Heinz Heimsoeth - ΤΑ ΕΞΙ ΜΕΓΑΛΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗΣ (3)

  Συνέχεια από: Τρίτη 26  Δεκεμβρίου 2023

ΤΑ ΕΞΙ ΜΕΓΑΛΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗΣ

ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

HEIMSOETH HEINZ

ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 

ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΣ ― Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΝΤΙΘΕΤΩΝ

3. Πλάτωνας καὶ Ἀριστοτέλης 

Ἔτσι, ἀπὸ τὸ βασικὸ ἐκεῖνο μοτίβο ποὺ δὲν χάθηκε ποτὲ τελείως, τὸ μοτίβο ποὺ εἰσήγαγαν ὁ Ἀναξίμανδρος καὶ οἱ πυθαγόρειοι, καθὼς καὶ ἀπὸ τὴν ἀξίωση ποὺ προέβαλαν οἱ Ἐλεάτες, γεννήθηκε ὁ δυϊσμὸς τῶν μεγάλων ἑλληνικῶν συστημάτων. Ὁ δυϊσμὸς αὐτὸς δὲν ὑποχώρησε ποτὲ σὲ δεύτερο πλάνο μπροστὰ στὴν ἰδέα τῆς ἑνότητας, πρὸς τὴν ὁποία ἔτειναν, παρ᾽ ὅλ’ αὐτά, οἱ πάντες. Ὁ Πλάτωνας ἀπέδωσε στὴν ἐπίφαση τὰ δικαιώματά της: ἔγινε φαινόμενο, μέσον μεταξὺ δύο πόλων. Ἐκεῖνο ποὺ λάμπει καὶ θυμίζει τὸ ἀληθινὸ ὂν μέσα στὰ φαινόμενα εἶναι ἡ Ἰδέα. Αὐτὸ ὅμως μέσα στὸ ὁποῖο ἐμφανίζεται ἡ Ἰδέα, αὐτὸ ποὺ τὴ σύρει στὴ φαινομενικότητα, εἶναι ὁ χῶρος, τὸ συστατικὸ κάθε ὑλικῆς, αἰσθητῆς καὶ συντυχιακῆς ὕπαρξης. Μέσα στὴν ἔννοια τοῦ κόσμου ἀναπτύσσεται μιὰ βαθιὰ ἔνταση, τὴν ὁποία τρέφουν διαιρέσεις θρησκευτικῆς προέλευσης.[Κινούμενη άμμος. Η ΙΔΕΑ ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ ΣΤΟ ΑΓΑΘΟ, ΣΤΟ ΚΑΛΛΟΣ, ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ. Ο ΚΟΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΚΟΣΜΗΜΑ]. Οἱ αἰώνιες μορφὲς φωτίζουν τὴν ὕπαρξή μας, τὴ φωτίζουν ὅμως πάντοτε θαμπά, παραμορφωτικά· φέρουν τὸ κέλυφος τῆς αἰσθητικότητας καὶ τὰ δεσμὰ τῆς μεταβολῆς καὶ τοῦ θανάτου.[Η ΑΥΤΟΚΥΡΙΑΡΧΙΑ, Η ΨΥΧΗ, ΤΟ ΕΠΕΚΕΙΝΑ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΩΚΡΑΤΙΚΟ ΔΑΙΜΟΝΙΟ, ΜΑΧΕΤΑΙ ΤΗΝ ΣΑΡΚΑ ΤΟΥ ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΘΟΝΟΥ]. Τὸ Ἀγαθὸ εἶναι ὁ ἥλιος ποὺ φωτίζει τὸ σύνολο τοῦ Ὄντος, ὁ πατέρας τῶν Ἰδεῶν• μέσα στὴν πραγματικότητά μας, ὅμως, τὸ φῶς τοῦ ἥλιου αὐτοῦ παλεύει μὲ τὶς σκοτεινὲς δυνάμεις τῆς ὕλης-χώρου, μὲ τὸ ὑπεναντίον τι τῷ ἀγαθῷ. Στὸ ἔδαφος αὐτοῦ τοῦ τελευταίου βλασταίνει, μέσα μας καὶ μέσα σὲ ὅλα τὰ ὄντα, καθετὶ ἄστατο καὶ ἀπροσδιόριστο, καθετὶ ἄσκοπο, μηχανικὸ καὶ ἄμορφο – κάθε πτώση καὶ κάθε κλίση πρὸς τὸ κακό. Ἡ ζωὴ [Ο ΝΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΙΒΕΙΑ] ποθεῖ τὴν κάθαρση, δηλαδὴ τὴν ἀπελευθέρωση ἀπὸ τὴν ὕλη,[ΤΗΝ ΖΩΗ ΧΩΡΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΓΝΩΣΗ] ἡ ὁποία μᾶς τραβᾶ αἰωνίως πρὸς τὰ κάτω καὶ ποτὲ δὲν συναρμόζεται πλήρως μὲ τὶς μορφὲς – ποθεῖ νὰ διαφύγει ἀπὸ τὸν κόσμο τῶν αἰσθήσεων καὶ ἀπὸ τὴ ζωὴ μέσα στὸν χρόνο, καὶ νὰ μεταβεῖ σὲ ὅσα εἶναι αἰώνια καὶ ἔχουν ἀληθινὴ ἀξία: ἡ μεγάλη διαλεκτικὴ ἐργασία τοῦ ὕστερου Πλάτωνα δὲν ἐξάλειψε τὸν δυϊσμὸ αὐτόν, ὁ ὁποῖος ἀγγίζει τὸ ἀπόγειό του στὴν ἐν λόγω θεωρία γιὰ τὴ ζωή. Ἡ συγκεκριμένη θεωρία περὶ κοσμικῆς[ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΥΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΟΣ ΚΑΘΟΤΙ ΧΩΡΙΣ ΤΟ ΕΓΩ, ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΝΙΚΗΣΕ ΔΙΑ ΤΗΣ ΑΜΦΙΒΟΛΙΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΤΕΣΙΟΥ] ἀντιθετικότητας συνέχισε νὰ παίζει ἀποφασιστικότατο ρόλο στὴν ἐπίδραση ποὺ ἄσκησε ὁ Πλάτωνας κατὰ τὶς ἐποχὲς ποὺ ἀκολούθησαν, ὣς τὸν ὕστερο Μεσαίωνα καὶ τοὺς Νεότερους Χρόνους. 

Ἡ ἄρνηση τοῦ Πλάτωνα νὰ ἀποδώσει πραγματικὸ «εἶναι» στὴν πρωτογενὴ ἀρχὴ τῆς ἄμορφης ὕλης δὲν ὑπονομεύει τὸν δυϊσμό. Γιατὶ ἀκόμα καὶ ἂν ἐδῶ ἔχουμε μὴ ὄν, τοῦτο τὸ «μὴ ὂν» δὲν εἶναι ἕνα «τίποτα» (οὐκ ὄν). Ὅταν οἱ Ἰδέες, σὲ ἀντιδιαστολὴ μὲ τὴ δική μας πραγματικότητα, ἀποκαλοῦνται «ὄντως ὄντα», ὁ ἐπιτατικὸς προσδιορισμὸς δείχνει μονάχα ὅτι ἀναζητᾶται ἕνας τρόπος νὰ συμπλακοῦν τὸ Ἀγαθὸ καὶ τὸ Τέλειο μὲ τὸ Ὂν βαθύτερα καὶ στενότερα ἀπ’ ὅσο συμπλέκονται μαζί του τὸ Κακὸ καὶ τὸ Ἀκάθαρτο. Ἀκόμα καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι τελικὰ ἡ Ἰδέα τοῦ Ἀγαθοῦ κεῖται πέραν καὶ ἐπέκεινα τοῦ Ὄντος δὲν συνεπάγεται γιὰ τὸν Πλάτωνα ὅτι τὸ ἀρνητικὸ –καὶ παρ᾽ ὅλ’ αὐτὰ ἐνεργὸ στὴν ἀντίστασή του– στοιχεῖο τῆς ὕλης-χώρου πηγάζει ἀπὸ τὴν Ἰδέα αὐτή. Τὸ κακὸ αἰσθητὸ στοιχεῖο προέρχεται ἀπὸ τὸ μὴ ὄν: τὸ γεγονὸς αὐτὸ δίνει καὶ πάλι ἐλπίδες στὸν ἠθικὸ ἀγώνα γιὰ ὑπέρβαση, στὴ θρησκευτικὴ ἀναζήτηση. Ὅμως αὐτὸς ὁ κόσμος καὶ αὐτὴ ἡ ζωὴ δὲν θὰ ἦταν ἔτσι ὅπως εἶναι, μεικτὰ καὶ ἀκάθαρτα, κυριαρχούμενα ἀπὸ τὸν θάνατο καὶ τὴ χρεία ποὺ χαρακτηρίζουν τὰ αἰσθητά, ἂν τὸ μὴ ὂν δὲν ἦταν τίποτε καὶ μόνο τὸ Ἀγαθὸ διέθετε «εἶναι».[ΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟΥ ΠΟΡΤΡΑΙΤΟΥ ΤΟΥ ΝΤΟΡΙΑΝ ΓΡΕΥ] 

Μολονότι στὸ πεδίο τῆς ἠθικῆς ὁ Ἀριστοτέλης δὲν ἀντιλαμβάνεται τὴν ἀντίθεση μὲ τόσο ἀκραῖο τρόπο, μολονότι παραμένει πολὺ πιὸ κοντὰ στὰ ἐπίγεια, ὁ δικός του μεταφυσικὸς δυϊσμὸς παραμένει ἐξίσου ξεκάθαρος μὲ τὸν πλατωνικό. Δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ πραγματικὸ ποὺ νὰ μὴν ἀποτελεῖ μεῖγμα τῶν δύο στοιχείων, τῆς ὕλης καὶ τῆς μορφῆς. Ἡ ἀντίθεσή τους εἶναι ἀπόλυτη. Κανένα δὲν ἀνάγεται στὸ ἄλλο: ἡ μορφὴ δὲν δημιουργεῖ ὕλη καὶ ἡ ὕλη δὲν γεννᾶ ἀπὸ μόνη της μορφή. Πραγματικότητα προκύπτει μόνο ἐκεῖ ποὺ συναντοῦν ἡ μία τὴν ἄλλη. 

Βέβαια, καὶ στὸν Ἀριστοτέλη, τὸ πρωτεῖο τὸ ἔχει τὸ Ἀγαθό. Μόνο ἡ μορφὴ φέρει ἤδη καθεαυτήν, κατὰ τὴν ὕψιστη ἐκδήλωσή της ὡς θεῖος νοῦς (τὸν ὁποῖο μποροῦμε νὰ παραβάλουμε μὲ τὸ Ἓν Ὂν τοῦ Παρμενίδη ἢ μὲ τὴν Ἰδέα τοῦ Ἀγαθοῦ), πλῆρες καὶ αὔταρκες «εἶναι». Στὶς συνήθεις περίπτωσεις, ὅμως, ἡ ὕπαρξη μπορεῖ νὰ ὑφίσταται μόνο ὡς μείξη τῶν δύο ἀρχῶν: καθεαυτές, τόσο ἡ καθαρὴ μορφὴ ὅσο καὶ ἡ καθαρὴ ὕλη ἀποτελοῦν προϊόντα ἀφαίρεσης. Ἡ καθαρὴ ὕλη δὲν διαθέτει αὐθεντικὸ «εἶναι» καὶ συγκεκριμένη πραγματικότητα: εἶναι ἁπλή, ἀόριστη δυνατότητα, χωρὶς σκοπὸ καὶ δύναμη, πρότερη κάθε πραγματικότητας, μὴ ὄν. Μὲ τὴ μορφή, ὅμως, τὰ πράγματα ἔχουν ἀλλιῶς. Στὸ ἀνώτατο τρόπον τινὰ ὅριο τοῦ ὄντος –μὲ τὸ κατώτατο νὰ εἶναι ἡ ὕλη– ἡ μορφὴ εἶναι• ἀποτελεῖ πλῆρες καὶ ἀπόλυτο ὄν, μορφὴ τοῦ ἑαυτοῦ της, ἀπαλλαγμένη ἀπὸ κάθε πρόσμιξη μὲ τὴν ὕλη: εἶναι ὁ ἕνας, ἀποτραβηγμένος ἀπὸ τὰ ἐγκόσμια, Θεός. Πρὸς αὐτόν τὸν Θεό, τὸν νοῦν, ποὺ νοεῖ μόνο τὸν ἑαυτό του ἀλλὰ ὄχι τὸν κόσμο, ποὺ ἐμμένει στὸν ἑαυτό του καὶ ποὺ ἡ ὕλη τοῦ εἶναι ἀπολύτως ξένη καὶ ἀχρείαστη, τείνουν τὰ πάντα ὡς στὸ ὑπέρτατο ὄν.[ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΟΜΩΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ, ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΟΣ ΤΩΝ ΠΟΛΛΩΝ]

Καὶ σὲ αὐτὴ τὴν περίπτωση, ἐνῶ ἡ ἀντίθεση θεωρεῖται ὡς κάτι τὸ ἔσχατο, δίνεται τὸ προβάδισμα στὸ ἕνα της μέλος, τὸ ὁποῖο ὑπερέχει σὲ «εἶναι»: ὁ ἕνας καὶ μοναδικὸς νοῦς εἶναι ὂν μὲ πληρέστερη ἔννοια ἀπὸ καθετὶ ἄλλο. Ἀντιθέτως, ἡ ὕλη δὲν εἶναι ὄν, καὶ δὲν φτάνει στὸ ἐπίπεδο τῆς πραγματικότητας• ἁπλῶς αἰωρεῖται ὡς ἀόριστη δυνα τότητα καὶ εἰσάγεται σὲ κάποια ὑπόσταση τὴν ὁποία συνέχει μιὰ μορφή. Ὅμως οὔτε καὶ ὁ θεϊκὸς νοῦς εἶναι ἀπὸ μόνος του ὁλόκληρο τὸ Ὂν καὶ ἡ μοναδικὴ ἀρχὴ ὅλων τῶν πραγμάτων. Πάντοτε, μέσα στὰ πράγματα, τὸ στοιχεῖο τῆς μορφῆς συνυπάρχει μὲ τὴν ὕλη.[ΦΥΤΕΥΕΤΑΙ ΣΑΝ ΣΠΟΡΟΣ, ΣΑΝ ΔΥΝΑΜΕΙ ΟΝ] Ἡ μορφὴ ἀποτυπώνεται στὴν ὕλη σὰν σὲ κάτι ποὺ τῆς ἀντιστέκεται παθητικὰ καὶ τὸ ὁποῖο, τελικά, ἀποφεύγει νὰ πάρει σχῆμα. Ὅλα ὅσα γεννιοῦνται καὶ ζοῦν, φέρουν τὸ σημάδι τῆς διττῆς καταγωγῆς τους.[Η ΜΟΡΦΗ ΣΑΝ ΣΠΟΡΟΣ ΠΟΥ ΔΕΧΕΤΑΙ ΝΑ ΠΕΘΑΝΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΑΝΑΓΕΝΝΗΘΕΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ, ΣΑΝ ΨΥΧΗ, ΔΟΞΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΥΛΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ, ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ].

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΑ ΑΙΩΝΙΑ ΠΑΙΔΙΑ, ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΠΟΥ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΘΗΚΑΝ ΣΤΗΝ ΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ ΔΟΞΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΑΛΗΘΙΝΟ ΘΕΟ ΣΑΝ ΠΑΤΕΡΑ ΤΟΥΣ.

Η ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ.

από τον Roberto Pecchioli - 30/12/2023

Πηγή: Αιρετικά

Έχω τρομερή σχέση με το τέλος της χρονιάς. Ακόμα και ως παιδί δεν μπορούσα να καταλάβω γιατί να γιορτάζουμε το πέρασμα του χρόνου. Οι παιδικοί φιλοσοφικοί προβληματισμοί δεν θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν, να κατανοήσουν τον ξορκισμό του θανάτου και, αντίθετα, την ανάγκη για ελπίδα, την ψευδαίσθηση μιας νέας αρχής. Ωστόσο, ήθελα να συμμετάσχω στην εκδήλωση της γέννησης του νέου έτους, που στον μαγεμένο μου κόσμο δεν σήμαινε κρότους και προπόσεις, αλλά την πεποίθηση ότι ακριβώς τα μεσάνυχτα θα γινόταν μια πραγματική σκυταλοδρομία ανάμεσα σε έναν αφοπλισμένο γενειοφόρο γέρο - το παλιό έτος - και έναν τολμηρό νέο που έπαιρνε τη θέση του, το νέο έτος.

Στην οικογένεια, τα παιδιά δεν επιτρεπόταν να ανακατεύονται στις υποθέσεις των "μεγάλων" έπρεπε να πάω για ύπνο τη συνηθισμένη ώρα. Θα ήταν η μητέρα μου που θα μου έλεγε, εκ των υστέρων, τι είχε συμβεί τη μαγική ώρα. Έφτανε λοιπόν η νέα χρονιά ερήμην μου. Η μητέρα μου μου είπε κάποτε ότι η παλιά χρονιά δεν ήθελε να φύγει, γιατί πίστευε ότι έπρεπε να κάνει πολλά πράγματα ακόμα, και ότι η νέα χρονιά, πιο δυνατή, τήν έδιωξε με αγενή τρόπο, με το ραβδί. Ήμουν έξι χρονών και ο φτωχός γέρος ήταν μόνο ενός. Τον συμπονούσα –ίσως ήμουν αντιδραστικός από εκείνη την ημέρα– που τον έδιωξαν μετά από μόλις ένα χρόνο υπηρεσίας. Και τότε, γιατί ήταν ξεφτιλισμένος κι εγώ ακόμη μικρός; Παιδικά μυστήρια που αναδύονται στο τέλος κάθε χρόνου, ειδικά όταν η ηλικία προχωρά, ο χρόνος περνάει και νιώθω σαν να μοιάζω με την παλιά χρονιά.

Ωστόσο, πρέπει να υποταχτούμε σε συνήθειες και να κάνουμε κάποιες εκτιμήσεις στο τέλος του έτους. Βοηθούν οι στίχοι -όμορφοι και εκπληκτικοί- του Anno che verrà, το τραγούδι του Lucio Dalla. Αγαπητέ φίλε, σου γράφω, αρχίζει (γράφω και στον εαυτό μου τότε) γιατί «η παλιά χρονιά τελείωσε τώρα, αλλά κάτι δεν πάει καλά εδώ».

Ήταν το 1979 όταν κυκλοφόρησε το άλμπουμ και η απάτη ήταν ήδη ξεκάθαρη: «Αλλά η τηλεόραση είπε ότι η νέα χρονιά / θα φέρει μια μεταμόρφωση. Και όλοι περιμένουμε ήδη». Ο καλλιτέχνης προσποιείται ότι πιστεύει στις ελπίδες: «Θα είναι Χριστούγεννα τρεις φορές και γιορτή όλη μέρα, κάθε Χριστός θα κατέβει από το σταυρό, ακόμη και τα πουλιά θα επιστρέψουν. Θα υπάρχει φαγητό και φως όλο το χρόνο. Aκόμη και οι βουβοί θα μπορούν να μιλήσουν ενώ οι κωφοί το κάνουν ήδη». Μυθοπλασία, ψευδαίσθηση, το μέλλον ως αναβολή ελπίδας. Ίσως το παιδί τότε να είχε δίκιο που δεν κατάλαβε: «δες αγαπητέ φίλε τι έχεις να επινοήσεις (τι πρέπει να εφεύρει κανείς), για να μπορείς να γελάς με αυτό, για να συνεχίσεις να ελπίζεις».

Είναι αλήθεια: αφού σταματήσαμε να πιστεύουμε ότι η ζωή έχει νόημα, πρέπει να λέμε περισσότερα ψέματα, να εφευρίσκουμε ιστορίες που προσποιούνται ότι είναι αληθινές, μακρινούς παραδείσους για να αντέξουμε την ύπαρξη και να ξεχάσουμε το ολοένα λεπτότερο νήμα, που προορίζεται να σπάσει. Αυτό το γνώριζαν οι αρχαίοι, οι οποίοι επινόησαν τις Μοίρες - Μοίραι στα ελληνικά - κόρες του Δία και της Θέμιδος (Δικαιοσύνη), οι θεότητες που καθιέρωσαν το πεπρωμένο των ανθρώπων. Ήταν τρεις: Η μία έστριβε το νήμα της ζωής. Η δεύτερη ορίζεται η μοίρα και τη διάρκεια. Η τρίτη έκοβε την κλωστή. Ούτε οι θεοί δεν μπορούσαν να αλλάξουν τις αποφάσεις τους. Τελικά, η ζωή μας μπορεί να θεωρηθεί ως ο άνισος αγώνας ενάντια στη μοίρα και την παροδικότητα, σύμβολο της οποίας είναι το τέλος του ενός έτους και η αυγή του επόμενου.

Κάθε φορά που πρέπει να ελπίζουμε, να προσποιούμαστε ότι γιορτάζουμε για να ξεχάσουμε, να φανταστούμε νέα ξεκινήματα. Θα έπρεπε να είναι πιο εύκολο -αλλά δεν είναι, ο μηδενισμός κοστίζει ακριβά- για τον σύγχρονο δυτικό άνθρωπο, ο οποίος, έχοντας εγκαταλείψει όλες τις άλλες πεποιθήσεις, έχει προσκολληθεί στον μύθο της προόδου. Το αύριο θα είναι αναπόφευκτα καλύτερο από χθες. Γιατί λοιπόν να κοιτάξουμε πίσω, να παραμείνουμε προσκολλημένοι σε παραδόσεις, τρόπους ζωής, αξίες που η πρόοδος θα καταστήσει παρωχημένες, ακόμη και γελοίες αύριο; Για τον Jean Paul Michéa, οι θιασώτες της προόδου μοιάζουν με τον Ορφέα, τον μυθικό τραγουδιστή που προσπάθησε να επαναφέρει τη γυναίκα του Ευρυδίκη στην επίγεια ζωή. Συγκινημένοι από το τραγούδι του, οι Ερινύες, ζοφεροί φύλακες του Άδη -του κάτω κόσμου των αρχαίων- επέτρεψαν στον Ορφέα να πάρει μαζί του την Ευρυδίκη. Η προϋπόθεση ήταν να μην κοιτάξει ποτέ πίσω. Στις πύλες του Άδη ο Ορφέας δεν μπορούσε να αντισταθεί στην αμφιβολία: ήταν ακόμα πίσω του η Ευρυδίκη; Υπήρχε, αλλά η υπόσχεση αθετήθηκε και η κοπέλα επέστρεψε στο πεπρωμένο της.

Παράξενες σκέψεις, ροκανίδια μύθου που είναι καλοί για να μην αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα, μεταφορές, σύμβολα του ανθρώπινου αινίγματος, η παρανόηση του πεπρωμένου, η εξέγερση του σοφού ζώου ενάντια στην τάξη πραγμάτων, σύμβολο του οποίου είναι οι εορτασμοί του τέλους του χρόνου, η ταραχή (ο θόρυβος) που σβήνει τις σκέψεις, τις προπόσεις, την προσταγμένη, πολλές φορές τρανταχτή χαρά, τις ανανεωμένες ελπίδες παρά τη βεβαιότητα ότι σύντομα θα διαψευστούν. Η παλιά χρονιά και η νέα χρονιά μοιάζουν πολύ, στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν. Τα εφεύραμε για να μετρήσουμε, μέσα από την πορεία του ήλιου, το μοναδικό αστέρι που βλέπουμε κάθε μέρα, μια αφαίρεση που ονομάζουμε χρόνο.

Ο αναγνώστης είναι ανυπόμονος: γιατί ξεφεύγει, γιατί αποφεύγει το θέμα του τίτλου; Το επόμενο έτος. Έχεις δίκιο, συνάδελφε αναγνώστη: παρεκκλίνω, περιφέρομαι γύρω από το θέμα γιατί το φοβάμαι. Η διάθεση είναι ίδια με αυτή του Leopardi στο The Night Song of a Wandering Shepherd of Asia. Τι κάνεις, Φεγγάρι στον ουρανό, πες μου τι κάνεις, σιωπηλή Σελήνη; Η ερώτηση που κάνει είναι η ίδια που πεισματικά αποφεύγουμε, αγγίζουμε και διώχνουμε κάθε στιγμή και κυρίως στην αλλαγή της χρονιάς: «Πες μου, φεγγάρι: τι αξίζει η ζωή του / στον βοσκό / η ζωή σου σε σένα; Πες μου: πού τείνει αυτή η σύντομη περιπλάνησή μου, η αθάνατη πορεία σου;» Δηλαδή, γιατί κοπιάζουμε στην άκρη του μηδενός, στα όρια του τίποτα, έχοντας πάψει να πιστεύουμε στον Θεό, ακόμη και με τη μορφή μιας υπόθεσης, μιας πιθανότητας ή ενός στοιχήματος (παρ. του Blaise Pascal).

Τι σημασία έχει για την επόμενη χρονιά; Ποιος νοιάζεται για το έτος που έρχεται;  Μάλλον θα είναι παρόμοιο με αυτό που αποχαιρετά, που με τη σειρά του ακολούθησε άλλα χρόνια στο chiaroscuro, με το σκοτάδι να κυριαρχεί. Γι' αυτό διστάζω να πω τη γνώμη μου για το εγγύς μέλλον, να ξαναμπώ στην πραγματικότητα καταφεύγοντας στό παιδικό Eldorado ή στις μεταφορές του πολιτισμού του οποίου είμαι μεταθανάτιος κληρονόμος, αφού ο μεταμοντέρνος Ορφέας, γιος κανενός, έχει μάθει το μάθημά του και δεν κοιτάζει πια πίσω. Χωρίς να γνωρίζει το παρελθόν, κάνει κύκλους στο παρόν.

Για να πούμε την αλήθεια, το 2023 δεν θα μάς κάνει νά τό λυπηθούμε.. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίστηκε, με το βάρος του θανάτου, της καταστροφής και του φόβου. Σε σύγκριση με πριν από ένα χρόνο, ακόμη και οι πιο ευκολόπιστοι κατάλαβαν ότι η ρωσική αρκούδα θα κερδίσει και ότι οι δυστυχείς «απλοί» Ουκρανοί (όχι οι υπηρεσιακές άρχουσες τάξεις...) είναι τα θύματα της δυτικής επιθυμίας να κρατήσουν τη Ρωσία υπό έλεγχο. Παλιά γεωπολιτική, νέες δικαιολογίες. Το επόμενο έτος θα δούμε πιθανώς αυτή τη σύγκρουση να τελειώνει και θα ανακαλύψουμε την έκταση των ερειπίων, τον αριθμό των θυμάτων, τον απολογισμό στο τέλος της λίστας.

Θα αξίζει τον κόπο; Όχι, στοιχειώδης απάντηση. Ωστόσο, αν ήμασταν Black Rock, Vanguard, State Street ή κάποιος άλλος από τους δυτικούς οικονομικούς γίγαντες, θα σκεφτόμασταν διαφορετικά. Θα είχαμε αγοράσει την ουκρανική επικράτεια και τους πόρους της σε τιμές ευκαιρίας, θα κοιτούσαμε τα ερείπια και θα τρίβαμε τα χέρια μας προετοιμάζοντας την ανοικοδόμηση. Πόσες συμφωνίες και παζάρια: είναι πάντα έτσι μετά τους πολέμους. Και τι θα γίνει με εμάς, την Ιταλία που προμηθεύει όπλα; Όχι πολλά, φοβόμαστε. Η Γερμανία κερδίζει το Όσκαρ του Χειρότερου Β' Ανδρικού Ρόλου. Αποστασιοποιήθηκε για άλλη μια φορά από τη φυσική συμφωνία με τον Ρώσο γείτονά της, στερημένη ενέργειας για τη μεταποιητική βιομηχανία της, ηττημένη από τον στρατιωτικό πολιτικό νανισμό, αποτέλεσμα της ήττας πριν από ογδόντα χρόνια. Η Ευρώπη θα έχει χάσει, ο Big Brother με τα αστέρια και τις ρίγες όχι. Σε δυσκολία σε όλα τα σενάρια του κόσμου, ενισχύει τη λαβή του στους Ευρωπαίους υποτελείς (ή δουλοπάροικους).

Θα ξυπνήσουν του χρόνου; Αμφιβάλλουμε, αν «το νόημα πρέπει να αντληθεί από τα γεγονότα». Επίσης, ευθυγραμμισμένοι και καλυμμένοι ακόμη και για την υποστήριξη της απεχθούς επιχείρησης στη Γάζα, του τελευταίου δηλητηριώδους καρπού του 2023, οι Ευρωπαίοι εγκαταλείπουν όλο και περισσότερο την ιστορία. Καλυμμένοι από χλευασμό, λίγο φτωχότεροι, την επόμενη χρονιά θα αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης και θα σπάσουν νέα ρεκόρ στον αγώνα για να απαλλαγούν από τον πολιτισμό τους. Όλοι θα βιώσουν τις απολαύσεις του ευρωπαικού συμφώνου σταθερότητας, του χρηματοπιστωτικού στραγγαλισμού που θα αποτρέψει κάθε αυτόνομη πολιτική για χρόνια και θα εμπλουτίσει περαιτέρω τους (ψευδείς) οικονομικούς πιστωτές.

Η Ιταλία θα βιώσει τις απολαύσεις της ελεύθερης αγοράς ενέργειας. Αυξήσεις φυσικού αερίου εβδομήντα με ογδόντα τοις εκατό. Τον επόμενο χρόνο κάποιος θα πρέπει να επιλέξει αν θα ζεσταθεί ή θα δειπνήσει. Το επόμενο έτος η κυβέρνηση δεν θα αλλάξει. Αν συνέβαινε, μετά την κυβέρνηση Ντράγκι και την κυβέρνηση Ντραγκόνι-Ντραγκέτι (Ντράγκι συν Μελόνι και Τζορτζέτι) θα είχαμε το (ουπς...) υπουργικό συμβούλιο Ντράγκι-Σλάιν, με χρώματα ουράνιου τόξου και ένα δωμάτιο LGBT. Για τα υπόλοιπα, business, as usual, business as usual. Από την άλλη, πέθανε ο σχεδόν αιωνόβιος Ζακ Ντελόρ, ο αρχιτέκτονας της πραγματικής Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, ο Γερμανός κολασμένος Κέρβερος που στραγγάλισε την Ελλάδα το 2011. Σεβασμός στο τέλος του, όχι στη θεραπεία που επέβαλε: ο ασθενής πέθανε. Μόνο η μαζική μετανάστευση μείωσε την ανεργία, ο άρρωστος Έλληνας ασθενής δεν συνήλθε. Σίγουρα δεν είναι τυχαίο ότι το έθνος που εφηύρε τον ευρωπαϊκό πολιτισμό πριν από τριάντα αιώνες σκοτώθηκε πρώτο.

Η χρονιά που έρχεται θα φέρει το τέλος ακόμα πιο κοντά και αυτό που εκπλήσσει περισσότερο είναι η αδιαφορία, η αυτοκτονική ηδονή των τελευταίων επιγόνων. Ο Ορφέας, έχοντας γίνει ρευστός, δεν θα γυρίσει, δεν αγαπά πια την Ευρυδίκη, μάλιστα δεν ξέρει καν ποια είναι. Τι θα μπορούσαν να αλλάξουν οι επόμενοι δώδεκα μήνες; Α, ναι, θα ανανεώσουμε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το πιο άχρηστο όργανο στη Γη, μια Μέκκα για τα επτακόσια μέλη του, τους βοηθούς τους και την πλούσια, παντοδύναμη γραφειοκρατία των Βρυξελλών. Θα διασκεδάσουμε με το μακρύ ταξίδι των αμερικανικών εκλογών, εν μέσω χαμηλών χτυπημάτων, την απόδειξη ότι η δημοκρατία είναι ολοένα και περισσότερο μια φάρσα και ότι στο κέντρο της αυτοκρατορίας κυριαρχεί το χρήμα και το βαθύ κράτος, η συμμαχία της βιομηχανίας, της οικονομίας, των στρατιωτικών μηχανισμών και των μυστικών υπηρεσιών. Ένας πρόεδρος που προερχόταν από τον στρατό, ο Αϊζενχάουερ, το ανακάλυψε εις βάρος του ακόμη και το 1960. Οι προειδοποιήσεις του δεν εισακούστηκαν. Η ελευθερία της σκέψης, του τύπου και του λόγου θα περιοριστεί σοβαρά. Η Ευρώπη είναι στην πρώτη γραμμή με το φίμωτρο του νόμου για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Ναρκωτικός ύπνος των θυμάτων: όσο κανείς δεν απαγορεύει τους εθισμούς που αγαπούν τόσο πολύ, το σεξ, τα ναρκωτικά, το αλκοόλ, τον τζόγο, την μαστούρα, τα «δικαιώματα».

Θα είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε τους σπασμούς της Καθολικής εκκλησίας. Οι ιερείς κηρύττουν στην έρημο - την ημέρα του Αγ. Στεφάνου ήταν δώδεκα παρόντες, συμπεριλαμβανομένου του γραμματέα, για την πρωινή λειτουργία του επισκόπου του Chiavari - αλλά ακόμα καταφέρνουν να κάνουν ζημιά. Αυτοί που  χρηματοδοτούν λαθρέμπορους, αυτοί που φτιάχνουν σκηνές της φάτνης στην εκκλησία με δύο μητέρες γύρω από το παιδί, αυτοί που γράφουν τους κανόνες για τις ευλογίες των ομοφυλοφίλων, που -ο καρδινάλιος Zuppi- λυπάται που η φάτνη είναι «διχαστική», αλλά δεν ξοδεύει λέξη για να την υπερασπιστεί. Θα διασκεδάσουμε βλέποντας τη νέα Εκκλησία να λειτουργεί, με την προϋπόθεση βέβαια ότι δεν είμαστε πιστοί. Αφού υπήρξε πρωταγωνιστής της ιστορίας για πολλούς αιώνες, και στη συνέχεια ανταγωνιστής για άλλους αιώνες, η Εκκλησία, έγραψε ένας απομονωμένος, οξυδερκής Ιταλός στοχαστής, ο Αντρέα Έμο, έγινε εταίρα ιστορίας, μια ηλικιωμένη κοκότα με βαρύ μακιγιάζ, στις χαμηλές υπηρεσίες μιας "εξουσίας που δεν τη θέλει πια"(P.P. Pasolini).

Οι κουδουνίστρες του ρολογιού στις 31 Δεκεμβρίου δεν θα αλλάξουν τα πράγματα μετά τα μεσάνυχτα. Η διαίσθηση των καλλιτεχνών είναι πιο καταιγιστική από τις φλυαρίες των σοφών: «η χρονιά που έρχεται θα περάσει σε ένα χρόνο. Ετοιμάζομαι, αυτά είναι τα νέα».

το επόμενο έτος (www-ariannaeditrice-it.translate.goog)

Roberto Pecchioli - Ο Τζορτζ Σόρος και η Ανοιχτή Κοινωνία (3ο κεφάλαιο)

Συνέχεια από: 2o Κεφάλαιο

KATA ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ (ΤΟ ΑΝΤΙΦΩΝΟ ΤΟΥ ΣΟΡΟΣ)

Επιμέλεια Lorenzo Maria Pacini

3

Η ΑΝΟΙΚΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΖΟΡΤΖ ΣΟΡΟΣ

«Μεταξύ του Θεού και της κοινωνίας πρέπει κανείς να επιλέξει»

EMILE DURKHEIM

ΑΣΦΥΚΤΙΚΌΣ ΗΘΙΚΌΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΌΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΜΌΣ

Έχοντας αναλύσει την έννοια της ανοιχτής κοινωνίας στη σκέψη του Bergson και του Popper, μας μένει να εξετάσουμε την ιδέα του George Soros γι' αυτήν. Οι κύριες πηγές, εκτός από δηλώσεις και συνεντεύξεις που δόθηκαν σε διάφορες περιστάσεις, είναι δύο βιβλία του δισεκατομμυριούχου: το προαναφερθέν «Η Ανοιχτή Κοινωνία» και το «Άνοιγμα του Σοβιετικού Συστήματος», που γράφτηκε το 1990, ενώ η Σοβιετική Ένωση κατέρρεε. Πρώτη έκπληξη: στην Ανοιχτή Κοινωνία ο μεγιστάνας μιλάει κυρίως για την αγορά, την οικονομία και τα χρηματοοικονομικά, με εκτεταμένες εξορμήσεις στην πολιτική και κάποιες κραυγαλέες αντιφάσεις. Από τη μία πλευρά, υποστηρίζει ότι "ένα παγκόσμιο κράτος θα αποτελούσε μεγαλύτερη απειλή για την ελευθερία από την πολλαπλότητα των εθνικών κρατών"- από την άλλη, προτείνει μια παγκόσμια συμμαχία για την ανοιχτή κοινωνία, που είναι λίγο πολύ το ίδιο πράγμα. Τα εθνικά κράτη θα ήταν ένα κατάλοιπο της κλειστής κοινωνίας, μια απειλή για την ελευθερία, μια έννοια επίσης απροσδιόριστη, αν όχι ως επακόλουθο της ανοιχτής κοινωνίας και κυρίως αυτού που ο Σόρος θεωρεί πιο αγαπητό: την αγορά χωρίς σύνορα, την ελεύθερη αλεπού σε ελεύθερο (και ανοιχτό) κοτέτσι. Η μάχη κατά των κρατών και της κυριαρχίας -εθνικής, λαϊκής, κρατικής- παραμένει ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους του Σόρος και του OSF, ξεκινώντας από τη δαιμονοποίηση των λέξεων. Ο κυρίαρχος και ο λαϊκιστής έχουν γίνει προσβλητικά επίθετα καλά για όλες τις εποχές, εφαρμόσιμα σε οποιονδήποτε δεν ευθυγραμμίζεται με τις επιταγές του προοδευτισμού που μετονομάστηκε σε ανοιχτή κοινωνία. Ακόμη και οι λέξεις έχουν αφέντες, και ο Σόρος είναι ένας από αυτούς. Όπως θα δούμε, τα δίκτυα του Σόρος είναι επίσης πολύ ενεργά στην επιβολή της πολιτικά ορθής γλώσσας και της "κουλτούρας της ακύρωσης".

Το τελευταίο κεφάλαιο της Ανοιχτής Κοινωνίας σκιαγραφεί τα περιγράμματα μιας Παγκόσμιας Συμμαχίας για την Ανοιχτή Κοινωνία που μοιάζει πολύ με την κυριαρχία της τάξης της, τον πραγματικό απώτερο στόχο του Τζορτζ Σόρος. Ελάχιστα περιθώρια για φιλοσοφία, κοινωνιολογία ή πρωτότυπη σκέψη. Ξυστά, ξυστά, κάτω από το ένδυμα της φιλανθρωπίας και των αρχών, κρύβεται πάντα ο κερδοσκόπος και ο μεγάλος πλειστηριαστής της παγκοσμιοποιητικής Νέας Τάξης. Περισσότερο από τον Popper, έναν κλασικό φιλελεύθερο παρά την ανησυχητική έκκλησή του να κλείσει την ανοιχτή κοινωνία στους εχθρούς του, ο Soros εμπνέεται από ένα κοσμοπολίτικο ιδεώδες που βασίζεται σε μια παγκόσμια τάξη πραγμάτων με επικεφαλής την οικονομική και τεχνολογική ολιγαρχία. Μια παγκόσμια διακυβέρνηση που αντικαθιστά τα εθνικά κράτη, την έκφραση των λαών.

Υπό αυτή την έννοια, η διασπαστική δράση των κεφαλαίων της, ξεκινώντας από τις επιθέσεις εναντίον των νομισμάτων και των οικονομιών κυρίαρχων κρατών ή ομάδων κρατών, γίνεται μια μορφή δημιουργικής καταστροφής που είναι απαραίτητη για την οικοδόμηση της παγκόσμιας κυβέρνησης που ονομάζεται σεμνά συμμαχία για την ανοιχτή κοινωνία - το τελικό στάδιο της ανθρωπότητας. Η ανοικτή κοινωνία είναι συνεχής κίνηση, αδιάκοπη αλλαγή ιδεών και παραδειγμάτων, εκτός από ένα στοιχείο: τη "σταθερότητα" της αγοράς, δηλαδή των ηγετών της, της μόνης ακίνητης μηχανής ενός πλανήτη όπου τα πάντα πρέπει να ρέουν σε ένα κοσμικό «τα πάντα ρει» πάνω στο οποίο επιτηρούν οι παγκόσμιοι θεσμοί που ελίσσονται από την υπερταξική τάξη, της οποίας ο Σόρος είναι συμμετέχων και ιδεολόγος. Εκτός από τον Popper, σκιαγραφείται η επιρροή του Von Hayek, οικονομολόγου και υποστηρικτή του απεριόριστου οικονομικού φιλελευθερισμού και λέκτορα στο LSE. Μαζί προσανατολίζουν τον ιδιότυπο φιλελευθερισμό του Soros, σε συνδυασμό με έναν μεσσιανισμό που τον έκανε να αναφωνήσει: "είναι ένα είδος αρρώστιας όταν κάποιος θεωρεί τον εαυτό του ένα είδος Θεού, τον δημιουργό όλων των πραγμάτων".

Η θεωρία της αντανακλαστικότητας εφαρμόζεται όχι μόνο στη χρηματοοικονομική κερδοσκοπία αλλά και στην κοινωνική μηχανική, ένα είδος κινητής απρόβλεπτης συμπεριφοράς παρόμοιο με τις διακυμάνσεις του χρηματιστηρίου που υπόκεινται σε μόνιμες αλλαγές. Εκτός από την επικαλούμενη γενική σταθερότητα του συστήματος - το αμετάβλητο του γενικού πλαισίου της παγκόσμιας αγοράς - ολόκληρη η πολιτική φιλοσοφία του Σόρος βασίζεται σε μια ριζοσπαστική κριτική σε ό,τι είναι σταθερό, διαρκές, υποστηριζόμενο από την εμπειρία και την καθιερωμένη συναίνεση των ανθρώπων. Σύμφωνα με τη θεωρία της αντανακλαστικότητας, όλες οι αξίες μας είναι ατελείς, οπότε "πώς μπορούμε να στηριχθούμε σε αξίες που γνωρίζουμε ότι είναι ελαττωματικές; Αυτό είναι το αδύναμο σημείο. Η σταθερότητα, οι συνθήκες οιονεί ισορροπίας είναι άκρως επιθυμητές· γι' αυτό η θεωρία μου της αντανακλαστικότητας κλονίζει κάθε είδους πίστη στις θεμελιώδεις αξίες. Μπορούμε να επεξεργαστούμε ένα σύστημα αξιών που αποδέχεται το γεγονός ότι η κατανόησή μας είναι αναγκαστικά ατελής. Πρέπει όμως πρώτα να εισάγουμε τις έννοιες της ανοικτής και της κλειστής κοινωνίας. Η ανοιχτή κοινωνία βασίζεται στην αναγνώριση της αστοχίας μας. Η ανοιχτή κοινωνία την αρνείται. Αν είμαστε αλάνθαστοι, η ανοικτή κοινωνία είναι προτιμότερη από την κλειστή κοινωνία στην οποία απουσιάζει η ελευθερία της σκέψης και της επιλογής".

Αυτό είναι το αποφασιστικό κομμάτι της σκέψης του Σόρος. Καμία αξία, καμία αρχή δεν είναι έγκυρη από μόνη της, καθώς δεν είμαστε αλάνθαστοι. Η τεράστια αδυναμία της θεωρίας είναι ότι οι άνθρωποι, για να ζήσουν στην κοινωνία, χρειάζονται νόημα και κατεύθυνση, κοινές αρχές, στέρεες βεβαιότητες που εισάγονται από την παιδική ηλικία. Αν τίποτε δεν είναι αληθινό -και αυτό γίνεται η μόνη αλήθεια- όχι μόνο καταρρέει η υπόθεση του νόμου -άρα και της κοινωνίας-, αλλά το μόνο που απομένει είναι η κυριαρχία του ισχυρότερου, δηλαδή, στη νεωτερικότητα, του πλουσιότερου. Το αντίθετο της ανοιχτής κοινωνίας, που αναγκάζεται να περιχαρακωθεί για να μην πέσει στο χάος. Ίσως όμως το χάος να είναι το αποφασιστικό βήμα στο σύστημα του Σόρος, ο ενδιάμεσος στόχος πάνω στις στάχτες του οποίου θα ιδρυθεί ένας εντελώς νέος κόσμος υπό την ηγεσία μιας χούφτας φωτισμένων ανθρώπων. Τέτοια είναι η θέση του Pierre Antoine Plaquevent, μελετητή και βιογράφου του Σόρος, ο οποίος επικαλείται την μασονική έννοια του "solve et coagula" (διαλύω και πήζω). Η δέσμευση είναι επομένως να αποδομήσουμε, να γκρεμίσουμε "τον παραδοσιακό τρόπο σκέψης που συνδέεται με αυτό που θα αποκαλούσα οργανική κοινωνία, ενώ ο κριτικός τρόπος σκέψης συνδέεται με αυτό που ονομάζω ανοικτή κοινωνία". Μια φιλοσοφικά και αντικειμενικά ανούσια άποψη, δεδομένου ότι η κριτική σκέψη είναι ακριβώς η τρισχιλιετής παράδοση του δυτικού πολιτισμού, η οποία θα έπρεπε επομένως να θεωρείται "ανοικτή". Αυτό υπαγορεύεται όχι μόνο από την εικονοκλαστική και μεσσιανική αγωνία του Σόρος, αλλά και από την οργισμένη επίθεση του Πόπερ στον Πλάτωνα, έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους της χιλιετούς σκέψης, "παραδοσιακό" στο βαθμό που ίδρυσε και διαμόρφωσε έναν διαρκή πολιτισμό. Δυστυχώς, γνωρίζουμε καλά ότι η έννοια της παράδοσης βρίσκεται στο στόχαστρο όσων φιλοδοξούν να καταστρέψουν το υπάρχον. Παράδοση, από το λατινικό tradere, σημαίνει μετάδοση, συνέχεια, επιμονή, κοινή κληρονομιά μεταξύ των γενεών: όλα όσα η ανοικτή κοινωνία στοχεύει να γκρεμίσει, όπως ορίζεται από τον Σόρος ως "κοινωνία χωρίς αλλαγή".

Σημαντικό είναι ένα άλλο απόσπασμα από το Άνοιγμα του Σοβιετικού Συστήματος, γραμμένο το 1990, όταν το άστρο του Σόρος δεν ήταν ακόμη στο ζενίθ του. «Ο παραδοσιακός τρόπος σκέψης δεν αναγνωρίζει καμία διάκριση μεταξύ του κοινωνικού κόσμου και των φυσικών νόμων: ο κοινωνικός ιστός θεωρείται εκεί ως οριστικός, ως αμετάβλητος όπως και το υπόλοιπο ανθρώπινο περιβάλλον. Κατά συνέπεια, το σημείο αναφοράς σε μια κλειστή κοινωνία είναι πάντα το κοινωνικό σύνολο και όχι τα άτομα που το απαρτίζουν. Έτσι, εφόσον η κοινωνία καθορίζει πλήρως την ύπαρξη των μελών της, τα ίδια δεν έχουν λόγο στις αποφάσεις της κοινωνίας στην οποία ζουν, επειδή οι κανόνες είναι καθορισμένοι από την παράδοση. [...] Σε μια κοινωνία χωρίς αλλαγές, το άτομο ως τέτοιο δεν υπάρχει· επιπλέον, το κοινωνικό σύνολο δεν είναι μια αφηρημένη ιδέα που αντιτίθεται στις ιδέες των ατόμων, αλλά μια συγκεκριμένη ενότητα που αγκαλιάζει όλα τα μέλη της». Στην ουσία, η κλειστή κοινωνία είναι ένα είδος ζωικού σταδίου στο οποίο το άτομο δεν έχει καμία αξία: μια μη γενναιόδωρη άποψη, ανεφάρμοστη για τον δυτικό πολιτισμό, ο οποίος, από τον Αριστοτέλη και μετά, θεωρεί τον άνθρωπο κοινωνικό και πολιτικό ζώο. Η ελευθερία των αρχαίων συνίστατο στη δυνατότητα του ελεύθερου ανθρώπου να συμμετέχει στην πόλιν, δηλαδή στις δημόσιες αποφάσεις.

Αργότερα ο Χριστιανισμός, πιστεύοντας στην ύπαρξη της ατομικής ψυχής, εισήγαγε την έννοια του "προσώπου", που ισχύει για όλους τους ανθρώπους ως πλάσματα του Θεού. Ξεπερνώντας τον Bergson και τον Popper, ο Soros εκφράζει μια δογματική, ιδεολογική θέση, αντιπαραβάλλοντας με μανιχαϊστικό τρόπο την ανοιχτή κοινωνία με την κλειστή: μια διαλεκτική σκοπιμότητα για να δώσει μια επίφαση ευγένειας σε μια επιχείρηση κατεδάφισης κάθε αρχής, ιδέας, διαδεδομένης πεποίθησης, πνευματικής αξίας ικανής να αντιδράσει στη νίκη του πολιτιστικού και ηθικού σχετικισμού που πνίγει τη Δύση. Τελικά, ο απόλυτος σχετικισμός που ενυπάρχει στην ανοιχτή κοινωνία είναι ο πιο απόλυτος και απελπιστικός από τους ολοκληρωτισμούς.

ΈΝΑΣ ΛΥΚΟΣ ΜΕ ΠΡΟΒΙΑ ΠΡΟΒΑΤΟΥ;

Η θέση μας είναι ότι ήταν το κλίμα της Φαμπιάνικης κοινωνίας που ανέπνευσε κατά τα χρόνια των σπουδών του στο LSE, που διαμόρφωσε τις ιδέες του Σόρος περισσότερο και από την επιρροή του Πόπερ. Είναι χαρακτηριστικό ότι το πρώτο σύμβολο της βρετανικής Φαμπιάνικης ελίτ - βαθμιαίων επαναστατών με γκριζάτη εμφάνιση - ήταν ένας λύκος ντυμένος με δέρμα αρνιού. Πράγματι, δεν είναι λίγες οι θέσεις του Τζορτζ Σόρος που μπορούν να μοιραστούν. Αναφέραμε τους ενδοιασμούς του για τον "φονταμενταλισμό της αγοράς", στον οποίο αντιπαραθέτει τη χειρότερη συνταγή, ένα υψηλότερο επίπεδο παγκόσμιας διακυβέρνησης, αλλά υπάρχουν και άλλα. Τα τελευταία χρόνια, έχει εκφράσει θέσεις απέναντι στην Ευρώπη, της οποίας παραμένει παιδί, που διαφέρουν αρκετά από εκείνες των ολιγαρχιών της ΕΕ. Σε ένα άρθρο του τον Φεβρουάριο του 2019, με τίτλο "Europe Wake Up, Please", σημείωσε αυτό που κανένα μέλος της ευρωπαϊκής ανώτερης τάξης δεν παραδέχεται δημοσίως: η Ευρώπη διολισθαίνει στην ασημαντότητα. Οι κυρίαρχες ομάδες στις Βρυξέλλες -και άρα, έμμεσα, οι κυβερνήτες των εθνικών κρατών- αναδιπλωμένες στον εαυτό τους, αυτοαναφορικά, δεν έχουν καμία επίγνωση της καθυστέρησης της Ευρώπης, της ιστορικής, πολιτικής και οικονομικής ήττας της ηπείρου. "Τώρα η ΕΕ έχει καταλήξει στα χέρια δικηγόρων και συνταγματολόγων που βρίσκουν πάντα παραθυράκια και γραφειοκρατικά άλλοθι και κάνουν τα πάντα ώστε τα πράγματα που θα έπρεπε να είναι απλά να γίνονται πολύ περίπλοκα και μπερδεμένα".

Ακόμα πιο σκληρή ήταν η επίθεση που εξαπέλυσε εναντίον της Google, του Facebook και των άλλων κολοσσών της υψηλής τεχνολογίας (και τώρα της χρηματοοικονομικής τεχνολογίας, λόγω της τεράστιας οικονομικής επιρροής που έχουν αποκτήσει) της Silicon Valley, στον πιο εμβληματικό χώρο, το Φόρουμ του Νταβός, στις 25 Ιανουαρίου 2018. Τους χαρακτήρισε απειλή για την κοινωνία, προφητεύοντας ότι "οι μέρες τους είναι μετρημένες". Αυτό δεν ισχύει, αλλά είναι σίγουρα αλήθεια ότι έχουν γίνει, όπως αναφέρει ο Σόρος, "απειλή για την κοινωνία, καθώς βλάπτουν τη δημοκρατία και υποδουλώνουν τους ανθρώπους, υπονομεύοντας την ελευθερία της σκέψης. Αυτές οι εταιρείες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σκέφτονται και συμπεριφέρονται, πολύ πέρα από τη συνείδησή τους". Απολύτως αληθές είναι ότι έχουν γίνει εμπόδια όχι μόνο για την ελευθερία και την "ανοιχτή" κοινωνία, αλλά και για την καινοτομία, λόγω της μονοπωλιακής τους θέσης, η οποία "τις καθιστά de facto εταιρείες παροχής δημόσιας υπηρεσίας και ως τέτοιες υπόκεινται σε αυστηρότερες ρυθμίσεις για τη διατήρηση του ανταγωνισμού, της καινοτομίας και της δίκαιης και ανοιχτής καθολικής πρόσβασης". Επιπλέον, οι διαδικτυακοί γίγαντες "χειραγωγούν την προσοχή, κατευθύνοντάς την προς τους δικούς τους εμπορικούς στόχους, προκαλώντας σκόπιμα εθισμό, εξάρτηση από τις υπηρεσίες που παρέχουν". Αλήθειες που μόνο ένας εκφραστής της ολιγαρχίας μπορεί να αντέξει οικονομικά, αποδεικνύοντας την αμφιθυμία της φιγούρας του Σόρος. Δεν υπάρχει καμία απόδειξη, επιπλέον, ότι έχει πάρει θέση ενάντια στην ιδιωτικοποιημένη λογοκρισία που ασκούν το Facebook, το Google και το Twitter ενάντια σε ιδέες, ανθρώπους και θέσεις που δεν συμφωνούν με την παγκοσμιοποιητική ιδεολογία που πρεσβεύουν, τόσο κοντά στην ανοιχτή κοινωνία του Σόρος.

Λύκος με προβιά, με τον τρόπο της Fabian Society, ο αδίστακτος επιχειρηματίας φιλάνθρωπος, ή ένα ιδιότυπο μείγμα του Δρ Τζέκιλ και του κ. Χάιντ. Αυτή η κατάσταση είναι σαφής σε αρκετά αποσπάσματα των πολυάριθμων βιβλίων που έγραψε -ένα χαρακτηριστικό που τον διαφοροποιεί από όλους τους άλλους εκφραστές της καπιταλιστικής υπερταξικής τάξης- και ιδιαίτερα στο βιβλίο του Η Ανοιχτή Κοινωνία. Ένα παράδειγμα είναι ένα απόσπασμα που παρατίθεται και στο οπισθόφυλλο. "Ο καπιταλισμός και η δημοκρατία δεν συμβαδίζουν απαραίτητα. Κάποια σχέση μεταξύ των δύο υπάρχει: ένα αυξανόμενο βιοτικό επίπεδο και ο σχηματισμός μιας μεσαίας τάξης τείνουν να αυξάνουν τη ζήτηση για ελευθερία και δημοκρατία, αλλά και να υποστηρίζουν μεγαλύτερη πολιτική σταθερότητα. Όμως η σχέση αυτή δεν είναι καθόλου αυτόματη. Τα καταπιεστικά καθεστώτα δεν χαλαρώνουν αυθόρμητα τη λαβή τους στην εξουσία και συχνά απολαμβάνουν τη συνενοχή και την υποστήριξη οικονομικών συμφερόντων, τόσο εσωτερικών όσο και εξωτερικών. Το βλέπουμε αυτό σε πολλές χώρες, ιδίως όταν διακυβεύονται φυσικοί πόροι όπως το πετρέλαιο ή τα διαμάντια. Ίσως η μεγαλύτερη απειλή για την ελευθερία και τη δημοκρατία προέρχεται από την εγκαθίδρυση ύπουλων συνεργασιών μεταξύ κυβερνήσεων και επιχειρηματικού κόσμου".

Κανείς δεν θα μπορούσε να το πει καλύτερα, αλλά πώς μπορούμε να ξεχάσουμε από ποιον άμβωνα προέρχεται το κήρυγμα, από τον άνθρωπο που έχει αφιερώσει τη ζωή και το κεφάλαιό του για να επηρεάσει την ιστορία και εν τω μεταξύ να κυριαρχήσει στον οικονομικό κόσμο; Επιπλέον: η διαμόρφωση μιας μεγάλης μεσαίας τάξης είναι αναμφίβολα ένα ιστορικό προσόν των ελεύθερων θεσμών, αλλά οι στατιστικές και τα μάτια μας λένε μια διαφορετική ιστορία εδώ και πάνω από τριάντα χρόνια: ο πλούτος έχει συγκεντρωθεί σε λίγα χέρια (ανάμεσά τους και του Σόρος), η μεσαία τάξη μειώνεται και μετατρέπεται σε ένα νέο προλεταριάτο. Όσο για τις ύπουλες σχέσεις μεταξύ της πολιτικής και του επιχειρηματικού κόσμου, δυστυχώς τις έχουμε ξεπεράσει: οι κυβερνήσεις μετράνε όλο και λιγότερο και επαληθεύεται η προφητεία του Ezra Pound ότι οι πολιτικοί είναι οι σερβιτόροι των τραπεζιτών, και σήμερα επίσης των χρηματοπιστωτικών κερδοσκόπων και των κυρίων της τεχνολογίας.

Θυμίζει κανείς την αντεστραμμένη γλώσσα που ο Τζορτζ Όργουελ έβαλε στο στόμα των ηγετών του IngSoc, του κυβερνώντος ενιαίου κόμματος, στο μυθιστόρημα 1984. Ας σκεφτούμε μια άλλη δυναμική ιδέα του Σόρος: "ο μόνος τρόπος για να καταπολεμηθεί ο φονταμενταλισμός της αγοράς είναι να σχηματίσουν τα διάφορα κράτη μια συμμαχία για να υποστηρίξουν την ανάπτυξη των δημοκρατικών κοινωνιών και να προωθήσουν, μέσω της δημιουργίας διεθνών νόμων και οργανισμών, την ανάδυση της παγκόσμιας ανοικτής κοινωνίας". Ένα ιδεώδες που συνεπάγεται μια παγκόσμια διακυβέρνηση ανατεθειμένη de facto σε "διεθνείς οργανισμούς" (ο ίδιος ο Σόρος υποδεικνύει τον ΟΗΕ, τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, ακόμη και το ΝΑΤΟ, μια στρατιωτική συμμαχία στην οποία κυριαρχούν οι ΗΠΑ) ξένη προς τους λαούς και προς ένα σύστημα ελέγχου και διαφάνειας των εξουσιών. Ο έλεγχος και η ισορροπία, το σύνολο των πολιτικοθεσμικών μηχανισμών που αποσκοπούν στη διατήρηση της διαίρεσης και της ισορροπίας των εξουσιών, ο ακρογωνιαίος λίθος της φιλελεύθερης αρχής, φτάνει στο τέλος του. Ο Soros, ακολουθώντας τα βήματα του Popper, βλέπει ως απειλή για την ανοιχτή κοινωνία "τις οικουμενικές ιδεολογίες που ισχυρίζονται ότι κατέχουν την υπέρτατη αλήθεια", αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζει ότι η ίδια η ανοιχτή κοινωνία είναι ένα οικουμενικό ιδεώδες. Έτσι, φτάνοντας στα άκρα, γίνεται εχθρός του εαυτού της τη στιγμή που καθολικεύει τον εαυτό της και θέτει ως υπέρτατη αλήθεια την ιδιότυπη πίστη της στη μη ελκυστικότητα της αλήθειας. Μια φαινομενικά "αδύναμη" σκέψη που γίνεται πολύ ισχυρή.

Ο Σόρος χτυπάει διαρκώς μια χορδή: τα κράτη δεν εγγυώνται τη "σταθερότητα", δηλαδή τις απόλυτα ελεύθερες συνθήκες της αγοράς και τις οικονομικές επιδρομές των κερδοσκόπων, γι' αυτό πρέπει να αποσταθεροποιηθούν από τα πάνω μέσω διεθνών θεσμών, συμπεριλαμβανομένων των ΜΚΟ, των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, μια κατηγορία στην οποία ανήκει το δικό του OSF, με στόχο την "ενίσχυση του διεθνούς δικαίου και των θεσμών και την ενίσχυση της δημοκρατίας εντός των επιμέρους χωρών". Δύο σαφώς αντίθετοι στόχοι. Από τα κάτω προς τα πάνω, η διαλυτική δράση που ορίζεται ως ανοικτή κοινωνία - η οποία παρουσιάζεται ως χειραφέτηση, πρόοδος, απελευθέρωση, πολιτικό και πνευματικό άνοιγμα - εργάζεται για να απαξιώσει και στη συνέχεια να καταστρέψει τις κοινές αρχές, τις κοινότητες, την αλληλεγγύη και τις ευρέως διαδεδομένες πεποιθήσεις, την οικογένεια και τους λεγόμενους "παραδοσιακούς" θεσμούς, τα πνευματικά και θρησκευτικά αισθήματα και να διαλύσει τους "φορείς νοήματος" που δίνουν τάξη, σκοπό και κατεύθυνση στη ζωή των ανθρώπων και των κοινωνιών.

Η ανοικτή κοινωνία του Σόρος προβλέπει την ύπαρξη παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών (με άγνωστο ποια οφέλη για τους ανθρώπους και τη δημοκρατία), οπότε "χρειαζόμαστε μια παγκόσμια κεντρική τράπεζα και κάποιο άλλο διεθνές όργανο, του οποίου το δηλωμένο καθήκον είναι να διατηρεί τις χρηματοπιστωτικές αγορές σε ισορροπία".

Οι κεντρικές τράπεζες είναι οργανισμοί που διοικούνται από ιδιωτικούς θώκους και επιτελούν μια κατεξοχήν δημόσια λειτουργία, τη δημιουργία, την έκδοση και τον έλεγχο του χρήματος. Το παιχνίδι έχει τελειώσει: να ενισχυθούν αυτοί που είναι ήδη ισχυροί, να αποτραπεί η αλλαγή (σταθερότητα σημαίνει τελικά άρνηση της δυνατότητας πραγματικών αλλαγών στην κοινωνική δομή) με τον ισχυρισμό ότι όλα αυτά γίνονται για την ευγενή υπόθεση της δημοκρατίας και των "δικαιωμάτων". Σίγουρα δεν είναι τυχαίο ότι - ανεξάρτητα από τη δράση του Σόρος και του δικτύου του - εδώ και τριάντα χρόνια γινόμαστε μάρτυρες της συμπίεσης των κοινωνικών δικαιωμάτων προς όφελος των υποτιθέμενων και εξιδανικευμένων ατομικών πολιτικών δικαιωμάτων, τα οποία έχουν γίνει η βασική ατζέντα της Δύσης, της οποίας το δίκτυο του δισεκατομμυριούχου αποτελεί την πιο ανοιχτή και ριζοσπαστική υποστήριξη.

Όσον αφορά το σχέδιο τεχνικής και κοινωνικής μηχανικής που διέπει την ιδέα της Ανοιχτής Κοινωνίας, θα πρέπει να σημειωθεί η επιρροή που άσκησε στον Σόρος ο Gregory Bateson (1904-1980), Άγγλος ανθρωπολόγος, ψυχολόγος, επιστήμονας, συνεργάτης των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και πρωτοπόρος της κυβερνητικής, της επιστήμης που στοχεύει στη μελέτη και την υλοποίηση συσκευών ικανών να προσομοιώνουν τις λειτουργίες του ανθρώπινου εγκεφάλου, οι οποίες αυτορυθμίζονται μέσω σημάτων εντολής και ελέγχου.

Το ενδιαφέρον για τον Bateson, ιδίως για το βιβλίο του Towards an Ecology of Mind (ΒΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΟΥ), δείχνει ότι η Ανοιχτή Κοινωνία του Soros έχει ψυχοκοινωνική μηχανική και τεχνικούς στόχους που αποσκοπούν στον έλεγχο και τον νοητικό επαναπρογραμματισμό των μαζών.

ΑΝΟΙΚΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΕ ΤΙ;

Η έννοια της ανοικτής κοινωνίας βασίζεται στην αναγνώριση ότι η κατανόηση του κόσμου είναι ατελής. Αν αυτό είναι αλήθεια, ο ισχυρισμός ότι κατέχουμε την αλήθεια είναι αβάσιμος. Αυτό το αξίωμα, λογικό από μόνο του, έχει πολλαπλές συνέπειες, μία από τις οποίες εκφράστηκε από τον Bertrand Russell, έναν φιλόσοφο και μαθηματικό που βρίσκεται κοντά στις θέσεις των επιστημόνων: οι δηλώσεις των οποίων, η αλήθεια δεν μπορεί να προσδιοριστεί μέσω εμπειρικών γεγονότων, ούτε μέσω της λογικής τους μορφής, δεν έχουν νόημα. Η σκέψη αυτή εξορίζει τη μεταφυσική και εξυψώνει την επιστημονική γνώση ως τη μόνη γνώση που αξίζει το όνομά της. Την ίδια θέση είχε και ο προαναφερόμενος κύκλος της Βιέννης και ο μεγαλύτερος στοχαστής του, ο Βιτγκενστάιν, ο οποίος στο Tractatus logico-philosophica διατύπωσε τον περίφημο ισχυρισμό ότι "για ό,τι δεν μπορεί κανείς να μιλήσει πρέπει να σιωπά".
Είναι μια πρόσκληση για σιωπή για ολόκληρες κατηγορίες γνώσης, οι οποίες, αντίθετα, αποτελούν το αλάτι της ανθρώπινης εμπειρίας. Η απαγόρευση της διερεύνησης της αλήθειας ως άγνωστης εγκλωβίζει τον άνθρωπο στον περιορισμό του σχετικισμού και τείνει στον μηδενισμό, την αρνητική στάση απέναντι στον κόσμο με τους θεσμούς και τις αξίες του, την πεποίθηση ότι η ύπαρξη δεν έχει σκοπό. Ο Τζορτζ Όργουελ έγραψε ότι όσο περισσότερο απομακρύνεται μια κοινωνία από την αλήθεια, τόσο περισσότερο θα μισεί αυτούς που την λένε. Ο κίνδυνος της ανοιχτής κοινωνίας να παράγει όχι περισσότερη ελευθερία για όλους, όπως προτείνεται, αλλά μια αρνητική ελευθερία. Κανείς ή καμία δεν θα είναι πλέον σε θέση να ορίσει το καλό και το κακό, τι είναι σωστό και τι λάθος, παρά μόνο από μια εργαλειακή, ατομικιστική προοπτική απλού εγωισμού. Αυτό εμποδίζει, λόγω της σύγκρουσης των άπειρων αντικρουόμενων θελήσεων και ιδεών, την επίτευξη μιας λογικής κοινωνικής συνοχής με κίνδυνο να καταλήξουμε στον πόλεμο όλων εναντίον όλων.

Ο ίδιος ο Σόρος μερικές φορές φαίνεται να αισθάνεται τον κίνδυνο όταν δηλώνει, υπερασπιζόμενος την αρχή της επικουρικότητας, ότι "έχοντας συνειδητοποιήσει πόσο δύσκολο είναι να ορίσουμε σε τι συνίσταται το κοινό καλό, είναι καλύτερο οι αποφάσεις να λαμβάνονται στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο". Σωστά, αλλά πώς μπορεί να συμβιβαστεί αυτό το είδος ανοίγματος με την επιθυμία να αποδομηθούν τα κράτη και να μεταβιβαστεί όλη η εξουσία σε παγκόσμιους φορείς, δηλαδή να συγκεντρωθούν οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων, κάτι που από την άποψη του Popper ισοδυναμεί με την επαναπροώθηση της κλειστής κοινωνίας με άλλο όνομα; Επαναξιολογεί μάλιστα -προφανώς- την έννοια της κοινότητας (το αντίθετο της κοινωνίας!), δηλώνοντας ότι «όσο χαμηλότερο είναι το επίπεδο λήψης αποφάσεων, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να φτάσουμε στο σχηματισμό μιας κοινότητας στην οποία το άτομο είναι διατεθειμένο να υποτάξει το προσωπικό του συμφέρον. Αλλά η συμμετοχή σε μια κοινότητα θα πρέπει να είναι εθελοντική: αυτή είναι μια καθολική αρχή που θα πρέπει να επιβάλλεται σε κάθε επίπεδο, συμπεριλαμβανομένου του κρατικού».
Το -τεράστιο- πρόβλημα είναι ότι οι εθελοντικές συνδρομές μπορούν να υπάρχουν μόνο σε δύο μορφές. Η συμβατική, στην οποία τα μέρη δεσμεύονται όχι με αρχές ή αξίες, αλλά με επιδόσεις (ανοικτή κοινωνία, στο λεξικό του Σόρος) και η ηθική-πνευματική, στην οποία το ανήκειν βιώνεται ως άυλος ή παραδοσιακός δεσμός (κλειστή κοινωνία). Η διάκριση αυτή είναι υψίστης σημασίας και οδηγεί σε δύο διαφορετικούς τύπους συνύπαρξης, ακόμη και σε πολύ διαφορετικούς ανθρώπινους τύπους. Ο στοχαστής που αποσαφήνισε καλύτερα τη διάκριση αυτή ήταν ο Γερμανός Ferdinand Toennies. Η δική του είναι η ουσιαστική διάκριση μεταξύ Gemeinschaft (κοινότητα) και Gesellschaft (κοινωνία). Η θεωρία της κοινωνίας - Gesellschaft - ασχολείται με την τεχνητή κατασκευή ενός συνόλου ανθρώπινων όντων που επιφανειακά μοιάζει με την Gemeinschaft, καθώς αναφέρεται σε ένα σύνολο ατόμων που ζουν και κατοικούν μαζί ειρηνικά. Ωστόσο, στην Gemeinschaft παραμένουν ουσιαστικά ενωμένοι, παρά όλους τους διαχωριστικούς παράγοντες, ενώ στην Gesellschaft είναι ουσιαστικά χωρισμένοι, παρά όλους τους ενοποιητικούς παράγοντες ... Στην Gesellschaft κάθε άτομο είναι μόνο του και απομονωμένο και βρίσκεται σε κατάσταση έντασης απέναντι σε όλους τους άλλους [...] Πρόσθεσε ότι οι πυλώνες της Gemeinschaft είναι το αίμα και η συγγένεια, η οικογένεια, ο τόπος γέννησης, η γειτονική σχέση, η στοργή ή και η φιλία.
Το ελεύθερο εμπόριο, ο ατομικισμός και η κατάργηση όλων των δεσμών και των συνόρων -υλικών και ηθικών- αποτελούν την ουσία της ανοικτής κοινωνίας. Ακόμη και ο Σόρος φαίνεται να αντιλαμβάνεται τα τεράστια ανθρωπολογικά προβλήματα των υπάρξεων και των πολιτισμών που περιορίζονται σε αυτά τα χαρακτηριστικά. Στο πιο ενδιαφέρον βιβλίο του από την άποψη των ιδεών, Opening Societ System - γραμμένο στην τελική φάση των σοβιετικών κομμουνιστικών κοινωνιών - κάνει σημαντικές σκέψεις: "Μια ανοικτή κοινωνία μπορεί να θεωρηθεί ως ένα θεωρητικό μοντέλο στο οποίο όλες οι σχέσεις είναι συμβατικές. Οι καθιερωμένες αξίες και οι οικογενειακοί δεσμοί συνεχίζουν να περιγράφουν τους στόχους και την ατομικότητα· αλλά σε μια ανοιχτή κοινωνία κανένας από τους υπάρχοντες δεσμούς δεν είναι οριστικός, οι σχέσεις μεταξύ του ατόμου και του έθνους, της οικογένειας και του γείτονά του εξαρτώνται αποκλειστικά από την απόφασή του. Εξετάζοντας την άλλη πλευρά του νομίσματος, αυτό σημαίνει ότι η μονιμότητα των κοινωνικών δεσμών έχει εξαφανιστεί· η οργανική δομή της κοινωνίας έχει διαλυθεί σε σημείο που τα άτομά της, τα μεμονωμένα άτομα, επιπλέουν ανεμπόδιστα. 

Είναι το πορτρέτο της Δύσης που θα σκιαγραφήσει ο Zygmunt Bauman στο Liquid Modernity το 2000, όπου η συγχρονικότητα περιγράφεται ως συνεχές γίγνεσθαι. Η μόνη σταθερά είναι η αλλαγή και η μόνη βεβαιότητα είναι η αβεβαιότητα.

Ο Σόρος σημειώνει με ικανοποίηση ότι "σε έναν κόσμο όπου όλες οι ενέργειες είναι θέμα επιλογής, η οικονομική συμπεριφορά χαρακτηρίζει όλους τους τομείς δραστηριότητας". Αντί να ανησυχεί, ο φιλόσοφος- μεγιστάνας είναι ικανοποιημένος που όλες οι αξίες μπορούν να αναχθούν στην οικονομική διάσταση. Μία από τις συνέπειες είναι η παρακμή των προσωπικών σχέσεων, ίσως το πιο τρομακτικό χαρακτηριστικό μιας κοινωνίας που αλλάζει διαρκώς. Η πρόγνωση θα ήταν σοβαρή, αν ο Σόρος δεν έβλεπε αντίθετα σε αυτήν το σημάδι της έλευσης της ολοκληρωμένης ανοικτής κοινωνίας. "Οι φίλοι, οι γείτονες, οι σύζυγοι θα γίνουν, αν όχι εναλλάξιμοι, εύκολα αντικαταστάσιμοι". Οι δεσμοί θα αποδυναμωθούν αμείλικτα. Η έλλειψη κοινών κανόνων και αξιών οδηγεί σε σχετικισμό ακόμη και στον τομέα των ιδανικών, μια γενικευμένη ανωμαλία, της οποίας άμεσο επακόλουθο είναι η αδιαφορία για όλες τις αξίες και τις προτάσεις στο όνομα της αστάθειάς τους. Για τον Σόρος, όπως και για κάθε ριζοσπαστικό ατομικιστή, μετράει μόνο η υποκειμενική επιλογή, πάντα ανακλητή. Η κοινότητα διαλύεται, αλλά και η κοινωνία -δηλαδή το ελεύθερο συμβόλαιο της ένωσης- δεν τα πάει καλά. Πάνω απ' όλα, περιοριζόμενος σε υποκειμενικές ορμές και συμφέροντα, ο άνθρωπος εκμηδενίζεται από τη συλλογική ένταση, το "εμείς" που, από τον Αριστοτέλη και μετά, χαρακτηρίζει τον πολιτισμό. Το άτομο, αμετάκλητα μόνο του, ένα άτομο που παρασύρεται χωρίς άγκυρες, μένει να ζήσει και πρέπει να σηκώσει το τεράστιο υπαρξιακό βάρος μιας ζωής που στερείται νοήματος, που αφήνεται στις ορμές, στα άμεσα συμφέροντα.

Το αποτέλεσμα, επαναλαμβάνουμε, δεν είναι η απελευθέρωση του ανθρώπου, αλλά η υπανθρώπινη υποβάθμισή του, στο έλεος του ισχυρότερου του πιό αποφασιστικού, του πιο βίαιου. Βρισκόμαστε κοντά στον τοίχο του μηδενισμού, έναν κίνδυνο που ο ίδιος ο Σόρος φοβάται, αλλά μόνο επειδή πολλοί "μπορεί να οδηγηθούν στην αναζήτηση ενός δόγματος που παρέχει στο άτομο ένα έτοιμο σύνολο αξιών και έναν καθησυχαστικό ρόλο στο σύμπαν. Ένας τρόπος για να απαλλαγούμε από την απουσία σκοπών είναι να εγκαταλείψουμε την ανοιχτή κοινωνία. Αν η ελευθερία γίνει αβάσταχτο βάρος, τότε η κλειστή κοινωνία θα εμφανιστεί ως σωτηρία".

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η ανοιχτή κοινωνία φέρνει περισσότερη ή λιγότερη ελευθερία και τι θέλει να κάνει ο "απελευθερωμένος" άνθρωπος με αυτήν. Μήπως οι μόνοι σκοποί της παρουσίας του ανθρώπινου πλάσματος στον πλανήτη Γη είναι πράγματι το ελεύθερο εμπόριο, η υπαρξιακή μοναξιά και οι συμβατικές σχέσεις; Ίσως η κοινωνία που ο Popper και ο Soros αποκαλούν κλειστή να είναι ο μόνος λογικός τρόπος οργάνωσης της κοινότητας των ανθρώπων. Γι' αυτό και είναι μακράν η πιο διαδεδομένη μορφή συνύπαρξης και κοινωνικότητας σε κάθε πολιτισμό. Η ανοιχτή κοινωνία καταλήγει σε δυστοπία, έναν οργουελικό εφιάλτη. Ο δυτικός πολιτισμός -μέσω της διάδοσης των ιδεών που άνθρωποι σαν τον Σόρος αποκαλούν ανοιχτή κοινωνία- όχι μόνο σκάβει τον τάφο του, αλλά διεξάγει έναν παράλογο πόλεμο εναντίον κάθε πολιτισμένης αφήγησης και εναλλακτικού πολιτισμού, προκειμένου να επιβάλει ιμπεριαλιστικά ένα μοντέλο που όχι μόνο απορρίπτουν οι περισσότεροι άλλοι πολιτισμοί, αλλά είναι και δυσλειτουργικό εδώ, όπου αποδίδει μια επικίνδυνη Πύρρειο νίκη. Οι άνθρωποι, οι κοινότητες, ακόμη και οι κοινωνίες χρειάζονται σταθερότητα αξιών και κοινωνική συνοχή, όχι τη σταθερότητα των αγορών που επιτρέπει στον Σόρος του σήμερα και του πάντα, μέσω της κοινωνικής μηχανικής, της οποίας οι στόχοι και οι πρωταγωνιστές αγνοούνται από τη συντριπτική πλειοψηφία, να καταπατά τους λαούς για να ικανοποιήσει την επιθυμία του για κυριαρχία.

Η κοινότητα ενώνει, η κοινωνία διχάζει προσπαθώντας να καθορίσει κάθε κωδικοποίηση ενός συμβολαίου, συμπεριλαμβανομένων των ρητρών καταγγελίας: Η κοινότητα τείνει να είναι οριστική, η κοινωνία προγραμματικά προσωρινή, μελλοντική. Η μία επιδιώκει το συλλογικό καλό, η άλλη το ατομικό κέρδος. Το αποτέλεσμα της ανοικτής κοινωνίας είναι η σύγκρουση, η επίλυση της οποίας καταλήγει να ανατίθεται στη μεγαλύτερη δύναμη όχι μιας αρχής, αλλά ενός συμφέροντος ή χειρότερα των φορέων της. Ο Σόρος το επιβεβαιώνει αυτό. "Τα δικαιώματα των γυναικών έχουν τεθεί σε αντιπαράθεση με τα δικαιώματα του εμβρύου. Εφόσον συμπεραίνω τα ανθρώπινα δικαιώματα από το ότι είναι υποκείμενα προικισμένα με σκέψη, δεν έχω καμία αμφιβολία για το ποιο δικαίωμα αξίζει να προηγείται". Εξ ου και η εκτεταμένη χρηματοδότηση από την OSF των εκστρατειών για τις ελεύθερες και νόμιμες αμβλώσεις, αλλά και μια ακόμη συνέπεια η ανοικτή κοινωνία αγνοεί, κατά την άποψη αυτή, τα δικαιώματα του άνδρα/πατέρα - του οποίου η γενετική σύσταση είναι κατά 50% εκείνη της εμβρυογένεσης αλλά και του εμβρύου - και τη ζωτική λογική της αναπαραγωγής της κοινωνίας (ανοικτής ή κλειστής, είναι η ίδια), που ξεκινά με τη γέννηση νέων μελών. Επιπλέον, δηλώνει ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα συνίστανται στο "να είσαι προικισμένος με σκέψη", δίνοντας έτσι έμμεσα έναν μάλλον διφορούμενο ορισμό της ανθρωπιάς, που τείνει να αποκλείει τους ασθενέστερους βάσει αυθαίρετων ή άδικων κριτηρίων. Στην πραγματικότητα, "η καθαρή λογική και ένας ηθικός κώδικας που βασίζεται στην αξία του ατόμου, είναι εφευρήματα του δυτικού πολιτισμού, άχρηστα σε άλλους πολιτισμούς".

Ποιο είναι, λοιπόν, το όριο της ανοιχτής κοινωνίας του Σόρος; Ισχύει μόνο για τη Δύση, πιθανότατα, εφόσον "η πνευματική παράδοση της Δύσης δεν πρέπει να επιβάλλεται αδιακρίτως στον υπόλοιπο κόσμο στο όνομα των οικουμενικών αξιών". Σωστά, αλλά τότε γιατί να εργάζεται ενεργά -όπως κάνει το δίκτυο του Σόρος- σε όλα τα διεθνή πολιτικά θέατρα για την αλλαγή καθεστώτων, τη διάδοση ιδεών και τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανοικτή κοινωνία; Ποιο είναι το νόημα της επίκλησης "οικουμενικών" αξιών που είναι τέτοιες μόνο εντός ενός συγκεκριμένου πολιτισμού;
Τουλάχιστον σε αυτό το σημείο, ο μεσσιανισμός εκείνων που διαρκώς επικαλούνται γενικές ιδέες, αναγνωρίζοντας τη δυσκολία ορισμού τους (ελευθερία, δημοκρατία, δικαιοσύνη, ανθρώπινα δικαιώματα κ.λπ.), θα πρέπει να αφήσει χώρο για την κοινή λογική που απαιτεί σεβασμό στην ποικιλομορφία, στις διαφορετικές κουλτούρες, στις άπειρες και συχνά μη συνθέσιμες πεποιθήσεις και κοσμοθεωρίες των ανθρώπινων κοινοτήτων. Από τον κατάλογο των οικουμενικών ιδεών που συνθέτουν το συγκεχυμένο μωσαϊκό της ανοικτής κοινωνίας λείπει μία: το δικαίωμα στη ζωή. Είναι ένα παράδοξο κοινό στοιχείο κάθε υλισμού και σχετικισμού ότι η αρχή πριν από κάθε άλλη, αυτή της ζωής - στη γέννηση, την ανάπτυξη και τη διατήρησή της - παραμένει μακρινή, αδιαφανής. Εξ ου και η προτίμηση του Σόρος και όσων σκέφτονται όπως αυτός για έναν πολιτισμό υπέρ της εξάρτησης (ναρκωτικά και άλλα), της ελεύθερης έκτρωσης και της ευθανασίας. Πρόκειται για δραματικά, ευαίσθητα ζητήματα, τα οποία δεν είναι καθήκον αυτών των σημειώσεων να κρίνουν, αλλά - όπως και να το δει κανείς - πρόκειται αντικειμενικά για έναν πολιτισμό του θανάτου.

Τελικά, το αποτέλεσμα της ανοικτής κοινωνίας είναι η υπαρξιακή αδιαφορία των μονοατομικών ατόμων που απορροφούνται από τον εαυτό τους και η tabula rasa, η λευκή σελίδα στην οποία θα "δημιουργηθεί ένα σύνολο βασικών αξιών που θα εφαρμόζονται σε μια παγκόσμια κοινωνία που βασίζεται κυρίως στις οικονομικές συναλλαγές". Η κουρτίνα σκίζεται και η αλήθεια εμφανίζεται: η ανοιχτή κοινωνία είναι μια κοινωνία στην οποία κυριαρχούν οι εμπορικές αξίες, στην οποία η οικονομία - στη μορφή της ελεύθερης αγοράς - είναι ο θεμελιώδης ακρογωνιαίος λίθος. Είναι δύσκολο να βρεθεί μια ισορροπία, αν ο ίδιος ο θεωρητικός της ανοικτής κοινωνίας θεωρεί τον φονταμενταλισμό της αγοράς, δηλαδή, αν καταλαβαίνουμε σωστά, τον απόλυτο καπιταλισμό, με την έννοια ότι είναι ελεύθερος από κάθε κανόνα και δεσμό, χειρότερη απειλή από τον κομμουνισμό. Ο Σόρος αδυνατεί να βγει από την απορία, δηλαδή από το εννοιολογικό αδιέξοδο στο οποίο έχει διολισθήσει και στο οποίο κυνηγάει όλους εμάς, τους αποδέκτες του σχεδίου του.
Όσον αφορά τον τίτλο του βιβλίου του Popper, Η Ανοιχτή Κοινωνία και οι Εχθροί της, πρέπει να παραδεχτεί: "Και εγώ επινοώ έναν νέο εχθρό. Οι εχθροί είναι αυτοί που χτίζουν τις κοινότητες: αυτοί δημιούργησαν τόσο τις τειχισμένες πόλεις όσο και τους ανθρώπους που ζούσαν σε αυτές. Αυτός είναι ένας άλλος τρόπος να πούμε ότι η ανοιχτή κοινωνία δεν είναι κοινότητα και ότι μόνο οι κοινότητες μπορούν να έχουν κοινά ιδανικά που υπερισχύουν των προσωπικών συμφερόντων των μελών τους". Ακριβώς. Αλλά τότε, γιατί τόση προσπάθεια, τόσα χρήματα που ξοδεύτηκαν, τόσα δίκτυα που τεντώθηκαν για να οικοδομηθεί μια ανοιχτή κοινωνία που - επί ποινή κλεισίματος - δεν μπορεί ποτέ να γίνει κοινότητα του πεπρωμένου, δεν μπορεί να δημιουργήσει έναν καλύτερο κόσμο, αλλά μόνο - ο αναγνώστης θα μου συγχωρέσει το λογοπαίγνιο - επιβεβαιώνει τις αρνήσεις;

Δεν πρέπει να υπάρχουν κοινοί δεσμοί, ακλόνητες αρχές, πεποιθήσεις - πολιτικές, ηθικές, θρησκευτικές, φιλοσοφικές απολυτότητες. Η ανοιχτή κοινωνία είναι ένας νόμος από μόνη της, μια ανεξήγητη ταυτολογία, από την οποία ξεφεύγει κανείς επινοώντας παγκόσμιους θεσμούς προικισμένους με καταναγκαστική ισχύ - είτε χρησιμοποιούν άμεση βία είτε όχι - μέσω της αναπόφευκτης επέκτασης "της αρχής της παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις των άλλων", δηλαδή σε όλες τις πτυχές των ανθρώπινων κοινωνιών. Μια αρχή που - εφαρμοζόμενη στην οικοδόμηση και τη διαφύλαξη της ανοικτής κοινωνίας - θα παρεκκλίνει από τη γενική αστοχία της ανθρώπινης κατάστασης. Πέρα από κάθε διακήρυξη και τη θετική αύρα με την οποία περιβάλλεται κάθε θεωρητική κατασκευή, η ανοικτή κοινωνία είναι μια ιδεολογία που τείνει προς την εξουσία μέσω της ακύρωσης κάθε αρχής ασύμβατης με την ίδια, η οποία ορίζει μια κληρονομιά από το παρελθόν ενός πρωτόγονου κόσμου, την κλειστή κοινωνία. Συνδέεται με μια ιδέα της ελευθερίας ως αυτοπραγμάτωσης, η οποία υπερβαίνει την έννοια της αρνητικής ελευθερίας, της "ελευθερίας από". Στο βιβλίο του ΟΙ ΔΥΣΑΝΕΞΙΕΣ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑΣ, ο Καναδός κοινοτιστής στοχαστής Charles Taylor εξηγεί ότι μια κοινωνία χωρίς άγκυρες, που αποτελείται από μη επικοινωνήσιμες μοναδες, καταλήγει να μην έχει καν τους όρους για τον αυτοπροσδιορισμό. Η ανοικτή κοινωνία γίνεται έτσι ο βολικός μη ορισμός μιας σκέψης που παρουσιάζεται ως η ιδεολογία ενός κόσμου που ενοποιείται στην πρωτοκαθεδρία του οικονομικού λόγου, του οποίου η φιλοδοξία είναι η παγκόσμια ισχύς, αναγκαστικά μοναδική. Αυτό επιβεβαιώνει ανοιχτά ο Σόρος, ο οποίος εργάζεται ακούραστα για την εγκαθίδρυση μιας ανώτερης εξουσίας με το αγγελικό όνομα της Συμμαχίας Ανοικτής Κοινωνίας. Ας μείνουμε σε έναν αυθεντικό φιλελεύθερο, τον Λόρδο Acton, έναν Άγγλο καθολικό πολιτικό που γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Νάπολη, και την πιο σημαντική φράση του: η εξουσία τείνει να διαφθείρει· η απόλυτη εξουσία διαφθείρει απόλυτα.

ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΚΥΡΙΕ ΓΙΑΝΝΑΡΑ; ΚΡΙΤΙΚΗ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ;

Λόγος εις τα νήπια που εφονεύθησαν εις την Βηθλεέμ από τον Ηρώδη (Αγ. Γρηγόριος Νύσσης)

Βλέποντας λοιπόν το σπήλαιο στο οποίον εγεννήθη ο Δεσπότης, φέρε στον νου σου τον σκοτεινόν και υπόγειον βίο των ανθρώπων, στον οποίον έρχεται αυτός που φανερώνεται στους «εν σκότει και σκιά θανάτου καθημένους». Και περιτυλίσσεται σφιχτά με σπάργανα αυτός που έχει φορέσει τα δεσμά των ιδικών μας αμαρτιών. Η δε φάτνη είναι ο σταύλος των αλόγων ζώων. Σ’ αυτήν γεννάται ο Λόγος, ώστε να «γνωρίση ο βους τον κτησάμενον (τον ιδιοκτήτην του) και όνος την φάτνην του κυρίου αυτού». Βους είναι αυτός που ευρίσκεται στον ζυγόν του Νόμου, και όνος το αχθοφόρον ζώο που είναι φορτωμένο με την αμαρτία της ειδωλολατρίας.

Αλλά η κατάλληλος για τα άλογα τροφή και ζωή είναι το χόρτο. «Ο εξανατέλλων χόρτον τοις κτήνεσι», λέγει ο Προφήτης. Ενώ το λογικόν ζώον τρέφεται με άρτον. Γι’ αυτό λοιπόν «ο εξ ουρανού καταβάς άρτος της ζωής», τοποθετείται στην φάτνη, που είναι η εστία των αλόγων ζώων, ώστε και τα άλογα να γευθούν την λογικήν τροφή, και να γίνουν έλλογα. Μεσιτεύει λοιπόν στην φάτνη μεταξύ του βοός και του όνου ο Κύριος και των δύο, «ίνα το μεσότοιχον του φραγμού λύσας, τους δύο κτίση εν εαυτώ εις έναν καινόν άνθρωπον», ελευθερώνοντας τον ένα από τον βαρύ ζυγό του Νόμου και απαλλάσσοντας τον άλλον από το φορτίον της ειδωλολατρίας. Αλλά ας υψώσωμε το βλέμμα στα ουράνια θαύματα. Κοίτα, δεν μας ευαγγελίζονται μόνο Προφήτες και άγγελοι αυτήν την χαράν, αλλά και οι ουρανοί ανακηρύττουν με τα ιδικά τους θαύματα την δόξαν του Ευαγγελίου. Από την φυλή του Ιούδα ανέτειλεν ο Χριστός μας, όπως λέγει ο Απόστολος, αλλά οι Ιουδαίοι δεν φωτίζονται από την ανατολή του. Και οι μάγοι, ενώ είναι άσχετοι με τις διαθήκες της επαγγελίας και ξένοι από την ευλογία των πατέρων, προηγούνται όμως στην γνώση από τον Ισραηλιτικόν λαό. Και τον ουράνιον αστέρα ανεγνώρισαν, και τον Βασιλέα που εγεννήθη στο σπήλαιο δεν ηγνόησαν. Εκείνοι του φέρουν δώρα, αυτοί τον επιβουλεύονται. Εκείνοι τον προσκυνούν, αυτοί τον καταδιώκουν. Εκείνοι ευρίσκουν τον ζητούμενον και χαίρονται, αυτοί με την γέννηση του προσδοκωμένου ταράττονται. «Ιδόντες», λέγει, «οι Μάγοι τον αστέρα επί του τόπου ου ην το παιδίον, εχάρησαν χαράν μεγάλην σφόδρα. Ηρώδης δε ακούσας τον λόγον εταράχθη και πάσα Ιεροσόλυμα μετ’ αυτού». Οι μάγοι του προσφέρουν λίβανον ως Θεόν και τιμούν το βασιλικόν αξίωμα με τον χρυσόν, και με κάποιαν προφητικήν χάρη δηλώνουν την οικονομία του Πάθους με την σμύρνα. Ενώ οι άλλοι καταδικάζουν σε εξόντωσιν όλα τα νήπια της περιοχής, πράγμα που θεωρώ ότι τους ενοχοποιεί όχι μόνο για σκληρότητα, αλλά και για την εσχάτην ανοησία. Τι νόημα έχει δηλαδή η παιδοκτονία; Και για ποίον σκοπόν ετόλμησαν οι μιαιφόνοι αυτό το ανοσιούργημα; Επειδή, λέγει, ένα νέο θαυμαστόν φαινόμενο του ουρανού εμήνυσε στους Μάγους την ανάδειξη του Βασιλέως.

Τι λοιπόν; Πιστεύεις ότι το σημείο που τον ανήγγειλε είναι αληθινόν ή το θεωρείς ως ανυπόστατη διάδοση; Αν είναι ικανός να κάνη υποχειρίους τους ουρανούς, τότε βεβαίως δεν είναι στο χέρι σου να τον πειράξης. Αν όμως δίδη στην εξουσία σου την ζωή και τον θάνατό του, ματαίως τότε τον φοβείσαι. Διότι αυτός που φέρεται έτσι, ώστε να είναι υποχείριος στην εξουσία σου, για ποίον λόγο κατατρέχεται; Γιατί εξαπολύεται το φριχτόν εκείνο πρόσταγμα, η αποτρόπαια απόφασις κατά των νηπίων, να εξοντωθούν τα καημένα τα βρέφη; Ποίαν αδικία έκαμαν; Ποίαν αφορμήν έδωσαν, ώστε να καταδικασθούν σε θάνατο ή σε άλλην τιμωρία; Ένα μόνον ήταν το έγκλημά τους, ότι εγεννήθησαν και ήλθαν στην ζωή. Και για τον λόγον αυτόν έπρεπε να γεμίση όλη η πόλις από δημίους και να συναχθή πλήθος μητέρων και νηπίων, ο κόσμος να τους συμπαρίσταται, και οι πατέρες τους και όλοι, όπως είναι φυσικό, να συγκεντρώνονται στο δράμα των συγγενών τους. Ποίος ημπορεί να περιγράψη με τον λόγο τις συμφορές; Ποιος θα παρουσιάση ενώπιόν μας με την διήγηση τα πάθη τους; Τον ανάμικτον εκείνον οδυρμό, την γοερά θρηνωδία παιδίων, μητέρων, συγγενών, πατέρων που εκραύγαζαν αξιολύπητα ενώπιον της απειλής των δημίων; Πώς να ζωγραφίση κανείς τον δήμιον εμπρός στο νήπιο με γυμνό το ξίφος, με βλέμμα αγριεμένο και φονικό, και με τις ανάλογες φωνές, να σύρη με το ένα χέρι το βρέφος προς τον εαυτόν του και με το άλλο να υψώνη το ξίφος; Και από το άλλο μέρος την μητέρα να προσπαθή να πάρη το παιδί από τα χέρια του, και να εκτείνη στην κόψη του ξίφους τον ιδικόν της τράχηλο, για να μην αντικρύση με τα μάτια της το κακόμοιρο παιδί της, βρέφος ακόμη να χάνη την ζωή του στα χέρια του δημίου;

Πώς πάλι θα ημπορούσε κάποιος να διηγηθή το δράμα των πατέρων; Τις παρακλήσεις των τέκνων τους, τις κραυγές, τα τελευταία σφιχταγκαλιάσματά τους, και πολλά παρόμοια που συνέβαιναν εκείνες τις στιγμές; Ποίος ημπορεί να διεκτραγωδήση την πολύμορφο και πολύτροπον εκείνη συμφορά, τις διπλές ωδίνες των μητέρων που μόλις προσφάτως εγέννησαν, την ανυπόφορον φλόγα της μητρικής στοργής; Πώς το καημένο το βρέφος εδέχετο το θανάσιμον κτύπημα, ενώ ήταν προσκολλημένο στον μαστόν της μητέρας του; Πώς η αθλία μητέρα προσέφερε το γάλα στο στόμα του νηπίου και συγχρόνως εδέχετο το αίμα του στην αγκάλη της; Πολλές φορές μάλιστα με την ορμή που είχε το χέρι του δημίου, διεπέρασε με ένα κτύπημα του ξίφους μαζί με το παιδί και την μητέρα, και το αίμα έκανε κοινό αυλάκι που εσχηματίσθη από δύο πηγές. Από την μητρικήν πληγή και το θανάσιμο τραύμα του τέκνου της. Και επειδή η ανόσιος διαταγή του Ηρώδου περιελάμβανε και τούτο, να μην εφαρμοσθή η θανατηφόρος απόφασις μόνο στα νεογέννητα, αλλά και αν κάποιο είχε φθάσει στο δεύτερον έτος να φονευθή και αυτό μαζί, διότι γράφει «από διετούς και κατωτέρω», θέλει ο λόγος να εκφράση και άλλην ακόμη συμφορά που, όπως ήταν φυσικό, συνέβη. Διότι πολλές φορές το διάστημα των δύο ετών έκαμε την ιδία γυναίκα δύο φορές μητέρα. Τι απερίγραπτο πάλι αυτό το θέαμα, δύο δήμιοι να ασχολούνται με μίαν μητέρα. Ο ένας να τραβά κοντά του το νήπιο που τρέχει γύρω της και ο άλλος να αποσπά το βρέφος από την αγκάλη της; Πόσο θα υπέφερε τότε, όπως είναι φυσικόν, η αθλία μητέρα, την στιγμή που εσχίζετο η καρδία της στα δύο τέκνα της, και έκαιε ο πόνος και των δύο τα μητρικά της σπλάγχνα; Δεν ήξερε ποίον από τους δύο κακούς δημιούς να ακολουθήση, αφού έσυραν τα παιδιά ο ένας από εδώ και ο άλλος από εκεί για να τα σφάξουν. Να τρέξη στο νεογέννητο, που το κλάμα του ήταν ακόμη άναρθρο και δεν ημπορούσε να εκφρασθή; Ακούει όμως το άλλο που έχει αρχίσει ήδη να ομιλή, να προσκαλή ψελλίζοντας και κλαίοντας την μητέρα του. Τι να κάνη; Πώς να ανταποκριθή; Σε ποίου φωνή να απαντήση; Με ποίου την κραυγή να ενώση την ιδική της; Για ποίου θάνατο να θρηνήση, αφού εξ ίσου της σχίζουν και τα δύο βέλη την καρδία;

Ας απομακρύνωμε όμως την ακοήν από τους θρήνους για τα νήπια, και ας στρέψωμε τον νου μας στα ευθυμότερα, σ’ αυτά που αρμόζουν στην εορτήν, αν και η Ραχήλ, με τις δυνατές φωνές της, όπως λέγει ο Προφητης, οδύρεται για την σφαγήν των τέκνων της. Κατά την ημέρα όμως της εορτής, όπως λέγει ο σοφός Σολομών, πρέπει να λησμονούνται οι συμφορές. Και ποία εορτή άραγε έχουμε επισημοτέρα από αυτήν, κατά την οποίαν ο ήλιος της δικαιοσύνης διέλυσε τα πονηρά σκότη του διαβόλου, και αναλαμβάνοντας την ιδικήν μας φύση, φωτίζει με αυτήν την κτίση, κατά την οποία αυτό που είχε πέσει ανεστήθη, και έτσι αυτό που ευρίσκετο σε πόλεμο συμφιλιώνεται, το αποκηρυγμένον επαναφέρεται, αυτό που είχε εκπέσει από την ζωήν επανέρχεται στην ζωήν, αυτό που είχε υποδουλωθεί και ευρίσκετο σε αιχμαλωσίαν αποκαθίσταται στο βασιλικόν αξίωμα, αυτό που εκρατείτο δεμένο με τα δεσμά του θανάτου επιστρέφει απελευθερωμένο στην χώρα των ζώντων; Τώρα, σύμφωνα με την προφητεία, «αι χαλκαί πύλαι του θανάτου συντρίβονται, και συνθλίβονται οι σιδηροί μοχλοί», οι οποίοι εκρατούσαν το ανθρώπινον γένος δεσμευμένο μέσα στην φυλακή του θανάτου. Τώρα «ανοίγεται», όπως λέγει ο Δαβίδ, «η πύλη της δικαιοσύνης». Τώρα αντηχεί σ’ όλη την οικουμένην ομόφωνος ο «ήχος τον εορταζόντων». Από άνθρωπον ήλθεν ο θάνατος, από άνθρωπο και η σωτηρία. Ο πρώτος έπεσε στην αμαρτία, ο δεύτερος ανέστησε αυτόν που είχε πέσει. Η γυναίκα υπερασπίσθη τώρα την γυναίκα. Η πρώτη είχε ανοίξει την είσοδο στην αμαρτία, ενώ αυτή υπηρέτησε την επάνοδο της δικαιοσύνης. Εκείνη εδέχθη την συμβουλήν του όφεως, αυτή επαρουσίασε τον αναιρέτην του όφεως, και εγέννησε την πηγήν του φωτός. Εκείνη δια του ξύλου εισήγαγε την αμαρτία, αυτή δια του ξύλου έφερε στην θέση της αμαρτίας το αγαθόν. Ξύλον εννοώ τον σταυρό, και ο καρπός του ξύλου τούτου γίνεται γι’ αυτούς που τον γεύονται αειθαλής και αμάραντος ζωή. Και κανείς να μη νομίζη ότι μόνο στο μυστήριον του Πάσχα αρμόζει τέτοια ευχαριστία. Ας σκεφθή ότι το Πάσχα είναι το τέλος της Οικονομίας. Πώς θα επραγματοποιείτο το τέλος, εάν δεν είχε προηγηθή η αρχή; Ποίον είναι αρχικώτερον από το άλλο; Ασφαλώς η Γέννησις από την Οικονομία του Πάθους.

Και του Πάσχα λοιπόν τα καλά είναι μέρος των εγκωμίων της Γεννήσεως. Και αν υπολογίση κανείς τις ευεργεσίες που εξιστορεί το Ευαγγέλιον, και διηγηθή λεπτομερώς τις θαυματουργικές θεραπείες, την άνευ τροφίμων διατροφή, την επάνοδο των νεκρών από τα μνήματα, την αυτοσχέδιο παρασκευήν του οίνου, την αποκατάσταση της υγείας των κάθε είδους ασθενών, την εκδίωξη των δαιμονίων, τα άλματα των χωλών, τους οφθαλμούς που επλάσθησαν από πηλόν, τις θείες διδασκαλίες, τις νομοθεσίες, την μύηση στα υψηλότερα δια μέσου των παραβολών, όλα αυτά είναι δωρεά της παρούσης ημέρας. Διότι αυτή έγινε αρχή των αγαθών που ηκολούθησαν. «Αγαλλιασώμεθα», λοιπόν, «και ευφρανθώμεν εν αυτή». Μη φοβηθούμε τις ειρωνείες των ανθρώπων, και ας μη νικηθούμε από αυτούς όταν προσπαθούν να μας εξευτελίσουν, όπως μας παρακινεί ο Προφήτης. Αυτοί χλευάζουν τον λόγο της Οικονομίας, λέγοντας ότι δεν αρμόζει στον Κύριο να λάβη ανθρώπινο σώμα και να αναμιχθή με την γέννηση στην ζωή των ανθρώπων. Αγνοούν, καθώς φαίνεται, το μέγα μυστήριον, πώς δηλαδή η σοφία του Θεού οικονόμησε την σωτηρία μας. Είχαμε πωληθεί εκουσίως για τις αμαρτίες μας, και είχαμε υποδουλωθή στον εχθρόν της ζωής μας σαν αγορασμένοι δούλοι.

Τι μεγαλύτερον επιθυμούσες να σου προσφέρει ο Δεσπότης; Όχι το να απαλλαγής από την συμφορά; Τι περιεργάζεσαι τον τρόπο; Γιατί θέτεις νόμους στον ευεργέτη και δεν αντιλαμβάνεσαι τις ευεργεσίες του; Είναι σαν να απωθή κάποιος τον ιατρό και να μέμφεται την ευεργεσία του, επειδή επραγματοποίησε την θεραπεία με αυτόν και όχι με τον άλλον τρόπο. Αν επιζητής από περιέργεια να ερευνήσης το μέγεθος της Οικονομίας, σου αρκεί να μάθης τόσο μόνον, ότι το θείον δεν είναι ένα μόνον από τα αγαθά, αλλά όποιο αγαθό ημπορεί να φαντασθή κανείς, εκείνο είναι. Το δυνατόν, το δίκαιον, το αγαθόν, το σοφόν, όλα τα ονόματα και τα νοήματα που έχουν σημασία θεοπρεπή. Αναλογίσου λοιπόν μήπως δεν συνδιάσθηκαν στο γεγονός αυτό όλα αυτά που είπαμε. Η αγαθότης, η σοφία, η δύναμις, η δικαιοσύνη. Ως αγαθός, ηγάπησε τον αποστάτη. Ως σοφός, επινόησε τον τρόπον επανόδου των υποδουλωμένων. Ως δίκαιος, δεν κακομεταχειρίζεται αυτόν που υπεδούλωσε τον άνθρωπο, και τον απέκτησε σύμφωνα με το δίκαιον της αγοράς, αλλά έδωσεν ως αντάλλαγμα τον εαυτόν του υπέρ των κρατουμένων, ώστε, μεταθέτοντας ως εγγυητής την οφειλή στον εαυτόν του, να ελευθερώση τον αιχμάλωτον από τον εξουσιαστήν του. Ως δυνατός, δεν εκρατήθη από τον άδη, ούτε το σώμα του εγνώρισε φθορά. Διότι δεν ήταν δυνατόν να νικηθή από την φθοράν ο αρχηγός της ζωής. Αλλά ήταν εντροπή να δεχθή ανθρωπίνην γέννηση, και να υποστή την εμπειρία των παθημάτων του σώματος; Χαρακτηρίζεις έτσι την υπερβολή της ευεργεσίας;

Πράγματι, επειδή δεν ήταν δυνατόν να απαλλαγή το ανθρώπινο γένος με άλλον τρόπον από τα τόσο μεγάλα δεινά, κατεδέχθη ο Βασιλεύς της απαθείας να ανταλλάξη την ιδία του την δόξα με την ιδική μας ζωή. Και εισέρχεται μεν η καθαρότης στον ιδικόν μας ρύπον, ο ρύπος όμως δεν εγγίζει την καθαρότητα, όπως λέγει το Ευαγγέλιον. Το κατεφθαρμένο σώζεται από την ένωσή του με το άφθαρτο. Η φθορά δεν επηρεάζει την αφθαρσία. Για όλα αυτά γίνεται αρμονική χορωδία από την σύμπασα κτίση. Όλοι αναπέμπουν ομόφωνον δοξολογία στον Κύριον της κτίσεως, και κάθε γλώσσα, επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, αναβοά ότι «ευλογητός Κύριος Ιησούς Χριστός εις δόξαν Θεού Πατρός εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».

(4ος αιών – ΕΠΕ Αγ. Γρηγορίου Νύσσης τόμ. 10, σελ. 350. Από το βιβλίο "Πατερικόν Κυριακοδρόμιον", σελίς 632 και εξής. Επιμέλεια κειμένου: Δημήτρης Δημουλάς)

(Πηγή ηλ. κειμένου: orp.gr)

Λόγος εις τα νήπια που εφονεύθησαν εις την Βηθλεέμ από τον Ηρώδη (Αγ. Γρηγόριος Νύσσης) | Η ΑΛΛΗ ΟΨΙΣ (alopsis.gr)

Ουκρανία – Ρωσία: Ένας ήδη ξεχασμένος πόλεμος

Της Κύρας Αδάμ

Στις 30 Δεκεμβρίου 2023, δηλαδή σήμερα, το αμερικανικό Πεντάγωνο τερματίζει επίσημα την αποστολή οπλικών συστημάτων στην Ουκρανία. Η απόφαση αυτή έγινε γνωστή στο Κογκρέσο με επίσημη επιστολή του Πενταγώνου, στην οποία γνωστοποιείται ότι το τελευταίο ποσό στρατιωτικής βοήθειας ανέρχεται σε 1,07 δισ. δολάρια και θα περιλαμβάνει οπλικά συστήματα και εξοπλιστικά. Στις επίσημες ανακοινώσεις αναφέρεται ότι, δυστυχώς, η Ουάσινγκτον όφειλε να επιλέξει ανάμεσα στην προμήθεια όπλων στην Ουκρανία και στη διατήρηση της αμερικανικής πολεμικής ετοιμότητας.

Σαν να μην έφτανε αυτό, το αμερικανικό Κογκρέσο στις αρχές Δεκεμβρίου δεν ενέκρινε πακέτο οικονομικής βοήθειας στην Ουκρανία, ύψους 60 δισ. δολαρίων, παρότι ο ίδιος ο Ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι βρισκόταν στην Ουάσινγκτον προκειμένου να πείσει την αμερικανική κυβέρνηση πόσο απαραίτητη για τον πόλεμο εναντίον της Ρωσίας είναι η αμερικανική στρατιωτική και η οικονομική βοήθεια.

Από την πλευρά του, και το ΔΝΤ τον Δεκέμβριο έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου ότι η Ουκρανία μπορεί να αντέξει «μόνο λίγους μήνες» χωρίς τη γενναία οικονομική βοήθεια της Δύσης. Η διευθύντρια του ΔΝΤ κυρία Γκεοργκίεβα επεσήμανε ότι θα είναι αδύνατη η οικονομική ανάκαμψη της χώρας χωρίς καινούργια οικονομική βοήθεια, καθώς και τους κινδύνους από περαιτέρω υποτίμηση του ουκρανικού νομίσματος.

Στο πεδίο του πολέμου έχει γίνει πλέον αντιληπτό ότι η πολυδιαφημισμένη εαρινή επίθεση της Ουκρανίας ουδόλως απέδωσε, βυθίζοντας, αντιθέτως, σε λουτρό αίματος τις ουκρανικές δυνάμεις, με τη Μόσχα να μην κουνιέται ρούπι από το 17% και πλέον των εδαφών που έχει προσαρτήσει από την αρχή του πολέμου. Η πρόσφατη κίνηση του προέδρου Ζελένσκι να καλέσει σε επιστράτευση άλλους 500.000 Ουκρανούς δείχνει την κρισιμότητα της κατάστασης.

Από την πλευρά της, η Μόσχα εξακολουθεί να μη διατάσσει γενική επίθεση εναντίον της Ουκρανίας, αλλά να χτυπά ανελέητα στρατηγικές θέσεις και υποδομές της Ουκρανίας, τις οποίες το Κίεβο δεν μπορεί να ανακτήσει. Υλοποιεί, δηλαδή, κατά γράμμα, έστω και με πισωγυρίσματα, το αρχικό σχέδιό της, αφού έχει διασφαλίσει τις περιοχές ανατολικά του Δνείπερου, να καταστήσει την υπόλοιπη Ουκρανία ένα στρατιωτικά και οικονομικά και -σύμφωνα με τους στόχους της Μόσχας- πολιτικά και κοινωνικά άδειο κουφάρι, το οποίο θα επωμιστεί να συντηρήσει και να ανοικοδομήσει η Δύση με δικά της κεφάλαια.

Αυτή τη στιγμή, το μόνο ανοιχτό παράθυρο της Ουκρανίας προς τη Δύση είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση και η απόφασή της τον Δεκέμβριο να ανοίξει τη διαδικασία ένταξης της χώρας αυτής. Ωστόσο, η πρόταση για ένα χρηματοδοτικό σχέδιο τεσσάρων χρόνων, ύψους 50 δισ. ευρώ, βρίσκεται ακόμα στο κενό, εξαιτίας του βέτο της Ουγγαρίας.

Πρόκειται σαφέστατα περί πολιτικής απόφασης -προκειμένου η Ε.Ε. «να μπει στο μάτι» του Πούτιν-, με την Ουκρανία «προστατευόμενη χώρα» από την Ε.Ε., καθώς η Ουκρανία δεν πληροί σχεδόν κανένα από τα κριτήρια επιλογής χώρας για προ ενταξιακή διαδικασία, με το μέγεθος της διαφθοράς και μόνο να χτυπάει το ταβάνι. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν την πεποίθηση ότι η Μόσχα δεν θα αποφασίσει να «εξαφανίσει» την ευρωπαϊκή Ουκρανία και να έρθει σε ευθεία αντιπαράθεση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Κανείς για την ώρα δεν μπορεί να ξέρει μήπως η «παραχώρηση και υιοθέτηση» της Ουκρανίας από την Ε.Ε. είναι το πρώτο σκαλί μιας μελλοντικής διευθέτησης της κρίσης, με τις ρωσόφωνες περιοχές οριστικά στη Ρωσία του Πούτιν.

Η προς ένταξη στην Ε.Ε. Ουκρανία προκαλεί μόνο πικρό χαμόγελο, καθώς η διαδικασία με το άνοιγμα και το κλείσιμο των 30 κεφαλαίων της διαπραγμάτευσης θα κρατήσει πολύ χρόνο για το υπό κατάρρευση Κίεβο, ενώ ο Ευρωπαίοι θα υπολογίσουν πολύ σοβαρά ότι, αν και όποτε η Ουκρανία καταστεί μέλος, θα είναι η 5η δύναμη στην Ε.Ε. από πλευράς πληθυσμού και θα ανατρέψει σχεδόν οριστικά όλους τους σχεδιασμούς κοινοτικών προϋπολογισμών και Ταμείων.

Βεβαίως, το επείγον πρόβλημα της Ουκρανίας είναι η χρηματοδότησή της από τη Δύση. Και σύμφωνα με ισχυρές πληροφορίες, η Ουάσινγκτον πιέζει ακόμα μία φορά τους Ευρωπαίους να βάλουν χέρι στις παγωμένες καταθέσεις της Ρωσίας σε χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς στην Ευρώπη, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια εναντίον της Ρωσίας στον πόλεμό της με την Ουκρανία.

Ουκρανία – Ρωσία: Ένας ήδη ξεχασμένος πόλεμος - antinews.gr

Ο Θεός είναι φιλάνθρωπος, άρα δεν υπάρχει κόλαση;

 

Αγίου Ιωάννου Χρυσοστόμου.

Ναι, λέγει, αλλ’ ο Θεός είναι φιλάνθρωπος και δεν θα συμβή τίποτε από αυτά. Επομένως στα χαμένα έχουν γραφή. Όχι, λέγει, αλλά μόνο για απειλή, για να συνετιζώμασθε. Εάν λοιπόν δεν συνετιζώμασθε, αλλά παραμένωμε κακοί, ειπέ μου, δεν θα επιβάλη την τιμωρία; λοιπόν ούτε θα αντάμειψη τους αγαθούς;

Ναι, λέγει· γιατί εκείνο αρμόζει σε αυτόν, το να μας ευεργετή περισσότερο από την αξία μας. Ώστε εκείνα είναι αληθινά και οπωσδήποτε θα συμβούν. Τα σχετικά με τις τιμωρίες όμως δεν θα συμβούν οπωσδήποτε, αλλά έχουν λεχθή για απειλή και φόβο;

Από που να σας πείσω, δεν γνωρίζω.

Αν ειπώ ότι το σκουλήκι δεν θα πεθάνη και το πυρ δεν θα σβεσθή, αν ειπώ ότι θα μεταβούν στο πυρ το αιώνιο, αν θα παρουσιάσω τον πλούσιο να τιμωρήται ήδη, θα ειπήτε ότι όλα είναι λόγια απειλητικά.

Από που λοιπόν να σας πείσω; Γιατί είναι σατανικός αυτός ο λόγος, επειδή μας χαρίζει ανωφελή χάρι και μας καθιστά ραθύμους. Πως λοιπόν θα τον εξουδετερώσωμε; Όσα και αν ειπούμε από τις Γραφές, θα ειπήτε ότι λέγονται για απειλή.

Αλλά αυτό μεν θα μπορούσε κανείς να το ειπή για τα μελλοντικά, όχι όμως για εκείνα που έχουν συμβή και έχουν λάβει τέλος. Έχετε ακούσει περί του κατακλυσμού· μήπως και αυτά έχουν λεχθή για απειλή; δεν έχει συμβή και γίνει; Και εκείνοι πολλά παρόμοια έλε­γαν. Και ενώ η κιβωτός κατασκευαζόταν σε εκατό χρόνια και τα ξύλα συναρμολογούνταν και ο δίκαιος εφώναζε, κανείς δεν επίστευε. Επειδή όμως δεν επίστευσαν στην απειλή με τα λόγια, υπέστησαν την τιμωρία στην πράξι.

Αυτό και εμείς θα πάθωμε, αν δεν πιστεύσωμε. Γι’ αυτό βέβαια συγκρίνει και την Παρουσία του με τις ημέρες του Νώε, επειδή όπως δεν επίστευσαν μερικοί στον κατακλυσμό εκείνο, έτσι δεν πιστεύουν και στον κατακλυσμό της κολάσεως.

Μήπως εκείνα είναι απειλή; δεν έχει γίνει πραγματικότητα; Έπειτα εκείνος που ετιμώρησε τότε τόσους πολλούς, πολύ περισσότερο δεν θα τιμωρήση και τώρα; γιατί τα συμβαίνοντα τώρα δεν είναι μικρότερα από αυτά που εγίνοντο τότε. Πως; Γιατί τότε «Συνευρίσκοντο, λέγει η Γρα­φή, οι υιοί του Θεού με τις θυγατέρες των ανθρώπων», και οι επιμειξίες ήσαν το κακό, τώρα όμως δεν υπάρχει κανένα είδος κακίας που δεν έχουν πράξει. Άραγε λοιπόν πιστεύετε ότι έχει γίνει ο κατακλυσμός ή σας φαίνεται ότι είναι ανοησία; Αν και βεβαίως και τα βουνά, όπου η κιβωτός επεκάθισε, επιβεβαιώνουν, εννοώ τα βουνά της Αρμενίας. Πλην όμως για μεγαλύτερη απόδειξη θα φέρω το λόγο και σε άλλο σαφέστερο από εκείνο. Εταξίδευσε ποτέ κανείς σας στην Παλαιστίνη; γιατί στη συνέχεια δεν θα αναφέρω λόγια πια, αλλά πράγματα· αν και βέβαια τα προηγούμενα ήσαν σαφέστερα από τα πράγματα, γιατί αυτά που λέγει η Γραφή, αυτά είναι πιο αξιόπιστα από τα πράγματα.

Εταξίδευσε λοιπόν κανείς σας ποτέ στην Παλαιστίνη; εγώ νομίζω ναι. Τι λοιπόν; Επιβεβαιώσατε εσείς που έχετε ιδή τους τόπους σε εκείνους που δεν επήγαν εκεί. Γιατί προς τα μεσόγεια της Ασκάλωνος και της Γάζης στο τέλος του Ιορδάνου ποταμού, υπάρχει κάποιος τόπος μεγάλος και εύφορος, μάλλον δε υπήρχε, γιατί τώρα δεν υπάρχει. Αυτός λοιπόν ο τόπος ο οποίος ήταν όπως ο παράδεισος, γιατί λέγει, «Είδε ο Λωτ ότι όλη η κοιλάδα του Ιορδάνου εποτίζετο όπως ο παράδεισος του Θεού», αυτός λοι­πόν ο τόπος που ήταν τόσο πλούσιος και ισάξιος προς όλους τους τόπους, ο οποίος επλησίαζε στην αφθονία των αγαθών τον παρά­δεισο του Θεού, είναι πιο έρημος τώρα από όλες τις ερήμους. Υπάρχουν βέβαια και δένδρα και έχουν καρπό. Ο καρπός όμως είναι ανάμνησις της οργής του Θεού. Γιατί υπάρχουν ρόδια, δη­λαδή και το δένδρο και ο καρπός, οι οποίες έχουν ωραία εμφάνισι και παρέχουν πολλές ελπίδες σε εκείνον που δεν γνωρίζει. Εάν όμως τα πάρη κανείς στα χέρια, και τα σπάση φανερώνουν ότι δεν έχουν μέσα τους κανένα καρπό, αλλά πολλή σκόνη και στάχτη.

Τέτοια είναι και η γη όλη· και αν συναντήσης πέτρα, θα ιδής ότι έχει μεταβληθή σε στάχτη. Και γιατί λέγω πέτρα και δένδρα και γη, αφού βέβαια και ο αέρας και τα νερά έλαβαν μέρος στη συμφορά; Γιατί όπως ακριβώς όταν ένα σώμα πυρποληθή και κατακαή, παρα­μένει βέβαια το σχήμα του και η μορφή του μέσα στις φλόγες του πυρός και οι διαστάσεις του και η αναλογία του, η δύναμίς του όμως δεν υπάρχει πια, έτσι λοιπόν και εκεί είναι δυνατό να ιδούμε γη, όμως δεν έχει κανένα γνώρισμα της γης, αλλά τα πάντα είναι στάχτη· δένδρα και καρπούς, χωρίς όμως να έχουν τίποτε από τα δένδρα ούτε από τους καρπούς· αέρα και νερό, αλλά χωρίς να έχουν τίποτε από το νερό ούτε από τον αέρα, γιατί και αυτά έχουν μεταβληθή σε στάχτη. Αν και βέβαια πως θα ήταν δυνατό ποτέ να εμπρησθή ο αέρας; και πως θα ημπορούσε να εμπρησθή το νερό παραμένοντας νερό; γιατί τα δένδρα και τις πέτρες είναι δυνατό να τις καύσωμε, τον αέρα όμως και το νερό είναι τελείως αδύνατο. Σε μας δεν είναι δυνατό, σε αυτόν που τα έκαμε όμως είναι δυνατό. Επομένως τίποτε άλλο παρά καμίνι είναι ο αέρας, καμίνι το νερό· τα πάντα είναι άκαρπα, τα πάντα άγονα, τα πάντα για τιμωρία, εικόνες της οργής που είχε προηγηθή, αποδείξεις της μελλοντικής οργής.

Μή­πως και αυτά είναι απειλές λόγων; μήπως και αυτά απλά λόγια μόνο; Γιατί εγώ ούτε τα προηγούμενα θεωρώ αναξιόπιστα, αλλ’ ομοίως με τα πράγματα που βλέπονται θεωρώ εκείνα που δεν βλέπονται αξιόπιστα· στον άπιστο όμως και αυτά είναι ικανά να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη.

Εάν κανείς δεν πιστεύη στην κόλασι, ας σκέπτεται τα Σόδομα, ας ενθυμείται τα Γόμορρα, την τιμωρία που έχει συμβή και που ακόμη παραμένει. Αυτό είναι απόδειξις για να διαιωνίζη την κόλασι. Είναι ενοχλητικά αυτά· εκείνα όμως δεν είναι ενοχλητικά, όταν λέγης, ότι δεν υπάρχει γέεννα, αλλά απλώς ότι απείλησε ο Θεός; όταν απελευθερώνης τα χέρια του λαού;

Εσύ που είσαι δύσπιστος με αναγκάζεις να λέγω αυτά, εσύ με παρέσυρες στα λόγια αυτά. Εάν επίστευες στα λόγια του Χριστού, δεν θα είχα την υποχρέωσι να δημιουργήσω την πίστι από τα πράγματα. Επειδή όμως έχεις αποφύγει εκείνα, και με τη θέλησί σου και χωρίς τη θέλησί σου θα πεισθής στη συνέχεια. Γιατί τι μπορείς να ειπής για τα Σόδομα; Θέλεις να μάθης και την αιτία, για την οποία τότε έγιναν αυτά; Ένα ήταν το αμάρτημα, φοβερό βέβαια και άξιο κατάρας, αλλά όμως ένα· παιδιά ερωτεύονταν οι κάτοικοί τους και γι’ αυτό ετιμωρήθηκαν έτσι. Τώρα όμως πάρα πολλά και ίσα, ακόμη και φοβερώτερα από αυτά αμαρτήματα, γίνονται.

Έπειτα αυτός που εκπέμπει τόση οργή για ένα μόνο αμάρτημα και δεν υπελόγισε ούτε την ικεσία του Αβραάμ, ούτε τον κάτοικο εκεί Λωτ, ο οποίος για την τιμή των δούλων του παρέδωσε τις θυγατέρες του σε ακολασία, όταν είναι τόσα πολλά τα αμαρτήματα, θα δείξη ευσπλαχνία; Χλευασμοί πράγματι είναι αυτά και φλυαρία και διαβολική πλάνη και απάτη. Θέλεις να φέρω και άλλο παράδειγμα; Οπωσδή­ποτε έχεις ακούσει για τον Φαραώ το βασιλέα των Αιγυπτίων· επομένως γνωρίζεις και την τιμωρία του, πως μαζί με τα άρματα και τους ίππους κατεποντίσθηκε στην Ερυθρά θάλασσα μαζί με όλο το στράτευμά του.

Θέλεις και άλλα να μάθης; Εκείνος ίσως ήταν ασεβής, καλύ­τερα όμως όχι ίσως, αλλά πράγματι ήταν ασεβής. Θέλεις και από εκείνους που πιστεύουν και προσέχουν στον Θεό, χωρίς όμως να ζουν σωστά, να ιδής ότι τιμωρούνται; Άκουσε τον Παύλο που λέγει· «Ούτε να πορνεύωμε, καθώς μερικοί από αυτούς επόρνευσαν και έπεσαν νεκροί σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες· ούτε να γογγύζωμε, καθώς μερικοί από αυτούς εγόγγυσαν και εθανατώθηκαν από τον εξολοθρευτή άγγελο· ούτε να πειράζωμε τον Χριστό, κα­θώς μερικοί από αυτούς τον πείραξαν και εθανατώθηκαν από τα φίδια». Εάν όμως η πορνεία και ο γογγυσμός επέβαλαν τόσες τιμωρίες τι δεν θα προκαλέσουν τα ιδικά μας κακά;

Και εάν δεν τιμωρηθής εδώ, μη θαυμάσης· γιατί εκείνοι δεν εγνώριζαν τη γέεννα του πυρός, γι’ αυτό και ετιμωρούντο αμέσως. Εσύ όμως όσες αμαρτίες θα κάμης, και αν ακόμη δεν τιμωρηθής καθόλου, θα τις πληρώσης όλες εκεί. Έπειτα αυτούς, που ήταν νηπιωδέστεροι και δεν έκαμαν τόσα πολλά αμαρτήματα, έτσι τους ετιμωρούσε και θα λυπηθή εμάς; Δεν θα έχουν δικαιολογία αυτά. Γιατί και αν ακόμη κάνωμε τις ίδιες με εκείνους αμαρτίες, αξίζομε πιο μεγάλη τιμωρία από εκείνους. Γιατί; Διότι έχομε απολαύσει πιο πολλή χάρι. Όταν όμως κάνωμε και περισσότερα και μεγαλύτερα αμαρτήματα από εκείνους, ποια τιμωρία δεν θα υποστούμε; Εκείνοι, και ας μη με νομίζη κανείς ότι επειδή τους θαυμάζω ή τους συγχωρώ λέγω αυτά, μη γένοιτο, γιατί όταν ο Θεός τιμωρή, εκείνος που έχει διαφορετική γνώμη από διαβολική σκέψι κάνει αυτό, δεν λέγω λοιπόν αυτό για να τους επαινώ ούτε για να τους συγχωρώ, αλλά για να αποδεικνύω την δική μας κακία· εκείνοι λοιπόν και αν ακόμη εγόγγυζαν, όμως εβάδιζαν στην έρημο, εμείς δε αν και έχομε πατρίδα και είμασθε μέσα σε δικά μας σπίτια, γογγύζομε. Εκείνοι αν και επόρνευαν, μόλις όμως είχαν εξέλθει από τα κακά των Αιγυπτίων και σχεδόν δεν είχαν ακούσει τέτοιο νόμο, εμείς δε πορνεύαμε, αν και από τους προγόνους μας έχομε παραλάβει τις σωτήριες διδασκαλίες· συνεπώς αξίζομε πιο μεγάλη τιμωρία. Θέλεις και άλλα να ακούσης, όσα έπαθαν στην Παλαιστίνη, κακουχίες, ασθένειες, πολέμους, αιχμαλωσίες, αυτές που έπαθαν από τους Βαβυλωνίους, αυτές που έπαθαν από τους Ασσυρίους, τα κακά που έπαθαν από τους Μακεδόνες, από τον Αδριανό και Βεσπασιανό; Θέλω, αγαπητέ, να σού διηγηθώ κάτι, αλλά μη τιναχθής από τη θέσι σου· καλύτερα όμως πριν από αυτό θα ειπώ άλλο.

Έγινε κάποτε λιμός, λέγει η Παλαιά Διαθήκη, και ο βασιλεύς εβάδιζε επάνω στο τείχος· έπειτα αφού τον επλησίασε μία γυναίκα λέγει προς αυτόν τα λόγια αυτά· βασιλεύ, μου είπε η γυναίκα αυτή, ας ψήσωμε σήμερα τον υιό σου και ας τον φάμε και αύριο τον ιδικό μου· και τον εψήσαμε και τον εφάγαμε· και τον υιό της δεν τον έδωσε αυτή. Τι είναι πιο φοβερό από τη συμφορά αυτή; Πάλι αλλού ο προφήτης λέγει· «Ευσπλαχνικές γυναίκες έψησαν με τα χέρια τους τα παιδιά τους». Οι Ιουδαίοι λοιπόν έτσι ετιμωρήθηκαν· εμείς όμως δεν θα τιμωρηθούμε πολύ περισσότερο; Θέλεις να ακούσης και άλλες συμφορές αυτών; Εξέτασε με ακρίβεια τα έργα του Ιωσήπου και θα μάθης όλη εκείνη την τραγωδία, μήπως έτσι σε πείσωμε από αυτά ότι υπάρχει κόλασις.

Σκέψου λοιπόν· εάν εκείνοι ετιμωρούνταν, γιατί εμείς δεν τιμωρούμασθε; ή πως είναι εύλογο να μη τιμωρούμασθε εμείς, ενώ κάνομε χειρότερα αμαρτήματα από εκείνους; δεν είναι φανερό λοιπόν ότι δεν τιμωρούμασθε εξ αιτίας της κολάσεως που μας έχει φυλάξει; Εάν όμως θέλης, και για κάθε άτομο χωριστά θα ειπώ πως ετιμωρήθηκαν. Ο Κάιν εφόνευσε τον αδελφό του. Βεβαίως το αμάρτημα ήταν φοβε­ρό· πως λοιπόν δεν θα ήταν; αλλά ετιμωρήθηκε, και με τιμωρία σκληρή και ίση με μυρίους θανάτους και για την οποία θα επροτιμούσε πολλές φορές να αποθάνη. Γιατί άκουσε αυτόν που λέγει· «Εάν με διώξης από την επιφάνεια της γης, και αποστρέψης το πρόσωπό σου από εμένα θα είμαι σαν κρυμμένος, και οποιοσδήποτε με συναντήση, θα με φονεύση». Ειπέ μου λοιπόν δεν κά­νουν τα ίδια με εκείνον και τώρα πολλοί; γιατί όταν φονεύσης όχι σαρκικό, αλλά πνευματικό αδελφό, δεν έκαμες το ίδιο; Διότι τι, και αν δεν το έκαμες με ξίφος, αλλά με άλλο τρόπο, όταν, ενώ μπορείς να εξαλείψης την πείνα, τον παραβλέπεις; Τι λοιπόν; κανείς δεν εφθόνησε τώρα τον αδελφό του; κανείς δεν τον περιέβαλε με κινδύνους; αλλά εδώ δεν ετιμωρήθηκαν. Άλλ’ οπωσδήποτε θα τιμωρηθούν.

Έπειτα εκείνος που δεν εγνώρισε γραπτούς νόμους, ούτε έχει ακούσει προφήτες, ούτε είδε μεγάλα θαύματα, τιμωρείται με τόσο μεγάλη τιμωρία, εκείνος δε που με διαφορετικό τρόπο έχει κάμει τα ίδια και χωρίς να σωφρονίζεται με τόσα παραδείγματα, θα μείνη ατιμώρητος; Και που είναι η δικαιοσύνη του Θεού; ή που είναι η αγαθωσύνη του; Κάποιος άλλος πάλι που εμάζευσε ξύλα κατά το Σάββατο, εθανατώθηκε με λιθοβολισμό, αν και βέβαια είναι μικρή αυτή η εντολή και πιο ελαφριά από την περιτομή. Έπειτα αυτός που εμάζευσε ξύλα κατά το σάββατο ελιθοβολήθηκε, εκείνοι όμως που πολλές φορές κάνουν άπειρες παρανομίες πέθαναν ατιμώρητοι.

Αν λοιπόν δεν υπάρχη κόλασις, που είναι η δικαιοσύνη, που η αμεροληψία; Αν και κατηγορεί αυτούς πολλά τέτοια, ότι δεν τη­ρούν τα σάββατα. Κάποιος άλλος πάλι, ο Χαρμί, όταν έκλεψε αφιέρωμα, ελιθοβολήθηκε μαζί με όλο το γένος του. Τι λοιπόν; κανείς δεν έχει γίνει από τότε ιερόσυλος; Ο Σαούλ πάλι επειδή έδειξε ευσπλαχνία αντίθετα με το θέλημα του Θεού, ετιμωρήθηκε με τόσο μεγάλη τιμωρία· κανείς λοιπόν δεν έδειξε ευσπλαχνία από τότε; Μακάρι βέβαια να συμβή αυτό. Δεν τρωγόμασθε μεταξύ μας περισσότερο από τα θηρία αντίθετα με το θέλημα του Θεού και κανείς δεν φονεύθηκε σε πόλεμο; Επίσης οι υιοί του Ηλεί επειδή έτρωγαν πριν από το θυμίαμα, ετιμωρήθηκαν σκληρά μαζί με τον πατέρα τους. Κανένας λοιπόν δεν έγινε πατέρας αδιάφορος για τα παιδιά του, ούτε μοχθηρά τα παιδιά; αλλά κανείς δεν ετιμωρήθηκε. Πότε λοιπόν θα τιμωρηθούν, αν δεν υπάρχη κόλασις; Τι όμως συμβαίνει; ο Ανανίας και η Σάπ­φειρα, επειδή έκλεψαν από αυτά που επρόσφεραν, αμέσως ετιμω­ρήθηκαν. Μήπως λοιπόν κανένας δεν έκαμε αυτό από τότε; πως λοιπόν δεν ετιμωρήθηκαν με την αυτή τιμωρία;

Άραγε σε πείθομε ότι υπάρχει κόλασις ή πρέπει να σού φέρωμε περισσότερα παρα­δείγματα; Επομένως θα έλθωμε και στα άγραφα, τα οποία συμβαί­νουν τώρα στη ζωή, γιατί είναι ανάγκη από παντού να συγκεντρώσωμε τη σκέψι αυτή, ώστε χαριζόμενοι στους εαυτούς μας να μη βλάπτωμε χωρίς λόγο τους εαυτούς μας. Δεν βλέπεις πολλούς να ευρίσκωνται σε συμφορές, αναπήρους στα σώματα, να πάσχουν άπειρα κακά και άλλους να ευδοκιμούν; Γιατί άλλοι από τους φονείς τιμωρούνται και άλλοι δεν τιμωρούνται; Άκουσε τον Παύλο που λέγει· «Μερικών ανθρώπων οι αμαρτίες είναι ολοφάνερες, σε μερικούς όμως φανερώνονται ύστερα από χρόνο». Πόσοι δολο­φόνοι διέφυγαν την τιμωρία; πόσοι τυμβωρύχοι; Αλλά ας τα αφήσωμε αυτά. Πόσους δεν βλέπεις να τιμωρούν­ται με φοβερή τιμωρία; άλλοι παραδόθηκαν σε αθεράπευτη ασθένεια, άλλοι σε διαρκή βάσανα και άλλοι σε άπειρα άλλα κακά. Όταν λοιπόν ιδής κάποιον να έχη τολμήσει τα ίδια με εκείνους, ή και πολύ περισσότερα, και να μη τιμωρήται, δεν θα υποψιασθής και χωρίς τη θέλησί σου την κόλασι; Ξεχώριζε αυτούς που εδώ πριν από σε έχουν τιμωρηθή φοβερά, σκέψου ότι ο Θεός δεν μερολη­πτεί και ότι, αν και έκαμες άπειρα κακά, δεν έχεις πάθει τίποτε τέτοιο, και θα έχης τη σκέψι της κολάσεως. Γιατί έτσι ο Θεός έσπειρε αυτήν μέσα μας, ώστε κανείς να μη αγνοήση αυτό ποτέ.

Γιατί και ποιητές και φιλόσοφοι και μυθοποιοί, και όλοι απλώς οι άνθρωποι εφιλοσόφησαν για την ανταπόδοσι στην άλλη ζωή και έχουν ειπεί ότι οι πολλοί τιμωρούνται στον Άδη. Εάν όμως εκείνα είναι μύθοι, όμως δεν είναι τα δικά μας. Δεν είπα αυτά επειδή ήθελα απλώς για να σας φοβήσω, ούτε να στενοχωρήσω τις δικές σας ψυχές, αλλά για να τι σωφρονίσω και να τις ανακουφίσω.

Ήθελα και εγώ ο ίδιος να μη υπάρχη κόλασις, και περισσότερο εγώ από όλους. Γιατί τέλος πάντων; Διότι ο καθένας σας φοβάται για τη δική του ψυχή, εγώ όμως είμαι υπεύθυνος και για την προστασία αυτή. Ώστε περισσότερο από όλους εγώ είναι αδύνατο να διαφύ­γω.

Αλλά δεν είναι δυνατό να μη υπάρχη τιμωρία και κόλασις. Τι να κάνω;

Που λοιπόν, λέγει, είναι η φιλανθρωπία του Θεού; Σε πολλά σημεία. Καλύτερα όμως σε άλλη περίστασι θα ομιλήσω γι’ αυτό, για να μη συγχέωμε τα λόγια για την κόλασι. Πρώτα όμως αυτό που εκερδίσαμε, να μη χαθή, γιατί δεν είναι μικρό κέρδος να έχωμε πεισθή για την κόλασι. Γιατί η ανάμνησις τέτοιων λόγων, σαν κά­ποιο πικρό φάρμακο, θα μπορέση να καθαρίση κάθε κακία, αφού συνεχώς κάθεται μέσα στη σκέψι σας. Ας χρησιμοποιούμε λοιπόν αυτό, ώστε έχοντας καθαρή καρδιά να καταξιωθούμε έτσι να ιδούμε τα αγαθά, τα οποία ούτε μάτι είδε, ούτε αυτί έχει ακούσει, ούτε τα εσκέφθηκε ανθρώπινος νους. Αυτά τα αγαθά είθε όλοι μας να επιτύχωμε, με τη χάρι και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα συγχρόνως και στο άγιο Πνεύμα ανήκει η δόξα, η δύναμις, η τιμή, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

entaksis.gr

Ο Θεός είναι φιλάνθρωπος, άρα δεν υπάρχει κόλαση; | ΤΑΣ ΘΥΡΑΣ ΤΑΣ ΘΥΡΑΣ (wordpress.com)