Η επαναποικιοποίηση της Αμερικής

Andrea Vento

Πηγή: Σαν τον Δον Κιχώτη

Η δεύτερη προεδρία του Τραμπ επαναφέρει το Δόγμα Μονρόε μέσω ενός νέου επακόλουθου που επιβεβαιώνει την ηγεμονική αξίωση των ΗΠΑ σε ολόκληρο το Δυτικό Ημισφαίριο, από τη Λατινική Αμερική έως την Αρκτική, στο πλαίσιο του αυξανόμενου παγκόσμιου ανταγωνισμού με την Κίνα και τη Ρωσία.

Η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025 εγκαινίασε μια νέα παγκόσμια γεωπολιτική φάση η οποία, αν και σε αυτόν τον πρώτο ενάμιση χρόνο έχει εκδηλώσει χαρακτηριστικά αρκετά διαφορετικά από τις απομονωτικές και μη παρεμβατικές αρχές που διακηρύχθηκαν κατά την προεκλογική εκστρατεία, δεν έχει αποκαλύψει ουσιαστικά στοιχεία ασυνέχειας με αυτά που είχαν προβλέψει οι αναλυτές σε σχέση με τη Λατινική Αμερική.

Η ανακοινωθείσα μεγάλη επιστροφή του Δόγματος Μονρόε[1], μετά την χαλάρωσή του κατά τη διάρκεια της προεδρίας Μπάιντεν, χαρακτηρίστηκε ωστόσο από ένα πρόσθετο στοιχείο που αποδίδεται στο λεγόμενο Συμπέρασμα Τραμπ, το οποίο προστέθηκε στο προηγούμενο Συμπέρασμα Ρούσβελτ (Θεόδωρος) του 1904. Μέσω αυτής της τελευταίας αρχής, θεωρητικοποιήθηκε το δικαίωμα των Ηνωμένων Πολιτειών να παρεμβαίνουν, ακόμη και στρατιωτικά, στις εσωτερικές υποθέσεις των κρατών της Λατινικής Αμερικής, προκειμένου να τα επαναφέρουν στην πολιτική που υπαγόρευε η Ουάσιγκτον σε περίπτωση που ήθελαν να παρεκκλίνουν από αυτήν.

Το Συμπέρασμα Τραμπ, από την άλλη πλευρά, αποτελεί αρχή εξωτερικής πολιτικής, η οποία περιλαμβάνεται στο έγγραφο Εθνικής Στρατηγικής Ασφάλειας που εκδόθηκε στα τέλη του 2025, το οποίο επιβεβαιώνει τη στρατιωτική και στρατηγική ηγεμονία των Ηνωμένων Πολιτειών στο λεγόμενο Δυτικό Ημισφαίριο, δηλαδή την Αμερική.

Ένα όραμα για τις διεθνείς σχέσεις και τη δική της ιμπεριαλιστική πολιτική που θεωρητικοποιεί για την Ουάσιγκτον την υπέρβαση του παραδοσιακού της ρόλου ως παγκόσμιου αστυνομικού και πλανητικού εγγυητή της φιλελεύθερης τάξης.

Έχοντας επίγνωση της φθίνουσας πορείας της δικής του γεωπολιτικής, οικονομικής και νομισματικής ηγεμονίας, την οποία είχε ασκήσει τόσο έντονα μέχρι εκείνο το σημείο, ο Τραμπ συνέλαβε μια διαίρεση του πλανήτη σε σφαίρες επιρροής, επιφυλάσσοντας παράλληλα πρωταρχικό ρόλο στις Ηνωμένες Πολιτείες, με την Κίνα και τη Ρωσική Ομοσπονδία ως τις μόνες δύο χώρες στις οποίες επιφύλαξε το καθεστώς της ισχύος με το δικαίωμα να δημιουργήσει μια ζώνη κυριαρχίας. Αυτό, ωστόσο, δεν έγινε χωρίς να αποκηρύξει τον περιορισμό τους, ειδικά από στρατηγικής άποψης σε σχέση με το Πεκίνο, όπως αποδεικνύεται στο ίδιο έγγραφο Εθνικής Ασφάλειας από το απόσπασμα που διευκρινίζει ότι «η κεντρική θέση που επιφυλάσσεται για τον λεγόμενο Ινδο-Ειρηνικό ως ακρογωνιαίο λίθο των μακροπρόθεσμων εθνικών συμφερόντων των ΗΠΑ, στοχεύει στη διατήρηση της οικονομικής, τεχνολογικής και στρατιωτικής υπεροχής, ως αποτρεπτικού παράγοντα για την άνοδο της Κίνας»[2].

Το Συμπέρασμα Τραμπ εισάγει ως νέο στοιχείο την επαναβεβαίωση της αποκλειστικής γεωπολιτικής επιρροής όχι μόνο στη Λατινική Αμερική, αλλά και σε ολόκληρη την Αμερική (το Δυτικό Ημισφαίριο), συμπεριλαμβανομένου του Καναδά και της Γροιλανδίας, δεδομένου ότι η τελευταία, αν και αυτόνομη συστατική περιοχή του Βασιλείου της Δανίας[3], γεωγραφικά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της αμερικανικής ηπείρου (χάρτης 1).

Χάρτης 1: Η κεντρική θέση της Αμερικής στο παγκόσμιο γεωπολιτικό όραμα του Τραμπ

Τελικά, το νέο επακόλουθο, αφενός, στοχεύει στον αποκλεισμό των εξωημισφαιρικών δυνάμεων από την Αμερική, κυρίως της Κίνας και της Ρωσίας, λειτουργώντας με τέτοιο τρόπο ώστε να μην μπορούν ούτε να τοποθετήσουν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις εκεί ούτε να ασκήσουν κανενός είδους επιρροή, συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής, που θεωρείται πλήρως αποσταθεροποιητική για τα ιμπεριαλιστικά τους συμφέροντα[4]. Ενώ, αφετέρου, προβλέπει μια πιο δυναμική και παρεμβατική πολιτική όσον αφορά το Δυτικό Ημισφαίριο, σηματοδοτώντας, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, την επιστροφή σε ένα όραμα διεθνών σχέσεων που βασίζεται στη διαίρεση σε περιοχές αποκλειστικής επιρροής, μεταξύ λίγων μεγάλων δυνάμεων[5].

Η καταστολή του Τραμπ στην Αμερική

Από τις πρώτες εβδομάδες της επιστροφής του στην προεδρία, ο Τραμπ έχει ασκήσει ισχυρή πίεση σε ολόκληρο το Δυτικό Ημισφαίριο προωθώντας αιτήματα για προσάρτηση της Γροιλανδίας, ακόμη και απειλώντας με εισβολή μετά την αντίθεση της Κοπεγχάγης, καταλήγοντας να πυροδοτήσει μια διπλωματική κρίση που έχει εμπλέξει και την Ευρωπαϊκή Ένωση και έχει δημιουργήσει εσωτερικές εντάσεις εντός του ΝΑΤΟ, δεδομένης της συμμετοχής και των δύο χωρών στον οργανισμό. Ο Τραμπ έχει επικαλεστεί εύλογους εθνικούς και οικονομικούς παράγοντες ασφάλειας ως τα κίνητρα πίσω από την πολιτική προσάρτησης, καθώς το μεγάλο νησί είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε σπάνιες γαίες, ορυκτά και υδρογονάνθρακες[6]. Χάρτης 2.

Χάρτης 2: Ενεργειακοί και ορυκτοί πόροι και αμερικανικές βάσεις στη Γροιλανδία

Το Αρκτικό Παιχνίδι

Η Γροιλανδία έχει επίσης αυξανόμενη γεωστρατηγική σημασία, καθώς το λιώσιμο των πάγων που προκαλείται από την υπερθέρμανση του πλανήτη καθιστά προσβάσιμες νέες διαδρομές στην περιοχή της Αρκτικής για ένα μέρος του έτους. Μεταξύ αυτών, εκτός από τον «Νέο Πολικό Δρόμο του Μεταξιού» (χάρτης 3 κίτρινη γραμμή) που εγκαινιάστηκε τον Αύγουστο του 2026[7], το λεγόμενο «Βορειοδυτικό Πέρασμα»[8] (χάρτης 3 κόκκινη γραμμή) που δίνει νέα στρατηγική κεντρικότητα στο βόρειο άκρο της Αμερικής.

Χάρτης 3: Οι νέες αρκτικές διαδρομές με τον Νέο Πολικό Δρόμο του Μεταξιού και το Βορειοδυτικό Πέρασμα

Η μείωση των πάγων στον Βόρειο Πόλο πυροδοτεί τα συμφέροντα και τα σχέδια των 5 παράκτιων χωρών, οι οποίες ωστόσο κατανέμουν τις διεκδικήσεις στον Αρκτικό χώρο με ετερογενή τρόπο, με τη Ρωσία σε σαφώς κυρίαρχη θέση (χάρτης 4).

Φοβούμενος τη σύγκλιση μεταξύ Πεκίνου και Μόσχας, η οποία πλέον είναι δομικά στρατηγική σε παγκόσμιο επίπεδο, ο Τραμπ προσπάθησε επίσης να προσαρτήσει τη Γροιλανδία και τον Καναδά στον έλεγχο της Αρκτικής. Εάν αυτή η αδίστακτη πολιτική είχε επιτύχει, η Ουάσιγκτον θα είχε σχεδόν αναδιαρθρώσει την επέκταση του διεκδικούμενου αρκτικού χώρου με αυτήν της Ρωσίας (χάρτης 4), θα είχε ελέγξει πλήρως τις θαλάσσιες οδούς του «Βορειοδυτικού Περάσματος», καθώς και τους τεράστιους ορυκτούς και ενεργειακούς πόρους του Καναδά[9] και της Γροιλανδίας. Τέλος, σε προοπτική, θα είχε τη δυνατότητα να παίξει σχεδόν επί ίσοις όροις με τη Μόσχα στο παιχνίδι για την εξόρυξη των τεράστιων ενεργειακών πόρων από τον βυθό της Αρκτικής.

Χάρτης 4: Εδαφικές διεκδικήσεις στην Αρκτική μεταξύ των παράκτιων δυνάμεων

Από την άλλη πλευρά, οι στρατηγικοί αναλυτές του Πεκίνου είχαν από καιρό αντιληφθεί την αυξανόμενη στρατηγική σημασία της Αρκτικής περιοχής καθώς προχωρούσε η υπερθέρμανση του πλανήτη. Το 2013, η Κίνα έγινε παρατηρητής μέλος του Αρκτικού Συμβουλίου, του κύριου διακυβερνητικού φόρουμ συνεργασίας στην Αρκτική περιοχή. Το 2018, στην πρώτη Λευκή Βίβλο για την Αρκτική Πολιτική, αυτοπροσδιορίστηκε ως «κράτος κοντά στην Αρκτική» για να δικαιολογήσει τη συμμετοχή της σε οικονομικά και στρατηγικά ζητήματα στον Βόρειο Πόλο.

Η επιτάχυνση της υπερθέρμανσης του πλανήτη κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 2026 και οι εντάσεις στα στενά της Μέσης Ανατολής που προκλήθηκαν από τον πόλεμο με το Ιράν ώθησαν το Πεκίνο να ανοίξει τον «Νέο Πολικό Δρόμο του Μεταξιού» τον Αύγουστο του ίδιου έτους, με εβδομαδιαία υπηρεσία μεταφοράς εμπορευμάτων. Αυτό ουσιαστικά εγκαινίασε μια νέα εμπορική διαδρομή που θα επέτρεπε την προσέγγιση στα λιμάνια της Βόρειας Ευρώπης, εξοικονομώντας 20 ημέρες πλεύσης και αποφεύγοντας τα διόδια της Διώρυγας του Σουέζ, εκτός από τους τρέχοντες κινδύνους διέλευσης του Πορθμού Μπαμπ αλ-Μαντέμπ και της Ερυθράς Θάλασσας.

Η εμπορική οδός που εγκαινίασε το Πεκίνο στην Αρκτική δεν αποτελεί, ωστόσο, μια διεθνώς ανοιχτή οδό ναυσιπλοΐας, καθώς η Ρωσία ελέγχει ολόκληρη τη διαδρομή εκδίδοντας άδειες διέλευσης και εισπράττοντας διόδια μέσω του κρατικού ομίλου Rosatom, ενός γίγαντα στην πυρηνική βιομηχανία. Επομένως, με το άνοιγμα της νέας εμπορικής οδού, η Κίνα έχει νομιμοποιήσει de facto τον ρωσικό έλεγχο επί της εν λόγω οδού, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την παραδοσιακή θέση της Ουάσιγκτον, η οποία επί δεκαετίες υποστήριζε ότι οι ρωσικές αξιώσεις στην Αρκτική έρχονται σε σύγκρουση με το Ναυτικό Δίκαιο, πιστεύοντας ότι αυτά τα ύδατα θα πρέπει να θεωρούνται διεθνή.[10]

Η μοίρα του Αρκτικού παιχνιδιού δεν φαίνεται επομένως να έχει κινηθεί προς την κατεύθυνση που ήλπιζε ο Τραμπ, κυρίως λαμβάνοντας υπόψη τη σαφή αντίθεση που αντιμετώπισε στις δύο φιλόδοξες προσαρτήσεις, οι οποίες κατέληξαν να αποκλείσουν τον πλήρη έλεγχο του «Βορειοδυτικού Περάσματος», το οποίο εξακολουθεί να παραμένει προνόμιο της Οτάβα. Μια θαλάσσια διαδρομή που παρουσιάζει επίσης αντικειμενικές γεωγραφικές δυσκολίες, καθώς παρεμποδίζεται στην πλήρη λειτουργία της από την παρουσία απρόβλεπτων ρηχών υδάτων και χιλιάδων ανεπίλυτων προβληματικών νησιών που δεν έχουν ακόμη επιτρέψει την χάραξη μιας ενιαίας οριστικής διαδρομής (χάρτης 5)[11].

Χάρτης 5: Οι διάφορες διαδρομές πλοήγησης του Βορειοδυτικού Περάσματος στον βόρειο Καναδά

ΣΗΜΕΙΩΜΑ

[1] Αυτό το Δόγμα, που διατυπώθηκε το 1823 μετά την ανεξαρτησία των ηπειρωτικών χωρών της Λατινικής Αμερικής, συνοψιζόμενο στο σύνθημα «Η Αμερική για τους Αμερικανούς», δεν προϋπέθετε την υποήπειρο ως περιοχή εφαρμογής του δικαιώματος χειραφέτησης των λαών, αλλά μάλλον αποτελούσε προειδοποίηση προς τις ευρωπαϊκές αποικιακές δυνάμεις να μην παρεμβαίνουν στις εσωτερικές υποθέσεις των νεοσύστατων κρατών, καθώς από εκείνη τη στιγμή θεωρούνταν ζώνη αποκλειστικής γεωπολιτικής επιρροής των Ηνωμένων Πολιτειών. Η λεγόμενη «αυλή».
[2] https://geopolitica.info/corollario-trump-per-le-americhe/
[3] https://www.dpceonline.it/index.php/dpceonline/article/download/2438/2657/3899
[4] https://www.treccani.it/magazine/atlante/geopolitica/che-cos-e-la-dottrina-monroe-a-cui-si-rifa-trump.html
[5] https://united-states-world.com/2026/01/04/la-prima-applicazione-del-corollario-trump/
[6] https://www.greenreport.it/news/approfondimenti/4783-perche-la-groenlandia-fa-gola-a-trump-la-spiegazione-e-nella-geologia-dellisola
[7] https://ageei.eu/artico-la-via-della-seta-di-ghiaccio-come-la-crisi-di-hormuz-sta-riscrivindo-la-mappa-dei-commerci-mondial/
[8] https://www.osservatorioartico.it/la-storia-del-passaggio-a-nord-ovest/
[9] https://www.centrostudi-italiacanada.it/articles/esplora-mineraria-canada
[10] https://www.milanofinanza.it/mfnewswires/top-news-estero-cina-accelera-su-artico-con-nuova-rotta-verso-europa-natixis-202608251836031893
[11] https://www.focus.it/ambiente/ecologia/passaggio-a-nord-ovest-il-global-warming-ostacola-la-navigazione-

Πηγή:

https://giuliochinappi.com/2026/08/31/atti-del-dibattito-la-ricolonizzazione-delle-americhe-la-visione-geopolitica-della-seconda-presidenza-trump/

La ricolonizzazione delle Americhe