Aυτά που συμβαίνουν τις τελευταίες μέρες στη Γαλλία δεν είναι «μαθητικές κινητοποιήσεις». Είναι σκηνές από το κοντινό μέλλον της Δύσης.
Σχεδόν 1.000 λύκεια αποκλεισμένα σε μία μέρα, πάνω από 5.000 προσαγωγές σε μία εβδομάδα, ένα λύκειο στη Νάντη κλειστό μετά από εμπρησμό. Η υποχρηματοδότηση της παιδείας είναι η αφορμή. Πέρυσι ήταν οι περικοπές του προϋπολογισμού και το «Bloquons tout», το 2023 ο θάνατος του 17χρονου Ναέλ Μερζούκ στη Ναντέρ. Και το φαινόμενο δεν αφορά μόνο τη Γαλλία. Τα επεισόδια που ακολούθησαν τον θάνατο του Τζορτζ Φλόιντ στις ΗΠΑ το 2020 ανήκουν στην ίδια κατηγορία.
Όταν η αφορμή αλλάζει κάθε χρόνο και το αποτέλεσμα μένει ίδιο, η αιτία βρίσκεται αλλού.
Γάλλοι, όχι μετανάστες
Όσοι προτείνουν απελάσεις δεν έχουν καταλάβει το πρόβλημα. Πολλοί από τους νέους των προαστίων που βλέπουμε στις οθόνες είναι Γάλλοι τρίτης γενιάς. Οι παππούδες τους ήρθαν νόμιμα πριν από 50-60 χρόνια, όταν τους καλούσαν τα εργοστάσια. Οι ίδιοι μιλούν μόνο γαλλικά και δεν έχουν δει ποτέ τον τόπο καταγωγής τους. Το βασικότερο: οι περισσότεροι δεν έχουν βγει καν από το προάστιό τους.
Το θεωρώ βασικότερο, γιατί στις δυτικές κοινωνίες υπάρχει ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού που δεν έχει φύγει ποτέ από τον τόπο όπου γεννήθηκε. Ο πληθυσμός αυτός νιώθει εγκαταλειμμένος από μια κοινωνία που τρέχει να προλάβει τις αλλαγές που επιβάλλει εδώ και δεκαετίες ο νόμος του Μουρ*1.
Γι’ αυτό και η Λεπέν, αν εκλεγεί, δύσκολα θα λύσει κάτι. Το ίδιο ισχύει για τον Τραμπ, που εξελέγη δύο φορές. Δεν μπορείς να απελάσεις κάποιον που ανήκει στη χώρα σου και δεν ανήκει πουθενά αλλού.
Η Γαλλία, την εποχή της βιομηχανικής οικονομίας, όταν χρειαζόταν μετανάστες για τα εργοστάσια, έστησε τα γκέτο των εργατικών πολυκατοικιών και μετά βολεύτηκε.
Για δεκαετίες παρέβλεπε ότι κάθε Πρωτοχρονιά καίγονταν γύρω στα χίλια αυτοκίνητα. Φέτος ήταν 1.173, πέρυσι 984. Τα πλήρωναν οι ασφαλιστικές, όπου υπήρχε κάλυψη, και η ζωή συνεχιζόταν. Ήταν φθηνότερο από το να λυθεί το πρόβλημα. Ο λογαριασμός αυτός τώρα λήγει, και βρίσκει μια κοινωνία διχασμένη, με κρίση χρέους, κυβέρνηση μειοψηφίας και έναν πρόεδρο χωρίς λαϊκό έρεισμα.
Η Αριστερά του Μελανσόν και του Μπέρνι Σάντερς ανακαλύπτει εδώ το νέο της προλεταριάτο, όπως κάποιοι Ρωμαίοι στρατηγοί ανακάλυψαν στις γοτθικές φυλές, που εγκαθίσταντο στις άκρες της αυτοκρατορίας, υλικό για στρατολόγηση. Όταν οι νέοι λεγεωνάριοι ένιωσαν ικανοί να πάρουν την εξουσία, οι πρώτοι που εξουδετέρωσαν ήταν αυτοί που τους στρατολόγησαν.
Η Ζώνη της Σκουριάς στις ΗΠΑ, τα προάστια του Παρισιού και η Γάζα αποκτούν έναν κοινό παρονομαστή. Δεν μοιάζει μακρινή η μέρα που περιτειχισμένες Γάζες θα φυτρώσουν σε πολλά μέρη στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ.
Δεν είναι τυχαίο ότι παντού αυτό το νέο υποκείμενο της ιστορίας έχει το Παλαιστινιακό ως όχημα κινητοποίησης. Η Αριστερά, στην απόγνωσή της για εξουσία, υιοθετεί κάθε αποκλίνουσα συμπεριφορά. Θα πληρώσει το κόστος, ως πρώτο θύμα της πτώσης της Ρώμης στα χέρια των βαρβάρων.
Το θεωρώ βασικότερο, γιατί στις δυτικές κοινωνίες υπάρχει ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού που δεν έχει φύγει ποτέ από τον τόπο όπου γεννήθηκε. Ο πληθυσμός αυτός νιώθει εγκαταλειμμένος από μια κοινωνία που τρέχει να προλάβει τις αλλαγές που επιβάλλει εδώ και δεκαετίες ο νόμος του Μουρ*1.
Γι’ αυτό και η Λεπέν, αν εκλεγεί, δύσκολα θα λύσει κάτι. Το ίδιο ισχύει για τον Τραμπ, που εξελέγη δύο φορές. Δεν μπορείς να απελάσεις κάποιον που ανήκει στη χώρα σου και δεν ανήκει πουθενά αλλού.
Η Γαλλία, την εποχή της βιομηχανικής οικονομίας, όταν χρειαζόταν μετανάστες για τα εργοστάσια, έστησε τα γκέτο των εργατικών πολυκατοικιών και μετά βολεύτηκε.
Για δεκαετίες παρέβλεπε ότι κάθε Πρωτοχρονιά καίγονταν γύρω στα χίλια αυτοκίνητα. Φέτος ήταν 1.173, πέρυσι 984. Τα πλήρωναν οι ασφαλιστικές, όπου υπήρχε κάλυψη, και η ζωή συνεχιζόταν. Ήταν φθηνότερο από το να λυθεί το πρόβλημα. Ο λογαριασμός αυτός τώρα λήγει, και βρίσκει μια κοινωνία διχασμένη, με κρίση χρέους, κυβέρνηση μειοψηφίας και έναν πρόεδρο χωρίς λαϊκό έρεισμα.
Η Αριστερά του Μελανσόν και του Μπέρνι Σάντερς ανακαλύπτει εδώ το νέο της προλεταριάτο, όπως κάποιοι Ρωμαίοι στρατηγοί ανακάλυψαν στις γοτθικές φυλές, που εγκαθίσταντο στις άκρες της αυτοκρατορίας, υλικό για στρατολόγηση. Όταν οι νέοι λεγεωνάριοι ένιωσαν ικανοί να πάρουν την εξουσία, οι πρώτοι που εξουδετέρωσαν ήταν αυτοί που τους στρατολόγησαν.
Η Ζώνη της Σκουριάς στις ΗΠΑ, τα προάστια του Παρισιού και η Γάζα αποκτούν έναν κοινό παρονομαστή. Δεν μοιάζει μακρινή η μέρα που περιτειχισμένες Γάζες θα φυτρώσουν σε πολλά μέρη στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ.
Δεν είναι τυχαίο ότι παντού αυτό το νέο υποκείμενο της ιστορίας έχει το Παλαιστινιακό ως όχημα κινητοποίησης. Η Αριστερά, στην απόγνωσή της για εξουσία, υιοθετεί κάθε αποκλίνουσα συμπεριφορά. Θα πληρώσει το κόστος, ως πρώτο θύμα της πτώσης της Ρώμης στα χέρια των βαρβάρων.
Οι «Οπουδήποτε» και οι «Κάπου»
Οι νέοι των προαστίων είναι μόνο η ευδιάκριτη αιχμή. Δίπλα τους στα οδοφράγματα στέκονται και «γηγενείς» Γάλλοι, που ζουν στις ίδιες περιοχές χωρίς μέλλον.
Η μετανάστευση της βιομηχανικής παραγωγής από τη Δύση στην Ασία άφησε άνεργους τους εργαζόμενους στις παραγωγικές δουλειές. Μετέτρεψε ένα σημαντικό μέρος της μεσαίας τάξης σε ευκαιριακά απασχολούμενους στις υπηρεσίες και στις διανομές (ντελίβερι).
Η παγκοσμιοποίηση ξεκίνησε ως περιπέτεια ελεύθερου εμπορίου. Σύντομα εξελίχθηκε σε περιπέτεια του μυαλού, του τρόπου ζωής και κυρίως του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται κάποιος τον κόσμο και τον εαυτό του μέσα σε αυτόν.
Ο Βρετανός Ντέιβιντ Γκούντχαρτ, στο «The Road to Somewhere» (2017), χώρισε τις δυτικές κοινωνίες σε δύο φυλές. Οι «Οπουδήποτε» (Anywheres) είναι μορφωμένοι, κινητικοί και νιώθουν παντού σαν στο σπίτι τους. Οι «Κάπου» (Somewheres) είναι ριζωμένοι σε έναν τόπο και η ταυτότητά τους εξαρτάται από αυτόν.
Ο ριζωμένος της γαλλικής επαρχίας και ο έφηβος του Σεν-Ντενί μισούν ο ένας τον άλλον, αλλά μοιράζονται το ίδιο αίσθημα: ότι το σύστημα τούς έχει απορρίψει. Ψηφίζουν διαφορετικά άκρα και μαζί σχηματίζουν ένα αντισυστημικό μπλοκ που μεγαλώνει.
Ο Τραμπ και οι τραμπιστές πιστεύουν ότι θα λύσουν το πρόβλημα με δασμούς και περιορισμούς στη μετανάστευση. Κατά τη γνώμη μου, η Δύση κινδυνεύει από τους γηγενείς αντισυστημικούς περισσότερο απ’ ό,τι κινδυνεύει να γίνει χαλιφάτο από τους μουσουλμάνους που εισρέουν σε αυτήν.
Η επελαύνουσα Τεχνητή Νοημοσύνη θα μεγαλώσει αυτές τις διαφορές. Θα ανταμείψει όσους κατέχουν κεφάλαιο και σπάνιες δεξιότητες και θα απαξιώσει πολλές δουλειές της μεσαίας τάξης. Περισσότεροι απορριφθέντες σημαίνει περισσότερη εύφλεκτη ύλη. Το αν οι Γαβριάδες*2 του μέλλοντος, που είναι πλέον παρόν, έχουν αφρικανική ή γαλατική καταγωγή, μικρή σημασία θα έχει.
Οι νέοι των προαστίων είναι μόνο η ευδιάκριτη αιχμή. Δίπλα τους στα οδοφράγματα στέκονται και «γηγενείς» Γάλλοι, που ζουν στις ίδιες περιοχές χωρίς μέλλον.
Η μετανάστευση της βιομηχανικής παραγωγής από τη Δύση στην Ασία άφησε άνεργους τους εργαζόμενους στις παραγωγικές δουλειές. Μετέτρεψε ένα σημαντικό μέρος της μεσαίας τάξης σε ευκαιριακά απασχολούμενους στις υπηρεσίες και στις διανομές (ντελίβερι).
Η παγκοσμιοποίηση ξεκίνησε ως περιπέτεια ελεύθερου εμπορίου. Σύντομα εξελίχθηκε σε περιπέτεια του μυαλού, του τρόπου ζωής και κυρίως του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται κάποιος τον κόσμο και τον εαυτό του μέσα σε αυτόν.
Ο Βρετανός Ντέιβιντ Γκούντχαρτ, στο «The Road to Somewhere» (2017), χώρισε τις δυτικές κοινωνίες σε δύο φυλές. Οι «Οπουδήποτε» (Anywheres) είναι μορφωμένοι, κινητικοί και νιώθουν παντού σαν στο σπίτι τους. Οι «Κάπου» (Somewheres) είναι ριζωμένοι σε έναν τόπο και η ταυτότητά τους εξαρτάται από αυτόν.
Ο ριζωμένος της γαλλικής επαρχίας και ο έφηβος του Σεν-Ντενί μισούν ο ένας τον άλλον, αλλά μοιράζονται το ίδιο αίσθημα: ότι το σύστημα τούς έχει απορρίψει. Ψηφίζουν διαφορετικά άκρα και μαζί σχηματίζουν ένα αντισυστημικό μπλοκ που μεγαλώνει.
Ο Τραμπ και οι τραμπιστές πιστεύουν ότι θα λύσουν το πρόβλημα με δασμούς και περιορισμούς στη μετανάστευση. Κατά τη γνώμη μου, η Δύση κινδυνεύει από τους γηγενείς αντισυστημικούς περισσότερο απ’ ό,τι κινδυνεύει να γίνει χαλιφάτο από τους μουσουλμάνους που εισρέουν σε αυτήν.
Η επελαύνουσα Τεχνητή Νοημοσύνη θα μεγαλώσει αυτές τις διαφορές. Θα ανταμείψει όσους κατέχουν κεφάλαιο και σπάνιες δεξιότητες και θα απαξιώσει πολλές δουλειές της μεσαίας τάξης. Περισσότεροι απορριφθέντες σημαίνει περισσότερη εύφλεκτη ύλη. Το αν οι Γαβριάδες*2 του μέλλοντος, που είναι πλέον παρόν, έχουν αφρικανική ή γαλατική καταγωγή, μικρή σημασία θα έχει.
Αν πέσει η Γαλλία
Η Γαλλία έχει μακρά πείρα εξεγέρσεων. Οι λεωφόροι του Παρισιού χαράχτηκαν φαρδιές και για να περνούν ο στρατός και το πυροβολικό. Ο Μάης του ’68 ξεκίνησε από τη Ναντέρ, χωρίς μετανάστες στο κάδρο, και κλόνισε τον Ντε Γκωλ. Τότε όμως υπήρχε ανάπτυξη για να εξαγοραστεί η ειρήνη, και εξαγοράστηκε με αύξηση 35% στον κατώτατο μισθό. Σήμερα υπάρχει μόνο χρέος.
Ένας εμφύλιος χαμηλής έντασης σιγοβράζει στις περισσότερες χώρες της Δύσης, και στις ΗΠΑ. Αν η Γαλλία, δεύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, χάσει τον έλεγχο, θα ακολουθήσει η Ευρώπη. Οι αγορές, ως συνήθως, θα το καταλάβουν τελευταίες και θα αντιδράσουν απότομα*3.
Η μοναδική χώρα της Δύσης που βιώνει εδώ και δεκαετίες συνθήκες ανάλογες με αυτές του επερχόμενου εμφυλίου είναι το Ισραήλ. Η Δύση, όπως και το Ισραήλ, θα χρειαστεί, εκτός από την εσωτερική εξέγερση, να αντιμετωπίζει και εξωτερικές απειλές. Είναι θέμα χρόνου.
*1 Ο νόμος του Μουρ (Moore’s Law) είναι η παρατήρηση ότι ο αριθμός των τρανζίστορ σε ένα μικροτσίπ διπλασιάζεται περίπου κάθε δύο χρόνια. Όσο περισσότερα τρανζίστορ χωρούν σε ένα τσιπ, τόσο μεγαλύτερες δυνατότητες υπολογισμού μπορεί αυτό να προσφέρει. Η οικονομική του σημασία είναι τεράστια: βοήθησε να αποκτούμε περισσότερη υπολογιστική ισχύ με μικρότερο κόστος ανά υπολογισμό, κάνοντας εφικτές συσκευές και εφαρμογές που προηγουμένως ήταν απαγορευτικά ακριβές.
*2 Ο Γαβριάς (Gavroche) είναι το αγόρι των «Αθλίων» του Βίκτωρος Ουγκό, που το παραμελούν και το αφήνουν να ζει στους δρόμους του Παρισιού. Στην εξέγερση του Ιουνίου του 1832 βοηθά τους εξεγερμένους στα οδοφράγματα και σκοτώνεται από πυρά στρατιωτών ενώ μαζεύει φυσίγγια από τους νεκρούς, τραγουδώντας προκλητικά.
*3 Η παράγραφος αυτή ταιριάζει απόλυτα και για το βασικό θέμα της «αδελφής» οικονομική στήλης στο Black Box
Η Γαλλία έχει μακρά πείρα εξεγέρσεων. Οι λεωφόροι του Παρισιού χαράχτηκαν φαρδιές και για να περνούν ο στρατός και το πυροβολικό. Ο Μάης του ’68 ξεκίνησε από τη Ναντέρ, χωρίς μετανάστες στο κάδρο, και κλόνισε τον Ντε Γκωλ. Τότε όμως υπήρχε ανάπτυξη για να εξαγοραστεί η ειρήνη, και εξαγοράστηκε με αύξηση 35% στον κατώτατο μισθό. Σήμερα υπάρχει μόνο χρέος.
Ένας εμφύλιος χαμηλής έντασης σιγοβράζει στις περισσότερες χώρες της Δύσης, και στις ΗΠΑ. Αν η Γαλλία, δεύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, χάσει τον έλεγχο, θα ακολουθήσει η Ευρώπη. Οι αγορές, ως συνήθως, θα το καταλάβουν τελευταίες και θα αντιδράσουν απότομα*3.
Η μοναδική χώρα της Δύσης που βιώνει εδώ και δεκαετίες συνθήκες ανάλογες με αυτές του επερχόμενου εμφυλίου είναι το Ισραήλ. Η Δύση, όπως και το Ισραήλ, θα χρειαστεί, εκτός από την εσωτερική εξέγερση, να αντιμετωπίζει και εξωτερικές απειλές. Είναι θέμα χρόνου.
*1 Ο νόμος του Μουρ (Moore’s Law) είναι η παρατήρηση ότι ο αριθμός των τρανζίστορ σε ένα μικροτσίπ διπλασιάζεται περίπου κάθε δύο χρόνια. Όσο περισσότερα τρανζίστορ χωρούν σε ένα τσιπ, τόσο μεγαλύτερες δυνατότητες υπολογισμού μπορεί αυτό να προσφέρει. Η οικονομική του σημασία είναι τεράστια: βοήθησε να αποκτούμε περισσότερη υπολογιστική ισχύ με μικρότερο κόστος ανά υπολογισμό, κάνοντας εφικτές συσκευές και εφαρμογές που προηγουμένως ήταν απαγορευτικά ακριβές.
*2 Ο Γαβριάς (Gavroche) είναι το αγόρι των «Αθλίων» του Βίκτωρος Ουγκό, που το παραμελούν και το αφήνουν να ζει στους δρόμους του Παρισιού. Στην εξέγερση του Ιουνίου του 1832 βοηθά τους εξεγερμένους στα οδοφράγματα και σκοτώνεται από πυρά στρατιωτών ενώ μαζεύει φυσίγγια από τους νεκρούς, τραγουδώντας προκλητικά.
*3 Η παράγραφος αυτή ταιριάζει απόλυτα και για το βασικό θέμα της «αδελφής» οικονομική στήλης στο Black Box
