Συνέχεια από Tετάρτη 22. Απριλίου 2026
Ερμηνεία του Συμβόλου της Πίστεως 3
Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς
…ΦΩΣ ΕΚ ΦΩΤΟΣ· ΘΕΟΝ ΑΛΗΘΙΝΟΝ ΕΚ ΘΕΟΥ ΑΛΗΘΙΝΟΥ· ΓΕΝΝΗΘΕΝΤΑ, ΟΥ ΠΟΙΗΘΕΝΤΑ,
ΟΜΟΟΥΣΙΟΝ ΤΩ ΠΑΤΡΙ· ΔΙ’ ΟΥ ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΕΓΕΝΕΤΟ.
Και ο προφήτης και ο οραματιστής, στρέφοντας το βλέμμα τους προς την αιωνιότητα, είδαν αυτό — χωρίς ήλιο και σελήνη και άστρα, αλλά με ένα φως άρρητο, που διαπερνά τα πάντα και φωτίζει τα πάντα (Ησ. 60, 19· Αποκ. 21, 23). Γνωρίζετε, μορφωμένοι, ποιο είναι αυτό το φως; Μαντεύετε: είναι το αιώνιο Φως από το πρόσωπο του Υψίστου. Είναι το φως του αιώνιου Πατέρα, και το Φως του αιώνιου Υιού, και το Φως του αιώνιου Αγίου Πνεύματος — ένα Φως, μία Θεότητα, μία Ωραιότητα.
Οι άγιοι Πατέρες της Νίκαιας, φωτισμένοι από εκείνο το Φως του άλλου κόσμου, εξέφρασαν τη σχέση του Κυρίου Χριστού προς τον ουράνιο Πατέρα και τη σχέση Του προς τα δημιουργήματα με τις εξής έξι λέξεις. Με τέσσερις λέξεις εξέφρασαν την πρώτη σχέση και με δύο τη δεύτερη.
Πρώτη λέξη: Φως εκ Φωτός.
Ειπώθηκε από τον μεγάλο μύστη: «Ο Θεός είναι Φως και σκοτία εν Αυτώ ουκ έστιν ουδεμία» (Α΄ Ιω. 1, 5). Αν ο Πατέρας είναι Φως, τι μπορεί να είναι ο Υιός παρά Φως; Εφόσον ο αιώνιος Πατέρας είναι Φως, και ο Υιός Του είναι Φως. Η μαρτυρία του Υιού για τον εαυτό Του λέει: «Εγώ ειμί το φως του κόσμου» (Ιω. 8, 12). Μακάριοι εσείς αν μπορείτε να ονομάσετε τον εαυτό σας έστω φωτισμένο από αυτό το Φως!
Δεύτερη λέξη: Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού.
Κάποτε τόλμησε ο απόστολος Φίλιππος να πει στον Κύριο: «Κύριε, δείξον ημίν τον Πατέρα και αρκεί ημίν». Και ο αγαθός Κύριος του απάντησε: «Ο εωρακώς εμέ εώρακε τον Πατέρα». Και πρόσθεσε: «Πιστεύετε μοι ότι εγώ εν τω Πατρί και ο Πατήρ εν εμοί» (Ιω. 14, 8–11· πρβλ. 12, 45). Και πάλι είπε: «Πάντα όσα έχει ο Πατήρ εμά εστιν» (16, 15). Και πάλι: «Εγώ και ο Πατήρ εν εσμέν» (10, 30).
Αυτό συνέβη τότε που οι Ιουδαίοι σήκωσαν πέτρες για να Τον λιθοβολήσουν, διότι — όπως οι ίδιοι είπαν — «σύ, άνθρωπος ων, ποιείς σεαυτόν Θεόν» (10, 33). Τόσο μπορούσαν να δουν, τυφλωμένοι από την αμαρτία, και έτσι μιλούσαν. Στον Χριστό — ή καλύτερα επάνω στον Χριστό — έβλεπαν μόνο το ανθρώπινο σώμα· αλλά αυτό που βρισκόταν πίσω από το πέπλο της σάρκας, πίσω από την πορφύρα του αίματος και της σάρκας, ήταν κρυμμένο από τα μάτια τους.
Ιδού: ένα απλό χάλκινο σύρμα στη γη και ένα σύρμα που μεταφέρει ηλεκτρισμό, σκέψη και φωνή φαίνονται ίδια σε μάτια χωρίς γνώση και εμπειρία. Ένα κάλυμμα βρισκόταν επάνω στην πνευματική τους όραση, ώστε βλέποντας να μη μπορούν να διακρίνουν τη θεία ουσία μέσα στην ανθρώπινη ουσία.
Αυτά μπορούσαν να τα δουν οι βαπτισμένοι, οι καθαρμένοι και οι αγιασμένοι. Τα είδαν οι άγιοι απόστολοι και όλοι οι πνευματικοί άνθρωποι μέσα στους πολλούς αιώνες, καθώς και οι Άγιοι Πατέρες της Νίκαιας. «Ο Θεός ήτο εν Χριστώ», μαρτυρεί ο απόστολος Παύλος (Β΄ Κορ. 5, 19). Αυτό είναι αποκάλυψη του Θεού. Αλλά ότι ο Γεννημένος από τον Θεό είναι «Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού», δεν είναι άραγε φανερό και από την έννοια του γεννήτορα και του γεννημένου σε όλα τα βασίλεια της ζωής; Ο αληθινός Θεός μπορούσε να γεννήσει μόνο αληθινό Θεό.
Τρίτη λέξη: Γεννηθέντα.
Δηλαδή: ο Υιός του Θεού γεννημένος από τον Θεό. Φως γεννημένο από Φως, Αλήθεια από Αλήθεια, Ζωή από Ζωή, δόξα από Δόξα, Θεός αληθινός από Θεό αληθινό. Ο ανθρώπινος νους κατανοεί κάπως τη γέννηση σώματος από σώμα, αλλά δύσκολα κατανοεί τη γέννηση πνεύματος από πνεύμα. Και ο Θεός είναι Πνεύμα. Η σωματική γέννηση, μορφωμένοι, είναι μόνο σκιά ή σύμβολο της πνευματικής γέννησης. Αρκεί σε εσάς, χριστοφόροι, ότι γνωρίζετε πως ο Μεσσίας και Σωτήρας σας δεν είναι θάνατος από θάνατο, ούτε σκοτάδι από σκοτάδι, ούτε φθορά από φθορά, ούτε αδυναμία από αδυναμία, αλλά Φως από Φως, Θεός αληθινός γεννημένος από Θεό αληθινό. Και το πώς γεννήθηκε στην αιωνιότητα θα σας αποκαλυφθεί — αν χρειαστεί — στην αιωνιότητα. Ναι, θα σας αποκαλυφθεί όταν εξέλθετε από αυτόν τον κόσμο και η πύλη κλείσει πίσω σας.
Σας έχει ήδη ειπωθεί ότι ο Μεσσίας σας είναι ο Μονογενής Υιός του Θεού, ο μόνος γεννημένος από τον Θεό· και είναι χαρά να το ακούτε ξανά: ότι είναι γεννημένος. Διότι η γέννηση σημαίνει αγάπη. Σας έχει ειπωθεί ότι είναι ο μόνος εκ φύσεως γεννημένος από τον Θεό, ο Ύψιστος από τον Ύψιστο, γεννημένος προ πάντων των αιώνων από τον Πανύψιστο. Και τώρα η γέννησή Του διακρίνεται και ξεχωρίζει από τη δημιουργία. Είναι γεννημένος, αλλά δεν είναι δημιουργημένος. Μπορεί να μοιάζει με τα δημιουργήματα, αλλά δεν είναι δημιούργημα.
Τέταρτη λέξη: Ομοούσιον τω Πατρί, δηλαδή: της ίδιας ουσίας με τον Πατέρα. Δεν γίνεται αυτό κατανοητό από μόνο του μετά από όλα όσα ειπώθηκαν; Διότι όταν λέγεται ότι είναι Υιός του Πατέρα, δηλώνεται ήδη ότι είναι της ίδιας ουσίας και φύσεως με τον Πατέρα. Και όταν λέγεται «Φως εκ Φωτός», δηλώνεται ότι το γεννημένο Φως είναι ίσο κατά ουσία με το γεννών Φως. Και όταν λέγεται «Θεόν αληθινόν εκ Θεού αληθινού», επιβεβαιώνεται ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα Του. Και τέλος, όταν λέγεται «γεννηθέντα, ου ποιηθέντα», αυτό τονίζεται ακόμη πιο έντονα. Διότι ό,τι γεννιέται είναι της ίδιας ουσίας με τον γεννήτορα, ενώ ό,τι δημιουργείται είναι διαφορετικής ουσίας από τον δημιουργό του. Δείτε και κατανοήστε: το παιδί που γεννιέται είναι της ίδιας φύσεως με τον πατέρα του, ενώ το τσεκούρι είναι διαφορετικής φύσεως από τον σιδηρουργό που το έφτιαξε.
Αυτές είναι οι τέσσερις λέξεις με τις οποίες οι Άγιοι Πατέρες της Νίκαιας θέλησαν να καθορίσουν τη σχέση του Υιού του Θεού, του Χριστού, προς τον Πατέρα Του στην αιωνιότητα.
Και αυτές είναι οι δύο λέξεις με τις οποίες θέλησαν να καθορίσουν τη σχέση του Υιού του Θεού προς τα δημιουργήματα.
Πρώτη λέξη: Ἀγέννητον/ἀκτίστον (Μη δημιουργηθέντα).
Ο ουρανός και η γη και όλα όσα είναι ορατά και αόρατα, όλα όσα βρίσκονται έξω από την ύπαρξη του Θεού, του Ενός και Ζώντος — όλα αυτά είναι δημιουργημένα. Μόνο ο Δημιουργός είναι αδημιούργητος. Και όπως ο Πατέρας είναι αδημιούργητος, έτσι και ο Υιός είναι αδημιούργητος. Είναι γεννημένος, αλλά δεν είναι δημιουργημένος. Από την αρχή είναι ενεργών, όχι έργο· αίτιος της δημιουργίας, όχι κτίσμα. Συναιώνιος με τον Πατέρα, της ίδιας ουσίας με τον Πατέρα. Με τον Άλφα και το Ωμέγα, είναι και Αυτός Άλφα και Ωμέγα. Με τον Άναρχο — άναρχος. Εκτός χρόνου, εκτός χώρου, αιώνιος, αθάνατος. Η ύπαρξή Του είναι αχώριστη από την ύπαρξη του Πατέρα: το φως και η δόξα Του αχώριστα από το Φως και τη δόξα του Πατέρα. Η δύναμη του Πατέρα είναι και δική Του δύναμη. Δεν είναι λοιπόν φανερό ότι ο Υιός του Υψίστου δεν είναι δημιουργημένος; Διότι πώς θα μπορούσε να είναι δημιουργημένος Αυτός που υπάρχει αιώνια; Και από ποιον θα δημιουργούνταν Αυτός που είναι συναιώνιος με τον Πατέρα;
Όπως, χριστοφόροι, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για τον ήλιο χωρίς φως ούτε για την πηγή χωρίς νερό, έτσι δεν μπορούμε να μιλήσουμε για τον Πατέρα χωρίς τον Υιό ούτε για τον Υιό χωρίς τον Πατέρα. Γι’ αυτό λέγεται ότι ο Σωτήρας σας δεν είναι δημιουργημένος. Διότι αν ήταν δημιουργημένος, και Αυτός — όπως πολλοί από τα δημιουργήματα — θα χρειαζόταν Σωτήρα. Αν ήταν δημιουργημένος, δεν θα ήταν Υιός αλλά ένας από τους υιοθετημένους. Αληθινά, είναι Υιός και όχι υιοθετημένος. Αν και Αυτός ήταν μόνο υιοθετημένος, τότε ο Ύψιστος δεν θα είχε Υιό γεννημένο. Τότε ο Ύψιστος δεν θα μπορούσε να ονομάζεται Πατέρας. Τότε δεν θα υπήρχε αιώνια πατρότητα. Δεν θα υπήρχε ούτε αιώνια αγάπη. Δεν θα υπήρχε ούτε αιώνια πατρότητα ούτε αιώνια υιότητα — οι δύο στύλοι της αιώνιας αγάπης. Αλλά ας χαίρονται οι καρδιές σας, παιδιά του Θεού, γιατί υπάρχει και πατρότητα και υιότητα και — αγάπη. Ας σας φωτίσουν οι ακτίνες της αιώνιας αγάπης.
Δεύτερη λέξη: Δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο.
Όλα τα δημιουργημένα ήρθαν στην ύπαρξη μέσω Αυτού. Όπως είναι γραμμένο για τον Λόγο του Θεού: «Πάντα δι’ Αυτού εγένετο, και χωρίς Αυτόν δεν έγινε τίποτε από όσα έγιναν» (Ιω. 1, 3). Ο Μονογενής Υιός του Θεού, λοιπόν, όχι μόνο δεν είναι δημιουργημένος, αλλά είναι ο Δημιουργός. Δι’ Αυτού έγιναν τα πάντα και χωρίς Αυτόν δεν έγινε τίποτε από όσα έγιναν. Ό,τι δημιουργήθηκε στον ουρανό και στη γη είναι έργο του Υιού όσο και του Πατέρα· και ό,τι υπάρχει βρίσκεται υπό την εξουσία του Υιού όπως και του Πατέρα.
Έτσι οι Άγιοι Πατέρες μας εξέφρασαν το Ανεκλάλητο. Έτσι έθεσαν σε λόγια την πίστη τους και τη δική σας, στηριζόμενοι τόσο στην γραπτή αποκάλυψη του Κυρίου Ιησού Χριστού όσο και στην άγραφη αποκάλυψη του Αγίου Πνεύματος. Να γνωρίζετε όμως ότι Εκείνος που δεν χωρά σε ολόκληρο το σύμπαν, δεν μπορεί να χωρέσει ούτε σε ανθρώπινα λόγια.
Όλα όσα ειπώθηκαν μέχρι τώρα για Αυτόν, χριστοφόροι, αφορούν τον Θεό τον Ύψιστο στην αιωνιότητα, μέσα στον εαυτό Του, έξω από τη δημιουργία και πέρα από τα δημιουργήματα. Μιλήσαμε για τον αιώνια μυστικό Πατέρα και τον μη φανερωμένο Υιό· για το αιώνιο Είναι, που είναι Πατέρας και Υιός για τον εαυτό Του και δεν έχει ανάγκη τίποτε έξω από Αυτό. Μιλήσαμε για το θαύμα της Ύπαρξης, χωρίς μεταβολή, χωρίς γήρανση και χωρίς θάνατο· για την άσβεστη θεία Φλόγα, από την οποία εξαρτάται κάθε άλλο φως, ορατό και αόρατο.
Και όσα τώρα ακολουθούν είναι περιγραφή του Θεού Δημιουργού, που κατέρχεται στον χρόνο, στον χώρο, στους περιορισμούς, ανάμεσα στα δημιουργήματά Του. Όπως μια μητέρα σκύβει και γέρνει πάνω από το παιδί που κλαίει στην κούνια, έτσι μοιάζει η κάθοδος του Δημιουργού ανάμεσα στους ανθρώπους, σε αυτή την κοιλάδα των δακρύων.
Αυτή είναι η πίστη των στοχαστικών και προσευχητικών ψυχών. Αυτή δύσκολα την δέχονται οι αισθησιακοί και όσοι είναι σκεπασμένοι με τη σκόνη. Οι στοχαστικοί άνθρωποι αντιλαμβάνονται τα όρια του ανθρώπινου νου, μπροστά σε ολοένα νέες και υψηλότερες «οροσειρές» μυστηρίων που αναδύονται η μία μετά την άλλη. Μόλις με κόπο ανέβουν σε μία από αυτές τις κορυφές και μόλις προλάβουν να ανασάνουν και να χαρούν, μπροστά στα μάτια τους εμφανίζεται άλλη, υψηλότερη κορυφή. Και έτσι συνεχίζεται, από γενιά σε γενιά.
Βλέπουν και κατανοούν ότι κανένα μυστήριο που αποκαλύφθηκε δεν είναι ο Μεσσίας, αλλά πρόδρομος — πρόδρομος νέων μυστηρίων. Ό,τι νέο αποκαλύπτεται και γνωρίζεται δεν είναι η ίδια η αποκάλυψη, αλλά ένα πέπλο που κρύβει ακόμη περισσότερα θαύματα, χωρίς όνομα, χωρίς αριθμό, χωρίς τέλος. Γι’ αυτό υψώνουν με προσευχή τον νου τους προς τον Ύψιστο και δέχονται με όλη τους την καρδιά την αποκάλυψη που Εκείνος, από αγάπη και σοφία, ευδόκησε να φανερώσει στο ανθρώπινο γένος σχετικά με τα έσχατα και ύψιστα μυστήρια. Τη δέχονται με χαρά και τη διακηρύσσουν με τόλμη.
Τι μπορούν να περιμένουν από τον άνθρωπο; Και τι μπορούν να τους πουν οι υιοί των ανθρώπων, που μαζί τους πορεύονται, για τα θεία μυστήρια, τα άυλα, τα αόρατα, τα απρόσιτα, που βρίσκονται πέρα από αναρίθμητες «οροσειρές» φυσικών μυστηρίων; Τι μπορούν να ακούσουν από τους αισθησιακούς και τους σκεπασμένους με τη σκόνη; Τίποτε που δεν έχουν ήδη ακούσει — και απορρίψει. Γι’ αυτό είναι τόσο πολύτιμος γι’ αυτούς ο Μεσσίας, ο Ένας, ο Αληθινός, που ως προσωπικός μάρτυρας ήλθε από το βασίλειο των έσχατων μυστηρίων και τους φανέρωσε όσα μπορεί να δεχθεί και να βαστάξει η ανθρώπινη ψυχή πάνω στη γη.
Αυτή είναι η πίστη σας, χριστοφόροι, η πίστη των προγόνων σας, των στοχαστικών και προσευχητικών. Είθε να είναι και η πίστη των παιδιών σας, από γενιά σε γενιά, μέχρι το τέλος του δρόμου. Πράγματι, αυτή είναι η πίστη των αληθινά μορφωμένων ανθρώπων, εκείνων που φέρουν μέσα τους την εικόνα του Θεού. Κατά την Ημέρα της Κρίσεως του Θεού θα σταθούν και θα δικαιωθούν με την πίστη, την καθαρότητα και τα καλά τους έργα. Και θα ονομαστούν μακάριοι.
ΦΩΣ. ΑΛΗΘΕΙΑ. ΛΟΓΟΣ.
Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς
…ΦΩΣ ΕΚ ΦΩΤΟΣ· ΘΕΟΝ ΑΛΗΘΙΝΟΝ ΕΚ ΘΕΟΥ ΑΛΗΘΙΝΟΥ· ΓΕΝΝΗΘΕΝΤΑ, ΟΥ ΠΟΙΗΘΕΝΤΑ,
ΟΜΟΟΥΣΙΟΝ ΤΩ ΠΑΤΡΙ· ΔΙ’ ΟΥ ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΕΓΕΝΕΤΟ.
Και ο προφήτης και ο οραματιστής, στρέφοντας το βλέμμα τους προς την αιωνιότητα, είδαν αυτό — χωρίς ήλιο και σελήνη και άστρα, αλλά με ένα φως άρρητο, που διαπερνά τα πάντα και φωτίζει τα πάντα (Ησ. 60, 19· Αποκ. 21, 23). Γνωρίζετε, μορφωμένοι, ποιο είναι αυτό το φως; Μαντεύετε: είναι το αιώνιο Φως από το πρόσωπο του Υψίστου. Είναι το φως του αιώνιου Πατέρα, και το Φως του αιώνιου Υιού, και το Φως του αιώνιου Αγίου Πνεύματος — ένα Φως, μία Θεότητα, μία Ωραιότητα.
Οι άγιοι Πατέρες της Νίκαιας, φωτισμένοι από εκείνο το Φως του άλλου κόσμου, εξέφρασαν τη σχέση του Κυρίου Χριστού προς τον ουράνιο Πατέρα και τη σχέση Του προς τα δημιουργήματα με τις εξής έξι λέξεις. Με τέσσερις λέξεις εξέφρασαν την πρώτη σχέση και με δύο τη δεύτερη.
Πρώτη λέξη: Φως εκ Φωτός.
Ειπώθηκε από τον μεγάλο μύστη: «Ο Θεός είναι Φως και σκοτία εν Αυτώ ουκ έστιν ουδεμία» (Α΄ Ιω. 1, 5). Αν ο Πατέρας είναι Φως, τι μπορεί να είναι ο Υιός παρά Φως; Εφόσον ο αιώνιος Πατέρας είναι Φως, και ο Υιός Του είναι Φως. Η μαρτυρία του Υιού για τον εαυτό Του λέει: «Εγώ ειμί το φως του κόσμου» (Ιω. 8, 12). Μακάριοι εσείς αν μπορείτε να ονομάσετε τον εαυτό σας έστω φωτισμένο από αυτό το Φως!
Δεύτερη λέξη: Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού.
Κάποτε τόλμησε ο απόστολος Φίλιππος να πει στον Κύριο: «Κύριε, δείξον ημίν τον Πατέρα και αρκεί ημίν». Και ο αγαθός Κύριος του απάντησε: «Ο εωρακώς εμέ εώρακε τον Πατέρα». Και πρόσθεσε: «Πιστεύετε μοι ότι εγώ εν τω Πατρί και ο Πατήρ εν εμοί» (Ιω. 14, 8–11· πρβλ. 12, 45). Και πάλι είπε: «Πάντα όσα έχει ο Πατήρ εμά εστιν» (16, 15). Και πάλι: «Εγώ και ο Πατήρ εν εσμέν» (10, 30).
Αυτό συνέβη τότε που οι Ιουδαίοι σήκωσαν πέτρες για να Τον λιθοβολήσουν, διότι — όπως οι ίδιοι είπαν — «σύ, άνθρωπος ων, ποιείς σεαυτόν Θεόν» (10, 33). Τόσο μπορούσαν να δουν, τυφλωμένοι από την αμαρτία, και έτσι μιλούσαν. Στον Χριστό — ή καλύτερα επάνω στον Χριστό — έβλεπαν μόνο το ανθρώπινο σώμα· αλλά αυτό που βρισκόταν πίσω από το πέπλο της σάρκας, πίσω από την πορφύρα του αίματος και της σάρκας, ήταν κρυμμένο από τα μάτια τους.
Ιδού: ένα απλό χάλκινο σύρμα στη γη και ένα σύρμα που μεταφέρει ηλεκτρισμό, σκέψη και φωνή φαίνονται ίδια σε μάτια χωρίς γνώση και εμπειρία. Ένα κάλυμμα βρισκόταν επάνω στην πνευματική τους όραση, ώστε βλέποντας να μη μπορούν να διακρίνουν τη θεία ουσία μέσα στην ανθρώπινη ουσία.
Αυτά μπορούσαν να τα δουν οι βαπτισμένοι, οι καθαρμένοι και οι αγιασμένοι. Τα είδαν οι άγιοι απόστολοι και όλοι οι πνευματικοί άνθρωποι μέσα στους πολλούς αιώνες, καθώς και οι Άγιοι Πατέρες της Νίκαιας. «Ο Θεός ήτο εν Χριστώ», μαρτυρεί ο απόστολος Παύλος (Β΄ Κορ. 5, 19). Αυτό είναι αποκάλυψη του Θεού. Αλλά ότι ο Γεννημένος από τον Θεό είναι «Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού», δεν είναι άραγε φανερό και από την έννοια του γεννήτορα και του γεννημένου σε όλα τα βασίλεια της ζωής; Ο αληθινός Θεός μπορούσε να γεννήσει μόνο αληθινό Θεό.
Τρίτη λέξη: Γεννηθέντα.
Δηλαδή: ο Υιός του Θεού γεννημένος από τον Θεό. Φως γεννημένο από Φως, Αλήθεια από Αλήθεια, Ζωή από Ζωή, δόξα από Δόξα, Θεός αληθινός από Θεό αληθινό. Ο ανθρώπινος νους κατανοεί κάπως τη γέννηση σώματος από σώμα, αλλά δύσκολα κατανοεί τη γέννηση πνεύματος από πνεύμα. Και ο Θεός είναι Πνεύμα. Η σωματική γέννηση, μορφωμένοι, είναι μόνο σκιά ή σύμβολο της πνευματικής γέννησης. Αρκεί σε εσάς, χριστοφόροι, ότι γνωρίζετε πως ο Μεσσίας και Σωτήρας σας δεν είναι θάνατος από θάνατο, ούτε σκοτάδι από σκοτάδι, ούτε φθορά από φθορά, ούτε αδυναμία από αδυναμία, αλλά Φως από Φως, Θεός αληθινός γεννημένος από Θεό αληθινό. Και το πώς γεννήθηκε στην αιωνιότητα θα σας αποκαλυφθεί — αν χρειαστεί — στην αιωνιότητα. Ναι, θα σας αποκαλυφθεί όταν εξέλθετε από αυτόν τον κόσμο και η πύλη κλείσει πίσω σας.
Σας έχει ήδη ειπωθεί ότι ο Μεσσίας σας είναι ο Μονογενής Υιός του Θεού, ο μόνος γεννημένος από τον Θεό· και είναι χαρά να το ακούτε ξανά: ότι είναι γεννημένος. Διότι η γέννηση σημαίνει αγάπη. Σας έχει ειπωθεί ότι είναι ο μόνος εκ φύσεως γεννημένος από τον Θεό, ο Ύψιστος από τον Ύψιστο, γεννημένος προ πάντων των αιώνων από τον Πανύψιστο. Και τώρα η γέννησή Του διακρίνεται και ξεχωρίζει από τη δημιουργία. Είναι γεννημένος, αλλά δεν είναι δημιουργημένος. Μπορεί να μοιάζει με τα δημιουργήματα, αλλά δεν είναι δημιούργημα.
Τέταρτη λέξη: Ομοούσιον τω Πατρί, δηλαδή: της ίδιας ουσίας με τον Πατέρα. Δεν γίνεται αυτό κατανοητό από μόνο του μετά από όλα όσα ειπώθηκαν; Διότι όταν λέγεται ότι είναι Υιός του Πατέρα, δηλώνεται ήδη ότι είναι της ίδιας ουσίας και φύσεως με τον Πατέρα. Και όταν λέγεται «Φως εκ Φωτός», δηλώνεται ότι το γεννημένο Φως είναι ίσο κατά ουσία με το γεννών Φως. Και όταν λέγεται «Θεόν αληθινόν εκ Θεού αληθινού», επιβεβαιώνεται ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα Του. Και τέλος, όταν λέγεται «γεννηθέντα, ου ποιηθέντα», αυτό τονίζεται ακόμη πιο έντονα. Διότι ό,τι γεννιέται είναι της ίδιας ουσίας με τον γεννήτορα, ενώ ό,τι δημιουργείται είναι διαφορετικής ουσίας από τον δημιουργό του. Δείτε και κατανοήστε: το παιδί που γεννιέται είναι της ίδιας φύσεως με τον πατέρα του, ενώ το τσεκούρι είναι διαφορετικής φύσεως από τον σιδηρουργό που το έφτιαξε.
Αυτές είναι οι τέσσερις λέξεις με τις οποίες οι Άγιοι Πατέρες της Νίκαιας θέλησαν να καθορίσουν τη σχέση του Υιού του Θεού, του Χριστού, προς τον Πατέρα Του στην αιωνιότητα.
Και αυτές είναι οι δύο λέξεις με τις οποίες θέλησαν να καθορίσουν τη σχέση του Υιού του Θεού προς τα δημιουργήματα.
Πρώτη λέξη: Ἀγέννητον/ἀκτίστον (Μη δημιουργηθέντα).
Ο ουρανός και η γη και όλα όσα είναι ορατά και αόρατα, όλα όσα βρίσκονται έξω από την ύπαρξη του Θεού, του Ενός και Ζώντος — όλα αυτά είναι δημιουργημένα. Μόνο ο Δημιουργός είναι αδημιούργητος. Και όπως ο Πατέρας είναι αδημιούργητος, έτσι και ο Υιός είναι αδημιούργητος. Είναι γεννημένος, αλλά δεν είναι δημιουργημένος. Από την αρχή είναι ενεργών, όχι έργο· αίτιος της δημιουργίας, όχι κτίσμα. Συναιώνιος με τον Πατέρα, της ίδιας ουσίας με τον Πατέρα. Με τον Άλφα και το Ωμέγα, είναι και Αυτός Άλφα και Ωμέγα. Με τον Άναρχο — άναρχος. Εκτός χρόνου, εκτός χώρου, αιώνιος, αθάνατος. Η ύπαρξή Του είναι αχώριστη από την ύπαρξη του Πατέρα: το φως και η δόξα Του αχώριστα από το Φως και τη δόξα του Πατέρα. Η δύναμη του Πατέρα είναι και δική Του δύναμη. Δεν είναι λοιπόν φανερό ότι ο Υιός του Υψίστου δεν είναι δημιουργημένος; Διότι πώς θα μπορούσε να είναι δημιουργημένος Αυτός που υπάρχει αιώνια; Και από ποιον θα δημιουργούνταν Αυτός που είναι συναιώνιος με τον Πατέρα;
Όπως, χριστοφόροι, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για τον ήλιο χωρίς φως ούτε για την πηγή χωρίς νερό, έτσι δεν μπορούμε να μιλήσουμε για τον Πατέρα χωρίς τον Υιό ούτε για τον Υιό χωρίς τον Πατέρα. Γι’ αυτό λέγεται ότι ο Σωτήρας σας δεν είναι δημιουργημένος. Διότι αν ήταν δημιουργημένος, και Αυτός — όπως πολλοί από τα δημιουργήματα — θα χρειαζόταν Σωτήρα. Αν ήταν δημιουργημένος, δεν θα ήταν Υιός αλλά ένας από τους υιοθετημένους. Αληθινά, είναι Υιός και όχι υιοθετημένος. Αν και Αυτός ήταν μόνο υιοθετημένος, τότε ο Ύψιστος δεν θα είχε Υιό γεννημένο. Τότε ο Ύψιστος δεν θα μπορούσε να ονομάζεται Πατέρας. Τότε δεν θα υπήρχε αιώνια πατρότητα. Δεν θα υπήρχε ούτε αιώνια αγάπη. Δεν θα υπήρχε ούτε αιώνια πατρότητα ούτε αιώνια υιότητα — οι δύο στύλοι της αιώνιας αγάπης. Αλλά ας χαίρονται οι καρδιές σας, παιδιά του Θεού, γιατί υπάρχει και πατρότητα και υιότητα και — αγάπη. Ας σας φωτίσουν οι ακτίνες της αιώνιας αγάπης.
Δεύτερη λέξη: Δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο.
Όλα τα δημιουργημένα ήρθαν στην ύπαρξη μέσω Αυτού. Όπως είναι γραμμένο για τον Λόγο του Θεού: «Πάντα δι’ Αυτού εγένετο, και χωρίς Αυτόν δεν έγινε τίποτε από όσα έγιναν» (Ιω. 1, 3). Ο Μονογενής Υιός του Θεού, λοιπόν, όχι μόνο δεν είναι δημιουργημένος, αλλά είναι ο Δημιουργός. Δι’ Αυτού έγιναν τα πάντα και χωρίς Αυτόν δεν έγινε τίποτε από όσα έγιναν. Ό,τι δημιουργήθηκε στον ουρανό και στη γη είναι έργο του Υιού όσο και του Πατέρα· και ό,τι υπάρχει βρίσκεται υπό την εξουσία του Υιού όπως και του Πατέρα.
Έτσι οι Άγιοι Πατέρες μας εξέφρασαν το Ανεκλάλητο. Έτσι έθεσαν σε λόγια την πίστη τους και τη δική σας, στηριζόμενοι τόσο στην γραπτή αποκάλυψη του Κυρίου Ιησού Χριστού όσο και στην άγραφη αποκάλυψη του Αγίου Πνεύματος. Να γνωρίζετε όμως ότι Εκείνος που δεν χωρά σε ολόκληρο το σύμπαν, δεν μπορεί να χωρέσει ούτε σε ανθρώπινα λόγια.
Όλα όσα ειπώθηκαν μέχρι τώρα για Αυτόν, χριστοφόροι, αφορούν τον Θεό τον Ύψιστο στην αιωνιότητα, μέσα στον εαυτό Του, έξω από τη δημιουργία και πέρα από τα δημιουργήματα. Μιλήσαμε για τον αιώνια μυστικό Πατέρα και τον μη φανερωμένο Υιό· για το αιώνιο Είναι, που είναι Πατέρας και Υιός για τον εαυτό Του και δεν έχει ανάγκη τίποτε έξω από Αυτό. Μιλήσαμε για το θαύμα της Ύπαρξης, χωρίς μεταβολή, χωρίς γήρανση και χωρίς θάνατο· για την άσβεστη θεία Φλόγα, από την οποία εξαρτάται κάθε άλλο φως, ορατό και αόρατο.
Και όσα τώρα ακολουθούν είναι περιγραφή του Θεού Δημιουργού, που κατέρχεται στον χρόνο, στον χώρο, στους περιορισμούς, ανάμεσα στα δημιουργήματά Του. Όπως μια μητέρα σκύβει και γέρνει πάνω από το παιδί που κλαίει στην κούνια, έτσι μοιάζει η κάθοδος του Δημιουργού ανάμεσα στους ανθρώπους, σε αυτή την κοιλάδα των δακρύων.
Αυτή είναι η πίστη των στοχαστικών και προσευχητικών ψυχών. Αυτή δύσκολα την δέχονται οι αισθησιακοί και όσοι είναι σκεπασμένοι με τη σκόνη. Οι στοχαστικοί άνθρωποι αντιλαμβάνονται τα όρια του ανθρώπινου νου, μπροστά σε ολοένα νέες και υψηλότερες «οροσειρές» μυστηρίων που αναδύονται η μία μετά την άλλη. Μόλις με κόπο ανέβουν σε μία από αυτές τις κορυφές και μόλις προλάβουν να ανασάνουν και να χαρούν, μπροστά στα μάτια τους εμφανίζεται άλλη, υψηλότερη κορυφή. Και έτσι συνεχίζεται, από γενιά σε γενιά.
Βλέπουν και κατανοούν ότι κανένα μυστήριο που αποκαλύφθηκε δεν είναι ο Μεσσίας, αλλά πρόδρομος — πρόδρομος νέων μυστηρίων. Ό,τι νέο αποκαλύπτεται και γνωρίζεται δεν είναι η ίδια η αποκάλυψη, αλλά ένα πέπλο που κρύβει ακόμη περισσότερα θαύματα, χωρίς όνομα, χωρίς αριθμό, χωρίς τέλος. Γι’ αυτό υψώνουν με προσευχή τον νου τους προς τον Ύψιστο και δέχονται με όλη τους την καρδιά την αποκάλυψη που Εκείνος, από αγάπη και σοφία, ευδόκησε να φανερώσει στο ανθρώπινο γένος σχετικά με τα έσχατα και ύψιστα μυστήρια. Τη δέχονται με χαρά και τη διακηρύσσουν με τόλμη.
Τι μπορούν να περιμένουν από τον άνθρωπο; Και τι μπορούν να τους πουν οι υιοί των ανθρώπων, που μαζί τους πορεύονται, για τα θεία μυστήρια, τα άυλα, τα αόρατα, τα απρόσιτα, που βρίσκονται πέρα από αναρίθμητες «οροσειρές» φυσικών μυστηρίων; Τι μπορούν να ακούσουν από τους αισθησιακούς και τους σκεπασμένους με τη σκόνη; Τίποτε που δεν έχουν ήδη ακούσει — και απορρίψει. Γι’ αυτό είναι τόσο πολύτιμος γι’ αυτούς ο Μεσσίας, ο Ένας, ο Αληθινός, που ως προσωπικός μάρτυρας ήλθε από το βασίλειο των έσχατων μυστηρίων και τους φανέρωσε όσα μπορεί να δεχθεί και να βαστάξει η ανθρώπινη ψυχή πάνω στη γη.
Αυτή είναι η πίστη σας, χριστοφόροι, η πίστη των προγόνων σας, των στοχαστικών και προσευχητικών. Είθε να είναι και η πίστη των παιδιών σας, από γενιά σε γενιά, μέχρι το τέλος του δρόμου. Πράγματι, αυτή είναι η πίστη των αληθινά μορφωμένων ανθρώπων, εκείνων που φέρουν μέσα τους την εικόνα του Θεού. Κατά την Ημέρα της Κρίσεως του Θεού θα σταθούν και θα δικαιωθούν με την πίστη, την καθαρότητα και τα καλά τους έργα. Και θα ονομαστούν μακάριοι.
ΦΩΣ. ΑΛΗΘΕΙΑ. ΛΟΓΟΣ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου