Πέμπτη, 23 Μαρτίου 2017

Από τα πολλά στο Ένα. Ο Πλωτίνος και η οντολογία. (1)

Απο τα πολλά στο Ένα. Ο Πλωτίνος και η οντολογία. 

του Matteo Bianchetti.
        
Image result for plotino  Η απόφαση να ερευνήσουμε την οντολογία τοί Πλωτίνου δέν οφείλεται σε κάποιον σεβασμό στην παράδοση η οποία δείχνει σ'αυτόν έναν απο τους σπουδαιότερους φιλοσόφους, αλλά γεννήθηκε απο την ανάγκη κατανοήσεως τής θέσης του-με την πρώτη ματιά σκοτεινή και ριζοσπαστική-σύμφωνα με την οποία όλο αυτό που υπάρχει εξαρτάται απο μία αρχή, το Ένα, το οποίο είναι επέκεινα τού Είναι, απολύτως απλό, ακατανόητο και άρρητο. (VI, 9,1,1). Ο Πλωτίνος δέν διαπραγματεύεται μονοσήμαντα αυτό το θέμα, εκφράζοντάς το, τόσο αναφορικά με επιχειρήματα καθαρά λογικά, όσο, σε άλλες περιπτώσεις, αναφερόμενος σε βιώματα και εμπειρίες. Θα ήθελα να προτείνω, ανάμεσα σε τόσα δυνατά μονοπάτια, μία διαδρομή στο εσωτερικό τών Εννεάδων, εκείνη που προσφέρει τα πιό άρτια φιλοσοφικά επιχειρήματα γύρω απο το Ένα!
          Με "φιλοσοφία" εννοούμε τον ορισμό αυτού που υπάρχει, του τρόπου με τον οποίο υπάρχει και τις ιδιότητές του (οντολογία). Θα μπορούσαμε να διαφωνήσουμε όμως, ώς πρός το θέμα μας, ότι εάν "οντολογία" σημαίνει έρευνα γύρω απο το Έίναι, τότε ο Πλωτίνος την επιχειρεί περιγράφοντας εκείνο το επίπεδο τού πραγματικού που είναι δεύτερο, απαγόμενο απο την αρχή! Δηλαδή τον ΝΟΥ, τον οποίο κατανομάζει επαναληπτικά όν, ουσία, είναι και όχι Ένα, το οποίο υπερβαίνει το Είναι. Υπάρχει όμως και μία δεύτερη έννοια τού όρου οντολογία, η οποία εκφράζει την έρευνα πάνω σε όλο αυτό που είναι και όχι μόνον σ'αυτό που είναι με έναν υπέρτατο τρόπο. Σχετικά μ'αυτό η πεποίθηση του Πλωτίνου είναι ότι κάθε ιδιαίτερο πλαίσιο πραγμάτων οφείλει την φύση του σε ένα ανώτερο πλαίσιο το οποίο χαρακτηριζεται, σε σχέση με το κατώτερο, απο μεγαλύτερη απλότητα! Καλό θα ήταν σ'αυτό το σημείο να αποφύγουμε την έκφραση "ιεραρχία", η οποία λανθασμένα αναφέρεται στον Πλωτίνο, καθότι εμφανίσθηκε μόνον τον VI αιώνα απο τον ψευδο-Διονύσιο και να την αντικαταστήσουμε με τους όρους "προηγούμενο" και "επόμενο" στην τάξη των πραγμάτων, κάτι που θεμελιώνεται στα γραπτά του Πλωτίνου!
          Όλο αυτό που υπάρχει είναι πολλαπλό (απο το περισσότερο στο λιγότερο πολλαπλό: αισθητός κόσμος, ψυχή, Νούς) και εξαρτάται, για την ύπαρξή του, απο μία πρώτη αρχή απολύτως απλή, το Ένα. Μ'αυτόν τον τρόπο, απο την εμβάθυνση τής οντολογίας ανεβαίνουμε στο Ένα, πέραν του Είναι και επομένως η πραγματεία του σ'αυτό το σημείο είναι νόμιμη! Προτείνω την έκθεση μίας επιχειρηματολογίας του Πλωτίνου και την κριτική της στο τέλος!
          1) Όλα τα πράγματα που υπάρχουν είναι πολλά, δηλαδή σύνθετα απο στοιχεία τα οποία αναγκαίως είναι πιό απλά απο αυτό που συστήνουν μαζί.
          Όλα τα πράγματα τα οποία ονομάζουμε υπαρκτά είναι σύνθετα και κανένα τους, δέν είναι απλό. (V, 1,4, 32-40/V 9,3, 9-10/ V I, 2, 32-34/VI 9, 1,39-40/V9,3, 20-22/V3,11,25-26).
          Αυτός ο χαρακτηρισμός όμως ταιριάζει περισσότερο στα αισθητά όντα. Αλλά, παρότι με διαφορετικό τρόπο και η ψυχή και ο νούς είναι πολλαπλά!
          Η ψυχή είναι πολλή, ακόμη και η ψυχή που είναι μία, παρότι δέν αποτελείται απο μέρη (μή εκ μέρον), σ'αυτή υπάρχουν πολλές (πλείσται) ιδιότητες.
          Θα αναλογιστείς απο το άλλο μέρος, μήπως και η ψυχή ανήκει ήδη στις απλές φύσεις ή εάν σ'αυτή υπάρχει κάτι παρόμοιο με την ύλη και κάτι παρόμοιο με την μορφή, ο νούς που κατοικεί σ'αυτή! (Ο Πλωτίνος διαλέγει τον δεύτερο χαρακτηρισμό).
          Ο νούς υπάρχει καθότι είναι πολύς.( v,3,11,25-26)
          Αυτή η ενότης (ο νούς) είναι δύο όντα ταυτοχρόνως: Νούς και Είναι, νοητό και νοούμενο, ο νούς καθότι νοεί (σκέπτεται), το Είναι καθότι νοείται. Δέν θα υπήρχε σκέψη εάν δέν υπήρχε ετερότης και απο το άλλο μέρος ταυτότης. Είναι πολύς λοιπόν αυτός ο Θεός (ο νούς) ο οποίος υπερβαίνει και δεσπόζει την ψυχή! ( V1, 4, 31-5/V3,10,7-44).
          Το καθολικό είναι, απο την στιγμή που έχει εις εαυτό όλα όσα υπάρχουν (πάντα), θα είναι ακόμη πιό πολλαπλό. (Τα όντα πολλά μάλλον) και έτερον απο το Ένα (του ενός). Λοιπόν το Είναι είναι πολλά. Αλλά το Είναι είναι ο νούς, και έτσι πρέπει να είναι πολλά και ακόμη περισσότερο εάν αυτό συνεπάγεται τις μορφές. Κάθε μορφή είναι φτιαγμένη εκ πολλών (πραγμάτων), είναι σύνθετη!
          Αυτό το πλήθος του ΝΟΟΣ δέν είναι καρπός συνθέσεων αλλά είναι η έκφραση των δραστηριοτήτων του Νού.
          Η πολλαπλότης υπάρχει όπου είναι δυνατόν να βρεθούν διαφορές (ετερότητες), οι οποίες μαζί, συστήνουν ένα μοναδικό όν.
          2) Η ύπαρξη αυτού που είναι πολλαπλό, ισχυρίζεται ο Πλωτίνος, εξαρτάται απο κάτι άλλο, το οποίο είναι απλό.
          Αυτό που δέν είναι απλό (μή απλούν) έχει την ανάγκη (δεόμενον) των απλών στοιχείων που είναι σ'αυτό (εν αυτώ) για να μπορεί να υφίσταται.
          Η απόδειξη επιτυγχάνεται αναιρώντας την αντίθετη υπόθεση: επειδή το πολλαπλό, για να υπάρξει, χρειάζεται αυτό που είναι πιό απλό απο αυτό, εάν δέν υπήρχε αυτό που είναι πιό απλό δέν θα μπορούσε ούτε να υπάρχει το πολλαπλό. Το πολλαπλό όμως, υπάρχει επειδή όπως είδαμε υπάρχουν τα αντικείμενα τών αισθήσεων, τα αισθητά, η ψυχή, και ο Νούς, τα οποία είναι όλα πολλαπλά. Δέν είναι επαρκές λοιπόν, να υπάρχει μόνον αυτό που είναι πιό απλό ενός κάποιου πολλαπλού, κάτι που θα το καθιστούσε μόνον σχετικά απλό, διότι αυτό που είναι απλό μ'αυτόν τον τρόπο θα ήταν ακόμη πολλαπλό! Εάν υπάρχει κάτι που είναι πολλαπλό, λοιπόν πρέπει να υπάρχει και αυτό που είναι απλό, όχι μόνον σχετικά, αλλά με απόλυτο τρόπο! πρίν απο κάθε πράγμα (πρό πάντων) πρέπει να υπάρχει κάτι απλούν (V4,1,5).
          3. Aυτό που είναι απολύτως απλό πρέπει να είναι ξεχωριστό απο το πάν! Όλα τα όντα ισχυρίζεται ο Πλωτίνος, μπορούν να υφίστανται κάτω απο το ίδιο γένος. Ισχυρίζομαι ότι η ένωση διαφορετικών στοιχείων στο εσωτερικό μίας μοναδικής ομάδος είναι εφικτή μόνον εάν αυτά τα στοιχεία α) διαθέτουν τουλάχιστον μία ιδιότητα κοινή σε όλα, β ) έχουν τουλάχιστον μία ιδιότητα λόγω της οποίας διαφέρουν το ένα απο το άλλο. α) επιτρέπει πολλα διαφορετικά όντα να υπολογίζονται μαζί, β) είναι αναγκαία ώστε τα όντα να είναι μεταξύ τους διαφορετικά, δηλαδή να είναι πολλά όντα. Μόνον αυτό στο οποίο ανήκουν τουλάχιστον δύο ιδιότητες, είναι δηλαδή καθαυτό πολλαπλό, μπορεί να συμπεριληφθεί σ'ένα μοναδικό γένος. Η κοινή ιδιότης σε όλο το υπαρκτό (απο τα αισθητά αντικείμενα μέχρι την περιοχή των νοητών) δέν μπορεί παρά να είναι κάτι.
          Είναι στην φύση του αγαθού (=Ένα) να μήν είναι όλα αυτά τα πράγματα, και ούτε ένα απο αυτά, διαφορετικά θα ανήκε μαζί με όλα τα πράγματα σ'ένα μοναδικό και ταυτόσημο γένος, και εάν ανήκε με όλα τα πράγματα σε ένα ταυτόσημο γένος θα διακρινόταν μόνον για την δική του ατομικότητα, λόγω ιδιαίτερης διαφοράς και για κάποια προστιθέμενη ιδιότητα! Τότε λοιπόν θα ήταν δύο, όχι ένα! (V5, 13,20-24).

Συνεχίζεται

Αμέθυστος. 

2 σχόλια:

ΑΡΧΑΙΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΣ είπε...

'Μπορείς να μας δώσης με μια συνοπτική σου περιγραφή και αναφορά την αξία των νεοπλατωνικών κειμένων;'Σε τι βαθμό εμπίπτει ο συγκρητισμός των ανατολικών δοξασιών και τι 'μπορούμε να 'πούμε για την κοσμογονική αλλαγή που επέφερε ο Πλωτίνος και οι κατοπινοί του 'στη θεωρία,αν 'μπορούμε να το 'πούμε και αυτό,του νου(νοός),παρεισάγοντας(δια της πλαγίας οδού;)ή και απλώνοντας το έδαφος για τη μύηση και τη θεουργία 'στην τελετουργία και 'στη λατρευτική πρακτική,κατ'απομίμηση των χριστιανικών μυστηρίων και της διαμορφώσεώς των,εν γένει;

Πρέπει να έχης βάλη τον Επίκουρο 'στη φωτογραφία και όχι τον Πλωτίνο.

amethystos είπε...

Τά νεοπλατωνικά κείμενα είναι μιά σύνθεση ολοκλήρου τής αρχαίας φιλοσοφίας καί μιά απλοποίησή της. Οπως όλη η αρχαία φιλοσοφία στηρίζονται στήν φιλοσοφική εμπειρία καί τήν εκφράζουν όσο αυτό είναι δυνατόν καί τήν εφαρμόζουν στήν κοινή ζωή όσο είναι δυνατόν διότι αντιπροσωπεύει τήν ανθρώπινη φύση καί όχι απλώς τήν φύση. Η Ανατολή δέν διαθέτει ούτε φιλοσοφία, ούτε τραγωδία. Μόνον μιά κάποια μυθολογία.Ο νούς καί ο λόγος χάθηκαν καί από τόν σύγχρονο άνθρωπο. Η Ανατολή καί ο διαλογισμός της είναι μιά προετοιμασία γιά έναν πετυχημένο θάνατο. Βασίζεται στήν Κουνταλίνι ποί βρίσκεται στήν βάση τής σπονδυλικής, στό ιερό οστούν. Αλλο πράγμα. Οι δύο μαθητές τού Πλωτίνου χρησιμοποιήθηκαν γιά τήν ιδιοπροσωπεία Ανατολής καί Δύσης. Ο Πορφύριος μέ τόν τονισμό τού υποκειμένου καί ο Ιάμβλιχος μέ τόν τονισμό τής θεουργίας. Ο Πορφύριος πολέμησε τόν χριστιανισμό ίσως επειδή είδε νά καταργούνται οι ελίτ. Ο Ιάμβλιχος στηρίχθηκε στήν αρχαία μαντεία. Ο Νεοπλατωνισμός υπήρξε συνθετικό φαινόμενο. Ο συγκρητισμός κυριάρχησε στήν Αναγέννηση.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...