Πριν από λίγες μόλις ώρες, έφυγε από τη ζωή πλήρης ημερών, σε ηλικία 87 ετών, ο Στέλιος Ράμφος.
Ένας άνθρωπος που δεν αρκέστηκε ποτέ στις εύκολες απαντήσεις. Ένας διανοούμενος που πέρασε μέσα από τις μεγάλες ιδεολογικές συγκρούσεις του 20ού αιώνα και αφιέρωσε τελικά μεγάλο μέρος της ζωής του στην προσπάθεια να καταλάβει κάτι πολύ βαθύτερο..
Τον Έλληνα. Την Ελλάδα. Το Βυζάντιο. Την Ορθοδοξία.Η διαδρομή του είχε κάτι βαθιά συμβολικό.
Ξεκίνησε από τον μαρξισμό, από εκείνο το μεγάλο σκοτεινό ιδεολογικό ρεύμα που επιχείρησε να ερμηνεύσει τον άνθρωπο, την κοινωνία και την ιστορία χωρίς τον Θεό.Με τα χρόνια όμως απομακρύνθηκε από αυτόν τον κόσμο.Και άρχισε να κοιτάζει προς μια άλλη κατεύθυνση.
Προς την ελληνική πνευματική παράδοση.
Προς το Βυζάντιο.
Προς την Ορθοδοξία.
Προς όλα εκείνα που η νεότερη Ελλάδα, πολλές φορές, έμαθε να αντιμετωπίζει είτε ως μουσειακά κατάλοιπα είτε ως εμπόδια στον δρόμο προς τη νεωτερικότητα.
Ο Ράμφος προσπάθησε να καταλάβει ακριβώς αυτό που πολλοί αρνήθηκαν ακόμη και να εξετάσουν.
Μήπως ο σύγχρονος Έλληνας δεν μπορεί να καταλάβει τον εαυτό του εάν δεν καταλάβει πρώτα το Βυζάντιο;
Μήπως πίσω από τη σύγχυση της νεοελληνικής ταυτότητας βρίσκεται μια βαθύτερη ρήξη με την πνευματική παράδοση που διαμόρφωσε επί αιώνες τον ελληνικό κόσμο;
Μήπως ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης και η αρχαία ελληνική παιδεία δεν εξαφανίστηκαν μέσα στο Βυζάντιο, αλλά μεταμορφώθηκαν και συνέχισαν να ζουν μέσα από την πατερική σκέψη, την ελληνική γλώσσα, την παιδεία και την ορθόδοξη θεολογία;
Αυτά τα ερωτήματα τον απασχόλησαν βαθιά και εδώ συναντάμε και τον αείμνηστο Χρήστο Γιανναρά ο οποίος έφυγε από την ζωή περίπου τέτοιες μέρες πριν δύο χρόνια.Δύο σημαντικές μορφές της λεγόμενης "νεοορθοδοξίας", που προσπάθησαν να επαναφέρουν στο προσκήνιο έναν κόσμο τον οποίο η νεωτερική Ελλάδα είχε συχνά αφήσει στο περιθώριο.
Όμως εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αντίφαση ίσως και το μεγάλο όριο αυτής της γενιάς.
Ράμφος και ο Γιανναράς προσπάθησαν να προσεγγίσουν την Ορθοδοξία με τα εργαλεία του φιλοσοφικού και διανοητικού στοχασμού.
Προσπάθησαν να αγγίξουν την Ορθοδοξία με τον νου.Να την εξηγήσουν.Να την ερμηνεύσουν.
Να αναδείξουν τη διαφορά της από τη δυτική σκέψη.Να αποκαταστήσουν τη σχέση της με τον ελληνισμό και αυτή η προσπάθεια είχε τεράστια σημασία.Όμως η Ορθοδοξία δεν είναι φιλοσοφικό σύστημα.Δεν είναι ιδεολογία.Δεν είναι πολιτισμικό επίτευγμα.Δεν είναι ακόμη μία θεωρία για τον άνθρωπο.
Η Ορθοδοξία είναι ζωή.
Είναι μετάνοια.
Είναι άσκηση.
Είναι προσευχή.
Είναι Θεία Ευχαριστία.
Είναι σταυρός και Ανάσταση μαζί.
Είναι η μεταμόρφωση ολόκληρου του ανθρώπου.
Και ίσως εδώ βρίσκεται το μεγάλο μυστήριο της πνευματικής διαδρομής του Ράμφου.Μπορεί κανείς να μελετήσει τους Πατέρες και να μην έχει γίνει ακόμη πατερικός.Μπορεί να γράψει για το Βυζάντιο και να μην έχει ακόμη εισέλθει στο μυστήριο της βυζαντινής πνευματικότητας.
Μπορεί να μιλά ασταμάτητα για την Ορθοδοξία και να μην έχει ακόμη μάθει να γονατίζει μπροστά στον Χριστό.
Γιατί άλλο είναι να γνωρίζεις την Ορθοδοξία με τον νου και άλλο να την γνωρίζεις με την καρδιά και αυτό σαφώς δεν αποτελεί κατηγορία μόνο για τον Ράμφο.Αποτελεί ερώτημα για όλους μας.
Γιατί μπορεί να μιλάμε για ελληνισμό, για Βυζάντιο, για Πατέρες, για παράδοση, για ιστορία και τελικά να μην έχουμε καταλάβει το πιο απλό.
Ότι ο Χριστιανισμός δεν ζητά από τον άνθρωπο απλώς να αλλάξει ιδέες.
Ζητά να αλλάξει ζωή.
Γι' αυτό και η πορεία του Ράμφου έχει ιδιαίτερη σημασία.Γιατί ξεκίνησε από μια κοσμοθεωρία που αναζητούσε τον παράδεισο μέσα στην ιστορία και κατέληξε να αναμετράται με μια παράδοση που διδάσκει ότι ο αληθινός Παράδεισος δεν είναι πολιτικό πρόγραμμα αλλά Πρόσωπο,Ο ίδιος ο Χριστός.
Έχω την εντύπωση ότι αυτό μπορεί είναι το μεγαλύτερο μάθημα μιας ολόκληρης ζωής αναζήτησης.Ο άνθρωπος μπορεί να περάσει από τον Μαρξ, από τον Χέγκελ, από τον Χάιντεγκερ, από τη φιλοσοφία, από την ιστορία, από το Βυζάντιο, από χιλιάδες βιβλία και χιλιάδες λέξεις.Κάποια στιγμή όμως όλα αυτά σωπαίνουν.
Έρχεται ο θάνατος και τότε δεν μένει ούτε η ιδεολογία ούτε η φιλοσοφία ούτε η ακαδημαϊκή γνώση.
Μένει η ψυχή και απέναντί της ο Θεός.
Δεν γνωρίζουμε τι συνέβη μέσα στην τελευταία σιωπή της ψυχής του Στέλιου Ράμφου.
Δεν μας ανήκει αυτή η κρίση.
«Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε».
Μας ανήκει όμως η προσευχή και η ελπίδα.
Γι' αυτό σήμερα, πέρα από τις συμφωνίες και τις διαφωνίες μας μαζί του, μπορούμε να κρατήσουμε κάτι πολύ σημαντικό.Ότι ένας άνθρωπος που ξεκίνησε από τον μαρξισμό πέρασε τη ζωή του αναζητώντας.
Αναζητώντας τον άνθρωπο.
Αναζητώντας τον ελληνισμό.
Αναζητώντας το Βυζάντιο.
Αναζητώντας την Ορθοδοξία.
Ας ελπίσουμε ότι εκεί όπου πλέον σταματούν τα βιβλία, οι λέξεις και ο ανθρώπινος νους, η αναζήτησή του συνάντησε Εκείνον που τόσα χρόνια προσπαθούσε να κατανοήσει.
Εκείνον που δεν είναι απλώς ιδέα.
Δεν είναι φιλοσοφία.
Δεν είναι πολιτισμός.
Είναι η Αλήθεια.
«Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή.»
Ένας άνθρωπος που δεν αρκέστηκε ποτέ στις εύκολες απαντήσεις. Ένας διανοούμενος που πέρασε μέσα από τις μεγάλες ιδεολογικές συγκρούσεις του 20ού αιώνα και αφιέρωσε τελικά μεγάλο μέρος της ζωής του στην προσπάθεια να καταλάβει κάτι πολύ βαθύτερο..
Τον Έλληνα. Την Ελλάδα. Το Βυζάντιο. Την Ορθοδοξία.Η διαδρομή του είχε κάτι βαθιά συμβολικό.
Ξεκίνησε από τον μαρξισμό, από εκείνο το μεγάλο σκοτεινό ιδεολογικό ρεύμα που επιχείρησε να ερμηνεύσει τον άνθρωπο, την κοινωνία και την ιστορία χωρίς τον Θεό.Με τα χρόνια όμως απομακρύνθηκε από αυτόν τον κόσμο.Και άρχισε να κοιτάζει προς μια άλλη κατεύθυνση.
Προς την ελληνική πνευματική παράδοση.
Προς το Βυζάντιο.
Προς την Ορθοδοξία.
Προς όλα εκείνα που η νεότερη Ελλάδα, πολλές φορές, έμαθε να αντιμετωπίζει είτε ως μουσειακά κατάλοιπα είτε ως εμπόδια στον δρόμο προς τη νεωτερικότητα.
Ο Ράμφος προσπάθησε να καταλάβει ακριβώς αυτό που πολλοί αρνήθηκαν ακόμη και να εξετάσουν.
Μήπως ο σύγχρονος Έλληνας δεν μπορεί να καταλάβει τον εαυτό του εάν δεν καταλάβει πρώτα το Βυζάντιο;
Μήπως πίσω από τη σύγχυση της νεοελληνικής ταυτότητας βρίσκεται μια βαθύτερη ρήξη με την πνευματική παράδοση που διαμόρφωσε επί αιώνες τον ελληνικό κόσμο;
Μήπως ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης και η αρχαία ελληνική παιδεία δεν εξαφανίστηκαν μέσα στο Βυζάντιο, αλλά μεταμορφώθηκαν και συνέχισαν να ζουν μέσα από την πατερική σκέψη, την ελληνική γλώσσα, την παιδεία και την ορθόδοξη θεολογία;
Αυτά τα ερωτήματα τον απασχόλησαν βαθιά και εδώ συναντάμε και τον αείμνηστο Χρήστο Γιανναρά ο οποίος έφυγε από την ζωή περίπου τέτοιες μέρες πριν δύο χρόνια.Δύο σημαντικές μορφές της λεγόμενης "νεοορθοδοξίας", που προσπάθησαν να επαναφέρουν στο προσκήνιο έναν κόσμο τον οποίο η νεωτερική Ελλάδα είχε συχνά αφήσει στο περιθώριο.
Όμως εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αντίφαση ίσως και το μεγάλο όριο αυτής της γενιάς.
Ράμφος και ο Γιανναράς προσπάθησαν να προσεγγίσουν την Ορθοδοξία με τα εργαλεία του φιλοσοφικού και διανοητικού στοχασμού.
Προσπάθησαν να αγγίξουν την Ορθοδοξία με τον νου.Να την εξηγήσουν.Να την ερμηνεύσουν.
Να αναδείξουν τη διαφορά της από τη δυτική σκέψη.Να αποκαταστήσουν τη σχέση της με τον ελληνισμό και αυτή η προσπάθεια είχε τεράστια σημασία.Όμως η Ορθοδοξία δεν είναι φιλοσοφικό σύστημα.Δεν είναι ιδεολογία.Δεν είναι πολιτισμικό επίτευγμα.Δεν είναι ακόμη μία θεωρία για τον άνθρωπο.
Η Ορθοδοξία είναι ζωή.
Είναι μετάνοια.
Είναι άσκηση.
Είναι προσευχή.
Είναι Θεία Ευχαριστία.
Είναι σταυρός και Ανάσταση μαζί.
Είναι η μεταμόρφωση ολόκληρου του ανθρώπου.
Και ίσως εδώ βρίσκεται το μεγάλο μυστήριο της πνευματικής διαδρομής του Ράμφου.Μπορεί κανείς να μελετήσει τους Πατέρες και να μην έχει γίνει ακόμη πατερικός.Μπορεί να γράψει για το Βυζάντιο και να μην έχει ακόμη εισέλθει στο μυστήριο της βυζαντινής πνευματικότητας.
Μπορεί να μιλά ασταμάτητα για την Ορθοδοξία και να μην έχει ακόμη μάθει να γονατίζει μπροστά στον Χριστό.
Γιατί άλλο είναι να γνωρίζεις την Ορθοδοξία με τον νου και άλλο να την γνωρίζεις με την καρδιά και αυτό σαφώς δεν αποτελεί κατηγορία μόνο για τον Ράμφο.Αποτελεί ερώτημα για όλους μας.
Γιατί μπορεί να μιλάμε για ελληνισμό, για Βυζάντιο, για Πατέρες, για παράδοση, για ιστορία και τελικά να μην έχουμε καταλάβει το πιο απλό.
Ότι ο Χριστιανισμός δεν ζητά από τον άνθρωπο απλώς να αλλάξει ιδέες.
Ζητά να αλλάξει ζωή.
Γι' αυτό και η πορεία του Ράμφου έχει ιδιαίτερη σημασία.Γιατί ξεκίνησε από μια κοσμοθεωρία που αναζητούσε τον παράδεισο μέσα στην ιστορία και κατέληξε να αναμετράται με μια παράδοση που διδάσκει ότι ο αληθινός Παράδεισος δεν είναι πολιτικό πρόγραμμα αλλά Πρόσωπο,Ο ίδιος ο Χριστός.
Έχω την εντύπωση ότι αυτό μπορεί είναι το μεγαλύτερο μάθημα μιας ολόκληρης ζωής αναζήτησης.Ο άνθρωπος μπορεί να περάσει από τον Μαρξ, από τον Χέγκελ, από τον Χάιντεγκερ, από τη φιλοσοφία, από την ιστορία, από το Βυζάντιο, από χιλιάδες βιβλία και χιλιάδες λέξεις.Κάποια στιγμή όμως όλα αυτά σωπαίνουν.
Έρχεται ο θάνατος και τότε δεν μένει ούτε η ιδεολογία ούτε η φιλοσοφία ούτε η ακαδημαϊκή γνώση.
Μένει η ψυχή και απέναντί της ο Θεός.
Δεν γνωρίζουμε τι συνέβη μέσα στην τελευταία σιωπή της ψυχής του Στέλιου Ράμφου.
Δεν μας ανήκει αυτή η κρίση.
«Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε».
Μας ανήκει όμως η προσευχή και η ελπίδα.
Γι' αυτό σήμερα, πέρα από τις συμφωνίες και τις διαφωνίες μας μαζί του, μπορούμε να κρατήσουμε κάτι πολύ σημαντικό.Ότι ένας άνθρωπος που ξεκίνησε από τον μαρξισμό πέρασε τη ζωή του αναζητώντας.
Αναζητώντας τον άνθρωπο.
Αναζητώντας τον ελληνισμό.
Αναζητώντας το Βυζάντιο.
Αναζητώντας την Ορθοδοξία.
Ας ελπίσουμε ότι εκεί όπου πλέον σταματούν τα βιβλία, οι λέξεις και ο ανθρώπινος νους, η αναζήτησή του συνάντησε Εκείνον που τόσα χρόνια προσπαθούσε να κατανοήσει.
Εκείνον που δεν είναι απλώς ιδέα.
Δεν είναι φιλοσοφία.
Δεν είναι πολιτισμός.
Είναι η Αλήθεια.
«Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή.»
Καλό ταξίδι, Στέλιο Ράμφο.
Και ας ελπίσουμε πως στο τέλος της μεγάλης διαδρομής από τον νου προς την καρδιά, από την ιδεολογία προς την αναζήτηση, από την ιστορία προς την αιωνιότητα, βρήκες τελικά το Φως που αναζητούσες.
Αιωνία η μνήμη.
Και ας ελπίσουμε πως στο τέλος της μεγάλης διαδρομής από τον νου προς την καρδιά, από την ιδεολογία προς την αναζήτηση, από την ιστορία προς την αιωνιότητα, βρήκες τελικά το Φως που αναζητούσες.
Αιωνία η μνήμη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου