Γνωρίζεις τον εαυτό σου; (26)

Συνέχεια από: Κυριακή 18 Ιανουαρίου 2026

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ Β

ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ π. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥ

Γνωρίζεις τον εαυτό σου;

Πανόραμα Θεσσαλονίκης, Γ΄ έκδοση

Κεφάλαιο Έ 9

Η ιδεατή εικόνα

Ἡ ἐξωτερίκευση τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας

Συνέπειες ἀπὸ τὸ χάσμα καί τή σύγκρουση

Με βάση αὐτὰ ποὺ ἔχουμε πεῖ μέχρι τώρα, καταλαβαίνουμε ὅτι δημιουργεῖται ἕνα ἀγεφύρωτο χάσμα μεταξύ τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας που φτιάχνει ὁ καθένας γιὰ τὸν ἑαυτό του καί τοῦ πραγματικοῦ ἑαυτοῦ του.

Φυσικά, φτιάχνει κανείς τὴν ἰδεατή εἰκόνα, γιὰ νὰ ἀποφύγει τίς συγκρούσεις που τον ταλαι-πωροῦν, ἀλλὰ ἔπειτα εἶναι ἀκόμη μεγαλύτερη ἡ σύγκρουση μεταξύ τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας καὶ τοῦ πραγματικοῦ ἑαυτοῦ του, καὶ ὁ ἄνθρωπος προσπα-θεῖ νὰ βρεῖ διάφορες λύσεις.

Καί ὅπως ἐξηγήσαμε τίς προηγούμενες Κυριακές, ὁ ἄνθρωπος πότε κάνει τοῦτο, πότε κάνει ἐκεῖνο, ἀλλά τελικά μπλέκει πιο πολύ. Καί ὅλο αὐτό συμβαίνει, γιατί συνδέεται πολύ μέ τήν ίδεα-τὴ εἰκόνα, πού εἶναι γι' αὐτόν τό πᾶν. Ἑπομένως, εἶναι σαν να καταστρέφει τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό του, ἂν θελήσει νὰ ἀποβάλει τὴν ἰδεατή εἰκόνα, καὶ γι' αὐτὸ δὲν τὸ κάνει. Ἔτσι, ἐξακολουθεῖ νὰ μένει ἡ Ιδεατή εἰκόνα καί νὰ ἔχει τὰ ἀποτελέσματα πού ἔχουμε πεῖ. Ἐν πάση περιπτώσει, καθώς ὑπάρχει ἡ ἰδεατή εἰκόνα, ἀλλὰ ὑπάρχει καί ὁ πραγματικός ἑαυτός μας, καί καθώς δημιουργείται χάσμα μεταξὺ τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας καὶ τοῦ πραγματικοῦ ἑαυτοῦ μας, καί συνεχίζει νὰ ὑπάρχει αὐτό το χάσμα καὶ ἑπομένως αὐτή ἡ σύγκρουση, δέν βρίσκει ὁ ἄνθρωπος ἡσυχία καί ἀνάπαυση· δέν μένει εὐχαρι στημένος, ἀλλά τρώγεται, τρόπον τινά, μὲ τὸν ἑαυτο του καὶ μὲ τοὺς ἄλλους.

Μιά ἀκόμη λύση στην ὁποία καταφεύγει ὁ ἄνθρωπος, καθώς ζεῖ αὐτή τη σύγκρουση μεταξύ τοῦ ἑαυτοῦ του, τοῦ πραγματικοῦ ἑαυτοῦ του, καί τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας, εἶναι ἡ ἐξωτερίκευση ή προβολή, κατά τούς ψυχολόγους.

Εἴχαμε πεῖ παλαιότερα ἀρκετά για την προβο-λή. Χρειάζεται τώρα να πούμε πάλι μερικά σε σχέση μέ τήν ἰδεατή εἰκόνα, σε σχέση με τη σύγκρου ση αὐτή πού δημιουργείται μεταξύ τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας καὶ τοῦ πραγματικοῦ ἑαυτοῦ μας.

Ὁ ἄνθρωπος, ὅσο καὶ ἄν φτιάξει μια ἰδεατή εἰκόνα μέσα του, ὅσο καὶ ἄν ταυτισθεῖ μὲ αὐτήν, δέν μπορεῖ νὰ ἀγνοήσει τον πραγματικό ἑαυτό του. Ὑπάρχει ὁ πραγματικός ἑαυτός του, αὐτός δηλαδή ὁ ὁποῖος ἔχει πάθη, ἐλαττώματα, ἐλλείψεις, ἀδυναμίες· ὁ ὁποῖος ἔχει ὅλο τὸ κακό μέσα του. Καί, ἐφόσον ὑπάρχει αὐτή ἡ πραγματικότητα, ἐκδηλώ-νεται. Ὅσο καὶ ἂν θέλει κανείς νὰ τὰ ἐξιδανικεύ-σει τα πράγματα, ὅσο καὶ ἄν θέλει να τα καμουφλάρει, ὑπάρχει ἡ πραγματικότητα αὐτή. Ὁπότε, θέλει δέν θέλει κανείς, θὰ εἶναι ἄθυμος, ταραγμένος θέλει δὲν θέλει, θα θυμώνει, θέλει δέν θέλει, ὅλο κάτι θὰ τοῦ φταίει. Ἐφόσον δὲν ἀποφασίζει νὰ πετάξει τὴν ἰδεατή εἰκόνα, καὶ ἀπό τήν ἄλλη πλευρά ὑπάρχει ὁ πραγματικός ἑαυτός του, το χάσμα ὑπάρχει μέσα του, ἡ σύγκρουση ὑπάρχει, ἡ ἄσχημη κατάσταση ὑπάρχει. Τι θα γίνει;

Ἀρχίζει λοιπόν κανείς, χωρίς νὰ τὸ πολυκαταλαβαίνει, νὰ ἐξωτερικεύει τὸν ἑαυτό του και να τον προβάλλει στούς ἄλλους. Δηλαδή, τα διάφορα ἐλαττώματά του ἤ τις διάφορες δύσκολες κατα-στάσεις πού ἔχει μέσα του, παύει νὰ τὰ βλέπει στόν ἑαυτό του ἢ νὰ ποῦμε καλύτερα- νὰ τὰ ἀποδίδει στον ἑαυτό του, καί ἀρχίζει να τα βλέπει, τρόπον τινά, στούς ἄλλους, πού εἶναι ἔξω ἀπό τόν ἑαυτό του. Τό ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ἀπομακρύνε-ται ἔτσι κανείς ἀπό τόν ἑαυτό του.

Λέγεται, μάλιστα, ὅτι το πράγμα φθάνει σε μια τέτοια κατάσταση, ὥστε πολλές φορές αὐτοί οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται -κάνουν συλλαλητήρια, στέλνουν τηλεγραφήματα, κάνουν διαδηλώσεις, γράφουν, μιλοῦν ἀπὸ τὰ ραδιόφωνα κτλ.- για τις μικρές χώρες που καταπιέζονται, τὰ κάνουν ὅλα αὐτά, γιατί ὑπάρχει ἀνάλογη κατάσταση μέσα τους. Δεδομένου ὅτι μὲ τὴν ἐξωτερίκευση, μὲ τὸ νὰ προβάλλει κανείς τὸν ἑαυτό του στοὺς ἄλλους, δέν προβάλλει ἁπλῶς ὁρισμένα ἐλαττώματα, δὲν ἐξωτερικεύει καὶ ἐπιρρίπτει ἐπάνω στὸν ἄλλο ἁπλῶς ὀρισμένα σφάλματα, ἀλλά, τρόπον τινά, προβάλλει ὅλο τὸ εἶναι του καὶ τὰ αἰσθήματά του.

Ἕνας ἄνθρωπος λοιπόν ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἐλεύθερος ἐσωτερικά, ἕνας ὁ ὁποῖος εἶναι δεμένος με διάφορα πάθη καί αἰσθάνεται ἕνα βάρος μέσα του και καταπιέζεται ἀπό αὐτό το βάρος, για να ξελαφρώσει λίγο, γιὰ νὰ ἀνακουφιστεῖ λίγο ἀπό αὐτὴ τὴν κατάσταση στην ὁποία βρίσκεται, έπιση-μαίνει, τρόπον τινά, κάτι ἀνάλογο πού ὑπάρχει στούς ἄλλους. Φθάνει, π.χ., κανείς στο σημεῖο, ἐνῶ εἶναι ὁ ἴδιος θυμωμένος με τον ἑαυτό του ή μέτοὺς ἄλλους, να νομίζει ὅτι οἱ ἄλλοι εἶναι θυμωμένοι μαζί του. Η ἀκόμη μπορεῖ νὰ φθάσει μέχρι τοῦ σημείου, ὅπως εἴπαμε, να διαμαρτύρεται τάχα για χώρες πού καταπιέζονται ἀπό ἄλλες χώρες.

Θύματα, χωρίς να το καταλαβαίνουμε

Ἡ ἄσχημη αὐτή κατάσταση μπορεῖ νὰ πάρει ἀκόμη μεγαλύτερες διαστάσεις, καὶ, ἐὰν δὲν προσέξει κανείς, θὰ εἶναι θύμα της. Δηλαδή μπορεί, π.χ. να φροντίζει κανείς γιὰ ἕναν φυλακισμένο, για ἕναν φτωχό, γιὰ ἕναν πεινασμένο, γιὰ τὸν ὁποιονδήποτε ἐνδεή, γιά ὅποιον τυχόν ἔχει ἀνάγκη. Καί ὄχι ἁπλῶς νὰ φροντίζει, ἀλλά καί νὰ μὴν ἔχει χρό νο να κοιμᾶται, ἐπειδή ἀσχολείται μὲ τὸ ἔργο αὐτό. Καί τὴν ὥρα τοῦ ὕπνου του ἀκόμη μπορεῖ νὰ τὴ διαθέτει καὶ νὰ κινεῖ γῆ καὶ οὐρανό και να περιά-γει γῆ καί θάλασσα γιὰ ἕνα τέτοιο ἔργο Καὶ εἶναι ἐνδεχόμενο νὰ τὰ κάνει ὅλα αὐτά, διότι βαθιά μέσα του εἶναι ἄρρωστος, διότι βαθιά μέσα του καταπιέζεται. Καθώς ἔχει τὴν ἰδεατή εἰκόνα καὶ εἶναι ταυτισμένος μὲ αὐτήν, καταπιέζεται ἀπὸ τὸν πραγματικό ἑαυτό του, ὁ ὁποῖος τὸν κάνει να αἰσθάνεται ὅτι εἶναι σε φυλακή, ὅτι εἶναι πεινασμένος, τὸν κάνει νὰ αἰσθάνεται ὅτι εἶναι ἐλεεινός, ὅτι βρίσκεται σὲ ὁποιαδήποτε ἀνάγκη. Ὁπότε, αὐτό τὸ ἐξωτερικεύει με το να φροντίζει ἀνθρώπους που πεινοῦν, πού εἶναι στη φυλακή κτλ. Χρειάζεται λοιπόν πάρα πολύ μεγάλη προσοχή. Το θέμα δέν εἶναι, ὅπως ἔχουμε πεῖ καὶ ἄλλες φορές, τι κάνει κανείς. Το θέμα εἶναι γιατί το κάνει.

Βέβαια, ὅταν κάνουμε ἕνα καλό, το καλό εἶναι καλό. Δεν παύει νὰ εἶναι καλό αὐτό καθ' ἑαυτό. Ὁ Θεός βέβαια γνωρίζει πόσο καλό εἶναι. Ἀλλὰ ἐμεῖς ὅμως οἱ ὁποῖοι κάνουμε αὐτό τό καλό, ὅταν δέν το κάνουμε με κίνητρο τήν ἀγάπη, τὴν ἀρετή, ὅταν δέν το κάνουμε ἀπό ἀλτρουϊσμό, ἂν θέλετε νὰ πῶ, καὶ γιὰ τὴ δόξα τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τὸ κάνουμε παρα-κινούμενοι ἀπό ἀρρωστημένα κίνητρα, ἀπό μιά ἀφύσικη ἐσωτερικὴ ἀνάγκη, τότε βρισκόμαστε σε πάρα πολύ άσχημη κατάσταση και εἴμαστε θύμα-τα, ἄσχετα ἂν ἡ κατάστασή μας αὐτή ἐκδηλώνεται τάχα ὡς ἀρετή. Στην πραγματικότητα εἴμαστε θύ-ματα μιᾶς ἀρρωστημένης καταστάσεως, μιᾶς συγ-κρούσεως ποὺ ὑπάρχει μεταξύ τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας καὶ τοῦ πραγματικοῦ ἑαυτοῦ μας,

Αὐτός εἶναι ὁ λόγος που οἱ πατέρες – οἱ ὁποῖοι τὰ ἤξεραν αὐτὰ καλύτερα ἀπὸ μᾶς- δὲν ἄφηναν κάποιον ἔτσι εὔκολα-εύκολα νὰ ἀρχίσει να κάνει ἕνα ἔργο πρὸς τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους –κάποιον βέβαια ὁ ὁποῖος θὰ τούς συμβουλευόταν, θὰ τοὺς ρωτοῦσε, θὰ ἤθελε την καθοδήγησή τους. Σύμφωνα μὲ τοὺς πατέρες, ὅπως το γνωρίζουμε καλά, το κύ ριο καί πρώτιστο για κάθε ψυχή εἶναι νά καθαρθεῖ, νὰ ταπεινωθεῖ, να γίνει πνευματέμφορος· να μάθει ἡ ψυχή νὰ ὑποτάσσεται στον Θεό, να μάθει νὰ ἀγαπᾶ πραγματικά τον Θεό καὶ τοὺς ἀνθρώπους, να μάθει νὰ ἐργάζεται για τη δόξα τοῦ Θεοῦ καὶ ὄχι νὰ ἐργάζεται καταναγκαστικῷ τῷ τρόπῳ, γιὰ νὰ ἐξυπηρετήσει μιά ἐσωτερική της ἀνάγκη.

Μερικοί ἄνθρωποι δέν μποροῦν, τρόπον τινά, νὰ ἡσυχάσουν, ἐὰν δὲν φροντίζουν για τους ἄλλους. Ἀλλὰ αὐτὸ τὸ «δέν μποροῦν νὰ ἡσυχάσουν» προέρχεται ἄραγε ἀπό πολλή ἁγιότητα, ἀπό πολλή ἀρετή, προέρχεται ἄραγε ἀπό πολλή ἀγάπη πού ἔχουν πρός τόν Θεό, προέρχεται ἄραγε ἀπὸ διάθεση να δοξαστεῖ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ; Ἡ μή πως εἶναι μια ἀνάγκη ἐσωτερική, για να τακτοποι ηθεῖ ἡ σύγκρουση πού ὑπάρχει μέσα τους και να ξεθυμάνει κάπως ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἑπομένως γίνεται χάριν τῆς ἀσθενείας, χάριν μιᾶς ἀδυναμίας, σε τελευταία ἀνάλυση γίνεται χάριν μιᾶς ἀμαρτωλῆς καταστάσεως;

Βλέπετε λοιπόν πόσα μπορεῖ ὁ παλαιός ἄνθρω-πος να φτιάξει μέσα μας, καὶ πόσο μπορεῖ νὰ εἴμαστε θύματά του καὶ νὰ μὴν το καταλαβαίνουμε. Αὐτὸς ἑπομένως ὁ ὁποῖος φθάνει σὲ ἕνα τέτοιο σημείο να κάνει αὐτὸ ποὺ ὀνομάσαμε έξωτε-ρίκευση ἢ προβολή- εἶναι φανερό ὅτι προσδιορίζει τὴν ὅλη ζωή του πάντοτε σε σχέση μὲ τοὺς ἄλλους.

Ἐπηρεάζεται, θα λέγαμε, ἡ ζωή του ἀπὸ τοὺς ἄλλους· καὶ ἡ ἐσωτερική γενικά στάση του καὶ ἡ ὅλη κίνησή του καὶ οἱ ὅλες ἐκδηλώσεις του έξαρτῶνται ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Μπορεῖ δηλαδή κανείς νὰ ἔχει καλή διάθεση, ἐὰν καὶ οἱ ἄλλοι ἔχουν καλή διάθεση μαζί του. Η μπορεῖ νὰ μὴν αἰσθάνεται καλά, ἀκριβῶς διότι δὲν αἰσθάνονται οἱ ἄλλοι καλά μαζί του. Μέχρι ἐκεῖ φθάνει το πράγμα.

Υπάρχουν πολλές τέτοιες ψυχές, οἱ ὁποῖες ἔχουν μέσα τους εἰρήνη, γαλήνη, χαρά, εὐτυχία, ἐνόσῳ οἱ ἄλλοι τούς χαμογελοῦν καὶ γενικά ἐνόσῳ οἱ ἄλλοι βρίσκονται σε μια καλή σχέση μαζί τους. Ὅταν τυχόν οἱ ἄλλοι τρίξουν τα δόντια, ὅταν κά νουν γκριμάτσα, καθώς εἶναι αὐτοί ποὺ εἶναι, τότε χαλάει καί το δικό τους τὸ κέφι, ἀναποδογυρίζει ὅλη ἡ ἐξωτερική εἰρήνη πού εἶχαν.

Αὐτὸ δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι χριστιανική ζωή. Αὐτό δέν μπορεῖ νὰ συμβαίνει σε ἕνα νορμάλ, σε ἕνα φυσιολογικό ἄνθρωπο. Αυτό συμβαίνει μόνο σε ἕναν ἄνθρωπο ὁ ὁποῖος, καθώς δέν εἶναι τακτοποιημένος ἐσωτερικά, προβάλλει ὅλες του τίς συγ κρούσεις καί ὅλη τὴν ἄσχημη κατάστασή του στοὺς ἄλλους, μὲ ἀποτέλεσμα να ἐξαρτᾶται ψυχολογικά ἀπὸ τοὺς ἄλλους.

Το ψυχολογικό κενό

Κάτι να προσθέσουμε ἀκόμη καὶ νὰ τελειώ-σουμε σήμερα ὡς πρὸς τὸ θέμα αὐτό. Ἡ ἐξωτερί κευση αὐτή, ἡ προβολή αὐτή φθάνει σε τέτοιο ση μεῖο, ὥστε, ὅταν παίρνει κανείς μια τέτοια στάση καὶ κάπως ἔτσι ἐκδηλώνεται, τόσο πολύ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τοὺς ἄλλους, που δημιουργείται, κατά κανόνα, ἕνα κενό μέσα στὸν ἄνθρωπο.

Ὅταν μιλάμε γιὰ ἐξωτερίκευση ή προβολή, ἐννοοῦμε, ὅπως εἴπαμε, ὅτι, αὐτό πού εἶναι κανείς μέσα του, τὸ ἀποθέτει, τὸ ἐναποθέτει στούς ἄλλους, τὸ ἀποδίδει στούς ἄλλους αὐτό τό κακό πού εἶναι μέσα του νομίζει ὅτι εἶναι στοὺς ἄλλους. Ἡ ἐξωτερίκευση λοιπόν αὐτή φθάνει σε τέτοιο ση-μεῖο, που δημιουργεῖται, κατά κανόνα, μέσα στον ἄνθρωπο ἕνα κενό. Καί το κενό αὐτό τις πιο πολ λές φορές ἐκδηλώνεται ὡς αἴσθημα κενού στομαχιοῦ, καὶ γι' αὐτό τρώει καί ξανατρώει κανείς, για να γεμίσει το στομάχι του. Να μην παραξενεύεστε, ὅταν διαπιστώνετε μερικές φορές ὅτι ἔχετε μια ἀδικαιολόγητη, ἄς πῶ ἔτσι, λαιμαργία.

Φροντίζει κανείς για τη σιλουέτα του, ἔχει καὶ βάρος, παρά ταῦτα ὅμως λίγο ἀπὸ δῶ τρώει, λίγο ἀπό κεῖ, λίγο ἀπὸ τὸ ἕνα, λίγο ἀπὸ τὸ ἄλλο, λέτε καὶ ὑπάρχει κάτι τὸ ὁποῖο εἶναι άδειανό μέσα του, και πρέπει να γεμίσει, γιὰ νὰ γίνεται ὁ ἄνθρωπος κάπως πιο νορμάλ, πιό φυσιολογικός, κάπως πιο ἀναπαυμένος καί γαλήνιος. Το κενό ποὺ ὑπάρχει μέσα του είναι πιο πολύ ψυχολογικό· δὲν εἶναι σω ματικό. Παρ' ὅλα αὐτά προσπαθεῖ κανείς αὐτό τό ψυχολογικό κενό νὰ τὸ γεμίσει με κάτι τέτοια

Ρίξτε μια ματιά καὶ θὰ δεῖτε πώς πάρα πολλές φορές τρώει κανείς ἄσκοπα πάρα πολλές φορές νιώθει κανείς σαν κάτι νὰ τοῦ λείπει καὶ γι' αὐτό θέλει να τρώει. Το ίδιο συμβαίνει γενικότερα, ὅταν κανείς ὅλο κάτι θέλει νὰ ἀκούσει, κάτι θέλει να μάθει, κάτι τάχα θέλει νὰ δεῖ. Εἶναι τὸ κενό γενικότερα τὸ ὁποῖο ὑπάρχει μέσα του, που τον κάνει ἔτσι νὰ ἐκδηλώνεται.

Ἀκόμη καί ὡς πρὸς τὸ θέμα τῶν χρημάτων μπορεῖ νὰ συμβεί κάτι τέτοιο. Πάρα πολλοί ἄνθρωποι δὲν ἔχουν δώσει, θα λέγαμε, την ψυχή τους στα πολλά χρήματα οὔτε θέλουν νὰ ἔχουν πολλά χρήματα για να ξοδεύουν καὶ νὰ γλεντοῦν. Ἄλλοι εἶναι οἱ γλεντζέδες, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἔχουν πολλά χρήματα να τα ξοδεύουν. Αὐτοί γιὰ τοὺς ὁποίους μιλοῦμε δὲν ἔχουν τέτοιες διαθέσεις. Παρά ταῦτα ὅμως ὑπάρχει μια τάση μέσα τους να πάρουν λίγα χρήματα ἀπό δῶ, λίγα ἀπό κεῖ, νὰ ἐξασφαλίσουν λίγα ἀπὸ δῶ, λίγα ἀπό κεῖ, γιὰ νὰ γεμίσουν ἕνα ψυχολογικό κενό πού ὑπάρχει μέσα τους. Καί νομίζουν ὅτι μὲ αὐτόν τον τρόπο θα γεμίσει.

Ὁ ἄνθρωπος ποὺ θὰ ἀρχίσει νὰ ἀναγεννᾶται, βλέπει μὲ ἄλλα μάτια

Για να τελειώσω για σήμερα πάνω σ' αὐτό το θέμα, νὰ πῶ τὸ ἑξῆς: Παρακαλῶ, ἄς προσέξουμε λίγο καλύτερα. Αὐτή ἡ ἰδεατή εἰκόνα μᾶς κάνει πάρα πολλές «δουλειές» καὶ μᾶς δημιουργεῖ ἄσχημες καταστάσεις.

Φυσικά, δὲν χωράει ἀμφιβολία ὅτι ὅλα αὐτά ξεκινοῦν καὶ καλλιεργοῦνται, τρέφονται, ὑπάρχουν καὶ παραμένουν, λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ ἄνθρωπος δέν ταπεινώνεται, δὲν ἀποφασίζει να παραδοθεῖ στὸν Θεὸ καὶ νὰ ἐμπιστευθεῖ ἐξ ὁλοκλήρου σ' ἐκεῖνον καὶ γι' αὐτὸ πιάνεται, ἁρπάζεται ἀπὸ τὴν ἰδεατή εἰκόνα.

Ἄλλος, ὅπως εἶπαμε, τή φτιάχνει πιο φουσκω μένη, ἄλλος τή φτιάχνει ἴσως λίγο κατώτερη. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, φτιάχνει κανείς κάτι το φανταστικό, ἀλλά δέν παύει ὅμως στην πραγματικότητα ὁ καθένας νὰ εἶναι στο βάθος αὐτό πού εἶναι εἴμαστε καὶ ἰσχυρογνώμονες καὶ ὑπερήφανοι καὶ νευρικοί, εἴμαστε και θυμώδεις καί φιλόδοξοι, εἴμαστε καί πονηροί.

Ὅσο κι ἄν δέν θέλει κανείς νὰ τὰ δεῖ αὐτά στον ἑαυτό του, λίγο πολύ τα βλέπει, ὁπότε δημι ουργεῖται ἡ φοβερή σύγκρουση μεταξύ ἰδεατῆς εἰκόνας καὶ αὐτῆς τῆς πραγματικότητος. Και τότε τί γίνεται; Τότε ὁ ἄνθρωπος ἀρχίζει αὐτά πού ἔχει ὁ ἴδιος νὰ τὰ βλέπει στούς ἄλλους. Ξέρετε, πόσα πράγματα ἀπό αὐτά πού βλέπουμε στοὺς ἄλλους, εἶναι μέσα μας;

Θὰ τὸ ἔχετε παρατηρήσει ὅλοι ὅτι, ὅταν ἔχου με μιά πνευματική εὐφορία μέσα μας, ὅταν κάπως ἔχει ἐπισκεφθεῖ ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ τὴν ψυχή μας, ὅταν κάπως βρίσκεται ἡ ὕπαρξή μας σε μια ταπει νή κατάσταση, σαν να βλέπουμε μὲ ἄλλα μάτια Ὄχι ἁπλῶς τὴ θάλασσα, τα βουνά, τα δένδρα, τα πουλιά, ἀλλά τούς ἴδιους ἀνθρώπους που μέχρι πρό τινος τούς μισούσαμε καὶ εἴχαμε μια διάθεση νὰ τοὺς ἐκδικηθοῦμε, γιατί νομίζαμε ὅτι εἶναι ἐχθροί μας καὶ ὅτι εἶναι ἕτοιμοι νὰ χυμήξουν ἐπάνω μας, τούς βλέπουμε τώρα μέσα ἀπό τή νέα κατάσταση πού ἔχει δημιουργηθεί μέσα μας καί ἐπομένως τούς βλέπουμε διαφορετικά.

Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ οἱ πατέρες λένε και θὰ τὸ ἔχετε ὑπ᾿ ὄψιν σας- ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὁ ταπεινός, ὁ μετανοημένος, ὁ ἄνθρωπος πού θά τον ἐπισκεφθεῖ ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ, αὐτός πού λίγο-λίγο θὰ ἀρχίσει να μπαίνει στον δρόμο τοῦ Θεοῦ καί θὰ ἀρχίσει λίγο-λίγο νὰ ἀναγεννᾶται, ὅλους τούς βλέπει ὡς ἁγίους, γιατί βλέπει πράγματι μὲ ἄλλα μάτια. Αὐτό συμβαίνει, διότι ὁ ἄνθρωπος αὐτός προβάλλει με την καλή τώρα ἔννοια- τον δικό του ἐσωτερικό κόσμο στούς ἄλλους.

Ἐνῶ, ἀντίθετα, ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος παρα-δέρνει μεταξύ τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας καί τοῦ πραγ-ματικοῦ ἑαυτοῦ του –καί εἶναι θύμα αὐτῆς τῆς κα ταστάσεως- προβάλλει συνεχῶς τὸν ἄσχημο ἑαυτό του στοὺς ἄλλους καί ὅλα τὰ δικά του ἐλαττώματα τὰ βλέπει στοὺς ἄλλους. Πῶς αὐτός μετά νὰ βρεῖ ἡσυχία καὶ πῶς νὰ ἔλθει σε καλή σχέση με τους ἄλλους, να συνεννοηθεῖ, νὰ συνεργασθεῖ καὶ νὰ κάνει κάτι; Ὅταν λέμε «μέ τούς ἄλλους», δέν ἐννοοῦμε μακρινούς ἀνθρώπους, ἄγνωστους ἀνθρώπους. Ἐννοοῦμε νὰ ἔχει καλή σχέση ἡ μάνα με το παιδί της, ὁ ἀδελφός μὲ τὴν ἀδελφή του καὶ τὸν ἀδελφό του, ὁ πατέρας με τα παιδιά του. Πόσες φορές ὅμως ὁ ἕνας τὰ φορτώνει στον ἄλλο!

Πόσο πιό εἰρηνική, πιο γαλήνια θὰ ἦταν ἡ ζωή μας, πόσο πιὸ ἀληθινή ζωή θὰ ἦταν, ἐὰν ἤμα-σταν κάπως ἀπαλλαγμένοι ἀπό τή σύγκρουση πού δημιουργείται μεταξύ τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας καὶ τοῦ πραγματικοῦ ἑαυτοῦ μας, ποὺ μᾶς κάνει νὰ ἐξωτε ρικεύουμε καὶ νὰ προβάλλουμε τὸν ἑαυτό μας –τά ἐλαττώματά μας καὶ ὅ,τι ἔχουμε μέσα μας- στούς ἄλλους. Ἐάν ἤμασταν ἀπαλλαγμένοι ἀπό αὐτή τή σύγκρουση, θὰ ἦταν ὄντως πολύ καλύτερη ή ζωή.

13-5-1972

Ἡ ἀλήθεια ἔρχεται μόνη της στὸν ἄνθρωπο δέν τή βρίσκει ὁ ἄνθρωπος.

Ἡ σωτηρία ἔρχεται μόνη της στὸν ἄνθρωπο δέν τή βρίσκει ὁ ἄνθρωπος.

Ὁ ἁγιασμός ἔρχεται μόνος του στὸν ἄνθρωπο.

Τον δίνει ὁ Θεός δὲν τὸν βρίσκει ὁ ἴδιος ὁ ἄνθρωπος.