του Φραντσέσκο Λαμεντόλα
Υπάρχουν μεγάλοι φιλόσοφοι, μικροί φιλόσοφοι και μη που παρόλα αυτά περνούν τον εαυτό τους ως φιλόσοφο. Ένας από τους τελευταίους είναι ο Günther Anders (Breslau, 1902-Βιέννη, 1992), ο οποίος αναρωτήθηκε με ποια έννοια ο κόσμος στον οποίο ζουν οι άνθρωποι σήμερα δεν είναι πραγματικά ο κόσμος τους, και ο οποίος έγραψε στην εισαγωγή του δοκιμίου του Άνθρωπος χωρίς κόσμο. Γραπτά για την τέχνη και τη λογοτεχνία , μια συλλογή δοκιμίων αφιερωμένη στον Ντέμπλιν, Μπρεχτ. Heartfield, Broch e Grosz (πρωτότυπος τίτλος: Mensch ohne Welt. Schriften zur Kunst und Literatur , München, Verlag CH Beck, 1984· μετάφραση από τα γερμανικά από András Aranyossy και Pier Paolo Portinaro, Ferrara, Spazio Libri Editori, 29, 99. 31):
«Άνθρωποι χωρίς κόσμο» ήταν και παραμένουν αυτοί που αναγκάζονται να ζήσουν ΜΕΣΑ ΣΕ ΕΝΑΝ ΚΟΣΜΟ που δεν είναι δικός τους. Ένας κόσμος που, αν και παράγεται και συνεχίζεται να λειτουργεί από την καθημερινή τους δουλειά « ΔΕΝ ΦΤΙΑΧΤΗΚΕΙ ΓΙΑ ΑΥΤΟΥΣ » (Morgenstern), δεν είναι εδώ για αυτούς. μέσα σε έναν κόσμο ΓΙΑ τον οποίο είναι παρόντες και για τον οποίο σίγουρα έχουν σχεδιαστεί και χρησιμοποιούνται, αλλά του οποίου τα μοντέλα, οι σκοποί, η γλώσσα και το γούστο ΔΕΝ είναι δικά τους, ούτε τους παραχωρούνται.
Αυτή η διατριβή είναι μια επέκταση της θεμελιώδους μαρξιστικής θέσης σύμφωνα με την οποία ΤΟ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΤΟ δεν κατέχει εκείνα τα ΜΕΣΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ μέσω των οποίων παράγει και διατηρεί σε λειτουργία τον κόσμο της άρχουσας τάξης. Η διατριβή μου είναι ωστόσο πιο γενική από τη μαρξική (αλλά δεν της έρχεται σε αντίθεση) καθώς στοχεύει σε κάτι ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟ και ακριβώς οντολογικό-αρνητικό. Εννοώ ότι αυτό που ο προλετάριος ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ να θεωρήσει δικό του δεν περιορίζεται στα μέσα παραγωγής που παρήγαγε και χρησιμοποίησε, ούτε σε εκείνα τα «προϊόντα της εύκολης ζωής», που επίσης παράγει: αυτός ο ορισμός της ανελευθερίας θα ήταν πολύ περιοριστικός. Μάλλον, το στοιχείο διάκρισης φαίνεται να είναι -και σ' αυτό ακριβώς συνίσταται το οντολογικό-αρνητικό- το γεγονός ότι ο κόσμος που παράγει ο ίδιος ο προλετάριος, ή στην παραγωγή του οποίου τουλάχιστον συμμετέχει, δεν είναι δικός του και ότι δεν είναι δικός του. στο σπίτι του σε αυτόν τον κόσμο με τον ίδιο τρόπο που ο οικοδόμος δεν είναι στο σπίτι, στο κτίριο που βοήθησε να χτιστεί. Με άλλα λόγια: αφού ο εργάτης ζει μόνο για έναν κόσμο που ανήκει σε άλλους, για έναν κόσμο στον οποίο οι άλλοι πρέπει να νιώθουν σαν στο σπίτι τους, δεν τον αγγίζει καν ο θεμελιώδης χαιντεγκεριανός χαρακτηρισμός του ανθρώπου «eo ipso» ως «είναι μέσα» στόν κόσμο". Στην πραγματικότητα, ζει ΟΧΙ τόσο "ΜΕΣΑ", αλλά μόνο "ΣΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ" ενός κόσμου -μέσα στον κόσμο που ανήκει σε άλλους, ακριβώς στην άρχουσα τάξη- ακόμα κι αν έχουν γίνει "ΟΙ ΑΛΥΣΙΔΕΣ" που τον δένουν με αυτόν τον κόσμο των άλλων. τόσο μαλακές και ευκίνητες που του φαίνεται σαν κόσμος, ακόμα και σαν κόσμος ΔΙΚΟΣ ΤΟΥ, σε σημείο που δεν μπορεί πλέον να φανταστεί έναν διαφορετικό και που δεν θέλει απολύτως να τον χάσει: έναν κόσμο που τον υπερασπίζεται σαν δικό του ακόμα και με τα δόντια και τα νύχια του. Ο αγώνας του για τον χώρο εργασίας, όπου ο εργαζόμενος συχνά παράγει πράγματα που δεν έχουν νόημα ή, χειρότερα, που προκαλούν καταστροφές, και στα οποία ισχυρίζεται ότι έχει ιερό δικαίωμα, είναι απόδειξη του πόσο λίγο ζει στον κόσμο ΤΟΥ. είναι απόδειξη ότι ο εργάτης -εκτός αν το γνωρίζει- είναι «ΑΚΟΣΜΟΣ».
Η ΕΚΦΡΑΣΗ «ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΧΩΡΙΣ ΚΟΣΜΟ» ΕΠΟΜΕΝΩΣ ΟΡΙΖΕΙ ΜΙΑ ΤΑΞΙΚΗ ΣΥΝΘΗΚΗ. Η δήλωση -εννοούμενη από τον Χάιντεγκερ ως ανθρωπολογική, ή ως καθολικά έγκυρη- σύμφωνα με την οποία το «είναι εκεί», το συγκεκριμένο ον του ανθρώπου- σημαίνει «eo ipso» « ΕΙΝΑΙ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ », αναφέρεται αποκλειστικά στον άνθρωπο που ανήκει στην άρχουσα τάξη: Στην πραγματικότητα μόνο ΑΥΤΟΙ καταφέρνουν να ταυτιστούν με ό,τι τους περιβάλλει, τόσο ώστε να τον αναγνωρίσουν ως ΚΟΣΜΟ ΤΟΥΣ («ο κόσμος ως υπαρξιακός») και έτσι συμφωνούν με τον Χάιντεγκερ. Είναι ένα πολύ αξιοπερίεργο πολιτικό γεγονός - στο οποίο δεν μπορώ να εμβαθύνω εδώ - ότι αυτή η ένσταση δεν προβλήθηκε ποτέ εναντίον του από τους μαθητές του (το ενενήντα τοις εκατό από τους οποίους ήταν φτωχοί «εργάτες φοιτητές») [αξίζει, ωστόσο, να θυμηθούμε ότι ο Άντερς ήταν μαθητής του Χάιντεγκερ: γιατί τότε δεν του έκανε αυτή την ερώτηση; σημείωσή μας]. Για να το θέσω με τον Χέγκελ: «Το είναι του υπηρέτη» δεν είναι ένα «ον στον κόσμο», αφού ΔΕΝ ζει στον κόσμο ΤΟΥ , αλλά ΣΤΟΝ και ΓΙΑ τον κόσμο των «αφεντικών» .Τό ερώτημα ΣΕ ΠΟΙΟΝ ΑΝΗΚΕΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ », όντως ο οποίος υποτίθεται ότι ορίζει την ύπαρξή μας, δεν τέθηκε ποτέ από τον Χάιντεγκερ στην εις βάθος ανάλυσή του για την έννοια του κόσμου, παρά τη σημασία που δόθηκε στη «φροντίδα» και στην εμπειρία της φτώχειας που έζησαν από πρώτο χέρι πολλοί. γιά χρόνια. Και η σκέψη ότι ίσως κάποιος « είναι μόνος σε αυτόν τον κόσμο», διότι ανήκει μόνο σε εκείνον τον κόσμο του οποίου είναι συνιδιοκτήτης , δεν του έχει περάσει ποτέ από το μυαλό. Πολύ πιο κοντά του ήταν, τουλάχιστον προσωρινά, η σκέψη σύμφωνα με την οποία ο «κόσμος», το είναι(τό όν), στο οποίο ο άνθρωπος ορίζει τον εαυτό του, είναι εκείνο στο οποίο ανήκει κανείς ως υποκείμενο ή «συμπατριώτης», αφού αυτός είναι μιά δικτατορία.
Ο ξυπόλητος έφηβος που, γύρω στο 1910, εγώ, γιος αστικής οικογένειας και συνομήλικός τους, παρατήρησα καθώς σταματούσα μπροστά στο καλύτερο εστιατόριο στο Μπρεσλάου και, πιέζοντας τη μύτη μου στο τζάμι, προσπάθησα να κοιτάξω μέσα, ώσπου ένας αστυνομικός τόν ρώτησε: «Τι έχασες εκεί;», και τον έσπρωξε μακρυά και εκείνος σκοντάφτοντας απάντησε: «Τίποτα!», είχε απόλυτο δίκιο: στην πραγματικότητα δεν είχε χάσει τίποτα, αφού πριν δεν είχε τίποτα να χάσει. Το «είναι» του σίγουρα δεν ήταν ένα «είναι στον κόσμο», αλλά ακριβώς ένα «παραμένοντας έξω», ένας (όπως το είχα ορίσει πριν από πενήντα χρόνια στην ανάλυσή μου για τον Κάφκα) πού «δεν είχε γίνει δεκτός σε αυτόν τον κόσμο. ". Αυτή η φόρμουλα αποδεικνύει πόσο κατάλληλος είναι ο τίτλος που έδωσα σε αυτό το βιβλίο. Αυτός ο έφηβος ήταν πραγματικά ένας «άνθρωπος χωρίς κόσμο».
Σε αυτή τη θλιβερή και βαριά σελίδα της πεζογραφίας, όπου μάταια θα αναζητούσε κανείς ακόμη και την παραμικρή λάμψη φιλοσοφικής συνείδησης, αλλά παραμένει ενθουσιασμένος, από την αρχή μέχρι το τέλος, σε έναν λόγο που δεν έχει τίποτα φιλοσοφικό , εκτός από τήν υπερηφάνεια πού διαρκώς ξεχειλίζει από το εγώ του συγγραφέα (και έχουμε εξαλείψει τα πιο ενοχλητικά αποσπάσματα, όπως αυτό: δεν είναι τυχαίο που περνάω για κάποιον που ..., cit., σελ. 29), η μόνη σκέψη που μπορεί να αναγνωρίζεται συνίσταται σε μια δουλική επέκταση ενός ορισμού του δασκάλου του Μαρξ, δηλαδή ότι ο προλετάριος δεν κατέχει τα μέσα παραγωγής μέσω των οποίων η αστική τάξη χτίζει τον κόσμο της. Από αυτή την κοινότοπη παρατήρηση, που πέρασε ως λαμπρή κερδοσκοπική διαίσθηση, ο Άντερς αντλεί μια διαίσθηση που δείχνει ότι τη θεωρεί ακόμα πιο λαμπρή, τόσο που μας τη δίνει μόνο με δισταγμό και σχεδόν με τον αέρα σάν να θέλει να το πει και όχι. ας πούμε, λίγο όπως στη Locandiera του Goldoni , ο μαρκήσιος της Φορλιπόπολης προσφέρει στη Μιραντολίνα το πολύτιμο κυπριακό κρασί του, αλλά σε τόσο μικρή ποσότητα σαν να υπέφερε πάρα πολύ στην ιδέα να τό καταναλώσει όλο: δηλαδή, ο προλετάριος δεν μπορεί να σκεφτεί δικά του όχι μόνο τα μέσα παραγωγής, αλλά και ολόκληρη την κοινωνία, δηλαδή τον κόσμο, στον οποίο ζει, γιατί είναι φτιαγμένος σύμφωνα με τα μέτρα του κυρίου και όχι του εργάτη, και δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες του τελευταίου, αλλά σε αυτές των τελευταίων. Αυτό είναι όλο. Και για να το πούμε, ο δικός μας κάνει μια ολόκληρη περίτεχνη υπόθεση που θα πρέπει να μας κάνει να καταλάβουμε, αν δεν καταλήξουμε μόνοι μας, τι ασύγκριτο μαργαριτάρι σοφίας μας χάρισε, δανειζόμενος τίποτα λιγότερο από την έννοια του αρνητικού οντολογισμού : Αυτή η διατριβή είναι μια επέκταση της θεμελιώδους μαρξιστικής θέσης σύμφωνα με την οποία ΤΟ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΤΟ δεν κατέχει εκείνα τα ΜΕΣΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ μέσω των οποίων παράγει και διατηρεί σε λειτουργία τον κόσμο της άρχουσας τάξης. Η διατριβή μου είναι ωστόσο πιο γενική από τη μαρξική (αλλά δεν της έρχεται σε αντίθεση) καθώς στοχεύει σε κάτι ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΟ , και ακριβώς οντολογικό-αρνητικό. Αποφασίζοντας να μας δώσει αυτή την τρομερή ιδέα αφού ζυγίσαμε τα υπέρ και τα κατά και πίνοντας τις λέξεις όπως ο μαρκήσιος της Φορλιπόπολης που πίνει το πολύ περιορισμένο κυπριακό κρασί του, προφανώς διχασμένος στον πειρασμό να μην σπαταλήσει τόση μεγαλοφυΐα σε εμάς τους ταπεινούς αναγνώστες, του οποίου ίσως εμείς δεν είναι άξιοι, και το ανθρώπινο καθήκον να μην αφήσουμε τους εαυτούς μας να ζούμε σκληρά στο σκοτάδι για αυτό, εγκαταλειμμένοι στην άγνοιά μας. Άλλωστε, τι να σκεφτείς έναν «φιλόσοφο» που είναι ευχαριστημένος με τον εαυτό του στην επιλογή του τίτλου του βιβλίου που μας προσφέρει, λέγοντας επί λέξει: Αυτή η φόρμουλα αποδεικνύει πόσο σωστός είναι ο τίτλος που έδωσα σε αυτό το βιβλίο; και ότι στην αμέσως προηγούμενη γραμμή είχε λάβει τα εύσημα για τη μελέτη του για τον Κάφκα που γράφτηκε μισό αιώνα νωρίτερα.
Επομένως, η μεγάλη ανακάλυψη του Günther Anders είναι ότι ο εργάτης ζει σε έναν κόσμο που δεν είναι δικός του, ούτε θα μπορούσε ποτέ να τον θεωρήσει δικό του, δηλαδή να νιώθει άνετα σε αυτόν, επειδή είναι ο καρπός της αλλοτριωμένης εργασίας που αυτός και οι σύντροφοί του έχουν δώσει στον καπιταλιστή, ο οποίος τον χρησιμοποιεί πονηρά για να κάνει αυτό που χρειάζεται και όχι αυτό που εκείνοι χρειάζονται. Το μακροσκελές πολεμικό απόφθεγμα του Χάιντεγκερ, με τον οποίο είχε ξεκάθαρα ανοιχτό απολογισμό προσωπικής φύσης (όπως ακριβώς είχε και με τον Τέοντορ Αντόρνο , επειδή αυτοί οι μαρξιστές στοχαστές από τον γερμανοεβραϊκό χώρο εμφανίζονται ενωμένοι και δεμένοι κάτω από την κοινή σημαία του αντι - φασισμού, ενώ αντίθετα ήταν κάτι παρόμοιο με ένα κουβάρι οχιών), σε συνδυασμό με την υποχρεωτική αναφορά στην υπέρτατη θεότητα, τον Χέγκελ , τού χρησιμεύει μόνο για να κατηγορήσει τον καθηγητή/εραστή της πρώην συζύγου του Χάνα Άρεντ , ναζιστή επί πλέον, γιατί δεν έχει κατανοήσει μια τόσο απλή αλήθεια: ότι δηλαδή ένας άνθρωπος νιώθει δικό του μόνο εκείνον τον κόσμο που έχει συμβάλλει στην οικοδόμηση υπό ένα καθεστώς συλλογικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής. Ακριβώς όπως το αξιολύπητο συμπέρασμα ως απολογία, με την υπενθύμιση της ζωής του στο Βρότσλαβ στις αρχές του 20ου αιώνα, με τον τραχύ αστυνομικό που διώχνει το ξυπόλητο αγόρι που κοιτάζει με υπερβολική επίμονη περιέργεια από το παράθυρο του καλύτερου εστιατορίου του πόλη, θα πρέπει να επισφραγίσει τη λαμπρή φιλοσοφική ανακάλυψη του Anders , δίνοντάς της την προστιθέμενη αξία της επαρκούς υποστήριξης της πραγματικής ζωής και όχι μόνο των βιβλιογραφικών θεωριών. Σωστά! , παρατηρεί ο δικός μας, θριαμβευτικά, αναφέροντας την απάντηση του αγοριού στην ερώτηση του χωροφύλακα για το τι είχε χάσει εκεί μέσα, δηλαδή τίποτα : τι έκανε αυτός ο έφηβος, τόσο φτωχός που δεν είχε χρήματα ούτε για να αγοράσει ένα ζευγάρι παπούτσια; Δεν είχε καμία σχέση με αυτό, γιατί η οικογένειά του και η τάξη του είχαν αποκοπεί από την αρχή από κάθε πιθανότητα να νιώσουν αυτόν τον κόσμο σαν δικό τους. Πραγματικά εκπλήσσεται κανείς από τέτοια οξυδέρκεια!
Προφανώς, για τον Günther Anders όπως και για όλους τους μαρξιστές διανοούμενους, δεν γεννήθηκε ποτέ η αμφιβολία εάν, για να αισθανθεί κανείς τον κόσμο δικό του, αρκεί να συμμετέχει στη συλλογική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής. Και στην πραγματικότητα ξέρουμε ότι, αφού η εργατική τάξη πήγε στον παράδεισο , δηλαδή μετά την κατάκτηση της σχετικής «αστικής» ευημερίας, οι θεωρητικοί του μαρξισμού δέν άγγιξαν ποτέ ξανά αυτό το κουμπί: ξαφνικά το ξέχασαν. Και ακόμη περισσότερο φαίνεται να το αγνοούν τελείως σε περιόδους επιταχυνόμενης παγκοσμιοποίησης, όταν δεν είναι τόσο οι εργαζόμενοι που δεν νιώθουν πια σαν στο σπίτι τους, αλλά μάλλον οι μικροαστοί, οι συνταξιούχοι των φτωχών μεσαίων στρωμάτων, αναγκασμένοι να ζουν. αποπροσανατολισμένοι και σχεδόν αιχμάλωτοι σε υποβαθμισμένες γειτονιές, εγκαταλειμμένοι σέ εισβολείς από χιλιάδες ξένους που δεν σκέφτονται καθόλου να ενσωματωθούν και που συχνά συμπεριφέρονται με τέτοιο τρόπο ώστε να συμβουλεύουν τους «ιθαγενείς» να μην εγκαταλείψουν τα σπίτια τους μετά από κάποιο χρονικό διάστημα. το βράδυ (και, μερικές φορές, ακόμη και από το να βγάζετε τη μύτη σας έξω από την πόρτα του διαμερίσματος, ενώ παραμένετε μέσα στο κτίριο). Δεν είναι περίεργο: αυτή η σιωπή, ή μάλλον αυτή η κακώς συγκαλυμμένη αντιπάθεια απέναντι σε εκείνους τους φιλήσυχους και αξιοσέβαστους πολίτες που, μετά από μια ζωή δουλειάς, βρίσκονται εντελώς αποπροσανατολισμένοι στις πόλεις και τα σπίτια τους και των οποίων η ύπαρξη αποτελεί από μόνη της εμπόδιο στον θρίαμβο της προόδου της παγκοσμιοποίησης , είναι το φυσικό αποτέλεσμα της υλιστικής προσέγγισης της μαρξιστικής ανάλυσης , καθώς και του εξοργισμένου οικονομισμού της, για τον οποίο ειπώθηκε αποδεικτκά ότι θα αρκούσε να αφαιρεθεί η ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής από ιδιώτες (όχι γιά να δοθεί σε εργάτες, αλλά να το διεκδικήσουν γιά το κράτος, το οποίο θα γινόταν ο νέος υπεριδιοκτήτης των πάντων) για να κάνει τους εργαζόμενους ευτυχισμένους και ικανοποιημένους και να τους κάνει να νιώθουν άνετα, σε έναν κόσμο που θα μπορούσαν επιτέλους να θεωρήσουν και να ζήσουν σαν κόσμο τους . Λες και ο τρόπος ζωής της εργατικής τάξης στις κομμουνιστικές κοινωνίες, στη σκιά ενός σκοτεινού γραφειοκρατικού και ολοκληρωτικού συστήματος, που ήταν επίσης κάτω από τα μάτια οποιουδήποτε ήθελε να το δει, να επέτρεπε έστω και ελάχιστα μια τόσο αφελή και αισιόδοξη πρόβλεψη.
Προφανώς, όπως τού Χάιντεγκερ, δεν του πέρασε από το μυαλό, με μαρξιστικό τρόπο, ότι ο σύγχρονος άνθρωπος, ή μάλλον ο σύγχρονος εργάτης (ίσως επειδή το «αφεντικό» δεν είναι άνθρωπος, αλλά ένα τέρας που πρέπει να εξαλειφθεί) δεν μπορεί να αισθάνεται άνετα. σε έναν κόσμο που χτίζεται χωρίς να έχει συνιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, η ιδέα ότι ο άνθρωπος, οποιοσδήποτε άνθρωπος, κύριος ή σκλάβος, αρχαίος ή σύγχρονος, δεν θα μπορέσει ποτέ να νιώσει σαν στο σπίτι του στον κόσμο, οποιοδήποτε κόσμο, γιατί η ανθρώπινη φύση είναι αμφίβια, και αν αφενός ανήκει στη διάσταση εδώ κάτω, αυτή του πεπερασμένου, του σχετικού και του τυχαίου για τήν άλλη συμμετέχει στο απόλυτο, το αναγκαίο και το αιώνιο. Έχει διπλή υπηκοότητα που τον καθιστά ωστόσο αποξενωμένο πολίτη του κόσμου και φιλοδοξεί την αληθινή του πατρίδα, που δεν είναι αυτού του κόσμου, ούτε μαρξιστική, ούτε φιλελεύθερη, ούτε κανενός άλλου είδους, αλλά καθαρά πνευματική. Αλλά αυτό το όραμα, ως γνωστόν, δεν είναι άλλο από το όπιο του λαού...
https://www-brigataperladifesadellovvio-com.translate.goog/blog/in-che-senso-l-uomo-moderno-e-senza-mondo?_x_tr_sl=it&_x_tr_tl=el&_x_tr_hl=el&_x_tr_pto=wapp
.gif)
.gif)
