Η ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΚΗ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΑΓ. ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΗ 1

Η ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΚΗ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΑΓ. ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΗ 1

ΠΡΕΣΒ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ
ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ
πού ὑποβλήθηκε στο Τμήμα Ποιμαντικῆς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ ᾿Αριστοτελείου Παν/μίου Θεσ/νίκης

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΚΕΦ: ΠΡΩΤΟ, ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ
Η ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΓ. ΜΑΞΙΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ
1) ῾Η εὐχαριστιολογία τοῦ ἀν. Μαξίμου καί μελετητές της
2) ῾Η "εὐχαριστιακή κοινωνία" και το "εὐχαριστιακό γίγνεσθαι" τῶν ὄντων
3) ῾Η ἀρεοπαγιτική κληρονομία τοῦ ἁγ. Μαξί μου καί ἡ ἀξιοποίησή της
4) ῾Η εὐχαριστιακή συγκεφαλαίωση τῆς Πρόνοιας καί τῆς Οἰκονομίας τοῦ θεοῦ
5) ῾Ο εὐχαριστιακός φωτισμός
6) Οἱ ὑπαρξιακές βαθμίδες τῆς εὐχαριστιακής ἐνσωματώσεως
7) Η εὐχαριστιακή προσωπολογία
8) ῾Η ἱερωσύνη ὡς "ὄργανο" τῆς Εὐχαριστίας
9) ῾Η ἀμφίδρομη έρμηνευτική συσχέτιση τῆς Ευχαριστιολογίας με την θεωρία τῶν λόγων τῶν ὄντων
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
ΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΩΝ ΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΤΟΥ
1) Περιγραφή μιᾶς "ὀντολογίας"
2) Εἶναι, εὖ εἶναι, ἀεί εἶναι. Οἱ ἔνδεκα τριάδες
3) Κατά φύσιν, παρά φύσιν. Η σύνδεση τῆς ὀντολογίας με την ἤθική: ή "έσωτερίκευση
τῆς ὀντολογίας"
4) Λόγοι Προνοίας καί λόγοι Κρίσεως: Τά ἄκτιστα ἐρείσματα τοῦ κατά φύσιν
5) Λόγος φύσεως τρόπος ὑπάρξεως. Το πρό σωπο στήν ὀντολογία τοῦ ἀγ, Μαξίμου
6) ῾Η θέση τῆς θεωρίας τῶν λόγων, τῶν ὄντων
στην ερμηνεία τῶν ἀκτίστων ἐνεργειών του Θεοδ.....
7) Η υπαρξιακή φανέρωση των λόγων των όντων
ὡς δυνάμεων τῆς ψυχῆς
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ
Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΟΝΤΩΝ ΔΙΑ ΤΩΝ ΛΟΓΩΝ ΤΟΥΣ
1) Τα ὀντολογικά θεμέλια του κοινωνείν.
2) Η Πρόνοια ὡς τὸ ἄκτιστο ἔρεισμα τοῦ κοινωνεῖν
3) ῾Ο Χριστός ὡς ὁ Μυσταγωγός τῆς (ἐσχατολογικῆς) κοινωνικῆς ἑνότητας
4) Η κοινωνία ὡς ἀγάπη. Η εὐχαριστιακή ἀγάπη
5) ῾Η άσκηση ὡς ύπαρξιακό θεμέλιο της κοινωνίας
6) Η κοσμολογική ενότητα
7) Το πρόσωπο ὡς ὁ τόπος καί ὁ τρόπος τῆς κοινωνίας τῶν ὄντων
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
ΤΟ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ ΤΩΝ ΟΝΤΩΝ ΔΙΑ ΤΩΝ ΛΟΓΩΝ ΤΟΥΣ
1) Η φιλοσοφία τῆς κινήσεως στόν ἀγ. Μάξιμο
2) θέληση καί κίνηση. Η προσωπική κίνηση καί ἡ προσευχή
3) ῾Η κίνηση ὡς ἔκσταση. Η εκστατική ἀγάπη
4) ῾Η ἐκστατική ἀγάπη ὡς ἐν κοινωνία γίγνε-σθαι
Το ευχαριστιακό γίγνεσθαι
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ПЕМПТО
Η ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΚΗ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΕΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ
1) ῾Η ἀρχέγονη φιλοσοφική ἀντιπαράθεση τοῦ εἶναι καί τοῦ γίγνεσθαι
2) ῾Η θεμελιωμένη στην Εὐχαριστία ταύτιση τοῦ εἶναι μέ τό κοινωνείν
3) ῾Η διά τῆς εὐχαριστιακῆς κοινωνίας εἰς σαγωγή τοῦ γίγνεσθαι στο εἶναι; ῾Η εὐ-χαριστιακή ὀντολογία τοῦ ἐν κοινωνία γίγνεσθαι
ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΟΣ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

῾Η θεία Εὐχαριστία εἶναι ἡ χαρά τῆς ᾿Εκκλησίας καί ἡ δόξα της. Εἶναι ή χαρά της διότι εἶναι ἡ ζωή της, εἶναι ἡ δόξα της, διότι είναι το "περισσόν" τῆς ζωῆς αὐτῆς, τὸ ἀνέκλειπτό της, ή συνεχής εἰσαγωγή της στην Λειτουργία τῶν ἐσχάτων· ἡ ἴδια ἡ ᾿Εκκλησία στην βαθιά οὐσία της εἶναι ἡ Λειτουργία που σώζει το κτιστό κινώντας το πρός τὰ ἔσχατα τῆς ἐν Χριστῷ ἀφθαρσίας. ῾Η εὐχαριστιακή εμπειρία ὑπῆρξε λοιπόν ἡ πρώτη αυτοσυνειδησία τῆς ᾿Εκκλησίας καί ἡ βαθύτατη βιωματική της ἀπάντηση στό ἐρώτημα που πάντοτε τίθεται ὅταν ὁ θαυμασμός γιά τήν ἀλήθεια τοῦ εἶναι λαβαίνει μορφή λογικῆς ἀπορίας: ή θεία Εὐχαριστία θεωρήθηκε ὡς ὁ πνευματικός (καί ὑλικός) τόπος, ὅπου τὰ ὄντα εἶναι ὄντως, και τοῦτο ἤδη ἀπό τήν ἐποχὴ τοῦ ἁγίου ᾿Ιγνατίου τοῦ θεοφόρου καί τοῦ ἁγίου Εἰρηναίου. Είναι φυσικά έντελῶς ἄστοχο να μιλήσουμε γιά κάποιου είδους "έξελληνισμό". Η οἰκουμενική ἀξία ἁπλῶς τοῦ ὀντολογικοῦ ἐρωτήματος, πληρώθηκε μέ τήν οἰκουμενικῆς ἀξίας νέα ἀπάντησή του. Καί ἡ ἀπάντηση αὐτή εἶναι μιά ύπερ-οντολογία ἐκτός - τοῦ κτιστοῦ μιά ἐσχατολογική δηλαδή ὀντολογία, που θέλει το εἶναι γεγονός προσωπικῆς κοινωνίας καί ζωῆς. ῾Η ένδοκτισιακή ἀρχαιοελληνική όντολογία, δέν μπορεῖ να συλλάβει την καρδιά τῆς ἐκκλησιαστικής ἐμπειρίας: την προσωπική κοινωνία τοῦ ἀκτί-στου με το κτιστό, ἡ ὁποία θραύει τήν ἀπολίθωση τοῦ γεγονότος τοῦ εἶναι στίς ἰδιοφυείς φλυαρίες τῶν λογι-κῶν κατηγοριών, ταυτίζοντάς το μέ τήν ἄφθαρτη καί ἀ-περίσταλτη ζωή πού προχέει ή κοινωνία τοῦ Σώματος και τοῦ Αἵματος, σε κάθε εὐχαριστιακή ἐνσάρκωση τοῦ θεοῦ Λόγου. Καί διδάσκει τήν ὑπερφυῆ ἀγαπητική κοινωνικό-τητα τοῦ Τριαδικού πρωτοτύπου τῆς ζωῆς αὐτῆς, ἀργότε-ρα, μέ τούς Καππαδόκες Πατέρες, ὁπότε ἐμφανίστηκε καί ή κεφαλαιώδης ἀνάπτυξη τοῦ νέου αὐτοῦ τρόπου ὑπάρξεως ποὺ εἶναι τὸ ἐκκλησιαστικῶς ὑπάρχειν, ὅταν μέ τήν ταύ-τιση ὑποστάσεως καί προσώπου, προσδόθηκε ἀπόλυτη όντολογική προτεραιότητα στον "τρόπο" ἀκριβῶς τῆς ὑπάρ-ξεως, ὁ ὁποῖος μποροῦσε νά μεταβληθεί, θεώνοντας την κτιστή φύση: τό πρόσωπο.

῾Ο Μάξιμος ὁ ῾Ομολογητής εἶναι ἕνας συγγραφέας και στοχαστής μεγαλοφυής καὶ ἅγιος. Παρ᾿ ὅλον ὅμως πού βρίσκεται τελευταία στό ἐπίκεντρο τῶν διεθνών θεο-λογικῶν ἐνδιαφερόντων, ἔχει ελάχιστα προσεχθεί πώς ή τεράστια σημασία τῆς θεολογίας του ἔγκειται ἀκρι-βῶς στο γεγονός πώς εἶναι ὁ κληρονόμος ὅλης αὐτῆς τῆς ἐκπληκτικῆς παραδόσεως καί ίσως, καί ὁ πιό ρηξικέλευ θος ἐκφραστής της. ῾Η θέση καί ἡ τεράστια επίδραση τοῦ ἀγ. Μαξίμου στήν ὀρθόδοξη θεολογία δέν στάθηκαν πλήρως ικανές να ἀποκαλύψουν την πραγματικότητα καί τίς συνέπειες τοῦ γεγονότος αὐτοῦ· ἔτσι οἱ ξένοι με-λετητές ἀπέτυχαν νὰ μᾶς δώσουν εἴτε μιά ἐπαρκή ἔκθε ση τῆς εὐχαριστιολογίας τοῦ ἁγ. πατρός, εἴτε ἀκόμη περισσότερο, μιά υποψία συσχετισμού της μέ τήν ὀντο-λογία και τήν ἐσχατολογία του. Η σκέψη ὅμως τοῦ ῾0-μολογητή, εἶναι βαθύτατα και ρηξικέλευθα ἐσχατολογι κή καί ὀντολογική ταυτοχρόνως. ᾿Αλλά ὁ Χριστιανός καί ῎Ελληνας άγ. Μάξιμος ζεῖ καί σκέπτεται τὰ ὄντα ἀπο-κλειστικά και μόνον μέσα στούς μεγάλους ὀρίζοντες τοῦ εὐχαριστιακού γεγονότος: εἶναι ἡ ἐνσωμάτωση στο Κυρια-κό Σώμα, αὐτή καί μόνη, πού κάνει το κτιστό να είναι δηλαδή να ζεῖ μέσα στην προσωπική ἐν Χριστῷ κοινωνία Θεοῦ καί ἀνθρώπου, ἡ ὁποία βαίνει ὁλοένα αυξανόμενη με την ζωτικότητα ενός ἀτέλεστου καί ἔλλογου γίγνε -σθαι ἀγαπητικής δια-προσωπικῆς πληρότητας. Η έσχατο -λογία τοῦ ἁγ. Μαξίμου είναι λοιπόν ὀντολογία εὐχαρι στιακή, ὀντολογικό γεγονός που κάνει τὰ ὄντα να είναι ὄντως, ζῶντας ἤδη ἀπό τὸν νῦν αἰῶνα, τόν ἀρραβώνα τοῦ ἐν κοινωνία γίγνεσθαι τοῦ ἐσχατολογικού σαββατισμού το ἔσχατο θραύει τὰ ὅρια τοῦ κτιστοῦ εἰσερχόμενο στην ἱστορία μέσω κάθε εὐχαριστιακῆς ἐνσαρκώσεως, κάθε Θείας Λειτουργίας πού ἀκολουθεῖ ἐκείνη την πρώτη τοῦ Μυστικού Δείπνου.....[ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΜΗΝ ΑΝΑΜΝΗΣΙΝ;]

Στην πορεία τῆς διατριβῆς θὰ ἔχουμε τὴν εὐκαιρία να στοχασθοῦμε σιωπηλά, πάνω στο πόσο ἀδικεῖ τόν ἑαυ-το της ἡ δυτική θεολογία, παλαιά και σύγχρονη, ὅταν θέλει νὰ ἀγνοεῖ τήν καταπληκτική ζωτικότητα τῆς μαξι-μικῆς εὐχαριστιολογικῆς δηλαδή έσχατολογικῆς καί όντο-λογικῆς διδασκαλίας. Καμμιά ἀνανέωση, φρονοῦμε, τῆς σύγχρονης ἐκκλησιολογίας δέν εἶναι δυνατό να λάβει χώ-ρα, ἄν ἐννοηθεῖ τό δραμα τοῦ ῾Ομολογητή πού εἶναι καί ἡ καρδιά ἄλλωστε τῆς ᾿Ορθόδοξης ἐκκλησιολογίας. ᾿Αφετέρου θα μπορούσαμε να σκεφθούμε συχνά, πώς την ἀπίστευτη συρρίκνωση τῆς φιλοσοφικῆς ὀντολογίας στις μέρες μας, την προκάλεσε ἀκριβῶς ἡ ἀξιοθρήνητη φτώ χεια της : ἡ ἀνθρωποκεντρικότητα ὅλων τῶν, Διαφωτισμέ-νων και μή φιλοσοφικῶν ἐπινοημάτων, δηλαδή τελικά ή κτιστο κεντρικότητα, που ταπεινώνει τους φιλοσόφους συ-νεχῶς πρός ἕνα μηδενισμό πού ἔχει πλέον πάψει να εἶναι γόνιμος.

᾿Ανιχνεύοντας το θέμα του ὁ συγγραφέας τῆς δια-τριβῆς αὐτῆς ἔπρεπε ν᾿ ἀρχίσει σχεδόν από το τίποτε. Το ἔδαφος τῆς εὐχαριστιολογίας τοῦ ἀγ. Μαξίμου ἔχει ἐλάχιστα έξερευνηθεί, καί τά ὀλίγα σχετικῶς χωρία που ἔχουν προσαχθεῖ, ἔχουν ἐρμηνευθεῖ ἐλλιπῶς. ῾Η έρμηνευ-τική σκοπιά τῆς διατριβῆς αὐτῆς, μᾶς ἐπέτρεψε την προ-σαγωγή ἀλλά καί την έρμηνευτική προσπέλαση πολλαπλά σιου ἀριθμοῦ εὐχαριστιολογικών χωρίων, ἀπό τά κείμε να τοῦ ῾Ομολογητή. Πιστεύουμε ἐπίσης πώς θὰ εἶναι ἐμφανής στον εἰδικό ἀναγνώστη ή συνεχής κατά πόδας παρακολούθηση τοῦ ἁγίου πατρός· ἡ διατριβή αὐτή θέλη-σε να συμβάλλει στο ν᾿ ἀκουστεῖ ἡ φωνή τοῦ ἴδιου τοῦ ἀν. Μαξίμου καί να παρουσιασθεί ή σκέψη του αὐτο-ερμη-νευόμενη.

᾿ Ακαδημαϊκός πατέρας τῆς διατριβῆς αὐτῆς ὑπῆρξε ὁ πνευματικός πατέρας τοῦ γράφοντος, Μητροπολίτης Περγάμου κ. ᾿Ιωάννης Ζηζιούλας, καθηγητής τῆς Δογματικῆς στην θεολογική Σχολή τοῦ Α.Π.Θ., από τα χέρια τοῦ ὁ ποίου ἔλαβα την χειροτονία και στους δύο πρώτους βαθμούς τῆς ἱερωσύνης. Η μακρά μαθητεία στην θεολογική διδασκαλία τοῦ Σεβασμιωτάτου ὑπῆρξε για μένα κοινωνία ζωῆς καί ἐμπειρία θεολογική: αὐτῆς πρωτόλειος καρπός εἶναι ἡ παροῦσα ἐργασία. Τὸν εὐχαριστῶ καί τὸν εὐγνωμονῶ ἐκ βαθέων. Εὐχαριστῶ ἐπίσης πολύ τον καθηγητή μου κ. ᾿Αντ. Παπαδόπουλο για την σοφία και την καλωσύνη με την ὁποία συνόδευσε την μακρά πορεία τῆς συγγραφῆς, ἐπίσης τον καθηγητή κ. Θεοδ. Ζήση καί ὅλους ὅσους ἔδειξαν φιλικό καί ἐπιστημονικό ἐνδιαφέρον γιά τήν πορεία τῆς ἐργασίας μου. Εὐχαριστῶ ἐπίσης αὐτούς πού μέτην πνευματική συμπαράσταση τῶν προσευχῶν τους ἔφεραν καί ἰδιαίτερως πολλές ευλογίες τοῦ θεοῦ σε μένα τόν Μητροπολίτη Λαγκαδά κ. Σπυρίδωνα Τραντέλλη για τήν πολλαπλή προστασία τοῦ πνευματικοῦ ἐγχειρήματος τῆς συγγραφῆς αὐτῆς.

π. Ν. Λ.
Νοέμβριος 1989.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ
Η ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ

1. ῾Η εὐχαριστιολογία τοῦ ἀν. Μαξίμου καί οἱ μελετητές της.

῾Ο μελετητής τῆς εὐχαριστιολογίας τοῦ ἁγ. Μαξίμου θα πιεσθεῖ ἐκ προοιμίου να συμμερισθεῖ τὴν ἀπαι -σιοδοξία τῶν ἐρευνητῶν του σχετικά με την δυσχέρεια ἀκριβοῦς περιγραφῆς καὶ ἀρθρώσεως τῆς ὑφῆς της. 0 Thunberg, ἐκφράζοντας το σύνολο τῶν σχετικῶν ἐκτιμή -σεων, ἀποδίδει πρώτιστα την δυσχέρεια αὐτή στην σπανιότητα καί ὀλιγότητα τῶν σχετικῶν κειμένων-πηγῶν στο ἴδιο τὸ ἔργο τοῦ ἁγ. Μαξίμου. ῾Ο ἀκριβής SHERWOOD, ἐ-πιβεβαιώνοντας την ερμηνευτική αὐτή δυσβατότητα, εὐ-ρίσκει ὡς αἴτιο πλὴν τοῦ ὅτι ὁ ἀν. Μάξιμος "πουθενά δὲν μᾶς ἄφησε μια πλήρη έκθεση (a complete exposition) τῶν ἀπόψεών του περί Εὐχαριστίας", ἐπίσης καί τήν πο λυτέλεια τῆς ἀλληγορικῆς ἑρμηνευτικής (the luxurious-ness of allegorical interpretation), ἡ ὁποία διαπερνά (ἑρμηνευτικά) με την μέγιστη εύκολία τους ποικίλους τρόπους μὲ τοὺς ὁποίους ή ψυχή τρέφεται². Καθώς ὁ Λόγος τοῦ θεοῦ εἶναι ἡ φυσιολογική τροφή τῆς ψυχῆς, τό να τρέφεται ἡ ψυχή εἶναι -θεωρεῖ ὁ Sherwood- το πιο σημαντικό γιὰ τὸν ἁγ. Μάξιμο, εἴτε αὐτό συμβαίνει διά τῆς Γραφῆς εἶτε με την θεολογική θεωρία εἴτε μὲ τὰ μυστήρια εἴτε με τη συναρίθμηση στο Σῶμα τοῦ Χριστοῦ· μετρά μόνον τὸ ὅτι ἡ ψυχή τρέφεται. Έτσι, λέγει ὁ Sherwood, ἀκόμη καί στην "Μυσταγωγία" ὁ ἀν. Μάξιμος προσπερνᾶ ἐπίτηδες μερικά προβλήματα ἀπό φόβο μήπως ή ἀνεπάρκειά του (his inadequacy) ἀποδοθεῖ καὶ στὸ ἔργο τοῦ ἱεροῦ Διονυσίου.

Εξαιτίας λοιπόν τοῦ ὅτι ὁ ἀγ. Μάξιμος "οὐδέποτε ἐξέφρασε την σκέψη του με σαφήνεια περί τῆς Εὐχαρι-στίας" (W. Völker)5, μόνον δύο εἶναι οἱ γνωστές εἰδι κές μελέτες οἱ ἀφιερωμένες στην εὐχαριστιολογία του, 6 αὐτὲς τῶν G.E. Steitz καί W. Lampen (καί φυσικά αὐτή τοῦ Thunberg, την ὁποία ἤδη ἀναφέραμε). Οἱ δύο αὐ-τές μελέτες, συγκρουόμενες ἄλλωστε, καθώς ἡ δεύτερη συνιστά μιάν ἄρνηση τῆς πρώτης, ἐκφράζουν το αὐτὸ ἀ-διέξοδο καθώς, αὐτή μέν τοῦ Steitz εἶναι "τελείως ἐ- πιπόλαιη" μελέτη καί ἡ δεύτερη μ᾿ ὅλο που προσάνει με -γαλύτερο ἀριθμό κειμένων δέν μπορεῖ να θεωρηθεί πλή-ρης. Παρ᾿ ὅλα αὐτά ὁ Sherwood παρουσιάζει ὁ ἴδιος μιά συλλογή δεκατεσσάρων κειμένων ἀπό τὸν ἀν. Μάξιμο, με εὐχαριστιακές ἀναφορές (καί φαίνεται καθαρά πώς υἱο-θέτησε την σειρά αὐτὴ τῶν κειμένων, ὅπως την πρωτοπα-ρουσίασε ο Steitz), τὰ ἔξι τῶν ὁποίων ἀναφέρονται στην ἱερωσύνη, τα δύο στη θυσία τοῦ Χριστοῦ, τὰ δὲ ὑπόλοιπα ἔξι ἀσχολοῦνται με το "δυσνόητο" θέμα τῆς Κοινωνίας 10. Ονομάζει τα κείμενα αὐτά "δύσκολα" ὡς ἀνήκοντα σε μια "ξένη γιὰ μᾶς πνευματικότητα" μα παρ᾿ ὅλα αὐτὰ ἡ ἐξέτα-σή τους τοῦ ἐπιτρέπει να διαπιστώσει πώς γιὰ τὸν ἀγ. Μά-ξιμο, ἡ Εὐχαριστία εἶναι ἡ καρδιὰ τῆς Χριστιανικῆς ζω ῆς. Ο Α. Riou ἐντυπωσιάζεται ἐπίσης από την "καθολική σιωπή" (le silence total) πρὸς τὴν ὁποία τείνει ὁ ἀν. Μάξιμος, ἀποδίδοντάς την στό σεβασμό του πρός τήν φύση τοῦ μυστηρίου ἀφ᾿ ἑνὸς και στο γεγονός πώς ὁ ἴδιος ὑπῆρξε ἕνας ἀπλός μοναχός και ὄχι κληρικός 12.10 Baitha-sar διστάζει ἀρκετά να υἱοθετήσει μια τέτοια ερμηνεία 13 ἐνῶ ὁ R. Bornert άναζητά και συγκεκριμένες ίστορικές παραμέτρους στην στάση αὐτή τοῦ ἀν. Μαξίμου 14. Τέλος ὁ Thunberg πιστεύει πώς ἡ ἐν προκειμένω συμπεριφορά τοῦ ἄν. Μαξίμου παρ᾿ ὅλο που δέν ἱκανοποιεί την ἀναλυτική εὐσυνειδησία τῶν μελετητών του κατοπτρίζει τον βαθύ σε-βασμό τοῦ ἁγίου για την κορυφαία αυτή στιγμή τῆς λει-τουργίας, την ὁποία καὶ ὁ ἄγιος σιωπηρά ἰδιαζόντως ἐ-ξαίρει 15.

Σ᾿ αὐτές λοιπόν τίς ὀλιγοσέλιδες πραγματείες και τίς σύντομες ἀναφορές τῶν μελετητών του κρύβει ὁ ἀν. Μάξιμος τὰ φευγαλέα ίχνη τοῦ ἐξαίσιου πνευματικοῦ ϋ-φους του και την αγία και ὄντως "ξένη σε μᾶς" ἐκ -στατική του φορά πρός το ένοποιό ζωτικό κέντρο τῆς ἐν Χριστῷ καθολικότητας. Διότι στην πραγματικότητα, στό γραπτό ἔργο τοῦ ἁγ. Μαξίμου τοῦ ῾Ομολογητή ὑπάρχει βαθυνόητη εὐχαριστιολογική διδασκαλία πού οἱ θεολογικές της προεκτάσεις και συνέπειες, θ᾿ ἀποδειχθοῦν ἴσως ἐν τέλει βαθύτατα γόνιμες καί ἐξεχόντως ἀποφασιστικές γιά την σημερινή θεολογική μας σκέψη. Το όραμά του εἶναι ἀληθινά μεγάλο: εἶναι το μυστήριο τῆς ἐν Χριστῷ κοινωνικῆς-προνοιακῆς συγκεφαλαιώσεως τοῦ κτιστοῦ κατά τήν ἀγαπητική εὐδοκία τοῦ Πατρός.

Το κεφάλαιο αὐτό θα προσπαθήσει να παρακολουθή -σει τίς ἐννοιολογικές διαστάσεις τῶν εὐχαριστιολογικῶν ἀναφορῶν τοῦ ἀν. Μαξίμου (καί πρέπει εδώ να επαλάβουμε εδώ πως εμείς προσθέσαμε πολλά νέα εὐχαριστιακά κείμενα στὰ ἤδη ἀναφερόμενα ἀπό τούς ξένους μελετητές τοῦ ἁ-γίου) μέ ἐπικεντρωμένη την προσοχή στην φανερῶς ἤ ἀφανῶς ἐπαναλαμβανόμενη ἐμφάνιση παρεμφερῶν καί παρομοίων σημασιολογικῶν ἀξόνων που θὰ ἐπέτρεπαν περαιτέ -ρω έρμηνευτικές γενικεύσεις. ῾Η κίνησή μας αὐτή μέλλει νὰ μᾶς ὀδηγήσει, μέσω μιᾶς μακρᾶς περιηγήσεως, στά ἀ-δυτα τοῦ μαξιμικοῦ σύμπαντος· ή καρπογόνος σοφία τοῦ ἱεροῦ συγγραφέα διαθέτει ἐξαίρετες ἁρμολογίες πνευμα-τικῶν θεωρημάτων και παρουσιάζει μια σπάνια ποιητικήν ἑνότητα. ῾Η προσπάθεια μας εἶναι πάντοτε ἡ ἐπίμονη σ κρόαση τοῦ λόγου αὐτοῦ τοῦ ίδιου τοῦ ἁγίου. Πατρός....

Συνεχίζεται με:

2. Η "ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ" ΚΑΙ ΤΟ "ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΚΟ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ" ΤΩΝ ΟΝΤΩΝ.