Έρως έρωτι νικάται

Η αγάπη ως ουσία της Ασκητικής της Ορθοδοξίας

 Και λέει κανείς, γιατί άραγε σήμερα εμείς οι λιγότερο ασκητικοί χριστιανοί, μας πιάνει ένας τρόμος, όταν ακούμε για άσκηση; Και κάπως αισθανόμαστε άβολα. Γιατί μας έχει διαφύγει αδελφοί μου μια μεγάλη αλήθεια της πίστης μας…. Την συνοψίζει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, σε τρείς λέξεις: «ἔρως ἔρωτι νικᾶται». 

   
 Ένας έρωτας λέει, νικιέται απο έναν άλλο, μεγαλύτερο έρωτα…

   Τι είναι εκείνο, που μας κρατάει δεμένους με τα πάθη μας; Τα έχουμε ερωτευτεί!

     Τα έχουμε αγαπήσει, μέσα στήν πτώση μας, μέσα στήν εμπάθεια μας, τα έχουμε σφιχταγγαλιάσει. Είμαστε ερωτευμένοι με τα πάθη μας, με την γαστριμαργία μας, με την πορνεία μας, με την υπερηφάνια μας, τον εγωισμό, την κενοδοξία μας και ολα αυτά…

Και πως θα μπορέσουμε να θεραπευτούμε απο αυτά; Μόνο με επιταγές νομικού τύπου; Δεν πρέπει να είσαι κοιλιόδουλος; Δεν πρέπει να είσαι γαστρίμαργος; Δεν πρέπει να είσαι πόρνος, δεν πρέπει να είσαι υπερήφανος;

     Καλά είναι και αυτά, αλλά εχω την αίσθηση οτι δεν είναι ικανά, να γεμίσουν τον άνθρωπο απο μια φιλότιμη διάθεση να πετάξει απο επάνω του αυτά τα πάθη…

    Ερχεται λοιπόν ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος και μας λέει, οτι για να πάψουμε να έχουμε αυτούς του έρωτες, τούς έρωτες για τα γήινα πάθη μας, χρειάζεται να έρθει μέσα στήν καρδιά μας ένας μεγαλύτερος έρωτας!

     Οπότε ξαφνικά η άσκησή μας, δεν γίνεται απλώς η αποφυγή κάποιων παθών. Ούτε καν θα λέγαμε η μίμιση κάποιων καλών πράξεων, κάποιων αρετών, αλλά η άσκησή μας πλέων αλλάζει περιεχόμενο, και δεν είναι τόσο »αυτονόητο» αυτό το περιεχόμενο της άσκησης.

Η άσκησή μας θα έλεγα, αρχίζει και μοιάζει με την προσπάθεια που κάνει κάποιος που έχει ερωτευτεί, να πλησιάσει, το πρόσωπο που ερωτεύτηκε…Ας φέρουμε αυτό το παράδειγμα, μην σκανδαλιζόμαστε. Κάποιος αγαπά μια κοπέλα έτσι; Και τι κάνει; Γυρίζει γύρω-γύρω απο το σπίτι της, πηγαίνει και τις μιλάει, ευκαίρος-ακαίρος τις κάνει μια πολιορκία πιο ουσιαστική…

Αυτό ακριβώς γίνεται η άσκηση, όταν την κάνουμε απο Αγάπη.
Από έρωτα και από φιλότιμο, για Τον Χριστό μας.

Η άσκηση πλέον αποκτά ενα δυναμικό χαρακτήρα, δεν είναι απλώς η αποχή απο τα κακά, και το να κάνουμε τα καλά, αλλά είναι κάτι περισσότερο, είναι η προσπάθεια της ψυχής μου να πολιορκήσει τον Χριστό, και να Τον βάλει μέσα της, να Τον ενθρονίσει στήν καρδιά της.
Και αυτό είναι που αλλάζει πλέον και την διάθεση του ανθρώπου, φανταστείτε κάποιον να σας λεέι: Να κάνεις εκείνο! Να κάνεις το άλλο! Να μην κάνεις εκείνο, να μην κάνεις το άλλο…
Αυθορμήτως δημιουργείται και μια αντίδραση, και πολλές φορές πας και κάνεις ακρίβως τα αντίθετα, απο αυτά που σου λέει.
Έρχεται όμως ενα αγαπήμενο πρόσωπο, και σου λέει: αν μ΄αγαπάς, μην με στεναχωρείς, κάνε εκείνο σε παρακαλώ…
Και κατευθείαν αλλάζει η διάθεση σου, αυτή την αλήθεια μας λέει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος. Αυτή την αλήθεια μας λέει με άλλα λόγια ο ίδιος ο Κύριος μας… Ο Ιησούς Χριστός:
»Εὰν ἀγαπᾶτέ με.. (λέει στο κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο) τὰς ἐντολὰς τὰς ἐμὰς τηρήσατε…»
Να λοιπόν, βάζει την αγάπη στο πρόσωπό Του να νικήσει, τις ψεύτικες αγάπες που μας οδηγούν μακρυά απο τον δρόμο των εντολών Του… Να πως πρέπει λοιπόν ο χριστιανός να ζεί την άσκηση του, να ζεί την πνευματική του προσπάθεια ως ενα αγώνισμα αγάπης. Ως ενα αγώνισμα ερωτικό!
Να γιατί, οι Ασκητές της Εκκλησίας μας δεν έχουν καμία ομοιότητα, με ανθρώπους ιδιόρυθμους, ανθρώπους »παράξενους».
Δεν έχουν αυτήν την παραξενιά οι Ασκητές της Ορθοδόξου Εκκλησίας!
Γιατί; 
Γιατί είναι κατά βάσην άνθρωποι αγάπης.
Είναι άνθρωποι εράσμιοι και ερωτικοί. Είναι άνθρωποι που αγαπούν, και απο αυτή την πλειοδοσία της καρδιάς, στήν αγάπη πρός Τον Χριστό, αποδίδονται ολοένα και περισσότερο σε μεγαλύτερη προσπάθεια, σε μεγαλύτερη άσκηση, σε μεγαλύτερη πολιορκία Του Χριστού.
Ας πολιορκήσουμε και εμείς αδελφοί μου Τον Χριστό με τέτοιο φρόνημα.

π. Γεώργιος Σχοινάς

Aπό τρελογιάννης

Read more: http://iereasanatolikisekklisias.blogspot.com/2018/11/blog-post_30.html#ixzz5YKpBT13i

Βελγίου Αθηναγόρας: «Το Οικ. Πατριαρχείο σηκώνει στις πλάτες του τον επανευαγγελισμό των εθνών…»

katanixis.gr: Όσοι Ιεράρχες του Οικουμενικού θρόνου "λιβανίζουν" τον Πατριάρχη πατόκορφα, γίνονται στα μάτια του πιστού λαού τραγικές φιγούρες. Μισθούς, ταξίδια, συνέδρια, εκδόσεις, πολυτέλεια, μεταπτυχιακά, διδακτορικά, χλιδή που αν αποκαλυφθεί κάποια φορά ενδελεχώς το μπάτζετ όλης αυτής της αχρείαστης πολυτέλειας, θα σκανδαλιστεί και ο πιο καλοπροαίρετος άνθρωπος.

Δεν περιμέναμε ευτυχώς από τον Μητροπολίτη Βελγίου να ελέγξει τα λάθη του Πατριάρχη Βαρθολομαίου, όταν όμως αναφέρεται στην Ιεραποστολή στην Κεντρική Ευρώπη και στην αξία της και στην αλήθεια του Ευαγγελίου, να μη περνάει τον πιστό λαό του Θεού για άλογα πρόβατα.

Δεν ασφυκτιά ο Άγιος Βελγίου υπό το βάρος των Ιερών Κανόνων που παραβιάζονται με τις επαίσχυντες συμπροσευχές με αιρετικούς; Δεν στενάζει υπό το βάρος των τόμων πατερικών κειμένων που καταγγέλλουν την ψευδοσύνοδο της Κρήτης και την παναίρεση του Οικουμενισμού;

Τα κολλητιλίκια και τα πάρε δώσε με τους αιρετικούς παπικούς τον έχουν καταστήσει τραγική όντως φιγούρα,  που αντί να αγωνιά και να αγωνίζεται για την αλήθεια της πίστεως ως όφειλε, υποτιμά τον πιστό λαό του Θεού και παρουσιάζει την φρικτή Οικουμενιστική κατρακύλα του Φαναρίου σαν ηρωική πράξη.

Καλή Μετάνοια

Βελγίου Αθηναγόρας: «Το Οικ. Πατριαρχείο σηκώνει στις πλάτες του τον επανευαγγελισμό των εθνών…»

Την μνήμη της προστάτιδάς της Αγίας Αικατερίνης γιόρτασε η ομώνυμη ενορία του Άμστερνταμ την Κυριακή 25 Νοεμβρίου 2018.
Σύμφωνα με ανακοίνωση της Μητρόπολης, τον πανηγυρικό Όρθρο ακολούθησε αρχιερατική Θεία Λειτουργία προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Βελγίου και Εξάρχου Κάτω Χωρών και Λουξεμβούργου κ. Αθηναγόρου, τον οποίο πλαισίωναν ιερείς και διάκονοι της Μητροπόλεως.
Στο κήρυγμά του ο Μητροπολίτης Βελγίου αναφέρθηκε στην ευαγγελική περικοπή της ημέρας, του πλουσίου νέου, επισημαίνοντας την δαιμονική εμμονή στον υλισμό και τα χρήματα, η οποία πολλές φορές γίνεται πρόσκομα της έμπρακτης αγάπης μας προς τον πλησίον και εν τέλει της ίδιας της σωτηρίας μας. Δεν είναι ο πλούτος η αιτία της κολάσεως, αλλά η εμονή σε αυτόν και η στέρηση της φιλανθρωπίας από τον άνθρωπο που τον κατέχει.
Στο τέλος της Θείας Λειτουργίας ο Σεβασμιώτατος εξέφρασε την χαρά του να παρευρίσκεται στην πανήγυρη της ενορίας της Αγίας Αικατερίνης, η οποία αποτελεί συνέχεια της ιστορικής Ορθόδοξης ενορίας του Άμστερνταμ και μετά από μια διακοπή της λειτουργίας της επανασυστάθηκε και διακονεί της λατρευτικές ανάγκες των πιστών. Ο Ναός αγοράστηκε από την Μητρόπολη Βελγίου πριν δύο χρόνια και σήμερα βρίσκεται στην φάση της πραγματοποίησης των απαραίτητων ανακαινιστικών έργων. Τόνισε την σημαντικότητα της ύπαρξης Ορθόδοξης ενορίας στην πρωτεύουσα της Ολλανδίας, στην οποία υπάρχουν χιλιάδες Έλληνες μετανάστες, φοιτητές και εργαζόμενοι, αλλά και Ορθόδοξοι από διάφορες εθνικότητες.
«Η ιεραποστολή είναι ένα σημαντικό κομμάτι της διακονίας μας ακόμα και στην Κεντρική Ευρώπη που τίνει να αποχριστιανωποιηθεί. Η εσωτερική ιεραποστολή είναι πολύ σημαντικό κομμάτι για την διατήρηση των αξιών  της πίστης μας. Παρόλες τις προκλήσεις της εποχής μας εμείς εμμένουμε και συνεχίζουμε την διατήρηση της χριστιανικής μας ταυτότητας, απευθύνοντας προσκλητήριο σάλπισμα στον καθένα που αναζητά την αλήθεια… Ανήκουμε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, την Μητέρα Εκκλησία των Ορθοδόξων και οφείλουμε όπου γης να μαρτυρούμε τον πλούτο της παραδόσεώς μας… Το Οικουμενικό Πατριαρχείο σηκώνει στις πλάτες του την μεγάλη ευθύνη του ευαγγελισμού αλλά και του επανευαγγελισμού των εθνών…».
Στην συνέχεια πραγματοποιήθηκε δεξίωση στην παρακείμενη στον Ναό αίθουσα, κατά την οποία νέοι της ενορίας τραγούδησαν παραδοσιακά ελληνικά μουσικά κομμάτια και κάλαντα.

ΠΗΓΗ

Κατάνυξις

ΜΕ ΠΟΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΘΑ ΕΠΑΝΕΥΑΓΓΕΛΙΣΕΙ ΤΑ ΕΘΝΗ; ΜΕ ΤΟΥ ΑΓΟΥΡΙΔΗ; 

ΤΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΖΕΙ ΗΔΗ ΤΑ ΕΘΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΨΕΥΔΟΠΡΟΦΗΤΟΥ ΣΤΟ ΠΣΕ. 

ΤΕΛΙΚΩΣ ΟΛΑ ΤΑ ΜΑΜΟΘΡΕΦΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ ΘΑ ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΟΥΝ ΤΟΝ ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟ.

Αμέθυστος

Η πνευματική διαθήκη του Οσίου Γέροντος Σωφρονίου του Έσσεξ στο «ΕΝΟΡΙΑ εν δράσει…»

Η πνευματική διαθήκη του Οσίου Γέροντος Σωφρονίου του Έσσεξ στο «ΕΝΟΡΙΑ εν δράσει…»

Ο Γέροντας, μαρτυρεί ότι τελικώς η θεολογία δεν είναι λόγια και θεωρίες, αλλά πράξη και έργο. Την ώρα που θα «πειραματιστεί» κανείς στις άγιες εντολές του Θεού, εκείνη και μόνο την ώρα θα δει τον Θεό παρόντα στη ζωή του.

Ομιλία με θέμα «Η πνευματική διαθήκη του Οσίου Γέροντος Σωφρονίου του Έσσεξ», πραγματοποίησε ο Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Δορμπαράκης, στον Ιερό Ναό Ευαγγελιστρίας Πειραιώς, την Τετάρτη 28 Νοεμβρίου. 

Της ομιλίας, που ήταν η τρίτη κατά σειρά που δόθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος «ΕΝΟΡΙΑ εν δράσει…», προηγήθηκε Ιερά Παράκληση προς την Υπεραγία Θεοτόκο, τη Βηματάρισσα.

Για τον μεγάλο Γέροντα Σωφρόνιο του Έσσεξ, τον τόσο αγαπητό και στον άγιο Πορφύριο τον Καυσοκαλυβίτη, με τον οποίο διατηρούσε μία ιδιαίτερη πνευματική και στενή σχέση, έστω κι αν δεν είχαν ποτέ συναντηθεί προσωπικά, έχουν γράψει, γράφουν και θα συνεχίσουν πολλοί να γράφουν πολλά, τόνισε στην αρχή του λόγου του ο π. Γεώργιος. 

Η πνευματική του πορεία δεν ήταν καθόλου εύκολη. Πέρασε μέσα από τίς συμπληγάδες της αμφισβήτησης, της αναζήτησης σέ εξωχριστιανικά θρησκεύματα, της φιλοσοφικής και θεοσοφικής περιπέτειας, για να καταλήξει εκεί που πράγματι αναπαύτηκε η ψυχή του, στην εύρεση του Κυρίου Ιησού Χριστού μέσα στον ευλογημένο λειμώνα των μονών του αγίου Άθωνα.

Στη συνέχεια, αφού ανέγνωσε την πνευματική διαθήκη του Γέροντα, στάθηκε σε ορισμένα σημεία, αναλύοντας τα.

Και κατά πρώτον, ότι ο σκοπός είναι “ίνα πάντες εν ώσι…”». Ο Γέρων Σωφρόνιος την ενότητα των ανθρώπων μεταξύ τους την θεωρεί ως τον σκοπό που ο Θεός έχει θέσει στον άνθρωπο, έναν σκοπό που υπερβαίνει κατά πολύ ασφαλώς ότι θεωρεί ως σκοπό της ζωής του ο συνήθης άνθρωπος, ακόμη και ο εντός της Εκκλησίας. 

Τι θέτει ως σκοπό ο περισσότερος κόσμος; Την απόκτηση θέσεως, χρήματος, δόξας, τη δημιουργία ίσως μιας καλής οικογένειας, μπορεί σε λίγες περιπτώσεις και την καλλιέργεια ενός καλού και ηθικού χαρακτήρα.

Πάντως ο σκοπός δεν εκφεύγει των ορίων του παρόντος κόσμου, ως εάν ο κόσμος  να εξαντλεί και το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης, ενώ τελικώς ο σκοπός αυτός χαρακτηρίζεται έντονα από μία ατομιστική διάθεση, η οποία ακυρώνει αυτονόητα και οποιαδήποτε έννοια ενότητας, αφού ο ατομιστής και στην ενότητα με τους άλλους κοιτάει μόνο τον εαυτό του κι ότι τον εξυπηρετεί! 

«Ο Γέροντας υπενθυμίζει όμως ότι εφόσον μιλάμε για τον άνθρωπο που θέλει να είναι χριστιανός, ο σκοπός δεν μπορεί να είναι διαφορετικός από εκείνον που ο ίδιος ο Δημιουργός του έχει θέσει ήδη απαρχής της Δημιουργίας του, του πρόβαλε μέσα από την προφητική παράδοση της πρώτης αποκάλυψης στην Παλαιά Διαθήκη, κατεξοχήν δε του απεκάλυψε όταν ο Ίδιος ενσαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος. 

Έτσι ο σκοπός αυτός κατανοούμενος μέσα στο πλαίσιο της ανθρωπολογίας της Αγίας Γραφής και της Εκκλησίας κινείται σε υπέρ φύσιν χαρισματικό επίπεδο, συνεπώς σε καταστάσεις που οποιαδήποτε φιλοσοφία, θεοσοφία ή και θρησκεία αδυνατούν έστω και να υποψιαστούν.»

Κι αυτό περαιτέρω σημαίνει ότι η έννοια της ενότητας δεν είναι αυτό που έχουν στον νου τους οι πολλοί, οι οποίοι την αναφέρουν και την περιγράφουν ως μία εξωτερικού τύπου συνύπαρξη των ανθρώπων, αλλά εκείνη η ενότητα που κατανοείται κατά το πρότυπο της αγίας Τριάδος, δεδομένου ότι ο άνθρωπος είναι πλασμένος «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν Θεού». 

Ότι ο Θεός μας είναι, αυτό καλείται να γίνεται και ο άνθρωπος, συνεπώς η ενότητα των τριών υποστάσεων του Θεού γίνεται το θεμέλιο και για την ενότητα των ανθρώπων μεταξύ τους.  

Η αλληλοπεριχώρηση αυτή των προσώπων-υποστάσεων της αγίας Τριάδος, κατά την οποία το κάθε θείο πρόσωπο ζει όλη την ουσία της θεότητος , η αλληλοπεριχώρηση του Χριστού και των ανθρώπων, κατά την οποία ο Κύριος προσλαμβάνει όλη την ανθρώπινη φύση και συνεπώς και όλους τους ανθρώπους ώστε να ζει μέσα σ’ αυτούς και αυτοί να ζουν μέσα σ’ Αυτόν, προκαλεί τη χαρισματική κίνηση του χριστιανού ανθρώπου ως μέλους και άρα ως συνέχειας του Χριστού.

«Ώστε να περιλάβει και αυτός τον κάθε άνθρωπο, όπου γης και κάθε χρόνου, και να τον εντάξει στη δική του υπόσταση, δηλαδή ο κάθε άνθρωπος, ως μέλος της Εκκλησίας και με τη δύναμη του Θεού, να μπορεί να ζει ως παγκόσμιος άνθρωπος, πραγματώνοντας διαρκώς την κεντρική εντολή του Θεού «αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν».»

Δεύτερο σημείο, αυτό που τονίζει ο Γέροντας στην διαθήκη, ότι «δεν υπάρχει ούτε μείζον ούτε έλαττον».

Η αγκαλιά του χριστιανού για όλους τους ανθρώπους, συνέχεια της αγκαλιάς του ίδιου του Χριστού, υπερβαίνει κατά τρόπο φυσικό οποιαδήποτε επιλεκτική, ελιτίστικη και ρατσιστική αντιμετώπιση του κόσμου. 

«Οι πάντες, ότι και να είναι, περιέχονται μέσα στη χαρισματική ύπαρξη του εν επιγνώσει χριστιανού και αγαπώνται από αυτόν. Η στάση του χριστιανού δεν ακολουθεί το γνωστό ανθρώπινο σχήμα «δράση - αντίδραση». Δεν δρα δηλαδή ο πιστός ανάλογα με το τι στάση κρατάει ο άλλος απέναντί του. 

Το «οφθαλμόν αντί οφθαλμού» ξεπερνιέται, γιατί ο άλλος είναι ο Χριστός, είναι ο «άγνωστος» εαυτός. Πρόκειται για την άλλη λογική της «καινής κτίσεως» που έφερε ο Χριστός.»

Στη συνέχεια, ως τρίτο σημείο ανέφερε αυτό που καταγράφει ο Γέροντας, ότι «το ένα μέλος επηρεάζει ευεργετικά το άλλο· ανάβαση στην πνευματική σφαίρα της βασιλείας της Αγίας Τριάδος».

Ο Γέρων Σωφρόνιος στο βάθος αυτό της θεολογίας και της εν Χριστώ εμπειρίας στο οποίο βρίσκεται και το οποίο περιγράφει, επισημαίνει κι αυτά που επίσης δεν πρέπει να μας διαφεύγουν. 

Πρώτον· ο πιστός που ζει την αγάπη του Χριστού επιτελεί και το σπουδαιότερο κοινωνικό έργο. Γιατί «το ένα μέλος επηρεάζει ευεργετικά το άλλο. 

«Ο χριστιανός ως μέλος Χριστού διοχετεύει κατά τρόπο «υπόγειο» και μυστικό, αφανώς για τα δεδομένα των ανθρώπων, την αγάπη του αυτή, την αληθινή και γνήσια, προς όλους ανεξαιρέτως, που σημαίνει ότι μεταφέρει τη χάρη και το έλεος του Θεού όχι μόνο στους εν Χριστώ αγωνιζομένους αδελφούς του, αλλά ακόμη και σ’ αυτούς που λόγω αμαρτίας και ανταρσίας τους προς τον Θεό «κανονικά» δεν έπρεπε να την εισπράττουν. 

Με άλλα λόγια η σπουδαιότερη συμβολή στον κόσμο ενός πιστού είναι όχι τόσο ένα κοινωνικό έργο που πιθανόν επιτελεί, όσο το να ζει με συνέπεια τις εντολές του Κυρίου, την εν Χριστώ αγάπη πρωτίστως, γιατί αυτή είναι που κινητοποιεί την παντοδυναμία της αγάπης του Θεού.» 

Δεύτερον· την ώρα που αρχίζει ο πιστός να ενεργοποιεί τη δωρεά του αγίου βαπτίσματός του με την αγάπη του Χριστού, εκείνη την ώρα μετατίθεται στη βασιλεία της Αγίας Τριάδος. Τι τονίζει ο άγιος Γέροντας; Την ώρα που τηρεί κανείς τις άγιες εντολές Του, εκείνη την ώρα ανοίγεται η ύπαρξή του και γίνεται δεκτικός της αγάπης του Θεού, κυριολεκτικά κατοικητήριο της αγίας Τριάδος. 

Η αγάπη του χριστιανού προς κάθε συνάνθρωπό του λειτουργεί δηλαδή αναγωγικά: γίνεται η σκάλα που στήνει με τη χάρη του Θεού ο ίδιος, προκειμένου να «κατέβει» ο Θεός σε αυτόν. 

«Η θεοκοινωνία αυτή είναι μία άλλη μορφή θείας κοινωνίας με τον Χριστό. Όπως υπάρχει η μυστηριακή κοινωνία  - να τρώει κανείς το σώμα του Χριστού και να πίνει το αίμα Του - έτσι υπάρχει και η θεία κοινωνία μέσω των εντολών Αυτού.»

Τελευταίο σημείο, ότι είναι στενή οδός. Ο άγιος Γέρων Σωφρόνιος τονίζοντας όλα τα παραπάνω περί της ενότητας ως του σκοπού των χριστιανών, αφού η ενότητα αυτή τους συνδέει με τον Θεό και τους φτάνει στο όριο της τελειότητας, είναι απολύτως προσγειωμένος. 

Η προσωπική του εμπειρία, όπως και η γνώση της εμπειρίας των άλλων ασκητών χριστιανών, έχει δείξει ότι πρέπει κανείς να «ματώσει» προκειμένου να φτάσει σ’ αυτό το χαρισματικό πνευματικό μέγεθος· «να δώσει αίμα και να λάβει Πνεύμα»! 

Γι’ αυτό και την άσκηση του πιστού για την τήρηση των εντολών του Χριστού, και δη της αγάπης, την χαρακτηρίζει ως «τη στενή οδό». 

Ο Γέροντας και εκ πείρας βεβαιώνει ότι το να θέτει ο πιστός τον εαυτό του πάνω στην οδό του Κυρίου, πάνω δηλαδή στην άσκηση της αγάπης, της αγάπης που ενώνει τους ανθρώπους μεταξύ τους αλλά και με τον Κύριο, είναι δύσκολο πράγμα, γιατί υπάρχουν τα εμπόδια που δεν είναι άλλα από τα πάθη του ανθρώπου, κυρίως το κεντρικό πάθος της φιλαυτίας και του εγωισμού, τα στοιχεία του πεσμένου στην αμαρτία κόσμου, όπως και ο ίδιος ο διάβολος. 

Η άσκηση αυτή είναι εκείνη η «στενή οδός». Πάνω στην άσκηση αυτή όμως καταλαβαίνει ο πιστός και τη δυσκολία της πνευματικής ζωής, αλλά και το μεγαλείο της πίστεως, τη δωρεά του Θεού,  την εγκατοίκησή Του στην ύπαρξη του ανθρώπου.

Έτσι ο Γέροντας, μαρτυρεί ότι τελικώς η θεολογία δεν είναι λόγια και θεωρίες, αλλά πράξη και έργο. Την ώρα που θα «πειραματιστεί» κανείς στις άγιες εντολές του Θεού, εκείνη και μόνο την ώρα θα δει τον Θεό παρόντα στη ζωή του.

Του Σταμάτη Μιχαλακόπουλου 

Την ομιλία μπορείτε να παρακολουθήσετε εδώ:

https://www.youtube.com/watch?v=Dw_EfmMlpV4

Αναστάσιος

ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΤΗΣ ΘΡΟΝΙΚΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ - Ίνα τι εφρύαξαν;

Του Αρχιμ. Γεράσιμου Φραγκουλάκη

Αννόβερο Γερμανίας

Η Εορτή του Αγίου, Ενδόξου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου αποτελεί την Θρονική Εορτή της Μητέρας Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως, του Οικουμενικού Πατριαρχείου μας. 

Στο βίο του Αγίου Ανδρέα διαβάζουμε ότι, ο ανθύπατος της Αχαΐας Αιγεάτης οδήγησε τον Απόστολο Ανδρέα στο μαρτύριο του σταυρικού θανάτου εκνευρισμένος διότι ο Άγιος θαυματουργικώς θεράπευσε τη σύζυγό του Μαξιμίλλα, η οποία μετά το θαύμα πίστεψε και έγινε χριστιανή. 

Οποία ομοιότης! Στην φετινή Θρονική Εορτή αρκετοί είναι εκείνοι που εκνευρισμένοι από την Μητέρα Εκκλησία προσπαθούν να την "σταυρώσουν". Γιατί είναι εκνευρισμένοι; Διότι έχοντας συναίσθηση του ρόλου της ως Μήτηρ Εκκλησία και κινούμενη από θυσιαστική αγάπη για τα παιδιά της αποφάσισε να ανυψώσει άλλη μια θυγατέρα της και να την κάνει αδελφή της για το καλό των παιδιών της! 

Αντιλαμβάνεσθε πως αναφερόμαστε στην εκχώρηση Αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας. Αυτή την θυσιαστική αγάπη δεν μπορεί να κατανοήσει η επίσης εκ των θυγατέρων προερχόμενη αδελφή Εκκλησία της Ρωσίας και εκνευρίζεται. Γιατί; Επειδή έχει μάθει να τα θέλει όλα δικά της. Ίσως γιατί την άφησαν να είναι ένα "κακομαθημένο παιδί". Από την πρώτη στιγμή της παρουσίας της στο εκκλησιαστικό στερέωμα η Εκκλησία της Ρωσίας άρχισε να δημιουργεί προβλήματα, προβλήματα που έχουν να κάνουν με την προσπάθεια κυριαρχίας της επί όλων των Εκκλησιών. Η Μητέρα Εκκλησία, το Οικουμενικό Πατριαρχείο κάνοντας υπομονή και για το καλό του συνόλου της Εκκλησίας, σε κάποιες διεκδικήσεις του Πατριαρχείου της Μόσχας υποχώρησε, όπως π.χ. στην αναγνώρισή του ως Πατριαρχείο, σε άλλες ακραίες περιπτώσεις αντιστάθηκε προασπίζοντας το κύρος και την εκκλησιαστική τάξη όπως στις περιπτώσεις της Εκκλησίας της Τσεχίας, της Εσθονίας αλλά και σε άλλες που το Πατριαρχείο της Μόσχας προσπάθησε να διεκδικήσει κυριαρχικά δικαιώματα και να επιβάλει τα θέλω του. Τελευταία προέκυψε το θέμα της Ουκρανίας. Σε ξεκάθαρα θέματα το Πατριαρχείο Μόσχας προσπαθεί να δημιουργήσει θολούρα. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο εν τέλει είναι εκείνο που από πλευράς αριθμών και κυριαρχίας χάνει με το να παρέχει Αυτοκεφαλία σε εκκλησιαστικές του περιοχές. Όμως το κάνει από αγάπη πραγματική, θυσιαστική. Δίδοντας Αυτοκεφαλία στην Εκκλησία της Ουκρανίας την αφήνει να αναπνέει ελεύθερα από πλευράς θρησκευτικής, πνευματικής, την ίδια στιγμή που ως κράτος η Ουκρανία ουσιαστικά στραγγαλίζεται από το κράτος της Ρωσίας. 

Αλήθεια, γιατί η Εκκλησία της Ρωσίας εφόσον θεωρεί ότι η Ουκρανία εκκλησιαστικώς της ανήκει, δεν παρεμβαίνει στην κρατική εξουσία για να σταματήσει το μαρτύριο των ουκρανών; Μια χαρά τα πάνε ο Μακαριώτατος Πατριάρχης κ. Κύριλλος με τον πρόεδρο Πούτιν, τουλάχιστον αυτό αφήνουν να φαίνεται προς τα έξω. Ή ισχύει αυτό που είχε πει προ ετών σε Σύναξη Προκαθημένων στο Φανάρι, ότι "είμαστε πρώτα για το έθνος"! Ας σταματήσει επομένως να ασχολείται με τους αλλοεθνείς ουκρανούς και ας αφήσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο να φροντίζει γι' αυτούς, που έτσι κι αλλιώς τους θεωρεί και είναι παιδιά του εφόσον ανήκουν στο Γένος των Ορθοδόξων. 

Η πορεία της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως, του Οικουμενικού Πατριαρχείου ήταν και συνεχίζει να είναι πορεία θυσίας, σταυραναστάσιμη, όπως ήταν και η πορεία του Αγίου, Ενδόξου Αποστόλου Ανδρέου του και ιδρυτή του, του οποίου και τις ικεσίες προς Κύριον επικαλούμεθα, για την ενίσχυση στην πορεία της αγάπης και της θυσίας του Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχου μας κ.κ. Βαρθολομαίου προς όφελος και δόξα της Αγίας μας Εκκλησίας. Είναι συνηθισμένοι Οικουμενικό Πατριαρχείο και Οικουμενικός Πατριάρχης στις ανάδελφες συμπεριφορές οι οποίες καλό θα ήταν να μην υπήρχαν και ας ευχηθούμε οι τωρινές να είναι οι τελευταίες!

fanarion

Εφρύαξαν διότι εσφάγισαν.  

Υπάρχουν ακόμη άνθρωποι δυστυχώς οι οποίοι διεκδικούν τήν κληρονομιά τού Φλωράκη καί σφάζουν τήν πραγματικότητα μέ τό κονσερβοκούτι.

Αμέθυστος

ΚΑΣΤΑΝΑ ΚΑΙ ΦΩΤΙΑ

Οι πρόθυμοι επενδυτές και το μισθολογικό της Εκκλησίας

Από τον
Μανώλη Κοττάκη

Ο συνομιλητής μου δείχνει να γνωρίζει άριστα τα θέματα της Εκκλησίας. Καταρτισμένος σε θέματα γης, συντηρητικός, με δική του εταιρία, με ρωτά αν θα ήθελα να ακούσω και την άλλη άποψη για την εκκλησιαστική περιουσία. «Βεβαίως» απαντώ. «Σωστά επικεντρωθήκατε στο θέμα της μισθοδοσίας των ιερέων, αλλά νομίζω ότι αδίκως ανησυχείτε. Και σας τα λέω εγώ, που είμαι κεντροδεξιός! Εάν πράγματι αφεθεί η εκκλησιαστική περιουσία -στις Μητροπόλεις ανήκει σχεδόν στο σύνολό της- να την αξιοποιήσουν, σας λέω πως στο μέλλον τα κέρδη που μπορεί να αποκομίζει με σωστό μάνατζμεντ η κοινή εταιρία Πολιτείας - Εκκλησίας μπορεί να φθάσουν και τα 800.000.000 ευρώ. Αρα, οι μισθοί των ιερέων θα είναι διασφαλισμένοι πλήρως».

Μου έκανε εντύπωση το ποσό: 800.000.000 ευρώ. Δεν είναι «στραγάλια»! Η πλέον κερδοφόρος εταιρία πετρελαιοειδών αυτή την εποχή στην Ελλάδα εμφάνισε προχθές κέρδη 236.000.000 ευρώ προ φόρων. Και τότε, ο συνομιλητής μου άρχισε να μου διηγείται απίθανες ιστορίες για επενδύσεις με πρωταγωνιστές τη Ρωσική Εκκλησία, ισραηλινές, αμερικανικές, καναδικές, αυστριακές και άλλες, και ειλικρινώς εντυπωσιάστηκα. Ποιος γνωρίζει -αν είναι ακριβές αυτό που μου ειπώθηκε- ότι η ίνα στα κάστανα έχει χημική υπεραξία για την κατασκευή φαρμάκων πολυεθνικών, στην οποία επιθυμούν να επενδύσουν ξένες εταιρίες και αναζητούν τρόπο σύστασης εταιρίας για συλλογή καστάνων σε εκτάσεις που έχει και η Ελληνική Εκκλησία; Το ίδιο και με τα φύλλα της ελαιόδενδρων αλλά και το πόσιμο νερό των πηγών που υπάρχουν σε εκτάσεις της Εκκλησίας. Και ποιος γνωρίζει ότι η Ρωσική Εκκλησία θέλει να πραγματοποιήσει μεγάλες επενδύσεις σε ξενοδοχεία, με σκοπό την ανάπτυξη του θρησκευτικού τουρισμού; 

Και επειδή εξακολουθούσα να δείχνω δύσπιστος -δεν με ενθουσίαζε η ιδέα να εξαρτάται στο μέλλον η μισθοδοσία των ιερέων μας από άλλες Εκκλησίες ή από εταιρίες χωρών που μάχονται την Ελληνική Εκκλησία-, ο συνομιλητής μου έριξε το τελευταίο χαρτί του: «Εχεις ακουστά τον μητροπολίτη Καλαβρύτων Αμβρόσιο; Υποτίθεται ότι κυβέρνηση και Αμβρόσιος αποτελούν δύο ξεχωριστούς κόσμους. Αριστερή η κυβέρνηση, ακροδεξιός ο Αμβρόσιος. Κι όμως, αγαπητέ! Οι δύο αυτοί κόσμοι συμφωνούν στην προτεινόμενη μέθοδο αξιοποίησης της εκκλησιαστικής περιουσίας. Ο Αμβρόσιος ήδη λειτουργεί με προδιαγραφές “Χίλτον” έναν πρότυπο ξενώνα με 90 άτομα προσωπικό, στον οποίο φιλοξενούνται όλοι οι κατάκοιτοι γέροντες της Μητρόπολής του. Πού βρίσκει λεφτά για τη λειτουργία αυτού του ξενώνα; Από την αξιοποίηση της περιουσίας του. Ανακαίνισε κτίρια της Μητρόπολης στην περιοχή του
Διακοφτού, τα παραχώρησε σε ιδιώτη, ο οποίος άνοιξε ένα εξαιρετικό ξενοδοχείο, και από το μίσθωμά του χρηματοδοτείται η κοινωνική πολιτική της Μητροπόλεως Αιγιαλείας. Αυτά δεν προτείνει και ο Τσίπρας;»

Ηταν ενδιαφέρον το επιχείρημα - πειστικό. Και ακόμη πειστικότερη η κατακλείδα του: «Θα πεθάνουμε χωρίς επενδύσεις, αγαπητέ μου! Τον Εμφύλιο, που γλιτώσαμε το 2011 και το 2015, θα τον έχουμε στο μέλλον». Ωραίες μού ακούστηκαν αυτές οι πληροφορίες, αλλά έχω μια εμμονή με τις συνέπειες μιας πολιτικής μακροπρόθεσμα. Οχι μόνο βραχυπρόθεσμα.

Οποιος ξένος ελέγξει με επενδύσεις τη μισθοδοσία των ιερέων θα ελέγξει και την Εκκλησία. Παρά ταύτα, το ομολογώ - ίσως να υποφέρω από το ελάττωμα ενός σημαντικού Ελληνα πολιτικού, στον οποίο ο βασιλεύς είπε τη δεκαετία του 1960: «Εσύ, Σπύρο μου, έχεις το χάρισμα να βλέπεις τι θα γίνει στη χώρα μετά 20 χρόνια, αλλά αδυνατείς να προβλέψεις τι θα γίνει αύριο το πρωί»...

dimokratianews

«Θα τα σπατάλαγες», ενώ τα λεφτά είναι των Κυπρίων!

"Και να σου πω και κάτι άλλο; Και νά 'παιρνες 2.000 ευρώ, έτσι ως... Δε θα γινόταν τίποτα. Θα τά 'χανες αυτά τα χρήματα, θα τα σκόρπαγες, θα τα σπατάλαγες". Μ’ αυτή του την απάντηση, σε άνθρωπο που έχασε το σπίτι του στο Μάτι, ο πρωθυπουργός δεν απέδειξε μόνο ότι δεν έχει ιδέα από την καθημερινότητα των πολιτών. Αποδοκίμασε την ίδια του την επιδοματική πολιτική! Και πήγε να πουλήσει την κυπριακή δωρεά για νοσοκομείο, ως έργο της κυβέρνησης!

Ήταν πρωί στα καμένα που ο πρωθυπουργός πήγε πάλι «στη ζούλα», όπως και την πρώτη φορά, για να δει και να μιλήσει με κατοίκους, χωρίς να έχει ειδοποιήσει τους κατοίκους!! Και ήταν εκεί μόνο όσοι βρέθηκαν τυχαία και μόνο όσοι είχαν επιλεγεί από το κομματικό πρωθυπουργικό επιτελείο ως «ασφαλείς».

Η επιστασία του χώρου ήταν σύντομη και άρχισε η προγραμματισμένη γνωστή φιέστα «θα σας φτιάξουμε και σχολεία, μα δεν έχουμε παιδιά, θα σας φτιάξουμε και παιδιά». Μόνο που τώρα δεν θα σας φτιάξουμε σχολεία γιατί αυτό που πουλάει σε σας και στο πόπολο σε σχέση με σας δεν είναι η Παιδεία. Είναι οι νεκροί και οι τραυματίες. Θα σας φτιάξουμε, λοιπόν, νοσοκομεία.

Κι εκεί που η κουβέντα ξετυλιγόταν σε ένα στυλ ρωμέικο, χαλλλαρό, με καφέ και νερό, γύρω από ένα τραπέζι, και έξω από το υπόστεγο ο ήλιος ζέσταινε την ατμόσφαιρα, ο πρωθυπουργός σχεδίαζε τα έργα που πρέπει να γίνουν στη χαροκαμένη περιοχή! Τα σχεδίαζε εκεί, στον καφενέ, χωρίς κι ο ίδιος να ξέρει τι υπάρχει εκεί που πήγε και τι πρέπει να γίνει! Δεν τον ενδιέφερε. Αλλού ήθελε να καταλήξει. Να πουλήσει νοσοκομείο!

Το βίντεο που έχει καταγράψει τις σκηνές είναι αποκαλυπτικό. Με την άνεση που όλοι έχουμε τις λύσεις στο τσεπάκι μας, αρκεί να με κάνεις πρωθυπουργό, ο πρωθυπουργός, έχοντας απέναντι ελάχιστους από τους κατοίκους έλεγε καφενειακά: «Να φτιάξουμε κοινωνικούς χώρους, να φτιάξουμε υποδομές, να φτιάξουμε σχολεία. Αυτά πρέπει να δούμε τώρα βρε παιδιά». Κι εκεί εγύρισε και είπε την περίφημη πια ατάκα στην κατεστραμμένη γυναίκα για τα δυο χιλιάρικα.

Αλλά, την είχε πάρει πια την πάσα και συνέχισε ακάθεκτος στο ζουμί: «Αλλά, ας μην την πάμε εκεί τη συζήτηση». Και την πήγε εκεί που ήθελε εξ αρχής. Στο νοσοκομείο. Γιατί νοσοκομείο πήγε να πουλήσει στο Μάτι ο πρωθυπουργός! Δήθεν αυθόρμητα, δήθεν ασχεδίαστα, δήθεν σαν ιδέα της στιγμής, έτσι όπως έχει μάθει να κυβερνάει και να σχεδιάζει στο πόδι, αμόλησε την ιδέα να γίνει ένα νοσοκομείο! Και είχε και την έμπνευση για το χώρο! Στη Νταού. «Ναι, ναι, εκεί στο Κέντρο Υγείας», ακολουθήσανε φωνές από βαλτούς και από ανυποψίαστους.

Μόνο που οι αυθόρμητοι, οι αγαθοί ανυποψίαστοι δεν ξέραν ότι το σχέδιο του νοσοκομείου και τα λεφτά που θα δοθούν δεν είναι ούτε του Τσίπρα ούτε της κυβέρνησής του! Γιατί δεν ξέρουν ότι τις ώρες που προσπαθούσαν να μαζέψουν τα συντρίμμια της ψυχής τους και της περιουσίας τους, η κυπριακή κυβέρνηση αποφάσισε να δωρίσει στην περιοχή ένα νοσοκομείο! Και με απόφαση του υπουργικού συμβουλίου ενέκρινε ένα κονδύλι 10 εκ. ευρώ για αρχή, επιπλέον των χρημάτων που έχουν συγκεντρωθεί από Κύπριους για τους πυρόπληκτους.

Αυτά είναι τα 20 εκ. ευρώ, που τόσο απλόχερα και γαλαντόμικα άπλωσε προχτές στο τραπέζι στο Μάτι ο πρωθυπουργός, παριστάνοντας ότι τα δίνει η κυβέρνησή του! «Να δούμε πόσο κοστίζει» είπε δήθεν αφελώς στην ομήγυρη και γυρίζοντας στον δήθεν απληροφόρητο υπουργό Σπίρτζη τον προέτρεψε να δουν το θέμα!

Τέτοιο θέατρο σε ανθρώπους κατεστραμμένους μόνο και μόνο για να πουλήσει έργα για να πάρει κανένα ψηφαλάκι, μόνο ο Τσίπρας! Και για να μη μένει αμφιβολία στο λαό για τη δωρεά, παραθέτουμε και τη δήλωση του Κύπριου προέδρου Αναστασιάδη όταν ήρθε στην Αθήνα προ καιρού:

«Ένα νοσοκομείο στην περιοχή όπου επισυνέβη η τραγωδία με την πυρκαγιά, στο Μάτι, και αυτό νομίζω θα είναι μια δωρεά της Κυπριακής Δημοκρατίας και των Ελλήνων της Κύπρου με συγκεκριμένο περιεχόμενο», είπε.

Ο Κύπριος Πρόεδρος εξέφρασε την ανάγκη «να υπάρχει ένα συμβολικό κτήριο που να δείχνει την αλληλεγγύη του κυπριακού ελληνισμού για τραγωδίες που επισυμβαίνουν». «Όπως εμείς έχουμε τη συμπαράσταση της Ελλάδας στις πλείστες τόσες περιπτώσεις κατά τον ίδιο τρόπο και εμείς, όπως παλαιότερα επί αειμνήστου Τάσσου Παπαδόπουλου με την πυρκαγιά στην Πελοπόννησο, κτίσαμε την κοινότητα της Αρτέμιδος», πρόσθεσε.

Άλλο ένα ψέμα του πρωθυπουργού στο λαό και άλλο ένα θέατρο ξετυλίχτηκε, παρόλο που απέφυγε τους δημοσιογράφους για να μην… ενοχληθεί από την κριτική τους. Πέρα από το γεγονός ότι μόνο δικτάτορες δεν θέλουν τον Τύπο στα πόδια τους, κι αυτό δείχνει κάτι από τη μπαχαλάκικη νοοτροπία του πρωθυπουργού, είναι πιθανό ο κ. Τσίπρας να μην ήθελε τον Τύπο ακριβώς για να μην αποκαλυφθεί η εξαπάτηση των κατοίκων του Ματιού με την εξαγγελία της δημιουργίας ενός νοσοκομείου ως κυβερνητικού έργου, ενώ είναι έργο δωρεάς της Κύπρου!

Η επίσκεψη του πρωθυπουργού στο Μάτι ήταν, όμως, μια καλή ευκαιρία να δείξει με την απαξιωτική δήλωσή του για τα δύο χιλιάρικα επίδομα, τρία πράγματα:

1. Με πόση οικονομική άνεση ζει ο ίδιος και η οικογένειά του, ώστε να μην έχει ιδέα για το τι αξία έχουν 2.000 ευρώ για τους πολίτες. Τέσσερις πραγματικοί μισθοί στόν ιδιωτικό τομέα, που το έχει ρημάξει και 1,5 στο αγαπημένο του δημόσιο.

2. Πόσο ξένος είναι από την ανάγκη που έχουν όσοι από τους πολίτες καίγονται από την ανέχεια και τις κάθε είδους στερήσεις. Πόσο ανίδεος εν τέλει είναι για το πώς ζουν αυτά που λιβανίζει ως αδύναμα λαϊκά στρώματα.

3. Πόσο συνειδητά σπαταλάει σε βάρος της οικονομίας το δημόσιο χρήμα για κοντόφθαλμη ψηφοθηρία. Γιατί, ενώ μοιράζει «κοινωνικό μέρισμα» και επιδόματα απλόχερα, δοξάζοντάς τα και θάβοντας τα έργα υποδομής που έχει ανάγκη η χώρα, στο Μάτι εμφανίστηκε υπέρμαχος των έργων υποδομής, θάβοντας τα επιδόματα! Γιατί, «τι να τα κάνεις τα δυο χιλιάρικα επίδομα. Θα τα’ χανες. Θα τα σπατάλαγες»!!!

4. Ο Τύπος δεν ήταν εκεί για να ξεσκεπάσει τη νέα απατεωνιά του πρωθυπουργού, αλλά ο Τύπος είναι πλέον παντού. Κυρίως μέσα στο στόμα του κ Τσίπρα. Που δεν μπορεί να κρύψει το ψέμα και την υποκρισία του.

Γ. Παπαδόπουλος - Τετράδης

liberal

ΑΝΤΡΕΣ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΙΑ....ΤΟΥΣ ΠΑΤΗΣΕ ΤΟ ΚΟΜΜΑ...

αγίου αθανασίου, εγκώμιον εις τον άγιον ανδρέαν τον απόστολον

Ἀνδρέας ὁ τῆς ἀποστολικῆς ἀνδρείας ἐπώνυμος, ὁ πρῶτος διδάσκαλον τὸν Δεσπότην ἐπιγραψάμενος• ἡ τῆς ἀποστολικῆς χορείας ἀρχή• ὁ πρὸς τὴν δεσποτικὴν παρουσίαν ὀξυδερκής, ὁ τῆς Ἰωάννου μαθητείας τὴν Χριστοῦ διδασκαλίαν ἀνταλλαξάμενος• ἡ τῶν τοῦ Βαπτιστοῦ ρημάτων σφραγίς. Ἦν μὲν γὰρ τῶν Ἰωάννου μαθητῶν ὁ δοκιμώτατος• ἐν λυχνιαίῳ φέγγει ζητῶν τοῦ φωτὸς τὴν ἀλήθειαν, ὥσπερ τις ἐν ἀμυδροτέραις αὐγαῖς πρὸς τὰς Χριστοῦ μαρμαρυγὰς ἐθιζόμενος. 

 Ἑλλάδα τε ὁμοῦ καὶ βάρβαρον ἐμπλήσας τῆς χάριτος καὶ δυσωπήσας πρὸς πίστιν τὰ ἔθνη τοῖς θαύμασιν, ἐπὶ τὸ τῆς ἀπιστίας μαχιμώτατον, τὴν Ἀχαΐαν λέγω, ἐπεστέλλετο. Ἔνθα δὴ πολλοὺς οὐρανῷ προσγράψας, εἷς διὰ τῆς πίστεως, σταυρῷ παραδίδοται• καὶ τρόπω τῆς τελευτῆς τὸν Δεσπότην μιμούμενος, ἵνα τῇ κοινωνίᾳ τοῦ πάθους δείξῃ τοῦ πόθου τὸ μέγεθος. Σταυρὸς οὗν ἐπὶ μέσῃ Ἑλλάδος ἐπήγνυτο, καὶ Ἀνδρέας ἐκρεμᾶτο, σταυρῷ τὸν σταυρωθέντα κηρύσσων, καὶ τοῖς ἥλοις τοὺς ἥλους πιστούμενος, καὶ τῷ πάθει τὸ πάθος μαρτυρούμενος. 

αγίου αθανασίου, εγκώμιον εις τον άγιον ανδρέαν τον απόστολον

Read more: http://iereasanatolikisekklisias.blogspot.com/2018/11/blog-post_29.html#ixzz5YI01joM3

ΟΤΑΝ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗΘΕΙΣ...

Όταν κάποιος αμαρτήσει, λόγῳ του εγωισμού του είναι βαρύς. Δεν μπορεί να διαβάσει, ούτε να προσευχηθεί, διότι του φαίνεται βουνό η προσευχή, ούτε να γονατήσει, διότι του φαίνεται ότι θα σπάσουν τα πλευρά του...
Αφού λοιπόν, δεν μπορείς να προσευχηθείς, ούτε να αγρυπνήσεις, τουλάχιστον ανάγκασε τον εαυτό σου να μελετά τους ψαλμούς. Οι ψαλμοί εκφράζουν ικεσία, μετάνοια, δοξολογία, ευχαριστία, περιέχουν αισθήματα και βιώματα που ανασταίνουν και τον πιο αδύνατο άνθρωπο. Όπως, όταν ο άλλος χάσει τις αισθήσεις του, του δίνεις λίγο ρακί και ανασταίνεται, έτσι ακριβώς ανασταίνεται κανείς και με τους ψαλμούς. Διάβαζε λοιπόν ψαλμούς και θα δείς ότι θα αναστηθείς και εσύ.

ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΑΙΜΙΛΙΑΝΟΣ

apantaortodoxias

Κατάρριψη ισραηλινού μαχητικού στην Συρία - Σφοδροί βομβαρδισμοί των Ισραηλινών

H συριακή αεράμυνα κατέρριψε ισραηλινό μαχητικό αναφέρουν εκτάκτως ρωσικά ΜΜΕ. Κατά "κύματα" βομβαρδίζουν ισραηλινά μαχητικά F-16 και F-15 ιρανικούς στόχους σε όλη την Συρία.
Είναι η πρώτη επίθεση μετά την κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους Il-20, έρχεται αμέσως μετά την ακύρωση της συνάντησης Τραμπ-Πούτιν και σε μια στιγμή που η Μόσχα έχει ανοικτό "μέτωπο" με την Ουκρανία εν μέσω διεθνών πιέσεων.
"Η συριακή αεράμυνα κατέρριψε ένα ισραηλινό μαχητικό και 4 πυραύλους στην περιοχή al-Kiswa νότια της Δαμασκού" ανέφερε το Ria Novosti.
Εδώ και μία ώρα διεξάγεται "πόλεμος" στον συριακό ουρανό. Ο συριακός Στρατός μιλά για τρίτο κύμα επιθέσεων. Ισραηλινά αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού και δεκάδες μαχητικά βρίσκονται στον αέρα.
Ισραηλινά μαχητικά σφυροκοπούν στόχους του Ιράν σε όλη τη χώρα. Αρκετοί πύραυλοι έχουν αναχαιτιστεί.
H συριακή αεράμυνα έκανε χρήση αντιαεροπορικών S-200 και Pantsir S-1.
Εκρήξεις ακούγονται σε βόρειο Ισραήλ, Δαμασκό, Γκολάν, νότια Συρία, Rif Dimashq, Quneitra.

Το Ισραήλ αρνήθηκε να σχολιάσει κατά πάγια τακτική.

pronews

Εμφύλια Πάθη - Ερωτήματα 06-07 (Καλύβας- Μαραντζίδης)

Ο Ν. Μαραντζίδης μιλά στη Voria.gr για επίμαχα σημεία του βιβλίου του «Εμφύλια Πάθη», που συνεχίζει να προκαλεί συζητήσεις και αντιδράσεις.

Συνέντευξη στους Γιώργο Μητράκη και Γιώργο Χατζηλίδη

Aπό τη στιγμή που ανέβηκαν στα ράφια των ελληνικών βιβλιοπωλείων, τα «Εμφύλια Πάθη» των Νίκου Μαραντζίδη και Στάθη Καλύβα βρίσκονται σταθερά στα ευπώλητα και δεν έχουν σταματήσει να προκαλούν συζητήσεις, αντιδράσεις και προστριβές σε ακαδημαϊκούς και πολιτικούς κύκλους.

Αυτό από μόνο του δείχνει ότι, εβδομήντα χρόνια μετά, η πληγή από το τραύμα του ελληνικού εμφυλίου δεν έχει κλείσει οριστικά. Πολλώ δε μάλλον όταν η συζήτηση γίνεται για το συγκεκριμένο ιστορικό πόνημα, που παρουσιάζει μία εκδοχή των γεγονότων πολύ διαφορετική από αυτή που κυριάρχησε στη μεταδικτατορική Ελλάδα.

Οι Μαραντζίδης και Καλύβας έχουν από καιρό κατηγορηθεί από την αριστερή διανόηση ως «απολογητές του κράτους της δεξιάς» για το συγγραφικό έργο, την αρθρογραφία και τις γενικότερες δημόσιες παρεμβάσεις τους.

Ωστόσο, ανεξαρτήτως ιστορικής προσέγγισης ή πολιτικής τοποθέτησης, τα «Εμφύλια Πάθη», η πιο συστηματοποιημένη εργασία τους για το θέμα του εμφυλίου, είναι μια γροθιά στο στομάχι. Τόσο στην κλασική βιβλιογραφία περί εμφυλίου όσο κυρίως στα θέσφατα πάνω στα οποία χτίστηκε η κυρίαρχη ιδεολογία της Μεταπολίτευσης.

Στη συνέντευξη που μας παραχώρησε ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Νίκος Μαραντζίδης δίνει απαντήσεις στη σκληρή κριτική που του ασκείται. Αποδέχεται χωρίς περιστροφές ότι ανήκει στο ρεύμα των αναθεωρητών της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Όπως όμως εξηγεί ο ίδιος, εντρύφησε στον εμφύλιο από την εσωτερική του ανάγκη να αποκατασταθεί επιστημονικά η ιστορική αλήθεια αυτής της τραυματικής περιόδου, χωρίς ιδεολογικές εμμονές, αριστερές ή δεξιές.

Είχαμε συναντήσει τον κ. Μαραντζίδη προ δύο μηνών. Η συνέντευξή μας τότε περιστράφηκε γύρω από την πολιτική επικαιρότητα και τις δημοσκοπήσεις. Σε αυτή τη νέα συνάντησή μας καταπιαστήκαμε με ιστορικά θέματα που θίγονται στο βιβλίο. Φυσικά, μια ιστορική συζήτηση με έναν αναγνωρισμένο πολιτικό επιστήμονα δεν μπορεί παρά να αφορά και το σήμερα. Διότι, άλλοτε ξεκάθαρα άλλοτε υποδόρια και υπαινικτικά, η ανάγνωση της ιστορίας πάντα φωτίζει πτυχές του παρόντος.

Πού αποδίδετε την επιτυχία του βιβλίου; Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι, 70 και πλέον χρόνια μετά, η περίοδος του εμφυλίου συνεχίζει και συγκινεί τους Έλληνες;

Από όλα τα βιβλία ιστορίας, ξέρουμε ότι αυτά που ασχολούνται με τη δεκαετία του 40’, την Κατοχή και τον Εμφύλιο κερδίζουν το ενδιαφέρουν του κοινού και γίνονται αρκετά συχνά εκδοτικές επιτυχίες. Ιστορικοί όπως ο Μαζάουερ και ο Μαργαρίτης έχουν κάνει εκδοτικές επιτυχίες με βιβλία για την περίοδο αυτή.

Η πρώτη αιτία για την επιτυχία αυτών των βιβλίων είναι πως αυτή η περίοδος λόγω του βίαιου χαρακτήρα της και των σημαντικών της επιπτώσεων υπήρξε πολύ τραυματική. Η ελληνική κοινωνία έχει στο σύνολο της εμπλακεί με τον α ή β τρόπο, και οι αντιθέσεις εκείνης της περιόδου επανέρχονται διαρκώς στη δημόσια συζήτηση. Μην ξεχνάτε ότι ένα ολόκληρο κίνημα, αυτό των «αγανακτισμένων» χρησιμοποιούσε και χρησιμοποιεί ακόμη ρητορική δανεισμένη¨ από τη δεκαετία του 40’ - οι «Τσολάκογλου», οι «γερμανοτσολιάδες,», «οι δωσίλογοι», κλπ. Ακόμα και ο λόγος σημερινών πολιτικών ηγετών έχει σαφείς αναφορές στην περίοδο του εμφυλίου. Ακούσαμε για παράδειγμα τον Τσίπρα να ασκεί κριτική στο ΚΚΕ λέγοντας ότι δεν πρέπει να επαναληφθεί «η συμφωνία της Βάρκιζας»! Το ότι αντλούμε ρητορικά σχήματα από αυτή την περίοδο σημαίνει ότι οι μνήμες είναι ζωντανές, το συμβολικό στοιχείο παραμένει ισχυρό και ανατροφοδοτεί τη σημασία του παρελθόντος. Αν συνεχώς μιλάμε για το παρελθόν τότε το παρελθόν γίνεται μέρος του παρόντος μας και επηρεάζει το μέλλον μας.

Το δεύτερο στοιχείο που συμβάλει στην επιτυχία αυτών των βιβλίων είναι η πολιτική συγκυρία. Το γεγονός ότι η μετακομουνιστική Αριστερά βρίσκεται στην κυβέρνηση. Είμαι από αυτούς που υποστηρίζουν ότι η παρουσία του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία συμβάλει στην ιστορική αυτογνωσία μας, γιατί επιτρέπει να καταρριφθούν μύθοι και ταμπού που διαμορφώθηκαν όλα αυτά τα χρόνια που η Αριστερά ήταν μόνιμα στην αντιπολίτευση ή και νωρίτερα όταν αυτή ήταν διωκόμενη. Η αναζήτηση για τη δεκαετία του 40’ έχει επίκαιρα χαρακτηριστικά, διότι αυτός ο κόσμος προσπαθεί να κατανοήσει γιατί στην ελληνική κοινωνία κυριάρχησαν αξίες και αντιλήψεις που δεν κυριάρχησαν σε άλλες χώρες.

Γράφοντας το βιβλίο αισθανθήκατε πως παραβιάζετε κάποια ταμπού για τον εμφύλιο και την Αριστερά;

Το βιβλίο αυτό γραφόταν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο εδώ και 15 χρόνια. Συστηματικά από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 ασχολούμαστε με την περίοδο αυτή (έστω κι αν και οι δύο είμαστε πολιτικοί επιστήμονες όχι ιστορικοί) και έχουμε καταγραφεί ως «αναθεωρητικό ρεύμα», δηλαδή επί της ουσίας ελέγξαμε επιστημονικά την αλήθεια μιας σειράς από στερεότυπα και σχήματα για την παρουσία της Αριστεράς την δεκαετία του ’40. Λίγες ώρες μετά την επίθεση που δέχθηκα το 2014 στην Καμάρα (εκεί ο νεαρός που μου επιτέθηκε φώναζε «τι ήταν αυτά που γράφεις για την αριστερά»), μου τηλεφώνησε ο Στάθης Καλύβας για να μάθει αν είμαι καλά. «Ρε Στάθη τρώμε που τρώμε ξύλο, τουλάχιστον ας το τελειώσουμε το βιβλίο για να ξέρει ο κόσμος το τι πραγματικά λέμε και γράφουμε», του είπα εγώ και κάπου εκεί επιταχύνθηκε το πράγμα.

Υπάρχουν ταμπού για τον εμφύλιο και την Αριστερά που νομίζω ότι με το βιβλίο μας καταρρίφθηκαν σε ευρύτερα ακροατήρια. Η μεταπολίτευση ήταν πράγματι η περίοδος της ηγεμονίας της Αριστεράς σε ιδεολογικό επίπεδο για μια σειρά από τομείς και θέματα του παρελθόντος ή του παρόντος. Βέβαια αυτά τα ταμπού και οι μύθοι ούτως ή άλλως είτε είχαν αμφισβητηθεί νωρίτερα. Ας πούμε ότι εμείς με το βιβλίο μας τα Εμφύλια Πάθη ταξινομήσαμε και κωδικοποιήσαμε τα επίμαχα σημεία και μπορέσαμε να γράψουμε μια ιστορία του εμφυλίου χωρίς ταμπού και ιδεολογικές εμμονές είτε αριστερές είτε δεξιές.

Μήπως στην προσπάθειά σας να αποκαταστήσετε την ιστορική αλήθεια και να σπάσετε κάποια ταμπού τελικά αδικήσατε τη συνεισφορά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην εθνική αντίσταση; Ίσως στο πιο πολυσυζητημένο κεφάλαιο του βιβλίου σας, για τους ταγματασφαλίτες, γράφετε ότι τα χαρακτηριστικά του ΕΑΜ ήταν κομμουνιστικά αλλά και αντιστασιακά και των ταγμάτων ασφαλείας αντικομουνιστικά αλλά και δοσιλογικά. Δεν προκύπτει, λοιπόν, εμμέσως μια άδικη εξίσωση;

Όχι, κάθε άλλο. Εμείς σε αυτό το κομμάτι είμαστε σαφείς, δεν αμφισβητούμε ούτε μια στιγμή ότι ο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ έχει ξεκινήσει ως μια αντιστασιακή δύναμη που μάλιστα στην πρώτη της φάση συγκροτείται στη βάση της δημιουργίας «εθνικού μετώπου», δηλαδή αντίστασης καθολικής του λαού που να ξεπερνάει όχι μόνο τις οργανωτικές δομές του ΚΚΕ αλλά ακόμη και τη λογική που είχαν οι κομμουνιστές στο μεσοπόλεμο τα «Λαϊκά Μέτωπα». Προσοχή όμως για να είμαστε σαφείς και ξεκάθαροι: η γραμμή των «εθνικών μετώπων» ενάντια στον Άξονα δεν διαμορφώθηκε εδώ αλλά στη Μόσχα και έχει σημασία να το υπογραμμίσουμε για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίον λειτουργούσαν οι κομμουνιστές. Το Εθνικό Μέτωπο λοιπόν, η Παλλαϊκή Αντίσταση ενάντια στον Άξονα δεν ήταν μια εγχώρια ιδέα, αλλά για απόφαση, που η Κομμουνιστική Διεθνής πήρε το 1941, αμέσως μετά δηλαδή την εισβολή της Γερμανίας στην ΕΣΣΔ.

Είχαν οι Έλληνες κομμουνιστές τη στιγμή που αποφάσιζαν την δημιουργία του ΕΑΜ επιδίωξη για την εξουσία; Όχι, και αυτός ήταν ένας από τους μύθους που η αντίπαλη στο ΕΑΜ πλευρά καλλιέργησε, ότι δηλαδή το ΕΑΜ φτιάχτηκε ως Δούρειος ‘Ίππος για να κρύψει ουσιαστικά τις φιλοδοξίες του ΚΚΕ. Οι άνθρωποι, που εντάχθηκαν στο ΚΚΕ μέσω της αντίστασης το έκαναν πρωτίστως από πατριωτισμό και όχι από σοσιαλιστική ανησυχία. Ήταν πρώτα πατριώτες, είδαν τους Γερμανούς να μπαίνουν στην Αθήνα, έζησαν την πείνα του 41’, ευαισθητοποιούνταν από την τραγική κατάσταση της χώρας και μπήκαν στην αντίσταση. Το ΕΑΜ δημιουργήθηκε για να αγωνιστεί ενάντια στους Γερμανούς και επιδίωξε την εθνική ενότητα μέχρι το 1943.

Ακριβώς εκεί τα δεδομένα αλλάζουν. Από τα τέλη του 1943 το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και το ΚΚΕ αντιλαμβάνονται καθαρά πως το ζήτημα από την Αντίσταση ενάντια στον Άξονα μεταφέρεται σταδιακά στα ερωτήματα της «επόμενης μέρας». Ποιος θα επικρατήσει όταν θα φύγουν οι Γερμανοί; Αυτό θα γίνει το κυρίαρχο ερώτημα από μια στιγμή και μετά. Επιπλέον το παρελθόν λειτουργούσε αρνητικά: η Παλινόρθωση της Μοναρχίας το 1935 με το νόθο δημοψήφισμα και η δικτατορία του Μεταξά είχαν κληροδοτήσει ένα ανώμαλο και απονομιμοποιημένο πολιτικό καθεστώς και αυτό επέτρεπε να τίθεται όλα τα ζητήματα σε μηδενική βάση.

Εκείνη ακριβώς τη στιγμή αναπτύσσονται ισχυρές ένοπλες δωσιλογικές δυνάμεις. Μέχρι το 1943 δεν υπάρχουν ένοπλοι δωσίλογοι. Τι συμβαίνει λοιπόν και αυτοί εμφανίζονται τότε; Προφανώς συμφωνούμε πως θα ήταν κάποιος ανόητος να πάρει τα όπλα το 1944 επειδή θα ήθελε να τεθεί στην υπηρεσία των Γερμανών πιστεύοντας στη νίκη του Ράιχ ή σε εθνικοσοσιαλιστικές ιδεοληψίες. Οι Γερμανοί το 1944 έχαναν σε όλα τα μέτωπα, ετοιμάζονταν να φύγουν από τη χώρα και όλοι το ήξεραν αυτό. Η κυβέρνηση Ράλλη αντιλαμβάνεται την εξέλιξη του πολέμου και θέλει να το αξιοποιήσει προς όφελος της, λέγοντας, κατά κάποιο τρόπο, στους Άγγλους «κοιτάξτε όταν φύγουν οι Γερμανοί θα έρθουν οι κομμουνιστές και εμείς μπορούμε, επειδή έχουμε ένοπλα σώματα, να τους εμποδίσουμε εφόσον μας στηρίξετε».

Για να μην μακρηγορώ και για να επιστρέψω όμως στο ερώτημα σας: εμείς δεν εξισώνουμε ηθικά τον δωσιλογισμό με την αντίσταση, κάθε άλλο. Προσπαθούμε να καταλάβουμε γιατί οι ένοπλες ομάδες δωσιλόγων γεννιούνται στα τέλη του 1943 και πολλαπλασιάζονται το 1944 ενώ οι Γερμανοί είναι έτοιμοι να αποχωρήσουν από τη χώρα. Προσπαθούμε επίσης να κατανοήσουμε το χαρακτήρα του όψιμου ένοπλου ελληνικού δωσιλογισμού.

Μια κριτική που έχετε δεχθεί είναι ότι κατατάσσετε τους Έλληνες ένοπλους δωσίλογους σαν μέρος του εμφύλιας σύγκρουσης της κατοχής, ενώ οι Γερμανοί δημιούργησαν τα τάγματα ασφαλείας για να "εξοικονομήσουν" γερμανικό αίμα. Μήπως θα έπρεπε, να μην τους θεωρείτε μέρος του εμφυλιακού σκηνικού;

Η απάντηση μας είναι ότι βεβαίως και οι Γερμανοί συγκροτούν τα Τάγματα Ασφαλείας για να "εξοικονομήσουν" γερμανικό αίμα και δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ως προς αυτό. Πάνω εδώ χτίζει τη δική του στρατηγική ο δοσιλογικός πρωθυπουργός Ι. Ράλλης για να εξυπηρετήσει τα δικά του συμφέροντα την επόμενη μέρα της απελευθέρωσης, εκμεταλλευόμενος το γεγονός πως οι Γερμανοί ενδιαφέρονταν κυρίως για τον περιορισμό των δικών τους απωλειών και για το πώς θα πετύχαιναν την ασφαλή φυγή τους από την Ελλάδα, από την στιγμή που έγινε η απόβαση στη Σικελία, και η Ελλάδα είχε χάσει κάθε σημασία για την εξέλιξη του Πολέμου.

Το ερώτημα λοιπόν από το καλοκαίρι του 1943 και μετά δεν ήταν απλώς «ποιος αντιμάχεται τους Γερμανούς» αλλά επιπλέον και «τι θα γίνει την επόμενη μέρα στη χώρα». Η επόμενη μέρα, δηλαδή το ζήτημα της μεταπολεμικής εξουσίας. Αυτό έχουν όλοι στο μυαλό τους εκείνη τη στιγμή, είτε είναι αντιστασιακοί είτε δωσίλογοι.

Μπορεί μία χώρα να προχωρήσει με ιστορικές εκκρεμότητες, χωρίς να υπάρχει έστω ένας ελάχιστος κοινός τόπος για τα ιστορικά γεγονότα;

Μπορεί να προχωρήσει εφόσον έχει δημοκρατία, φιλελεύθερη δημοκρατία. Ο μόνος τρόπος για να ξεπεράσεις τα τραύματα του εμφυλίου, είναι η συνύπαρξη μέσα σε πλαίσιο πολιτικής ισότητας και ελεύθερης έκφρασης απόψεων και μνημών. Η συμφιλίωση είναι μια μακρά διαδικασία και δεν προϋποθέτει τη συμφωνία για το τι έγινε ή τη λήθη αλλά την ανοχή και τη συγχώρεση. 

Στην περίπτωση μας, το γεγονός ότι μετά τον εμφύλιο, ιδίως τη δεκαετία του '50, διαμορφώθηκε ένα αυταρχικό κράτος με χαρακτηριστικά Απαρτχάιντ, που απέκλειε και δίωκε τους αριστερούς μακροπρόθεσμα γύρισε μπούμερανγκ στους νικητές του εμφυλίου. Βεβαίως, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η Ελλάδα ήταν μία από τις σπάνιες παγκοσμίως περιπτώσεις (η άλλη είναι των ΗΠΑ) που μετά από έναν εμφύλιο πόλεμο δεν έγινε δικτατορία. Στην Ελλάδα, οι ηττημένοι μπόρεσαν ελάχιστα χρόνια μετά τον εμφύλιο όχι μόνο να εκφραστούν πολιτικά με ένα κόμμα (ΕΔΑ) αλλά να πετύχουν να γίνουν αξιωματική αντιπολίτευση το 1958. Πρόκειται για ένα σπάνιο ιστορικά γεγονός. Μέσα σε τέτοιες συνθήκες, οι ηττημένοι μπόρεσαν να διατηρήσουν ένα κορμό μνημών, περιθωριοποιημένων μεν αλλά ζωντανών δε. Δυστυχώς η δικτατορία των συνταγματαρχών διέλυσε την πρόοδο που είχε επιτευχθεί κατά τη δεκαετία του ’50 και του ’60 στο θέμα της διαχείρισης της μνήμης του εμφυλίου.

Ως εκ τούτου στη «ρεβάνς των ηττημένων» κατά τη μεταπολίτευση συνέβαλε καταλυτικά η δικτατορία των συνταγματαρχών που, ανάμεσα στα άλλα, γελοιοποίησε και καταρράκωσε ηθικά τον αντικομουνισμό στην Ελλάδα. Ο αντικομουνισμός ταυτίστηκε με τον αυταρχισμό και η φιλελευθερία με την αριστερά. Την ώρα που στην Ευρώπη και την Αμερική συνέβαινε η αρχή της κοινωνικής απελευθέρωσης, με τα κινήματα και τα «παιδιά των λουλουδιών», στην Ελλάδα υπήρχε ο Παπαδόπουλος να βγάζει γελοίες, και εκτός εποχής πολιτικές ομιλίες. Το Κυπριακό έδωσε τη χαριστική βολή και έτσι έμεινε το στίγμα της «επάρατης δεξιάς».

Γιατί ειδικά στην Ελλάδα το ΚΚΕ επιχείρησε να καταλάβει την εξουσία, όταν, σύμφωνα με ιστορικές αναγνώσεις ακόμα και ανθρώπων της Ανανεωτικής Αριστεράς, κάτι τέτοιο δεν σημειώθηκε με την ίδια ένταση από τα κομμουνιστικά κόμματα στις άλλες χώρες της Ευρώπης μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο;

Στο θέμα αυτό διαμορφώθηκε ένας μύθος για τον οποίο υπεύθυνοι είναι σε μεγάλοι βαθμό οι άνθρωποι της ανανεωτικής αριστεράς. Σεβαστές πολιτικές προσωπικότητες όπως ο Λεωνίδας Κύρκος υποστήριζαν χοντρικά πως οι κομμουνιστές ηγέτες στην Ελλάδα, και ιδιαίτερα ο Νίκος Ζαχαριάδης ήταν αφελείς και επικίνδυνοι σε αντίθεση με τους ευφυείς ηγέτες των ευρωπαϊκών κομμουνιστικών κομμάτων όπως της Ιταλίας και της Γαλλίας οι οποίοι αντιλήφθηκαν ότι ο κόσμος είχε μοιραστεί, ότι δεν ήταν ώριμες οι συνθήκες για επανάσταση και μετάβαση στο σοσιαλισμό και αποδέχθηκαν την κοινοβουλευτική δημοκρατία, ενώ οι Έλληνες ήταν άμυαλοι και πήγαν κατευθείαν στα βράχια.

Αυτό ακούγεται αληθινό (γιατί πράγματι στη Γαλλία και την Ιταλία δεν έγινε εμφύλιος) αλλά δεν είναι αλήθεια. Πρώτον και οι Γάλλοι αλλά και οι Ιταλοί ενδιαφέρονταν για την κατάληψη της εξουσίας με όλους τους δυνατούς τρόπους. Ούτε είχαν εγκαταλείψει την ιδέα μιας βίαιης κατάληψης της εξουσίας. Όμως και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις η παρουσία εκατοντάδων χιλιάδων συμμαχικών στρατιωτικών δυνάμεων, βρετανών και αμερικανών, απέτρεπε τις βιαστικές σκέψεις για εξέγερση. Στη Γαλλία , ο Ντε Γκολ εκτός από τις δυνάμεις του γαλλικού στρατού είχε μαζί του αν χρειαζόταν εκατοντάδες χιλιάδες αμερικανούς στρατιώτες. Η Ιταλία πάλι όλο το 1944 αποτελούσε πεδίο μαχών του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου ακόμη. Η εμπειρία των δεκεμβριανών και κυρίως η βρετανική επέμβαση λειτούργησε παραδειγματικά για τους ιταλούς κομμουνιστές, οι οποίοι μέσα από το ελληνικό μάθημα αντιλήφθηκαν τους κινδύνους που διέτρεχαν. Συμπερασματικά, ο συσχετισμός δυνάμεων στη Δύση (όπως και στην Ανατολή από την αντίστροφη πλευρά) ήταν τόσο καταλυτικός που μια ένοπλη εξέγερση από την πλευρά των κομμουνιστών θα ήταν σκέτη αυτοκτονία.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, κατά την απελευθέρωση, δεν υπήρχαν αρκετοί Βρετανοί στρατιώτες. Επιπλέον, στις τρεις γειτονικές βόρειες χώρες τα αδελφά κομμουνιστικά κόμματα είχαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο ανέλθει στην εξουσία και είχαν στενές επαφές με το ΚΚΕ. Ο γεωπολιτικός χάρτης των Βαλκανίων παρουσίαζε δυναμική αλλαγής. Στα δεκεμβριανά οι Έλληνες κομμουνιστές πήραν ορθολογικά ρίσκα, ήταν λοιπόν, ορθολογικοί στις κινήσεις τους έστω κι αν εκ των υστέρων διαπιστώνουμε ότι υποτίμησαν τον βρετανικό παράγοντα και υπερτίμησαν τις δικές τους μαχητικές δυνατότητες. Με το δεκεμβριανό πραξικόπημα που επιχείρησαν, επιδίωξαν να ανατρέψουν τον Γ. Παπανδρέου (κατά πάσα πιθανότητα θα τον αντικαθιστούσαν με ένα πρωθυπουργό ελεγχόμενο, μια μαριονέτα δηλαδή). Θα τοποθετούσαν δικούς τους υπουργούς σε κρίσιμα υπουργεία, θα έκαναν στη συνέχεια εκλογές, νόμιμες μεν χωρίς εμφύλιο και βία, δεν θα κέρδιζαν ίσως 80%, θα πετύχαιναν όμως να κερδίσουν την πλειοψηφία ώστε σταδιακά και χωρίς πολύ θόρυβο θα μετατρεπόταν η χώρα σε Λαϊκή Δημοκρατία. Το μοντέλο αυτό είναι το μοντέλο της Ανατολικής Ευρώπης και πήγαν να το εφαρμόσουν οι έλληνες κομμουνιστές αλλά ηττήθηκαν. Η βασική διαφορά με την ανατολική Ευρώπη ήταν η απουσία των Σοβιετικών.

Πιστεύετε πως ο εμφύλιος ήταν αναπόφευκτος; Μήπως ήταν η ανεπάρκεια των ηγεσιών της εποχής που οδήγησε στον εμφύλιο σπαραγμό;

Δεν θα γινόταν εμφύλιος αν οι Βρετανοί είχαν αποφασίσει να στείλουν στην απελευθέρωση επαρκείς στρατιωτικές δυνάμεις στην Ελλάδα, όπως συνέβη σε άλλες χώρες της δυτικής Ευρώπης, ή όπως συνέβη με τους Σοβιετικούς που εγκατέστησαν εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες στην Ουγγαρία ή Πολωνία που δεν χύθηκε ούτε μια σταγόνα αίμα. Πώς να χυθεί αίμα με τόσους Σοβιετικούς; Μπορεί να ακούγεται απαισιόδοξο για τη μοίρα των ανθρώπινων κοινωνιών, αλλά εμφύλιοι γίνονται μόνο όταν υπάρχει κενό εξουσίας και αδυναμία επιβολής του μονοπωλίου της βίας από το κράτος. Στην Ελλάδα έγινε εμφύλιος γιατί η χώρα βρέθηκε ακριβώς σε αυτή την γκρίζα ζώνη, όπου η μεν κυβέρνηση Παπανδρέου δεν είχε ισχυρό στρατό, δεν υπήρχαν ισχυρές βρετανικές δυνάμεις και καθόλου Σοβιετικές, καθώς οι Σοβιετικοί ήρθαν σταμάτησαν στη Βουλγαρία. Εν κατακλείδι, δεν γίνεται εμφύλιος εκεί όπου ισχυροί στρατοί αποτελούν το μονοπώλιο της ισχύος και δεν επιτρέπουν τη διασπορά των όπλων και των φιλοδοξιών, τουλάχιστον έως ότου οι νεοπαγείς πολιτικοί θεσμοί επιβληθούν.

Άρα το κενό εξουσίας αναπόφευκτα οδηγεί σε εμφύλιο.

Ναι πιθανότατα. Το μεγάλο μάθημα που θα έπρεπε να ξέρουν πρόσφατα οι Αμερικανοί για τη Λιβύη, το Ιράκ ή τη Συρία. Δηλαδή επέλεξαν να ανατρέψουν καθεστώτα, χωρίς όμως να εγγυηθούν την επόμενη μέρα μέσω της παρουσίας ισχυρών στρατιωτικών δυνάμεων.

Δηλαδή, εάν επικρατούσε ο ΕΛΑΣ η Ελλάδα θα γινόταν λαϊκή δημοκρατία; Δεν υπήρχε περίπτωση να ακολουθηθεί ένας τρίτος δρόμος, του λεγόμενου «δημοκρατικού σοσιαλισμού»;

Η χώρα θα γινόταν Λαϊκή Δημοκρατία, Σοσιαλιστική, κομμουνιστική, πείτε το όπως θέλετε. Ουσιαστικά, εάν επικρατούσε ο ΕΛΑΣ το 1944, η χώρα θα άνηκε στο ανατολικό μπλοκ. Για να επικρατούσε ο «δημοκρατικός σοσιαλισμός» θα έπρεπε να κυριαρχήσει εκλογικά ένα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα (πχ όπως οι Άγγλοι Εργατικοί ή οι γερμανοί σοσιαλδημοκράτες ή ο Γεώργιος Παπανδρέου) και ως γνωστόν το ΚΚΕ ήταν ένα κομμουνιστικό κόμμα και όχι σοσιαλδημοκρατικό.

Μήπως σε αυτή την όχι και τόσο ομαλή μετάβαση οφείλονται οι πολλές αναπηρίες της ελληνικής δημοκρατίας;

Είναι αλήθεια πως ο εμφύλιος πόλεμος κληροδότησε πολλά προβλήματα. Καταρχήν, διαμόρφωσε ένα ισχυρά πολωμένο πολιτικό περιβάλλον που μάλιστα διαδέχτηκε αυτό του Εθνικού Διχασμού. Διαμόρφωσε ένα κλίμα φόβου για τα βόρεια σύνορα της χώρας συνδέοντας το πολιτικό ζήτημα με το εθνικό (ιδιαίτερα στην περίπτωση του Μακεδονικού Ζητήματος αυτό ήταν ξεκάθαρο). Τέλος, συγκροτήθηκε ένα κράτος διακρίσεων εις βάρος των αριστερών πολιτών. Αρκετοί σε αυτήν την περίοδο έγιναν αριστεροί όχι από συμπάθεια προς αυτήν αλλά από αντιπάθεια προς τους νικητές του εμφυλίου.

Aκόμα και σήμερα, όμως, η αριστερά επικαλείται τον εμφύλιο και ότι ακολούθησε για να δικαιολογήσει αποφάσεις που λαμβάνει, ως αξιωματική αντιπολίτευση και ως κυβέρνηση πια, το 2015 και 2016. Υπήρχε περίπτωση ο Φλωράκης να αιτιολογήσει την πολιτική του το 89’ εν ονόματι αυτών που είχε κάνει στο βουνό;

Πράγματι έχετε δίκιο. Η επίκληση της δεκαετίας του ’40 είναι ένα φαινόμενο που χαρακτηρίζει τα κόμματα της Αριστεράς είτε βρίσκονται στην αντιπολίτευση είτε στην Κυβέρνηση. Θυμίζω ότι στην πρώτη περίοδο του το ΠΑΣΟΚ δικαιολόγησε το πελατειακό κράτος και τους διορισμούς, λέγοντας πως έτσι απονέμει δικαιοσύνη για τη δεκαετία του 50’ που οι αριστεροί ήταν αποκλεισμένοι.

Η γνώση της ιστορίας μπορεί να βοηθήσει σήμερα την ελληνική κοινωνία που διέρχεται μια πολύ βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση;

Η γνώση της ιστορίας δεν μπορεί να βοηθήσει στην άμεση αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων, μπορεί όμως να διευρύνει τους ορίζοντες, να συνδράμει στην καλύτερη κατανόηση του γιατί συμβαίνουν σήμερα όσα συμβαίνουν.


Πηγή: https://www.voria.gr/article/emfilia-pathi-poso-konta-fthasame-sti-laiki-dimokratia-tis-elladas


Ερώτημα 06: Τί ήταν και γιατί κυριάρχησε το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ;


Καλύβας-Μαραντζίδης Εμφύλια...


Ερώτημα 07: Τί ήταν ο δωσιλογισμός και ποιοι ήταν οι δωσίλογοι;

Γράφει ο Γιάννης Σιατούφης

Οι δωσίλογοι ή «γερμανοτσολιάδες» στην Ελλάδα την περίοδο της γερμανικής κατοχής διακρίνονται σε 4 κατηγορίες: 1) οι πρωθυπουργοί και υπουργοί των δωσιλογικών κυβερνήσεων, 2) τα τάγματα ασφαλείας και άλλες άτακτες ομάδες εξοπλισμένες από τους Γερμανούς, 3) πράκτορες  και καταδότες Έλληνες ναζί και 4) οι μειονότητες της χώρας μας π.χ. τσάμηδες, σλαβόφωνοι. Ας τα πάρουμε από την αρχή:

          Η κυβέρνηση Τσολάκογλου, η πρώτη από τις τρεις δωσιλογικές κυβερνήσεις, ορκίστηκε στις 30 Απριλίου 1941. Λίγες μέρες πριν, στις 20 Απριλίου 1941, ο αντιστράτηγος και διοικητής του Γ΄ Σώματος Στρατού Γ. Τσολάκογλου, παραβαίνοντας τις οδηγίες του Γενικού Επιτελείου, υπογράφει συνθηκολόγηση στο Βοτονόσι Ιωαννίνων με τον Γερμανό υποστράτηγο Γιόζεφ Ντήτριχ. Ο ίδιος αργότερα δικαιολόγησε την παραπάνω ενέργεια ως μια κίνηση που θα απέτρεπε να χυθεί περισσότερο ελληνικό αίμα. Ο ειδικός στη στρατιωτική ιστορία Τζον Κίγκαν θεωρεί ότι παραδόθηκε στους Γερμανούς για να μη δώσει στους Ιταλούς τη χαρά ότι νίκησαν την Ελλάδα.

Ο Τσολάκογλου, ο πρώτος κατοχικός πρωθυπουργό

          Τέλος πάντων η κυβέρνηση Τσολάκογλου στην αρχή είχε την ανοχή της κοινής γνώμης και ενός μέρους του πολιτικού κόσμου, γιατί μια κυβέρνηση με Έλληνες έδινε μια ανάσα ανακούφισης μέσα στη μαυρίλα της γερμανικής κατοχής και θα απέτρεπε να οδηγηθεί η χώρα στο χάος. Μάλιστα τις πρώτες μέρες προχώρησε σε εκκαθαρίσεις στελεχών του Μεταξά από το δημόσιο, διέλυσε τις μεταξικές οργανώσεις και σύστησε ειδικό δικαστήριο για τη δίκη όσων εμπλέκονταν σε οικονομικά σκάνδαλα στην περίοδο της δικτατορίας Μεταξά. Επιπλέον κατήργησε τη βασιλεία και εγκαθίδρυσε την «Ελληνική Πολιτεία» για να κερδίσει έτσι τη συμπάθεια των βενιζελικών.

Όμως απέτυχε να αποτρέψει την τριχοτόμηση της χώρας μεταξύ Γερμανών-Ιταλών-Βουλγάρων και το λιμό που έπληξε την πατρίδα μας το χειμώνα του 1941-1942 που στοίχισε χιλιάδες ζωές. Αυτά σε συνδυασμό με τα οικονομικά προβλήματα, τον υψηλό πληθωρισμό και τον βρετανικό αποκλεισμό έφεραν την αντικατάσταση της κυβέρνησης τον Δεκέμβριο του 1942 με αυτή του καθηγητή Ιατρικής και αντιπροέδρου στην προηγούμενη κυβέρνηση Κ. Λογοθετόπουλου. Η νέα κυβέρνηση είχε πλέον εναντίον της την κοινή γνώμη, γιατί ο Τσολάκογλου είχε αποτύχει να μετριάσει τις συνέπειες της Κατοχής. Οι κινητοποιήσεις, οι απεργίες, η πολιτική επιστράτευση που συνέβησαν τους επόμενους μήνες έφεραν νέο πρωθυπουργό τον Απρίλιο του 1943, τον βασιλόφρονα πολιτικό Ι. Ράλλη.

O Λογοθετόπουλος, κατοχικός πρωθυπουργός, στο δικαστήριο

Η νέα κυβέρνηση, βλέποντας ότι αργά ή γρήγορα οι Γερμανοί θα έχαναν τον πόλεμο, στράφηκε στη διασφάλιση της τάξης στην κατεχόμενη χώρα, στην οποία είχε ξεσπάσει το αντιστασιακό κίνημα. Στις 18 Ιουνίου 1943 ιδρύθηκαν τα Τάγματα Ασφαλείας, στα οποία κατατάχθηκαν χιλιάδες ένοπλοι. Ο Ράλλης προέβη σε αυτή την κίνηση γιατί ήθελε να επιβιώσει στο μεταπολεμικό σκηνικό δημιουργώντας έναν τρίτο πόλο μεταξύ της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης και του ΕΑΜ-ΚΚΕ. Με τη δημιουργία των Ταγμάτων Ασφαλείας ήθελε να δείξει στους Εγγλέζους ότι αυτός ήταν σε θέση να αντιμετωπίσει την κομμουνιστική απειλή του ΕΑΜ. Μάλιστα μεταπολεμικά ο Ράλλης υποστήριξε ότι η δημιουργία των Ταγμάτων Ασφαλείας έγινε σε συνεννόηση με τους Βρετανούς.

Τα Τάγματα Ασφαλείας ήταν ευζωνικά σώματα που συγκροτήθηκαν τελικά τον Δεκέμβριο του 1943 και προστέθηκαν κι άλλα το 1944. Ήταν όργανα του κατοχικού κράτους, που έδρασαν σε συγκεκριμένες πόλεις (Αθήνα, Ναύπακτος, Κόρινθος, Πύργος, Χαλκίδα, Αγρίνιο). Ιδρύθηκαν συνολικά 9 Τάγματα Ασφαλείας που περιλάμβαναν 5.725 άνδρες. Υπήρχαν όμως κι άλλες εθελοντικές ομάδες που δημιουργήθηκαν από αξιωματικούς του ελληνικού στρατού, κυρίως σε περιοχές της Πελοποννήσου, όπως Τρίπολη, Σπάρτη, Γύθειο, με σύνολο δύναμης περίπου 10.000 άνδρες. Επιπλέον υπήρχαν τοπικές ομάδες ενόπλων, στη Μακεδονία κυρίως, μειονοτικά σώματα Τσάμηδων και Σλαβομακεδόνων και ομάδες ενταγμένες στο γερμανικό στρατό περίπου 20.000 ανδρών στο σύνολό τους.

Ι. Ράλλης, ο τρίτος κατοχικός πρωθυπουργός ιδρυτής των Ταγμάτων Ασφαλείας

Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν μια μαζικότητα που συγκρίνεται με τις αντιστασιακές οργανώσεις του ΕΑΜ, του ΕΔΕΣ και άλλων οργανώσεων και μάλιστα, όσο πλησίαζε το τέλος της Κατοχής, τόσο αυξανόταν. Οι Γερμανοί σίγουρα χρησιμοποίησαν τα Τάγματα αυτά για να γλιτώσουν γερμανικό αίμα στις συγκρούσεις που είχαν με τις ελληνικές αντιστασιακές οργανώσεις. Αλλά οι δυνάμεις κατοχής φοβόντουσαν να εξοπλίσουν μεγάλο αριθμό Ελλήνων και απαίτησαν ο αριθμός των ενόπλων να είναι περιορισμένος και να μη χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση συμμαχικής απόβασης στην Ελλάδα. Οι ταγματασφαλίτες αποτέλεσαν έτσι πολύτιμο σύμμαχο των Γερμανών στον περιορισμό του ΕΑΜ-ΕΛΛΑΣ και συνέβαλαν στην όξυνση των αντιθέσεων στην ελληνική κοινωνία.

Σύμφωνα με τους Μαραντζίδη-Καλύβα η μαζικότητα του δωσιλογισμού και η απουσία μεγάλου φασιστικού κινήματος στην Ελλάδα, όπως υπήρχε για παράδειγμα στη Γαλλία, δύσκολα το κατατάσσει κανείς στην κατηγορία του φασισμού. Στα Τάγματα Ασφαλείας πρωταγωνίστησαν βενιζελικοί αξιωματικοί όπως ο Γονατάς και ο Πάγκαλος, συμμετείχαν βασιλόφρονες, βενιζελικοί πρόσφυγες, άνεργοι Αθηναίοι, επιστρατευμένοι αγρότες, τουρκόφωνοι Πόντιοι, μουσουλμάνοι Τσάμηδες και σλαβόφωνοι χωρικοί. Πολλοί από αυτούς ανήκαν πριν σε αντιστασιακές οργανώσεις και είτε αυτές διαλύθηκαν είτε οι ίδιοι απογοητεύτηκαν από τη δράση τους.

Σύμφωνα με όσα περιέγραψε ένας βρετανός δημοσιογράφος υπήρχαν 4 κατηγορίες οπλιτών στα Τάγματα Ασφαλείας της Πάτρας: α) άνθρωποι που μισούν τους Γερμανούς αλλά παράλληλα φοβούνται τους κουμουνιστές ή επιζητούσαν εκδίκηση ή προστασία από το ΕΑΜ, β) άνθρωποι που πεινούν, γ) άνθρωποι που δεν είχαν άλλη επιλογή και δ) «αλήτες». Παρατηρήθηκε επίσης προσχώρηση στο δωσιλογισμό ολόκληρων χωριών είτε λόγω τοπικών ανταγωνισμών με γειτονικά χωριά είτε λόγω εθνοτικών διαφορών είτε λόγω αφυκτικών πιέσεων των Γερμανών είτε λόγω κακής συμπεριφοράς του ΕΑΜ απέναντί τους.

Επίσης η ανάγκη επιβίωσης οδηγούσε κάποιον να γίνει ταγματασφαλίτης. Σε απομνημονεύματα αναφέρονται τα εξής: «… πρέπει να βαδίζεις … με τη διπλωματία. Μόνο αυτοί έζησαν … . Αυτούς που πηγαίναν με το Ευαγγέλιο τους εκκαθάρισαν και οι δύο παρατάξεις. … είχαν το ένα πόδι στη μία παράταξη και το άλλο στην άλλη και εκοίταζαν πούθε θα γείρει η παλάντζα».

Η επίκληση του κομμουνιστικού κινδύνου και ο φόβος ότι έρχονται οι κομμουνιστές ήταν ένας άλλος παράγοντας. Στα απομνημονεύματα ο Γονατάς αναφέρει: «ο πολύς κόσμος … βλέπει τρομερόν κίνδυνον για τον τόπον την επικράτησιν των κομμουνιστών έστω και προσωρινώς μετά την Απελευθέρωση και προτιμά να συμμαχήσει και με τον διάβολον ακόμη δια να τους αποκλείσει την πιθανότητα επικρατήσεως».

Ταγματασφαλίτες ή γερμανοτσολιάδες

Αυτός μάλλον ήταν και ο λόγος που οι μεταπολεμικές κυβερνήσεις δεν τιμώρησαν όσους πήραν μέρος στα Τάγματα Ασφαλείας. Όπως το ΕΑΜ είχε μια διπλή ιδιότητα, αντιστασιακή και κομμουνιστική, έτσι και οι ταγματασφαλίτες ήταν και δωσίλογοι και αντικομμουνιστές. Στο αντικομμουνιστικό κλίμα που επικράτησε μετά τον Εμφύλιο οι συμμετέχοντες στα Τάγματα Ασφαλείας στη μεγάλη τους πλειονότητα δεν τιμωρήθηκαν. Μόνο οι πρωθυπουργοί των κατοχικών κυβερνήσεων, πράκτορες της Γκεστάπο, μειονοτικοί πληθυσμοί παραμεθόριων περιοχών, συνεργάτες των Βουλγάρων αντιμετωπίστηκαν με αυστηρότητα και μάλιστα ελάχιστοι εκτελέστηκαν. Το μεγαλύτερο μέρος των συμμετεχόντων αξιοποιήθηκε σε διάφορες υπηρεσίες ή ενσωματώθηκε στον εθνικό κορμό.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Στ. Ν. Καλύβας, Ν. Μαραντζίδης, «Εμφύλια πάθη. 23 ερωτήσεις και απαντήσεις για τον εμφύλιο», εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα 2015.

John Keegan, The Second World War, Λονδίνο: Penguin, 2005.

Stathis N. Kalyvas, Armed collaboration in Greece, 1941-1944, European Review of History, 15, 2008.

Γ. Ι. Μαντάς ή Χόνδρος, Απομνημονεύματα από το 1876 έως το 1966, Τρίπολη 1996.

Στ. Γονατάς, Απομνημονεύματα 1897-1957, Αθήνα 1958.