Συνέχεια από Σάββατο 18. Απριλίου 2026
ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ Α. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥΣυνάξεις γιά νέους
Ἐφηβεία, γάμος, ἀγαμία
Τόμος Α΄
Πορεία πρός τήν ὡριμότητα.
Anima, animus.
ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
B12
Λογική καί συναίσθημα στα δύο φύλα
Μιά συνάδελφός σας προβληματίσθηκε γι' αυτό ποὺ ἔχουμε πεῖ, ὅτι ἡ διανοητικότητα, ή λογικότητα χαρακτηρίζει τοὺς ἄνδρες, ἐνῶ τις γυναίκες ἡ συναισθηματικότητα. Μὲ αὐτό δέν θέλαμε να ποῦμε ὅτι ἔχουν λιγότερο μυαλό οἱ γυναῖκες ἢ ὅτι μια γυναίκα δέν μπορεῖ νὰ γίνει ἐπιστήμονας. Οι γυναῖκες μάλιστα πολλές φορές ξεπερνούν τους ἄνδρες. Αὐτά δέν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ ποῦμε ἐδῶ ἡ να τα διαβάσουμε· τα βλέπουμε στη ζωή. Αλλά ἡ γυναίκα σκέπτεται συναισθηματικά. Θα λέγαμε ἐδῶ αὐτό πού ἔλεγε ὁ Πασκάλ, μὲ ἄλλη βέβαια ἔννοια, ὅτι στη γυναίκα ἔχουμε τη λογική τῆς καρδιᾶς, τή λογική τοῦ συναισθήματος. Υπάρχουν πε ριπτώσεις πού, ἐνῶ κάποιο θέμα ἡ γυναίκα τὸ ἔχει ἤδη πιάσει, τὸ ἔχει καταλάβει μέ τή διαίσθησή της, πῆρε ἐπίσης τὴν ἀπόφαση καὶ ἤδη ἔχει ἐνεργήσει, ἐμεῖς ἀκόμη συλλογιζόμαστε πῶς καὶ τί θὰ κάνουμε. Καθόλου δέν ἔμεινε ἡ γυναίκα στη σκέψη ή ἔμεινε πολύ λίγο. Νὰ μᾶς συγχωρήσετε, ἐὰν ἀναγκαζόμαστε καί ξεχωρίζουμε λίγο τα πράγματα Αὐτό βέβαια δεν σημαίνει ὅτι κακῶς κάνει ὁ ἄνδρας που σκέπτεται ἢ καλῶς ὁπωσδήποτε κάνει η γυναίκα που βιάζεται. Και ὁ ἕνας, που σκέπτε ται, μπορεί νὰ κάνει καλώς ἢ καὶ κακῶς, καὶ ἡ ἄλλη, ποὺ μὲ τὴ διαϊσθησή της θα προχωρήσει, μπορεί νὰ ἐνεργήσει σωστά, ἀλλὰ μπορεῖ καὶ λαθεμένα.
Ὅλα αὐτὰ τὰ λέμε, για να καταλάβουμε τι ση μαίνει ὅτι οἱ μὲν ἄνδρες έχουν τὸ χαρακτηριστικό της λογικότητος, τῆς διανοητικότητος, ἐνῶ οἱ γυναίκες ἔχουν τὸ χαρακτηριστικό τοῦ συναισθηματισμού. Όμως, παράλληλα, οἱ μὲν ἄνδρες ἔχουν και στοι χεία συναισθηματισμοῦ μέσα τους, οἱ δὲ γυναίκες ἔχουν καὶ στοιχεία λογικότητος, διανοητικότητος,
***
Έχουμε πεῖ ὅτι σὲ περίπτωση ποὺ ὁ ἄνδρας, παράλληλα μὲ τὴν ἀνάπτυξη που θα δώσει στην ἀνδρικότητά του, δὲν καλλιεργήσει τὰ στοιχεῖα τοῦ συναισθηματισμού ποὺ ἔχει, ἢ ἡ γυναίκα, παράλλη λα μὲ τὴν καλλιέργεια που θα κάνει στα γυναικεία στοιχεία, ποὺ εἶναι τὸ χαρακτηριστικό της, δέν καλλιεργήσει τα στοιχεῖα τοῦ ἄλλου φύλου που έχει μέσα της έτσι μᾶς ἔκανε ὁ Θεός· κάτι ήξερε καὶ μᾶς ἔκανε ἔτσι ἐὰν λοιπόν καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δε, παράλληλα με τα στοιχεία ποὺ εἶναι τὸ χαρα κτηριστικό τους, δὲν καλλιεργήσουν καὶ τὰ λίγα στοιχεία τοῦ ἄλλου φύλου που έχουν, τότε αὐτὰ μὲν νουν στο υποσυνείδητο,
Ὅπως ἔχουμε πεῖ, κατά την ψυχολογία, κάτι που μένει στὸ ὑποσυνείδητο, όχι μόνο δὲν ἐξαφανίζεται, ἀλλά ἀποκτά μια γοητεία, ἀποκτά κάτι τὸ μυστηριώδες καὶ βρίσκει τον τρόπο να αἰχμαλωτίζει τὸν ἄνθρωπο. Ἔτσι, ἐνῶ ἡ anima ἢ ὁ animus εἶναι ἀπωθημένα στο υποσυνείδητο, λόγῳ τοῦ ὅτι δὲν ἐξαφανίζονται, ὅσο κι ἄν ἀγνοοῦνται, ἀργὰ ἢ γρήγορα κυριαρχοῦν ἐπάνω στην προσωπικότητα, χωρίς νὰ ἔχει κανείς συνείδηση τοῦ πράγματος, καὶ σὲ δεδομένη εὐκαιρία προβάλλονται.
Ἡ λέξη «προβολή» εἶναι ὅρος ψυχολογικός. Ἐνῶ ἡ anima ἢ ὁ animus εἶναι ἀπωθημένα μέσα στο ὑποσυνείδητο, προβάλλονται κάπου ἀλλοῦ αὐτή εἶναι ἡ ἔννοια τῆς προβολῆς. Ἔτσι, κάτι που ἔχει κανείς μέσα του, καθώς το προβάλλει σε κά ποιον, το βλέπει σ' ἐκεῖνον. Αὐτό συμβαίνει καὶ σε ἄλλα ψυχολογικά φαινόμενα καὶ ὄχι μόνο στην anima ἤ τόν animus. "Ένας δηλαδή μπορεῖ νὰ ἔχει αἰσθήματα κατωτερότητος καί, καθώς δέν ἔχει συ νείδηση τῶν αἰσθημάτων αὐτῶν, μπορεῖ σὲ ὅλους νὰ βλέπει αἰσθήματα κατωτερότητος. Σ' αὐτή την περίπτωση προβάλλει τὸν ἑαυτό του στοὺς ἄλλους. Δέν μπορεῖ νὰ δεῖ τοὺς ἄλλους ὅπως εἶναι, ἀλλὰ οἱ ἄλλοι εἶναι ἁπλῶς ἡ ὀθόνη πάνω στὴν ὁποία προ βάλλει το δικό του περιεχόμενο.
***
Ἔτσι ἐξηγεῖται ἐμεῖς γνωρίζουμε πολλά ἀπό αὐτά- τὸ ὅτι, καθώς μια σύζυγος θὰ καθίσει μὲ τίς ώρες, ὅταν ἐξομολογεῖται, να λέει τα κουσούρια τοῦ ἄνδρα της, ἀπὸ αὐτὰ τὰ πολλά κουσούρια μπορεῖ πολύ λίγα νὰ εἶναι τὰ ἀντικειμενικῶς σωστα, τὰ ἀληθινά· τὰ ἄλλα μπορεῖ νὰ εἶναι κουσού ρια ποὺ ὑπάρχουν μέσα της. Προσέξτε νὰ δεῖτει Ποῦ μέσα της; Στόν animus.
Ἐὰν δηλαδή, ὅταν ήταν κοριτσάκι, βλέποντας τὸν πατέρα της ἢ τὸν ἀδελφό της ἤ ἕνα γείτονα, σχημάτισε κακή ἰδέα γιὰ τοὺς ἄνδρες, ὁ animus ποὺ ὑπάρχει μέσα της παραμορφώθηκε καί γέμισε, ἂν θέλετε νὰ πῶ ἔτσι, μὲ κουσούρια. Ὁ animus μένει σὲ ἀσυνείδητη κατάσταση μέσα στο βάθος τῆς ὑπάρξεως. Παίρνουμε τὰ ἄκρα, για να συνεννοη θοῦμε καλύτερα. Η γυναίκα αὐτή κάποτε παντρεύ τηκε, ἀλλά ὁ animus ἐξακολουθεῖ νὰ μένει σὲ ἀσυνείδητη κατάσταση, καὶ ἀκριβῶς γι' αὐτό θέλει να προβληθεί δὲν μπορεῖ νὰ μένει ἐκεῖ. Καὶ ὅσο μένει σε ἀσυνείδητη κατάσταση, τόσο προβάλλεται σε κάποιο ἄλλο πρόσωπο. Η προβολή γίνεται χωρίς νὰ παίρνει εἴδηση ἡ γυναίκα πῶς γίνεται. Εάν ἔπαιρνε είδηση, δὲν θὰ ἦταν προβολή ἀλλά συνει-δητοποίηση. Προβάλλει λοιπόν ὅλα τὰ κουσούρια ποὺ ἔχει ὁ δικός της animus στον ἄνδρα της, ἐνῶ ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ ἔχει λίγα ἢ νὰ τὰ ἔχει σε μικρό βαθμό, ἴσα-ίσα γιὰ νὰ μπορεῖ νὰ γίνεται ὀθό νη. Πάντως, κάτι ὑπάρχει στὸν ἄνδρα της. Για να εἴμαστε ἀκριβεῖς, ἀπὸ τὸ μηδέν δὲν ξεκινάει τίπο τε. Κάτι θὰ ὑπάρχει, ἴσα-ἴσα ὅμως γιὰ νὰ χρησι μεύσει ὡς ὀθόνη, πάνω στην ὁποία θὰ προβάλει τα κουσούρια ποὺ ἔχει ὁ δικός της animus. Καθώς λοιπόν ἐξομολογεῖται, λέει τα κουσούρια ποὺ ἔχει ὁ σύζυγός της. Όμως, αὐτός πού τὴν ἀκούει χρειά ζεται να προσέξει μήπως πολλά ἀπό αὐτά που λέει βοηθοῦν ἀκριβῶς γιὰ νὰ δεῖ κανείς τί γίνεται βα θύτερα στην ψυχή που τὰ διηγεῖται αὐτά.
Τὸ ἴδιο μπορεῖ νὰ γίνει ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά. Πάντως, σ' αὐτό το σημείο, εἶναι λιγότερες οἱ περι-πτώσεις τῶν ἀνδρῶν ἀπὸ ὅ,τι εἶναι τῶν γυναικῶν. Μπορεῖ νὰ ὑπάρχουν ἄνδρες οἱ ὁποῖοι, ἀκριβῶς διότι δέν συνειδητοποίησαν την anima πού εἶναι μέσα τους -καὶ ἐπομένως βρίσκεται αὐτή σε μιά ἀσυνείδητη κατάσταση μὲ ὅλα της τα κουσούρια και μὲ ὅλες της τις ἀδυναμίες- προβάλλουν στή σύζυγό τους ὅλα τά κουσούρια ποὺ ἔχουν μέσα τους, ἐνῶ ἀντικειμενικά ἡ γυναίκα μπορεῖ νὰ μὴν ἔχει ὅλα αὐτά πού τῆς καταλογίζει ὁ συζυγός της.
Δέν εἶχαμε λοιπόν τη διάθεση νὰ ποῦμε ὅτι οἱ ἄνδρες ἔχουν περισσότερο μυαλό, ἐνῶ οἱ γυναῖκες λιγότερο, ἀλλὰ ὅτι τὸ χαρακτηριστικό στούς μέν εἶναι ἡ λογικότητα, ἐνῶ στις δὲ τὸ συναίσθημα καὶ εἶναι πολύ φυσικό να συμβαίνει ἔτσι.
Anima καί animus: πρακτική ἐφαρμογή
Σὲ ἕνα σημείωμα ὑπάρχει καὶ ἡ ἑξῆς ἐρώτηση: «Ἡ θεωρία σχετικά με την anima καί τόν animus μπορεῖ νὰ ἔχει πρακτική ἐφαρμογή; Δηλαδή, πῶς θά μπορέσουμε ἐμεῖς ποὺ ἀκούσαμε αὐτή τή θεωρία να προφυλαχθοῦμε καί νά μή σφάλουμε;»
Αὐτός πού ἔγραψε το σημείωμα θέλει νὰ πεῖ: Ἀκούσαμε τόσα για τη θεωρία περί anima και animus. Πῶς ὅμως μπορεῖ κανείς μέσα στη ζωή να ἐφαρμόσει αὐτή τή θεωρία; Πῶς μπορεῖ κανείς πρακτικά να τη λάβει ὑπ' ὄψιν του;
Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἀσχοληθήκαμε με κάποιο ἐρώτημα πού ἔλεγε κατά πόσο πρέπει κανείς να ξέρει ὅλα ὅσα λέμε στη σύναξή μας αὐτή, καί τί θα γίνει, ἂν δὲν τὰ ξέρει. Εἴχαμε πεῖ ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ ξέρει κανείς. Καί μάλιστα προσθέσαμε ὅτι, κι ἂν ἀκόμη τα ξέρει, εἶναι ἐνδεχόμενο να μήν ὠφεληθεῖ σε τίποτε. Βέβαια, αὐτό καθόλου δέν σημαίνει ὅτι τὰ λέμε για να περνάει ὁ καιρός, ἤ ἁπλῶς γιὰ νὰ βρισκόμαστε σε συζήτηση καὶ νὰ λέμε ὅτι κάτι κάνουμε. Τα λέμε, ἀκριβῶς για να βοηθηθοῦμε, ἀλλά δέν εἶναι βέβαιο ὅτι ὁπωσδήπο τε θὰ μᾶς βοηθήσουν,
Μέσα στον κάθε ἄνθρωπο ὑπάρχει κάτι, το ὁποῖο παίζει τον ρόλο τοῦ καταλύτη. Ὅσα στοι χεῖα κι ἄν προσφέρουμε στὸν ἄνθρωπο, ὅσα κι ἄν διαβάσει, ὅσα κι ἂν ἀκούσει, ἂν δὲν ὑπάρχει αὐτός ὁ καταλύτης να πάρει ὅλα αὐτά πού θα μάθει και νείς, γιὰ νὰ τὰ συναρμολογήσει και να τα βάλει στη θέση τους, δέν γίνεται τίποτε. Γι' αὐτό καί εἶπα ὅτι, ἂν ὁ καταλύτης αὐτός λειτουργεί καλά μέσα στόν ἄνθρωπο, καί ὑπάρχει καλή, ὁμαλή, καθαρή καί σωστή σχέση μεταξύ τοῦ καταλύτη καί τῶν στοιχείων αὐτῶν, τότε τα πράγματα πηγαίνουν καλά, κι ἄν ἀκόμη κανείς δεν τα ξέρει αὐτά τά στοιχεῖα, κι ἄν τὰ ἀγνοεῖ διανοητικά, κι ἂν δέν ἔχει ἀκούσει τέτοιου είδους ὁμιλίες.
Ὅλα αὐτά τά ὁποῖα εἶπαμε γιά τήν anima και τόν animus, κι ἂν ἀκόμη προσπαθήσουμε κάπως στην πράξη νὰ τὰ δοῦμε, θα μείνουν πάλι μια θεω ρία, ἐὰν τὸ ἐγώ τοῦ ἀνθρώπου, ή προσωπικότητα τοῦ ἀνθρώπου, σάν ἄλλος καταλύτης, δέν πάρει αὐτὰ τὰ στοιχεῖα καὶ δὲν τὰ συναρμολογήσει καί δέν κάνει τις «ἑνώσεις» ἐκεῖνες που πρέπει να κάνει.
Θύματα τῆς σὲ ἀσυνείδητη κατάσταση anima και animus
Ὅταν μιλούσαμε γιά τήν anima καί τόν animus, νομίζω ὅτι ἀναφέραμε πώς ἕνα μικρό παιδί, καθώς μεγαλώνει μέσα στο σπίτι του, μέσα στήν οἰκογένειά του, εἶναι ἐνδεχόμενο νά ἐπηρεασθεῖ ἀπό τόν πατέρα ἢ ἀπὸ τὴ μητέρα, ἀνάλογα ἄν εἶναι ἀγόρι ἤ κορίτσι -ἑτεροφύλως γίνεται ὁ ἐπηρεασμός- κατά τέτοιον τρόπο πού, ἄν εἶναι ἀγόρι, ἡ anima του να μείνει γιά πάντα σε ὑποσυνείδητη κατάσταση, ἀτροφική, χωρίς ἀνάπτυξη, χωρίς ἐξέλιξη. Στην περίπτωση αὐτή ὁ ἄνθρωπος εἶναι δυνατόν κάποια ἡμέρα να προδο-θεῖ ἀπό τήν anima καί να γίνει πρῶτα ὁ ἴδιος θύμα της καὶ ἐν συνεχείᾳ να κάνει θύμα καί το πρόσωπο, μέ τό ὁποῖο θὰ ἔλθει εἰς γάμου κοινωνίαν.
Ὅπως ἐπίσης, ἀπό τό ἄλλο μέρος, μιά κοπελίτσα, καθώς μεγαλώνει μέσα στο σπίτι, εἶναι ἐνδεχόμενο νὰ ἐπηρεασθεῖ κατά τέτοιον τρόπο ἀπό τόν πατέρα της, πού ὁ animus να μείνει γιά πάντα στο ὑποσυνείδητο καί χωρίς ἀνάπτυξη, χωρίς ἐξέλιξη. Ἀργότερα ἡ κοπέλα αὐτή, ἡ νέα αὐτή εἶναι δυνατό νὰ γίνει θύμα τοῦ animus καί να κάνει ἐπίσης θύμα καί κάποιον ἄλλο.
Βέβαια, τώρα δέν εἶστε μικρά παιδιά, ὥστε νά δοῦμε ἄν ἐπηρεάζεστε ἤ ὄχι καί τί πρέπει να κάνουμε. Είστε σε μεγάλη ἡλικία ἐν σχέσει μέ τά παιδιά. Ἀλλά σ' αὐτὴ τὴν ἡλικία θὰ πρέπει κανείς ἀκριβῶς νά ἐξετάσει καί οἱ μέν καί οἱ δέ- μήπως τυχόν, εἴτε μέσα στήν οἰκογένεια εἴτε καθώς ὡς παιδί ἦρθε σε γνωριμία καί σε κοινωνία με τον ἔξω κόσμο, μὲ τὸν κόσμο πού εἶναι ἔξω ἀπό τήν οἰκογένεια, ἐπηρεάσθηκε κατά τέτοιον τρόπο, πού ἡ anima ἤ ὁ animus ἔμεινε σε μιά ὑποσυνείδητη κατάσταση, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἄγεται καί φέρεται.
Γιά νά γίνω πιό σαφής, νὰ πῶ τὸ ἑξῆς: κατά τοὺς εἰδικούς ψυχολόγους -νομίζω ὅτι καὶ ἀπό πνευματικῆς ἀπόψεως ἔτσι περίπου κανείς μπορεῖ νὰ δεῖ τό θέμα- κάποιος μπορεῖ νὰ ἔφθασε στά ἑξήντα, ἑξήντα πέντε, ἑβδομήντα χρόνια καί ὅμως δέν μπορεῖ νὰ ἀπαλλαγεῖ ἀπὸ τὸ ἄλλο φύλο, κι ἄν ἀκόμη εἶναι παντρεμένος. Τρέχει πίσω ἀπό τὸ ἄλλο φύλο, εἴτε μὲ τὸν ἕναν τρόπο εἴτε μέ τόν ἄλλο. Εἴτε δηλαδή πραγματικά τρέχει πίσω ἀπό τὸ ἄλλο φύλο εἴτε ταλαιπωρείται στη σκέψη του ἀπό κάτι τέτοια πράγματα. Εἶναι σαφές ὅτι αὐτός ὁ ἄνθρωπος δέν ἔχει τακτοποιήσει τήν anima, πέρα ἀπὸ τὸ ὅτι δέν ἔχει πίστη, δὲν ἔχει μέσα του Χριστό. Ἂν κάτι παρόμοιο συμβαίνει σε μιὰ ἡλικιωμένη γυναίκα, αὐτή, ἐπίσης, δὲν ἔχει τακτοποιήσει τον animus.
Αὐτό –πρέπει νὰ τὸ ποῦμε καθαρά- μπορεῖ νά συμβαίνει καὶ σὲ ἕναν πνευματικό λεγόμενο ἄνθρωπο. Ἕνας δηλαδή πιστός που διαβάζει το Εὐαγγέ-λιο, πού πιστεύει, πού ἐκκλησιάζεται, πού ἀγωνίζεται, πού ἐξομολογεῖται, μπορεί, καί σε μεγάλη ἀκό-μη ἡλικία καὶ ἐνῶ εἶναι ἔγγαμος, νὰ ἔχει τέτοιου εἴδους ταλαιπωρίες. Αυτό συμβαίνει, γιατί δέν ἔχει τακτοποιήσει τὴν anima του
Ἄν θέλετε, νὰ πᾶμε πιο πέρα, γιὰ νὰ γίνω πιό σαφής, γιατί ποιός ξέρει ποῦ πάει το μυαλό σας.
Ἂς πάρουμε ἕναν μή πνευματικό ἄνθρωπο, ὁ ὁποῖος πρίν ἀπό τόν γάμο και μετά τον γάμο ὡς πρὸς τὴν ἠθική ζωή μέ τή στενή ἔννοια δέν εἶχε κανένα χαλινάρι στή ζωή του. Καί αὐτός μπορεῖ νὰ ἔχει προβλήματα πού ἔχουν σχέση μέ τήν anima, διότι ἂν ἡ anima μένει ὑπανάπτυκτη, αὐτό δέν ὀφείλεται στο ὅτι δὲν ἔσπευσε ἤ δέν ἄφησε κανείς τὸν ἑαυτό του νὰ ἔχει σχέσεις μέ τό ἄλλο φύλο. Δέν τίθεται ἔτσι το θέμα. Γιά ἄλλους λόγους ή anima μένει ὑπανάπτυκτη.
Εἶναι λοιπόν ἐνδεχόμενο κάποιος νὰ εἶχε πολλές περιπέτειες πρίν ἀπὸ τὸν γάμο του καί κατά τή διάρκεια τῆς ἔγγαμης ζωῆς του, καί νά ἔφθασε στά γηρατειά του καί παρά ταῦτα ἀκόμη δέν μπορεῖ νὰ γλιτώσει ἀπό αὐτά τά παράδοξα πού ἐμφανίζονται, λόγῳ τῆς ἀσυνείδητης καταστάσεως τῆς anima, καί πραγματικά ταλαιπωρεῖται. Καί εἶπα ὅτι αὐτό μπο-ρεῖ νὰ συμβαίνει ἀκόμη καί σε πνευματικούς ἀνθρώπους. Το πόσο βέβαια πνευματικοί εἶναι, εἶναι ἄλλο θέμα. Εν πάση περιπτώσει, θέλουν να πιστεύουν ὅτι εἶναι πνευματικοί ἄνθρωποι, ἀγωνίζονται να εἶναι πνευματικοί ἄνθρωποι, καί, ὅπως εἶπα, διαβά-ζουν πνευματικά βιβλία, ἐκκλησιάζονται καί ἐξομο-λογοῦνται. Τελικά ὅμως, δέν τά καταφέρνουν να γλιτώσουν ἀπό αὐτές τις ταλαιπωρίες. Σ' αὐτή τήν περίπτωση εἶναι φανερό ὅτι στούς μέν ἄνδρες ἡ anima ἔμεινε ὑπανάπτυκτη, στις δὲ γυναῖκες ὁ animus.
Βέβαια, ἀπό ἄλλη πλευρά, ή ψυχολογία θα ἔλεγε ὅτι ἐδῶ, εἴτε στη μιὰ εἴτε στὴν ἄλλη περί-πτωση, ἔχουμε ἕνα κόμπλεξ, τὸ ὁποῖο μπορεῖ νὰ δημιουργήθηκε ἀπό τά παιδικά χρόνια. Γιατί κυρίως ἀπό ἐκεῖ, ἀπό τήν παιδική καὶ τὴν ἐφηβική ἡλικία, ἀρχίζει ὅλη αὐτή ἡ μή ὁμαλή ἐξέλιξη καί ἡ μή τακτοποίηση αὐτῶν τῶν πραγματικοτήτων.
Ἕνας νέος λοιπόν στη δική σας ἡλικία, εἴτε μόνος του εἴτε μέ τή βοήθεια κάποιου προσώπου, ἀπό τὸ ὁποῖο καταλαβαίνει ὅτι μπορεῖ νά βοηθη-θεῖ, θα πρέπει νὰ δεῖ πῶς ἡ ψυχή του πορεύθηκε, πῶς ἐξελίχθηκε ἡ anima καί ποιά ἦταν ἡ ἀνάπτυξή της. Ἡ anima βρίσκεται σε ὑποσυνείδητη κατάσταση; Μήπως ἐξογκώθηκε, διαστράφηκε, παρα-μορφώθηκε; Ἐάν συνέβη κάτι ἀπό αὐτά, ἄν δηλαδή δέν εἶχε καλή ἐξέλιξη, θα πρέπει να βοηθηθεῖ ὁ ἄνθρωπος, ὥστε, ἔστω ἐκ τῶν ὑστέρων, ἔστω καθυ-στερημένα, ἡ anima νά ἀναπτυχθεῖ κανονικά, να ἐκδηλωθεῖ κανονικά, καὶ ὁ ἄνθρωπος φυσιολογικά ἀπὸ δῶ καί πέρα να μεγαλώσει, νὰ ἀναπτυχθεῖ, νὰ ὡριμάσει και να φθάσει ἐκεῖ που πρέπει να φθάσει. Το ἴδιο φυσικά ἰσχύει για τις νέες. Ἄν βέβαια ὅλα πηγαίνουν καλά, δέν χρειάζεται τίποτε.
Ὅταν ἀπωθεῖται ἡ anima
Μιά συνάδελφός σας προβληματίσθηκε γι' αυτό ποὺ ἔχουμε πεῖ, ὅτι ἡ διανοητικότητα, ή λογικότητα χαρακτηρίζει τοὺς ἄνδρες, ἐνῶ τις γυναίκες ἡ συναισθηματικότητα. Μὲ αὐτό δέν θέλαμε να ποῦμε ὅτι ἔχουν λιγότερο μυαλό οἱ γυναῖκες ἢ ὅτι μια γυναίκα δέν μπορεῖ νὰ γίνει ἐπιστήμονας. Οι γυναῖκες μάλιστα πολλές φορές ξεπερνούν τους ἄνδρες. Αὐτά δέν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ ποῦμε ἐδῶ ἡ να τα διαβάσουμε· τα βλέπουμε στη ζωή. Αλλά ἡ γυναίκα σκέπτεται συναισθηματικά. Θα λέγαμε ἐδῶ αὐτό πού ἔλεγε ὁ Πασκάλ, μὲ ἄλλη βέβαια ἔννοια, ὅτι στη γυναίκα ἔχουμε τη λογική τῆς καρδιᾶς, τή λογική τοῦ συναισθήματος. Υπάρχουν πε ριπτώσεις πού, ἐνῶ κάποιο θέμα ἡ γυναίκα τὸ ἔχει ἤδη πιάσει, τὸ ἔχει καταλάβει μέ τή διαίσθησή της, πῆρε ἐπίσης τὴν ἀπόφαση καὶ ἤδη ἔχει ἐνεργήσει, ἐμεῖς ἀκόμη συλλογιζόμαστε πῶς καὶ τί θὰ κάνουμε. Καθόλου δέν ἔμεινε ἡ γυναίκα στη σκέψη ή ἔμεινε πολύ λίγο. Νὰ μᾶς συγχωρήσετε, ἐὰν ἀναγκαζόμαστε καί ξεχωρίζουμε λίγο τα πράγματα Αὐτό βέβαια δεν σημαίνει ὅτι κακῶς κάνει ὁ ἄνδρας που σκέπτεται ἢ καλῶς ὁπωσδήποτε κάνει η γυναίκα που βιάζεται. Και ὁ ἕνας, που σκέπτε ται, μπορεί νὰ κάνει καλώς ἢ καὶ κακῶς, καὶ ἡ ἄλλη, ποὺ μὲ τὴ διαϊσθησή της θα προχωρήσει, μπορεί νὰ ἐνεργήσει σωστά, ἀλλὰ μπορεῖ καὶ λαθεμένα.
Ὅλα αὐτὰ τὰ λέμε, για να καταλάβουμε τι ση μαίνει ὅτι οἱ μὲν ἄνδρες έχουν τὸ χαρακτηριστικό της λογικότητος, τῆς διανοητικότητος, ἐνῶ οἱ γυναίκες ἔχουν τὸ χαρακτηριστικό τοῦ συναισθηματισμού. Όμως, παράλληλα, οἱ μὲν ἄνδρες ἔχουν και στοι χεία συναισθηματισμοῦ μέσα τους, οἱ δὲ γυναίκες ἔχουν καὶ στοιχεία λογικότητος, διανοητικότητος,
***
Έχουμε πεῖ ὅτι σὲ περίπτωση ποὺ ὁ ἄνδρας, παράλληλα μὲ τὴν ἀνάπτυξη που θα δώσει στην ἀνδρικότητά του, δὲν καλλιεργήσει τὰ στοιχεῖα τοῦ συναισθηματισμού ποὺ ἔχει, ἢ ἡ γυναίκα, παράλλη λα μὲ τὴν καλλιέργεια που θα κάνει στα γυναικεία στοιχεία, ποὺ εἶναι τὸ χαρακτηριστικό της, δέν καλλιεργήσει τα στοιχεῖα τοῦ ἄλλου φύλου που έχει μέσα της έτσι μᾶς ἔκανε ὁ Θεός· κάτι ήξερε καὶ μᾶς ἔκανε ἔτσι ἐὰν λοιπόν καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δε, παράλληλα με τα στοιχεία ποὺ εἶναι τὸ χαρα κτηριστικό τους, δὲν καλλιεργήσουν καὶ τὰ λίγα στοιχεία τοῦ ἄλλου φύλου που έχουν, τότε αὐτὰ μὲν νουν στο υποσυνείδητο,
Ὅπως ἔχουμε πεῖ, κατά την ψυχολογία, κάτι που μένει στὸ ὑποσυνείδητο, όχι μόνο δὲν ἐξαφανίζεται, ἀλλά ἀποκτά μια γοητεία, ἀποκτά κάτι τὸ μυστηριώδες καὶ βρίσκει τον τρόπο να αἰχμαλωτίζει τὸν ἄνθρωπο. Ἔτσι, ἐνῶ ἡ anima ἢ ὁ animus εἶναι ἀπωθημένα στο υποσυνείδητο, λόγῳ τοῦ ὅτι δὲν ἐξαφανίζονται, ὅσο κι ἄν ἀγνοοῦνται, ἀργὰ ἢ γρήγορα κυριαρχοῦν ἐπάνω στην προσωπικότητα, χωρίς νὰ ἔχει κανείς συνείδηση τοῦ πράγματος, καὶ σὲ δεδομένη εὐκαιρία προβάλλονται.
Ἡ λέξη «προβολή» εἶναι ὅρος ψυχολογικός. Ἐνῶ ἡ anima ἢ ὁ animus εἶναι ἀπωθημένα μέσα στο ὑποσυνείδητο, προβάλλονται κάπου ἀλλοῦ αὐτή εἶναι ἡ ἔννοια τῆς προβολῆς. Ἔτσι, κάτι που ἔχει κανείς μέσα του, καθώς το προβάλλει σε κά ποιον, το βλέπει σ' ἐκεῖνον. Αὐτό συμβαίνει καὶ σε ἄλλα ψυχολογικά φαινόμενα καὶ ὄχι μόνο στην anima ἤ τόν animus. "Ένας δηλαδή μπορεῖ νὰ ἔχει αἰσθήματα κατωτερότητος καί, καθώς δέν ἔχει συ νείδηση τῶν αἰσθημάτων αὐτῶν, μπορεῖ σὲ ὅλους νὰ βλέπει αἰσθήματα κατωτερότητος. Σ' αὐτή την περίπτωση προβάλλει τὸν ἑαυτό του στοὺς ἄλλους. Δέν μπορεῖ νὰ δεῖ τοὺς ἄλλους ὅπως εἶναι, ἀλλὰ οἱ ἄλλοι εἶναι ἁπλῶς ἡ ὀθόνη πάνω στὴν ὁποία προ βάλλει το δικό του περιεχόμενο.
***
Ἔτσι ἐξηγεῖται ἐμεῖς γνωρίζουμε πολλά ἀπό αὐτά- τὸ ὅτι, καθώς μια σύζυγος θὰ καθίσει μὲ τίς ώρες, ὅταν ἐξομολογεῖται, να λέει τα κουσούρια τοῦ ἄνδρα της, ἀπὸ αὐτὰ τὰ πολλά κουσούρια μπορεῖ πολύ λίγα νὰ εἶναι τὰ ἀντικειμενικῶς σωστα, τὰ ἀληθινά· τὰ ἄλλα μπορεῖ νὰ εἶναι κουσού ρια ποὺ ὑπάρχουν μέσα της. Προσέξτε νὰ δεῖτει Ποῦ μέσα της; Στόν animus.
Ἐὰν δηλαδή, ὅταν ήταν κοριτσάκι, βλέποντας τὸν πατέρα της ἢ τὸν ἀδελφό της ἤ ἕνα γείτονα, σχημάτισε κακή ἰδέα γιὰ τοὺς ἄνδρες, ὁ animus ποὺ ὑπάρχει μέσα της παραμορφώθηκε καί γέμισε, ἂν θέλετε νὰ πῶ ἔτσι, μὲ κουσούρια. Ὁ animus μένει σὲ ἀσυνείδητη κατάσταση μέσα στο βάθος τῆς ὑπάρξεως. Παίρνουμε τὰ ἄκρα, για να συνεννοη θοῦμε καλύτερα. Η γυναίκα αὐτή κάποτε παντρεύ τηκε, ἀλλά ὁ animus ἐξακολουθεῖ νὰ μένει σὲ ἀσυνείδητη κατάσταση, καὶ ἀκριβῶς γι' αὐτό θέλει να προβληθεί δὲν μπορεῖ νὰ μένει ἐκεῖ. Καὶ ὅσο μένει σε ἀσυνείδητη κατάσταση, τόσο προβάλλεται σε κάποιο ἄλλο πρόσωπο. Η προβολή γίνεται χωρίς νὰ παίρνει εἴδηση ἡ γυναίκα πῶς γίνεται. Εάν ἔπαιρνε είδηση, δὲν θὰ ἦταν προβολή ἀλλά συνει-δητοποίηση. Προβάλλει λοιπόν ὅλα τὰ κουσούρια ποὺ ἔχει ὁ δικός της animus στον ἄνδρα της, ἐνῶ ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ ἔχει λίγα ἢ νὰ τὰ ἔχει σε μικρό βαθμό, ἴσα-ίσα γιὰ νὰ μπορεῖ νὰ γίνεται ὀθό νη. Πάντως, κάτι ὑπάρχει στὸν ἄνδρα της. Για να εἴμαστε ἀκριβεῖς, ἀπὸ τὸ μηδέν δὲν ξεκινάει τίπο τε. Κάτι θὰ ὑπάρχει, ἴσα-ἴσα ὅμως γιὰ νὰ χρησι μεύσει ὡς ὀθόνη, πάνω στην ὁποία θὰ προβάλει τα κουσούρια ποὺ ἔχει ὁ δικός της animus. Καθώς λοιπόν ἐξομολογεῖται, λέει τα κουσούρια ποὺ ἔχει ὁ σύζυγός της. Όμως, αὐτός πού τὴν ἀκούει χρειά ζεται να προσέξει μήπως πολλά ἀπό αὐτά που λέει βοηθοῦν ἀκριβῶς γιὰ νὰ δεῖ κανείς τί γίνεται βα θύτερα στην ψυχή που τὰ διηγεῖται αὐτά.
Τὸ ἴδιο μπορεῖ νὰ γίνει ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά. Πάντως, σ' αὐτό το σημείο, εἶναι λιγότερες οἱ περι-πτώσεις τῶν ἀνδρῶν ἀπὸ ὅ,τι εἶναι τῶν γυναικῶν. Μπορεῖ νὰ ὑπάρχουν ἄνδρες οἱ ὁποῖοι, ἀκριβῶς διότι δέν συνειδητοποίησαν την anima πού εἶναι μέσα τους -καὶ ἐπομένως βρίσκεται αὐτή σε μιά ἀσυνείδητη κατάσταση μὲ ὅλα της τα κουσούρια και μὲ ὅλες της τις ἀδυναμίες- προβάλλουν στή σύζυγό τους ὅλα τά κουσούρια ποὺ ἔχουν μέσα τους, ἐνῶ ἀντικειμενικά ἡ γυναίκα μπορεῖ νὰ μὴν ἔχει ὅλα αὐτά πού τῆς καταλογίζει ὁ συζυγός της.
Δέν εἶχαμε λοιπόν τη διάθεση νὰ ποῦμε ὅτι οἱ ἄνδρες ἔχουν περισσότερο μυαλό, ἐνῶ οἱ γυναῖκες λιγότερο, ἀλλὰ ὅτι τὸ χαρακτηριστικό στούς μέν εἶναι ἡ λογικότητα, ἐνῶ στις δὲ τὸ συναίσθημα καὶ εἶναι πολύ φυσικό να συμβαίνει ἔτσι.
Anima καί animus: πρακτική ἐφαρμογή
Σὲ ἕνα σημείωμα ὑπάρχει καὶ ἡ ἑξῆς ἐρώτηση: «Ἡ θεωρία σχετικά με την anima καί τόν animus μπορεῖ νὰ ἔχει πρακτική ἐφαρμογή; Δηλαδή, πῶς θά μπορέσουμε ἐμεῖς ποὺ ἀκούσαμε αὐτή τή θεωρία να προφυλαχθοῦμε καί νά μή σφάλουμε;»
Αὐτός πού ἔγραψε το σημείωμα θέλει νὰ πεῖ: Ἀκούσαμε τόσα για τη θεωρία περί anima και animus. Πῶς ὅμως μπορεῖ κανείς μέσα στη ζωή να ἐφαρμόσει αὐτή τή θεωρία; Πῶς μπορεῖ κανείς πρακτικά να τη λάβει ὑπ' ὄψιν του;
Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἀσχοληθήκαμε με κάποιο ἐρώτημα πού ἔλεγε κατά πόσο πρέπει κανείς να ξέρει ὅλα ὅσα λέμε στη σύναξή μας αὐτή, καί τί θα γίνει, ἂν δὲν τὰ ξέρει. Εἴχαμε πεῖ ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ ξέρει κανείς. Καί μάλιστα προσθέσαμε ὅτι, κι ἂν ἀκόμη τα ξέρει, εἶναι ἐνδεχόμενο να μήν ὠφεληθεῖ σε τίποτε. Βέβαια, αὐτό καθόλου δέν σημαίνει ὅτι τὰ λέμε για να περνάει ὁ καιρός, ἤ ἁπλῶς γιὰ νὰ βρισκόμαστε σε συζήτηση καὶ νὰ λέμε ὅτι κάτι κάνουμε. Τα λέμε, ἀκριβῶς για να βοηθηθοῦμε, ἀλλά δέν εἶναι βέβαιο ὅτι ὁπωσδήπο τε θὰ μᾶς βοηθήσουν,
Μέσα στον κάθε ἄνθρωπο ὑπάρχει κάτι, το ὁποῖο παίζει τον ρόλο τοῦ καταλύτη. Ὅσα στοι χεῖα κι ἄν προσφέρουμε στὸν ἄνθρωπο, ὅσα κι ἄν διαβάσει, ὅσα κι ἂν ἀκούσει, ἂν δὲν ὑπάρχει αὐτός ὁ καταλύτης να πάρει ὅλα αὐτά πού θα μάθει και νείς, γιὰ νὰ τὰ συναρμολογήσει και να τα βάλει στη θέση τους, δέν γίνεται τίποτε. Γι' αὐτό καί εἶπα ὅτι, ἂν ὁ καταλύτης αὐτός λειτουργεί καλά μέσα στόν ἄνθρωπο, καί ὑπάρχει καλή, ὁμαλή, καθαρή καί σωστή σχέση μεταξύ τοῦ καταλύτη καί τῶν στοιχείων αὐτῶν, τότε τα πράγματα πηγαίνουν καλά, κι ἄν ἀκόμη κανείς δεν τα ξέρει αὐτά τά στοιχεῖα, κι ἄν τὰ ἀγνοεῖ διανοητικά, κι ἂν δέν ἔχει ἀκούσει τέτοιου είδους ὁμιλίες.
Ὅλα αὐτά τά ὁποῖα εἶπαμε γιά τήν anima και τόν animus, κι ἂν ἀκόμη προσπαθήσουμε κάπως στην πράξη νὰ τὰ δοῦμε, θα μείνουν πάλι μια θεω ρία, ἐὰν τὸ ἐγώ τοῦ ἀνθρώπου, ή προσωπικότητα τοῦ ἀνθρώπου, σάν ἄλλος καταλύτης, δέν πάρει αὐτὰ τὰ στοιχεῖα καὶ δὲν τὰ συναρμολογήσει καί δέν κάνει τις «ἑνώσεις» ἐκεῖνες που πρέπει να κάνει.
Θύματα τῆς σὲ ἀσυνείδητη κατάσταση anima και animus
Ὅταν μιλούσαμε γιά τήν anima καί τόν animus, νομίζω ὅτι ἀναφέραμε πώς ἕνα μικρό παιδί, καθώς μεγαλώνει μέσα στο σπίτι του, μέσα στήν οἰκογένειά του, εἶναι ἐνδεχόμενο νά ἐπηρεασθεῖ ἀπό τόν πατέρα ἢ ἀπὸ τὴ μητέρα, ἀνάλογα ἄν εἶναι ἀγόρι ἤ κορίτσι -ἑτεροφύλως γίνεται ὁ ἐπηρεασμός- κατά τέτοιον τρόπο πού, ἄν εἶναι ἀγόρι, ἡ anima του να μείνει γιά πάντα σε ὑποσυνείδητη κατάσταση, ἀτροφική, χωρίς ἀνάπτυξη, χωρίς ἐξέλιξη. Στην περίπτωση αὐτή ὁ ἄνθρωπος εἶναι δυνατόν κάποια ἡμέρα να προδο-θεῖ ἀπό τήν anima καί να γίνει πρῶτα ὁ ἴδιος θύμα της καὶ ἐν συνεχείᾳ να κάνει θύμα καί το πρόσωπο, μέ τό ὁποῖο θὰ ἔλθει εἰς γάμου κοινωνίαν.
Ὅπως ἐπίσης, ἀπό τό ἄλλο μέρος, μιά κοπελίτσα, καθώς μεγαλώνει μέσα στο σπίτι, εἶναι ἐνδεχόμενο νὰ ἐπηρεασθεῖ κατά τέτοιον τρόπο ἀπό τόν πατέρα της, πού ὁ animus να μείνει γιά πάντα στο ὑποσυνείδητο καί χωρίς ἀνάπτυξη, χωρίς ἐξέλιξη. Ἀργότερα ἡ κοπέλα αὐτή, ἡ νέα αὐτή εἶναι δυνατό νὰ γίνει θύμα τοῦ animus καί να κάνει ἐπίσης θύμα καί κάποιον ἄλλο.
Βέβαια, τώρα δέν εἶστε μικρά παιδιά, ὥστε νά δοῦμε ἄν ἐπηρεάζεστε ἤ ὄχι καί τί πρέπει να κάνουμε. Είστε σε μεγάλη ἡλικία ἐν σχέσει μέ τά παιδιά. Ἀλλά σ' αὐτὴ τὴν ἡλικία θὰ πρέπει κανείς ἀκριβῶς νά ἐξετάσει καί οἱ μέν καί οἱ δέ- μήπως τυχόν, εἴτε μέσα στήν οἰκογένεια εἴτε καθώς ὡς παιδί ἦρθε σε γνωριμία καί σε κοινωνία με τον ἔξω κόσμο, μὲ τὸν κόσμο πού εἶναι ἔξω ἀπό τήν οἰκογένεια, ἐπηρεάσθηκε κατά τέτοιον τρόπο, πού ἡ anima ἤ ὁ animus ἔμεινε σε μιά ὑποσυνείδητη κατάσταση, καὶ ὁ ἄνθρωπος ἄγεται καί φέρεται.
Γιά νά γίνω πιό σαφής, νὰ πῶ τὸ ἑξῆς: κατά τοὺς εἰδικούς ψυχολόγους -νομίζω ὅτι καὶ ἀπό πνευματικῆς ἀπόψεως ἔτσι περίπου κανείς μπορεῖ νὰ δεῖ τό θέμα- κάποιος μπορεῖ νὰ ἔφθασε στά ἑξήντα, ἑξήντα πέντε, ἑβδομήντα χρόνια καί ὅμως δέν μπορεῖ νὰ ἀπαλλαγεῖ ἀπὸ τὸ ἄλλο φύλο, κι ἄν ἀκόμη εἶναι παντρεμένος. Τρέχει πίσω ἀπό τὸ ἄλλο φύλο, εἴτε μὲ τὸν ἕναν τρόπο εἴτε μέ τόν ἄλλο. Εἴτε δηλαδή πραγματικά τρέχει πίσω ἀπό τὸ ἄλλο φύλο εἴτε ταλαιπωρείται στη σκέψη του ἀπό κάτι τέτοια πράγματα. Εἶναι σαφές ὅτι αὐτός ὁ ἄνθρωπος δέν ἔχει τακτοποιήσει τήν anima, πέρα ἀπὸ τὸ ὅτι δέν ἔχει πίστη, δὲν ἔχει μέσα του Χριστό. Ἂν κάτι παρόμοιο συμβαίνει σε μιὰ ἡλικιωμένη γυναίκα, αὐτή, ἐπίσης, δὲν ἔχει τακτοποιήσει τον animus.
Αὐτό –πρέπει νὰ τὸ ποῦμε καθαρά- μπορεῖ νά συμβαίνει καὶ σὲ ἕναν πνευματικό λεγόμενο ἄνθρωπο. Ἕνας δηλαδή πιστός που διαβάζει το Εὐαγγέ-λιο, πού πιστεύει, πού ἐκκλησιάζεται, πού ἀγωνίζεται, πού ἐξομολογεῖται, μπορεί, καί σε μεγάλη ἀκό-μη ἡλικία καὶ ἐνῶ εἶναι ἔγγαμος, νὰ ἔχει τέτοιου εἴδους ταλαιπωρίες. Αυτό συμβαίνει, γιατί δέν ἔχει τακτοποιήσει τὴν anima του
Ἄν θέλετε, νὰ πᾶμε πιο πέρα, γιὰ νὰ γίνω πιό σαφής, γιατί ποιός ξέρει ποῦ πάει το μυαλό σας.
Ἂς πάρουμε ἕναν μή πνευματικό ἄνθρωπο, ὁ ὁποῖος πρίν ἀπό τόν γάμο και μετά τον γάμο ὡς πρὸς τὴν ἠθική ζωή μέ τή στενή ἔννοια δέν εἶχε κανένα χαλινάρι στή ζωή του. Καί αὐτός μπορεῖ νὰ ἔχει προβλήματα πού ἔχουν σχέση μέ τήν anima, διότι ἂν ἡ anima μένει ὑπανάπτυκτη, αὐτό δέν ὀφείλεται στο ὅτι δὲν ἔσπευσε ἤ δέν ἄφησε κανείς τὸν ἑαυτό του νὰ ἔχει σχέσεις μέ τό ἄλλο φύλο. Δέν τίθεται ἔτσι το θέμα. Γιά ἄλλους λόγους ή anima μένει ὑπανάπτυκτη.
Εἶναι λοιπόν ἐνδεχόμενο κάποιος νὰ εἶχε πολλές περιπέτειες πρίν ἀπὸ τὸν γάμο του καί κατά τή διάρκεια τῆς ἔγγαμης ζωῆς του, καί νά ἔφθασε στά γηρατειά του καί παρά ταῦτα ἀκόμη δέν μπορεῖ νὰ γλιτώσει ἀπό αὐτά τά παράδοξα πού ἐμφανίζονται, λόγῳ τῆς ἀσυνείδητης καταστάσεως τῆς anima, καί πραγματικά ταλαιπωρεῖται. Καί εἶπα ὅτι αὐτό μπο-ρεῖ νὰ συμβαίνει ἀκόμη καί σε πνευματικούς ἀνθρώπους. Το πόσο βέβαια πνευματικοί εἶναι, εἶναι ἄλλο θέμα. Εν πάση περιπτώσει, θέλουν να πιστεύουν ὅτι εἶναι πνευματικοί ἄνθρωποι, ἀγωνίζονται να εἶναι πνευματικοί ἄνθρωποι, καί, ὅπως εἶπα, διαβά-ζουν πνευματικά βιβλία, ἐκκλησιάζονται καί ἐξομο-λογοῦνται. Τελικά ὅμως, δέν τά καταφέρνουν να γλιτώσουν ἀπό αὐτές τις ταλαιπωρίες. Σ' αὐτή τήν περίπτωση εἶναι φανερό ὅτι στούς μέν ἄνδρες ἡ anima ἔμεινε ὑπανάπτυκτη, στις δὲ γυναῖκες ὁ animus.
Βέβαια, ἀπό ἄλλη πλευρά, ή ψυχολογία θα ἔλεγε ὅτι ἐδῶ, εἴτε στη μιὰ εἴτε στὴν ἄλλη περί-πτωση, ἔχουμε ἕνα κόμπλεξ, τὸ ὁποῖο μπορεῖ νὰ δημιουργήθηκε ἀπό τά παιδικά χρόνια. Γιατί κυρίως ἀπό ἐκεῖ, ἀπό τήν παιδική καὶ τὴν ἐφηβική ἡλικία, ἀρχίζει ὅλη αὐτή ἡ μή ὁμαλή ἐξέλιξη καί ἡ μή τακτοποίηση αὐτῶν τῶν πραγματικοτήτων.
Ἕνας νέος λοιπόν στη δική σας ἡλικία, εἴτε μόνος του εἴτε μέ τή βοήθεια κάποιου προσώπου, ἀπό τὸ ὁποῖο καταλαβαίνει ὅτι μπορεῖ νά βοηθη-θεῖ, θα πρέπει νὰ δεῖ πῶς ἡ ψυχή του πορεύθηκε, πῶς ἐξελίχθηκε ἡ anima καί ποιά ἦταν ἡ ἀνάπτυξή της. Ἡ anima βρίσκεται σε ὑποσυνείδητη κατάσταση; Μήπως ἐξογκώθηκε, διαστράφηκε, παρα-μορφώθηκε; Ἐάν συνέβη κάτι ἀπό αὐτά, ἄν δηλαδή δέν εἶχε καλή ἐξέλιξη, θα πρέπει να βοηθηθεῖ ὁ ἄνθρωπος, ὥστε, ἔστω ἐκ τῶν ὑστέρων, ἔστω καθυ-στερημένα, ἡ anima νά ἀναπτυχθεῖ κανονικά, να ἐκδηλωθεῖ κανονικά, καὶ ὁ ἄνθρωπος φυσιολογικά ἀπὸ δῶ καί πέρα να μεγαλώσει, νὰ ἀναπτυχθεῖ, νὰ ὡριμάσει και να φθάσει ἐκεῖ που πρέπει να φθάσει. Το ἴδιο φυσικά ἰσχύει για τις νέες. Ἄν βέβαια ὅλα πηγαίνουν καλά, δέν χρειάζεται τίποτε.
Ὅταν ἀπωθεῖται ἡ anima
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου