καί τά παιδιά του. Ἔχει μιά νοσηρότητα μέσα του καί μεταδίδει αὐτή τή νοσηρότητα, ὄχι κληρονομικῷ τῷ τρόπῳ, ἀλλὰ μὲ τὴν ὅλη ζωή του καί μὲ τὴν ὅλη στάση του ἀπέναντι στα παιδιά.
Ἐπιτρέψτε μου νὰ πῶ ὅτι ἕνας νέος ὁ ὁποῖος, κινούμενος μάλιστα ἀπό τή διάθεση νά τακτοποιή-σει τάχα τήν anima, σπεύδει να ἔλθει σε γνωριμία καὶ σὲ κοινωνία μὲ τὸ ἄλλο φύλο καί μάλιστα με-ρικές φορές, ἤ διότι δέν πιστεύει σε τίποτε ἤ διότι αἰσθάνεται ἔντονους πειρασμούς ἤ διότι νομίζει ὅτι αὐτό εἶναι τὸ ὀρθό καί τό φυσιολογικό, προχωρεῖ ἀκόμη περισσότερο στη γνωριμία αὐτή, ἕνας νέος λοιπόν πού ἐνεργεῖ ἔτσι καί ἐκδηλώνεται ἔτσι, ἀκριβῶς για να καλλιεργήσει καί νά ἀναπτύ-ξει, ὅπως νομίζει, τὴν anima, τελικά σκοτώνει, ἄν μποροῦμε νὰ ποῦμε, τήν anima, μὲ τὴν ἔννοια ὅτι τὴν ἀπωθεῖ. Καί εἶναι ἐνδεχόμενο, ὅπως εἶπα, να παντρευτεί, νά δημιουργήσει οἰκογένεια, να φθάσει σε προχωρημένη ἡλικία καί ἀκόμη νὰ μὴν ἔχει ἀπαλλαγεῖ ἀπό τίς συνέπειες τῆς anima, πού βρίσκεται σε ὑποσυνείδητη κατάσταση καὶ τὸν κάνει διαρκῶς νὰ τρέχει πίσω ἀπό τὸ ἄλλο φύλο.
Δηλαδή, ὅταν ἡ anima δέν συνειδητοποιηθεί, δὲν καλλιεργηθεί, δέν ἐμποτίσει τὴν ὅλη προσωπι-κότητα καὶ δὲν γίνει ἕνα πράγμα μὲ τὸν ἐν γένει ἄνδρα, μὲ τὸ ἐγώ τοῦ ἄνδρα, ἀλλά βρίσκεται συνεχῶς σὲ ὑποσυνείδητη κατάσταση, τότε ὁ ἄνθρω-πος μπορεῖ σὲ ὅλη του τη ζωή να τυραννεῖται ἀπό αὐτήν, καὶ μπορεῖ νά μήν προλαβαίνει νὰ αἰχμαλωτίζεται πότε ἀπό τὸ ἕνα καὶ πότε ἀπό τὸ ἄλλο πρόσωπο τοῦ ἄλλου φύλου.
Αὐτό μπορεῖ νὰ συμβεῖ, ἐπαναλαμβάνω, καί σε κάποιον πού, ἄν ἐπιτρέπεται νὰ πῶ, γιὰ νὰ εἶμαι πιο συγκεκριμένος, ἔχει ζήσει χωρίς ἠθικούς –μέ τή στενή ἔννοια- φραγμούς καί πρίν ἀπό τὸν γάμο του καί μετά. Καί λένε οἱ εἰδικοί ψυχολόγοι ὅτι ἔτσι ἐξηγεῖται τὸ ὅτι γεροντάκια έβδομήντα, εβδομήντα πέντε καὶ ὀγδόντα χρονῶν, τά ὁποῖα ἔζησαν μιά ὁλόκληρη ζωή ὡς ἔγγαμοι, παρατοῦν τή γυναίκα τους καί παντρεύονται μιά κοπέλα εἴκοσι χρονῶν, καὶ τὸ κάνουν αὐτό σάν νά εἶναι τὸ πιό ἁπλό πράγμα, σάν να μή συμβαίνει τίποτε, σάν να πρόκειται νά ἀλλάξουν το πουκάμισό τους.
Αὐτοί οἱ ἄνθρωποι καί μέσα στον γάμο δέν ἄφησαν τήν anima νά ἐκδηλωθεῖ, να συνειδητοποι-ηθεῖ, καί ἔτσι, βρίσκεται σε ὑποσυνείδητη κατά-σταση καί γι' αὐτό τούς προδίδει. Στις περιπτώσεις αὐτές γίνεται αὐτό πού λέγαμε ἄλλη φορά: λόγῳ τοῦ ὅτι ἡ anima εἶναι στο ὑποσυνείδητο, στο άσυ-νείδητο, το νεαρό πρόσωπο, ἡ κοπελίτσα τῶν εἶκο-σι χρονῶν παίζει γιά το γεροντάκι, οὔτε λίγο οὔτε πολύ, τον ρόλο τῆς ὀθόνης, στήν ὁποία προβάλλει τὴν ὑποσυνείδητη γυναικεία εἰκόνα του, την anima. Ἡ συνέπεια εἶναι ὅτι, ἐνῶ εἶναι αἰχμαλωτι-σμένος ἀπό τή δική του γυναικεία εἰκόνα, τὴν anima, νομίζει πώς εἶναι ὅ,τι χρειάζεται γι' αὐτόν ἡ κοπέλα, καὶ ἀπό ἐκεῖ ἀρχίζουν τα δράματα. Κάτι παρόμοιο μπορεῖ νά συμβεῖ ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά.
Δέν μποροῦμε νὰ ποῦμε περισσότερα, παιδιά, Με συγχωρεῖτε πάρα πολύ. Εἶναι τὸ θέμα τέτοιο, πού πολλά πράγματα δέν λέγονται. Ὅπως ὅμως καταλαβαίνετε, αὐτά τά ὁποῖα εἴπαμε μέχρι σήμε-ρα πάνω σ' αὐτό το θέμα καί συμπληρώσαμε καί ἀπόψε, εἶναι χρήσιμα ὄχι μόνο γιὰ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἑτοιμάζεται να εἰσέλθει στον γάμο, ὄχι μόνο γιὰ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος εἶναι ἤδη μέσα στον γάμο, ἀλλά εἶναι πολύ χρήσιμα καὶ γιὰ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἀποφασίζει να ζήσει τόν ἄγαμο βίο, να ζήσει ὡς μοναχός.
Ἔχω ὑπ' ὄψιν μου μοναχούς, ἀνθρώπους πού ἐγκατέλειψαν τὰ πάντα, οἱ ὁποῖοι γέρασαν, καί ὅμως δέν μπῆκε μέσα τους ή χάρη τοῦ Θεοῦ νά τοὺς ἀλλάξει ριζικά. Καὶ ἴσως ἕνας λόγος πού δέν ἔγινε ριζική ἀλλαγή μέσα τους εἶναι καί αὐτός πού λέμε αὐτή τη στιγμή. Εάν δηλαδή κατά τήν παιδι-κή τους ἡλικία, κατά τήν ἐφηβική τους ἡλικία, κατά τὴν ἐν γένει πορεία τῆς ψυχῆς τους δημιουργήθηκαν ὁρισμένα κόμπλεξ, ἀπό τά ὁποῖα δέν μπόρεσαν να ξεφύγουν, τότε αὐτά ἐμποδίζουν τη χάρη τοῦ Θεοῦ νὰ ἐργασθεῖ μέσα τους, γιά νά τούς μεταμορφώσει.
Δέν εἶναι ἀνάγκη να πάει κανείς στον ψυχία-τρο για να γλιτώσει ἀπό τά κόμπλεξ. Σε κανέναν δέν εἶναι ἀνάγκη να πάει, ἄν θέλετε νὰ πῶ ἔτσι, ἐὰν πιστεύει, ἐάν ἔχει πίστη «ώς κόκκον σινάπε-ως». Ἀλλὰ ποῦ νὰ βρεθεῖ τέτοια πίστη σήμερα;
Αὐτὰ τὰ κόμπλεξ, ἐφόσον δέν τακτοποιηθοῦν, παραμένουν, καὶ ἐνῶ ὁ ἄνθρωπος γίνεται μοναχός καὶ ἀγωνίζεται, κουράζεται, παρακολουθεῖ τίς ἀκο-λουθίες, μελετᾶ πνευματικά κείμενα, τελικά δέν ἔχει καμιά προκοπή. Τί θά κάνει ὁ Θεός, Ὁ Θεός θά τόν σώσει, καθώς βλέπει τόν ἀγώνα του. Ἄν ὅμως τὰ ἔχει κανείς αὐτὰ ὑπ' ὄψιν του, ἄν τά καταλάβει σωστά, καί ὑπάρχει μέσα του κάτι πού μπορεῖ νὰ παίξει τόν ρόλο τοῦ καταλύτη, ἔχω τήν ταπεινή γνώμη ὅτι μέ τή χάρη καί μέ τή βοήθεια τοῦ Θεοῦ μπορεῖ λίγο-λίγο νὰ ἀπαγκιστρωθεῖ, νά ἀπαλλαγεῖ ἀπό αὐτά τά κόμπλεξ καί νά προχωρή-σει στην πνευματική ζωή.
Ἂν ἡ ἐργασία αὐτή γίνει σε κάποιον πού δέν εἶναι μοναχός, αὐτός μπορεῖ νά ώριμάσει γρηγορότερα, καλύτερα, πληρέστερα, γιά νὰ εἰσέλθει στον γάμο, ἤ, ἄν εἶναι μέσα στον γάμο, να ζήσει κατά ἕνα νέο τρόπο τόν γάμο καί τόν ἔγγαμο βίο. Ἄν τελικά μείνει ἄγαμος, μπορεῖ νά ζήσει πιό πνευματι-κά. Γιατί μπορεῖ νά ζήσει πιό πνευματικά; Μήπως ἡ ἀπαλλαγή ἀπό αὐτές τίς άτακτοποίητες κατα-στάσεις τοῦ δίνει περισσότερη χάρη; Όχι, ἀλλά τόν βοηθάει να πάρει πιό σωστή στάση -αὐτή τή λέξη νὰ μὴν τὴν ξεχάσετε ποτέ- ἀπέναντι στον Θεό, δηλαδή τον βοηθάει να πιστέψει ἀληθινά, ὁπότε ἀνοίγει ὅλη ἡ ὕπαρξή του στη χάρη τοῦ Θεοῦ καί γεμίζει ἀπό χάρη καί προοδεύει.
Τέλος Τόμου Α’
Ὅταν ἀπωθεῖται ἡ anima
Γιά νά εἶμαι ἀκόμη πιό σαφής, νά ἀναφέρω κάτι συγκεκριμένο. Φυσικά, παραδείγματα θὰ ἀνα-φέρω, κι ἐσεῖς θα πάρετε ἁπλῶς ἀφορμή ἀπό αὐτά. Δέν σημαίνει ὅτι μέσα στο κάθε παράδειγμα μπο ρεῖ νὰ περικλείει κανείς τα πάντα.
Ἕνα ἀγόρι, καθώς μεγαλώνει, μπορεῖ νὰ κάνει τὸ πᾶν γιὰ νὰ μήν τυχόν χάσει τίποτε, ἄς ποῦμε ἔτσι, ἀπὸ τὸν ἀνδρισμό του. Μπορεῖ τὸ ἴδιο να σκεφθεῖ ὅτι ἔτσι πρέπει νὰ ἀναπτυχθεῖ καὶ νὰ με γαλώσει ἡ οἱ δικοί του μπορεῖ νά τό καθοδηγή-σουν έτσι. Ὅτι δηλαδή πρέπει νά εἶναι ἕνα ἀγόρι πολύ αὐστηρά λογικό, πολύ σκληρό, πολύ αὐταρχι κό, νὰ ἐπιβάλλεται στόν ἑαυτό του καί νά μήν ἀφήνει καθόλου νὰ ἀναπτυχθεῖ μέσα του ὁ συναι-σθηματισμός του, να μήν ἀφήνει νὰ ἀναπτυχεῖ μέσα του κάτι –πῶς θὰ τὸ λέγαμε;- πού θά συντε-λεῖ στὸ νὰ μὴν εἶναι μονοκόμματο, σκληρό, νά μήν εἶναι, τρόπον τινά, ξένο πρός τόν ψυχολογικό κό-σμο τοῦ ἄλλου φύλου.
Ἐξηγήσαμε ὅτι ἡ anima εἶναι τὰ γυναικεῖα στοιχεῖα μέσα στόν ἄνδρα. Ἐάν λοιπόν κανείς δέν ἀφήνει τὴν ψυχή του πότε-πότε να ξεχύνεται συ-ναισθηματικά, ἐὰν, π.χ., δέν καταδέχεται, ἄν θέλετε νὰ πῶ ἔτσι, νὰ κλάψει, να πονέσει, να συγκινηθεί, ἐὰν δὲν καταδέχεται ἀπέναντι στὴν ἀδελφή του ἤ ἀπέναντι στη μητέρα του, στον πατέρα του, στόν ἀδελφό του, στούς δικούς του γενικά ἀνθρώπους νὰ φερθεί κάπως πιο ἀνθρώπινα, κάπως πιό συ-ναισθηματικά, ἐάν δεν καταδέχεται να φερθεί κατά ἕναν τρόπο πού θά φαίνεται λίγο ὅτι ἔχει μέσα του, ἄν ἐπιτρέπεται νὰ πῶ, καί στοιχεῖα γυναίκας, ἐάν λοιπόν δέν ἐπιτρέπει στόν ἑαυτό του, ἀπό κακή νοοτροπία ἢ ἀπό κακή διαπαιδαγώγηση, νὰ ἐκδηλώνεται καί ἔτσι, τότε αὐτό θὰ ἔχει συνέπειες στόν ἄνθρωπο. Τα γυναικεία στοιχεῖα, θέ-λει δὲν θέλει, τὰ ἔχει μέσα του, ἀλλά αὐτὰ ἀπωθοῦνται, τήν ὥρα, π.χ., πού, ἐνῶ τοῦ ἔρχεται νὰ κλάψει, δὲν κλαίει. Έχουμε τέτοια παραδείγματα μέσα στη ζωή.
Ὁ Καλλιάφας σε κάποιο βιβλίο του άναφέρει την περίπτωση ἑνὸς ἀξιωματικοῦ τοῦ στρατού. Συνήθως οἱ στρατιωτικοί δέν καταδέχονται να έκδηλωθοῦν συναισθηματικά. Αὐτός κάποτε ἔμαθε ὅτι πέθανε ἕνας θεῖος του. Εἶχαν ήδη πεθάνει οἱ γονεῖς του καί ἄλλοι συγγενεῖς του και είχε μόνο αὐτόν τὸν θεῖο. Ἐπειδή εἶχε μιά ἀγάπη στον θεῖο του, μιά ἐκτίμηση, ἕνα σεβασμό, καί ήταν ὑποχρεωμένος ἀπέναντί του, ήταν φυσικό, καθώς ἔμαθε ὅτι πέθανε, να νιώσει μια συγκίνηση, ἕναν πόνο, καὶ τοῦ ἦρθε να κλάψει. Ὅμως, εἶπε στόν ἑαυτό του: «Εγώ θα κλάψω;» καί δέν ἐπέτρεψε στον ἑαυτό του να κλάψει. Ἔπνιξε ὅλο αὐτόν τόν ποταμό τῆς συναι-σθηματικότητος πού ξεχείλισε ἀπό μέσα του, ἐνῶ μποροῦσε ἄνετα ὡς ἄνθρωπος να κλάψει, να συγ-κινηθεῖ, να πονέσει. Θα λέγαμε, σύμφωνα μὲ τὴν ψυχολογία, ὅτι τόν ἀπώθησε στό ἀσυνείδητο. Ἡ συνέπεια ήταν να παρουσιάσει αὐτός ὁ ἀξιωματι-κός ὕστερα ἀπό καιρό τραυλισμό καί βαρηκοΐα.
Πήγε σε διάφορους γιατρούς, οἱ ὁποῖοι ὡστό-σο δέν μπόρεσαν νὰ ἐξηγήσουν τις ἐκδηλώσεις αὐτές, ὥσπου κατέληξε σε ἕναν εἰδικό γιατρό. Ὁ εἰδικός προσπάθησε νὰ δεῖ τί συμβαίνει, καί τελικά, ἀπό κάποια λέξη ποὺ εἶπε ὁ στρατιωτικός, βρῆκε τη ρίζα, καθώς τὸν ὁδήγησε νὰ πεῖ ὅλη τὴν ἱστορία μὲ τὸν θεῖο του. Με τὴν ὅλη έρευνα καί τὴν εἰδική προσπάθεια ποὺ ἔγινε, ἀποδείχθηκε ὅτι ὅλος ὁ ποταμός τῆς συναισθηματικότητος πού ξεκίνησε ἀπὸ μέσα του νὰ ὄγεῖ πρὸς τὰ ἔξω, ἀλλά δεν τον άφησε καὶ τὸν ἔπνιξε καί ἔτσι ἀπωθήθηκε, δὲν ἔπαψε νὰ ὑπάρχει.
Πρέπει να ξέρετε πώς ὅ,τι ἀπωθεῖται, δέν ση μαίνει ὅτι παύει νὰ ὑπάρχει. Ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρ γει καὶ μάλιστα ἀποκτά μια αὐτονομία καὶ βγαίνει μὲ ἄλλον τρόπο πρὸς τὰ ἔξω. «Δὲν μὲ ἄφησες να ὄγῶ σὰν νὰ λέει- ὡς συγκίνηση; Θα βγῶ ἔτσι ὅπως ἐγώ θέλω». Στην περίπτωση τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐκδηλώθηκε ὡς μιὰ ἀσθένεια, ὡς ἕνα σύμπτωμα. Ἀποδείχθηκε λοιπόν ὅτι ἡ συναισθηματικότητα τὴν ὁποία ἀπώθησε ἐκδηλώθηκε ὡς ἀρρώστια. Αὐτὸς ὁ ἀξιωματικός βοηθήθηκε ἀπό τὸν εἰδικό κατ' ἀρχὴν να καταλάβει περί τίνος πρόκειται, τί ἀκριβῶς συνέβη. Στη συνέχεια βοηθήθηκε να προ-σπαθήσει, κατά κάποιον τρόπο, να ζήσει τώρα ἐκεῖνο ποὺ τοῦ ἦρθε να ζήσει τότε, ἀλλά δέν θέλησε καὶ τὸ ἀπώθησε, καὶ ἔτσι ἐκδηλώθηκε σαν ἀρρώστια. Το ἀποτέλεσμα ήταν να φύγουν τα συμπτώματα ποὺ εἶχε, καὶ ἔτσι γιατρεύτηκε.
Καθώς, συνεπῶς, ἐπηρεάζεται ὁ νέος, εἴτε ἀπό τὸν πατέρα εἶτε ἀπό τή μητέρα εἴτε γενικότερα ἀπὸ τὴν οἰκογένεια καί τὴν ἐν γένει νοοτροπία ποὺ ἐπικρατεῖ ἐκεῖ μέσα εἴτε ἀπό τήν ψυχοσύνθεσή του, εἶναι ἐνδεχόμενο να μήν ἀφήσει την anima, τὸν συναισθηματικό δηλαδή κόσμο νά ἀναπτυχθεῖ, νὰ ἐκδηλωθεῖ καὶ νὰ ἐμποτίσει τὴν ὅλη προσωπι κότητά του. Όχι βέβαια να κυριαρχήσει στὴν ὅλη προσωπικότητα, γιατί ὁ ἄνδρας θὰ ἐξακολουθήσει νὰ εἶναι ἄνδρας, καθώς τα γυναικεία στοιχεία, ἡ anima, εἶναι πολύ λίγα ἐν σχέσει μὲ τὰ ἀνδρικά. Ο ἄνδρας πρέπει νὰ ἐξακολουθήσει νὰ εἶναι ἄνδρας, ἀλλά παράλληλα πρέπει να αφήσει τὴν anima να διαποτίσει τὴν ὅλη προσωπικότητα, να διαποτίσει τὸν ὅλο ἄνθρωπο, τὴν ὅλη ὕπαρξή του
Όταν ἀπωθεῖται ὁ animus
Κάτι ἀνάλογο πρέπει να γίνει ἀπὸ τὴν πλευρά τῶν γυναικῶν. Πόσες γυναίκες με συγχωρείτε ἂν καμιά φορά λέω καμιά λέξη λίγο βαριά, καμιά λέξη παραπάνω- καί ὅταν εἶναι μικρά παιδιά και κατά την περίοδο τῆς ἐφηβείας και αργότερα που κάνουν οἰκογένεια και έχουν καὶ ἐγγόνια, ζοῦν ὅλη αὐτή τή ζωή μόνο συναισθηματικά. Δὲν ἀφήνουν δηλαδή τά ἀνδρικά στοιχεία που ὑπάρχουν μέσα τους -τόν animus- νὰ ἀναπτυχθοῦν καὶ αὐτὰ παν ράλληλα, νὰ ἐκδηλωθοῦν, νὰ ἐμποτίσουν τὴν ὅλη προσωπικότητα, να φορτίσουν κατά κάποιον τρό πο, τὴν ὅλη προσωπικότητα. Αύτα μένουν ανενέργητα, ὑπανάπτυκτα, καὶ ἔτσι ή κοπελίτσα, ἔπειτα ὡς νέα γυναίκα καὶ ἀργότερα ὡς ἡλικιωμένη κυρία ζεῖ μόνο με συναισθηματισμό.
Θὰ ἔλεγα ὅτι σ' αὐτό ὀφείλεται ἡ ὑπερευαι σθησία ποὺ ὑπάρχει σε ορισμένες γυναίκες. Υπάρ χει καὶ στοὺς ἄνδρες ὑπερευαισθησία -σχήμα ὀξύ μωρο ἀλλὰ σε όρισμένες γυναίκες ὑπάρχει περιο σότερο. Ἡ ὑπερευαισθησία που παρουσιάζεται σε ὁρισμένες γυναίκες, που κυριολεκτικά κομματιάζει τὴν ψυχή, τὴ συντρίβει, καὶ δὲν ἀφήνει τὸν ὅλο ἄνθρωπο νὰ δεῖ πρόσωπο Θεοῦ, να νιώσει λίγο ἄνετα καὶ νὰ ζήσει άνετα, ὀφείλεται, θα λέγαμε, σε κάτι τέτοιο: καλλιεργήθηκαν μόνο οἱ γυναικεῖες ἰδιότη-τες καὶ αὐτές κατά μή ομαλό τρόπο. Καί, τρόπον τινά, ἡ λογική, ἡ διανοητικότητα, ἕνα εἶδος ἐσωτερικῆς γενναιότητος, ἡ ἀνδρεία ἔμειναν στο περιθώ-ριο. Ἡ ἔλλειψη τῆς ἀρετῆς τῆς ἀνδρείας εἶναι κάτι που μαστίζει τον σύγχρονο ἄνθρωπο καί πιό εἶδι-κά, ἂν θέλετε νὰ ποῦμε, τον σύγχρονο χριστιανό.
Σήμερα δέν διακρίνεται ὁ χριστιανός πολύ-πολύ γιὰ τὴν ἀνδρεία του, ἡ ὁποία κάποτε έθεω-ρεῖτο βασική ἀρετή, ἀλλά καί θεωρεῖται ἀκόμη, π.χ., στούς μοναχούς. Ὁ σημερινός χριστιανός εἶναι νερόβραστος. Με συγχωρεῖτε γιά τή λέξη. Πρῶτος ἐγώ. Δὲν μᾶς διακρίνει γενναιότητα, δὲν μᾶς δια-κρίνει ἀποφασιστικότητα. Μήν τυχόν παρουσια-σθεῖ κάποιος πειρασμός. Ἀμέσως δειλιάζουμε μπροστά στον πειρασμό καί φυσικά πέφτουμε. Θέλουμε μετά ἀνέσεως να μπούμε στόν παράδεισο, ἀλλά, ὅπως λέει ὁ ἅγιος Ἰσαάκ ὁ Σύρος: «Οὐδείς ἐν τῷ οὐρανῷ ἀνῆλθε μετά ἀνέσεως». Οὐδείς.
Καὶ μόνο πού τὸ ἀκοῦμε αὐτό οἱ σημερινοί χριστιανοί, τρομάζουμε. Ποῦ νὰ δεῖ ὁ σύγχρονος χριστιανός φωτιές, μαχαίρια, θηρία καί ἄλλα βασα-νιστήρια! Τρομάζει. Τρομάζει μάλιστα ἀκόμη καί μπροστά στις πιό μικρές δυσκολίες. Δέν διακρίνει ἑπομένως στις ἡμέρες μας γενναιοφροσύνη οὔτε τὸ ἕνα οὔτε τὸ ἄλλο φύλο, ἀλλά ὁ λόγος τώρα εἶναι για τις γυναίκες.
Σε ὁρισμένες γυναίκες δέν καλλιεργοῦνται τά ἀνδρικά στοιχεῖα πού ὑπάρχουν μέσα τους, δηλαδή ὁ animus, ἀλλά μόνο τα γυναικεία. Φυσικά, αὐτά πρέπει νὰ εἶναι τὸ χαρακτηριστικό τῆς γυναίκας, τά γυναικεία στοιχεῖα, ἀλλά παράλληλα πρέπει νά καλ-λιεργηθοῦν καί τά ἄλλα. Καθώς λοιπόν δέν καλλιεργοῦνται, καταντᾶ ἡ γυναίκα νά εἶναι ὑπερευαίσθητη, καί μόνο σε ώρες νηφαλιότητος ἢ ὅταν πρόκειται ὡς τρίτος ἄνθρωπος να σκεφθεί γιά κάποιο θέμα, μπορεῖ νὰ σκεφθεῖ λογικά. Ἀλλά καθόλου δέν μπο-ρεῖ νὰ σκεφθεῖ λογικά καί προπαντός νά ἐνεργήσει λογικά, ὅταν ἡ ἴδια ἡ γυναίκα δοκιμάζεται, ὅταν ή ἴδια ἡ γυναίκα ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσει κάποιες δυσκολίες, ὁρισμένα προβλήματα, ὅταν ἡ ἴδια χρειάζεται να ξεπεράσει κάποια ἐμπόδια. Τότε παραμερίζονται ἡ λογική, ἡ σκέψη, καί ἄγεται καί φέρεται ἀπό τήν ἀρρωστημένη συναισθηματικότητα.
Συνέχεια γιά τίς ἐπιπτώσεις τῶν ἀπωθημένων anima καί animus
Μιά τέτοια νέα -ἐπιτρέψτε μου να πῶ- δέν εἶναι ὥριμη για να παντρευτεί. "Ενας τέτοιος νέος, στὸν ὁποῖο δηλαδή δέν τακτοποιήθηκε αὐτό τό θέμα, δὲν εἶναι ὥριμος γιά νά παντρευτεί. Ἄλλο τώρα ὅτι παντρεύεται κανείς, ὅπως εἶπα, κάνει παιδιά, καὶ ἀνάλογη εἶναι ἡ ἀνατροφή πού δίνει στα παιδιά του. Καθώς δηλαδή εἶναι ἀρρωστημέ-νος ὁ γονέας, ἀρρωσταίνει καί τά παιδιά του. Ἔχει μιά νοσηρότητα μέσα του καί μεταδίδει αὐτή τή νοσηρότητα, ὄχι κληρονομικῷ τῷ τρόπῳ, ἀλλὰ μὲ τὴν ὅλη ζωή του καί μὲ τὴν ὅλη στάση του ἀπέναντι στα παιδιά.
Ἐπιτρέψτε μου νὰ πῶ ὅτι ἕνας νέος ὁ ὁποῖος, κινούμενος μάλιστα ἀπό τή διάθεση νά τακτοποιή-σει τάχα τήν anima, σπεύδει να ἔλθει σε γνωριμία καὶ σὲ κοινωνία μὲ τὸ ἄλλο φύλο καί μάλιστα με-ρικές φορές, ἤ διότι δέν πιστεύει σε τίποτε ἤ διότι αἰσθάνεται ἔντονους πειρασμούς ἤ διότι νομίζει ὅτι αὐτό εἶναι τὸ ὀρθό καί τό φυσιολογικό, προχωρεῖ ἀκόμη περισσότερο στη γνωριμία αὐτή, ἕνας νέος λοιπόν πού ἐνεργεῖ ἔτσι καί ἐκδηλώνεται ἔτσι, ἀκριβῶς για να καλλιεργήσει καί νά ἀναπτύ-ξει, ὅπως νομίζει, τὴν anima, τελικά σκοτώνει, ἄν μποροῦμε νὰ ποῦμε, τήν anima, μὲ τὴν ἔννοια ὅτι τὴν ἀπωθεῖ. Καί εἶναι ἐνδεχόμενο, ὅπως εἶπα, να παντρευτεί, νά δημιουργήσει οἰκογένεια, να φθάσει σε προχωρημένη ἡλικία καί ἀκόμη νὰ μὴν ἔχει ἀπαλλαγεῖ ἀπό τίς συνέπειες τῆς anima, πού βρίσκεται σε ὑποσυνείδητη κατάσταση καὶ τὸν κάνει διαρκῶς νὰ τρέχει πίσω ἀπό τὸ ἄλλο φύλο.
Δηλαδή, ὅταν ἡ anima δέν συνειδητοποιηθεί, δὲν καλλιεργηθεί, δέν ἐμποτίσει τὴν ὅλη προσωπι-κότητα καὶ δὲν γίνει ἕνα πράγμα μὲ τὸν ἐν γένει ἄνδρα, μὲ τὸ ἐγώ τοῦ ἄνδρα, ἀλλά βρίσκεται συνεχῶς σὲ ὑποσυνείδητη κατάσταση, τότε ὁ ἄνθρω-πος μπορεῖ σὲ ὅλη του τη ζωή να τυραννεῖται ἀπό αὐτήν, καὶ μπορεῖ νά μήν προλαβαίνει νὰ αἰχμαλωτίζεται πότε ἀπό τὸ ἕνα καὶ πότε ἀπό τὸ ἄλλο πρόσωπο τοῦ ἄλλου φύλου.
Αὐτό μπορεῖ νὰ συμβεῖ, ἐπαναλαμβάνω, καί σε κάποιον πού, ἄν ἐπιτρέπεται νὰ πῶ, γιὰ νὰ εἶμαι πιο συγκεκριμένος, ἔχει ζήσει χωρίς ἠθικούς –μέ τή στενή ἔννοια- φραγμούς καί πρίν ἀπό τὸν γάμο του καί μετά. Καί λένε οἱ εἰδικοί ψυχολόγοι ὅτι ἔτσι ἐξηγεῖται τὸ ὅτι γεροντάκια έβδομήντα, εβδομήντα πέντε καὶ ὀγδόντα χρονῶν, τά ὁποῖα ἔζησαν μιά ὁλόκληρη ζωή ὡς ἔγγαμοι, παρατοῦν τή γυναίκα τους καί παντρεύονται μιά κοπέλα εἴκοσι χρονῶν, καὶ τὸ κάνουν αὐτό σάν νά εἶναι τὸ πιό ἁπλό πράγμα, σάν να μή συμβαίνει τίποτε, σάν να πρόκειται νά ἀλλάξουν το πουκάμισό τους.
Αὐτοί οἱ ἄνθρωποι καί μέσα στον γάμο δέν ἄφησαν τήν anima νά ἐκδηλωθεῖ, να συνειδητοποι-ηθεῖ, καί ἔτσι, βρίσκεται σε ὑποσυνείδητη κατά-σταση καί γι' αὐτό τούς προδίδει. Στις περιπτώσεις αὐτές γίνεται αὐτό πού λέγαμε ἄλλη φορά: λόγῳ τοῦ ὅτι ἡ anima εἶναι στο ὑποσυνείδητο, στο άσυ-νείδητο, το νεαρό πρόσωπο, ἡ κοπελίτσα τῶν εἶκο-σι χρονῶν παίζει γιά το γεροντάκι, οὔτε λίγο οὔτε πολύ, τον ρόλο τῆς ὀθόνης, στήν ὁποία προβάλλει τὴν ὑποσυνείδητη γυναικεία εἰκόνα του, την anima. Ἡ συνέπεια εἶναι ὅτι, ἐνῶ εἶναι αἰχμαλωτι-σμένος ἀπό τή δική του γυναικεία εἰκόνα, τὴν anima, νομίζει πώς εἶναι ὅ,τι χρειάζεται γι' αὐτόν ἡ κοπέλα, καὶ ἀπό ἐκεῖ ἀρχίζουν τα δράματα. Κάτι παρόμοιο μπορεῖ νά συμβεῖ ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά.
Δέν μποροῦμε νὰ ποῦμε περισσότερα, παιδιά, Με συγχωρεῖτε πάρα πολύ. Εἶναι τὸ θέμα τέτοιο, πού πολλά πράγματα δέν λέγονται. Ὅπως ὅμως καταλαβαίνετε, αὐτά τά ὁποῖα εἴπαμε μέχρι σήμε-ρα πάνω σ' αὐτό το θέμα καί συμπληρώσαμε καί ἀπόψε, εἶναι χρήσιμα ὄχι μόνο γιὰ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἑτοιμάζεται να εἰσέλθει στον γάμο, ὄχι μόνο γιὰ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος εἶναι ἤδη μέσα στον γάμο, ἀλλά εἶναι πολύ χρήσιμα καὶ γιὰ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἀποφασίζει να ζήσει τόν ἄγαμο βίο, να ζήσει ὡς μοναχός.
Ἔχω ὑπ' ὄψιν μου μοναχούς, ἀνθρώπους πού ἐγκατέλειψαν τὰ πάντα, οἱ ὁποῖοι γέρασαν, καί ὅμως δέν μπῆκε μέσα τους ή χάρη τοῦ Θεοῦ νά τοὺς ἀλλάξει ριζικά. Καὶ ἴσως ἕνας λόγος πού δέν ἔγινε ριζική ἀλλαγή μέσα τους εἶναι καί αὐτός πού λέμε αὐτή τη στιγμή. Εάν δηλαδή κατά τήν παιδι-κή τους ἡλικία, κατά τήν ἐφηβική τους ἡλικία, κατά τὴν ἐν γένει πορεία τῆς ψυχῆς τους δημιουργήθηκαν ὁρισμένα κόμπλεξ, ἀπό τά ὁποῖα δέν μπόρεσαν να ξεφύγουν, τότε αὐτά ἐμποδίζουν τη χάρη τοῦ Θεοῦ νὰ ἐργασθεῖ μέσα τους, γιά νά τούς μεταμορφώσει.
Δέν εἶναι ἀνάγκη να πάει κανείς στον ψυχία-τρο για να γλιτώσει ἀπό τά κόμπλεξ. Σε κανέναν δέν εἶναι ἀνάγκη να πάει, ἄν θέλετε νὰ πῶ ἔτσι, ἐὰν πιστεύει, ἐάν ἔχει πίστη «ώς κόκκον σινάπε-ως». Ἀλλὰ ποῦ νὰ βρεθεῖ τέτοια πίστη σήμερα;
Αὐτὰ τὰ κόμπλεξ, ἐφόσον δέν τακτοποιηθοῦν, παραμένουν, καὶ ἐνῶ ὁ ἄνθρωπος γίνεται μοναχός καὶ ἀγωνίζεται, κουράζεται, παρακολουθεῖ τίς ἀκο-λουθίες, μελετᾶ πνευματικά κείμενα, τελικά δέν ἔχει καμιά προκοπή. Τί θά κάνει ὁ Θεός, Ὁ Θεός θά τόν σώσει, καθώς βλέπει τόν ἀγώνα του. Ἄν ὅμως τὰ ἔχει κανείς αὐτὰ ὑπ' ὄψιν του, ἄν τά καταλάβει σωστά, καί ὑπάρχει μέσα του κάτι πού μπορεῖ νὰ παίξει τόν ρόλο τοῦ καταλύτη, ἔχω τήν ταπεινή γνώμη ὅτι μέ τή χάρη καί μέ τή βοήθεια τοῦ Θεοῦ μπορεῖ λίγο-λίγο νὰ ἀπαγκιστρωθεῖ, νά ἀπαλλαγεῖ ἀπό αὐτά τά κόμπλεξ καί νά προχωρή-σει στην πνευματική ζωή.
Ἂν ἡ ἐργασία αὐτή γίνει σε κάποιον πού δέν εἶναι μοναχός, αὐτός μπορεῖ νά ώριμάσει γρηγορότερα, καλύτερα, πληρέστερα, γιά νὰ εἰσέλθει στον γάμο, ἤ, ἄν εἶναι μέσα στον γάμο, να ζήσει κατά ἕνα νέο τρόπο τόν γάμο καί τόν ἔγγαμο βίο. Ἄν τελικά μείνει ἄγαμος, μπορεῖ νά ζήσει πιό πνευματι-κά. Γιατί μπορεῖ νά ζήσει πιό πνευματικά; Μήπως ἡ ἀπαλλαγή ἀπό αὐτές τίς άτακτοποίητες κατα-στάσεις τοῦ δίνει περισσότερη χάρη; Όχι, ἀλλά τόν βοηθάει να πάρει πιό σωστή στάση -αὐτή τή λέξη νὰ μὴν τὴν ξεχάσετε ποτέ- ἀπέναντι στον Θεό, δηλαδή τον βοηθάει να πιστέψει ἀληθινά, ὁπότε ἀνοίγει ὅλη ἡ ὕπαρξή του στη χάρη τοῦ Θεοῦ καί γεμίζει ἀπό χάρη καί προοδεύει.
Τέλος Τόμου Α’
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου