ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ Β
ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ π. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥ
Γνωρίζεις τον εαυτό σου;
Πανόραμα Θεσσαλονίκης, Γ΄ έκδοση
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ' 1
Ἡ κίνηση μακριά ἀπό τούς ἀνθρώπους
Η σωτηρία παρέχεται δωρεάν καί εἶναι πάρα πολύ εὔκολη. Ἀλλά ὁ ἄνθρωπος τα μπερδεύει καὶ ἀναζητεῖ ἀλλοῦ τὴ σωτηρία, ἐπειδή στο βάθος ὑπάρχει τὸ ἐγώ, ὑπάρχει ἡ φιλαυτία.
Υπάρχει αὐτή ἡ ἀγάπη τοῦ ἑαυτοῦ μας, που ξεκινάει ἀπὸ τὴν ἡμέρα πού ἔπεσαν οἱ πρωτόπλαστοι.
Με την πτώση δηλαδή οἱ πρωτόπλαστοι ἔπαψαν να βλέπουν τον Θεό καὶ ἄρχισαν να βλέπουν τὸν ἑαυτό τους· στράφηκαν πρός τόν ἑαυτό τους.
Υγιής καί ἀρρωστημένη μόνωση
Ἡ βάση τῆς ἱσορροπίας τοῦ ἀνθρώπου
Με τη βοήθεια τοῦ Θεοῦ προσπαθοῦμε, με τις ὁμιλίες αὐτές, νὰ ἐμβαθύνουμε, να κάνουμε μια βουτιά, θα λέγαμε, μέσα στην ψυχή τοῦ ἀνθρώπου και να προχωρήσουμε –καὶ ἀπὸ ψυχολογικῆς καὶ ἀπό πνευματικῆς ἀπόψεως– ὅσο μπορούμε βαθύτερα μέσα στὸν ἄνθρωπο, ὥστε νὰ δοῦμε μερικά πράγματα πού τὰ ἀγνοοῦμε, τὰ ὁποῖα ὅμως μᾶς κάνουν ἄνω κάτω καί ψυχολογικῶς καὶ πνευματικῶς.
Ἐνθυμεῖσθε, εἴπαμε ὅτι βάση τῆς ἰσορροπίας τοῦ ἀνθρώπου καί ἑπομένως βάση τῆς ψυχολογικῆς του τακτοποιήσεως ἀλλά καί τῆς πνευματικῆς του, ἰδιαιτέρως, ζωῆς καὶ προόδου εἶναι ἡ ἀγάπη, ἡ κατά Θεόν ἀγάπη, ἡ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἀγάπη.
Ὁ ἄνθρωπος, ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμή τῆς πλάσεώς του, τῆς δημιουργίας του, εἶναι ἔτσι φτιαγμένος, ὥστε νὰ μὴν μπορεῖ νὰ ὑπάρχει μόνος του, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχει μαζί μὲ τοὺς ἄλλους. Καὶ ἀπό αὐτὴ τὴν ἀρχὴ τῆς πλάσεώς του ἀλλά καί ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῆς ἀναπλάσεώς του, τῆς ἀναδημιουργίας του, ὁ ἄνθρωπος ὑπάρχει μαζί μὲ τοὺς ἄλλους. Ὅπως μέσα στὸν Ἀδάμ εἶναι ὁ κάθε ἄνθρωπος, καὶ ἡ ρίζα παντός ἀνθρώπου εἶναι ὁ Ἀδάμ, καὶ δὲν μποροῦμε νὰ ὑπάρχουμε τρόπον τινά καθ' έαυτοὺς, ἀλλὰ ὅλοι μαζί εἴμαστε ὁ ἄνθρωπος πού ἔπλασε ὁ Θεός, ἔτσι καὶ κατά τὴν ἀναδημιουργία, κατά τὴν ἀνάπλαση ποὺ ἐπετέλεσε ὁ Κύριος, μέσα στον νέο Ἀδάμ, στον Χριστό, εἶναι ὁ κάθε ἄνθρωπος. Μέσα στον Χριστό εἴμαστε ὅλοι μαζί. Ἐκεῖ, δηλαδὴ μέσα στον Χριστό, γινόμαστε ἀληθινοί ἄνθρωποι, γινόμαστε χριστιανοί, καθώς ένωνόμαστε –στο πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ– μὲ τὸν Θεό καί ἔχουμε σωστή σχέση καί σωστή ἐπικοινωνία μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Γι' αὐτό λοιπόν, το θεμέλιο καί ἡ βάση τῆς ψυχολογικῆς ἰσορροπίας καὶ τῆς καλῆς πνευματικής καταστάσεως καί προόδου τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἡ ἐν Χριστῷ ἀγάπη, εἶναι αὐτή ἡ σωστή κοινωνία καὶ ἐπαφή με τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους.
Οἱ τρεῖς παθολογικές κινήσεις ὡς συνέπεια τῆς ἀποκλίσεως ἀπὸ τὴν ἀγάπη
Σ' αὐτὸ τὸ σημεῖο εἶναι ποὺ ὁ ἄνθρωπος δέν τα πηγαίνει καθόλου καλά, καί τελικά συνειδητοποιεῖ ὅτι κάτι ἔχει πάθει μέσα του, κάτι συμβαίνει, κάτι δεν πάει καλά μέσα του, καθώς διαπιστώνει ὅτι οἱ σχέσεις του μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους δὲν εἶναι σωστές, δέν εἶναι αὐτές που πρέπει νὰ εἶναι. Ἐάν δηλαδή ὁ ἄνθρωπος -ἐφόσον δὲν ὑπάρχει καθ' ἑαυτόν, ἀλλά μαζί με τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους- τελικά δέν μπορέσει διὰ τῆς ἀγάπης νὰ πάρει μέσα στον κόσμο ὅπου ζεῖ τὴ σωστή στάση ἔναντι τῶν ἄλλων, ὁπωσδήποτε θα χωλαίνει καὶ καθ' ἑαυτόν, ἀλλά θα χωλαίνει και στη σχέση του μὲ τοὺς ἄλλους.
Εάν, π.χ., κάποιος μέσα στην οἰκογένειά του δέν πάρει σωστή στάση ἀπέναντι τῶν ἄλλων μελῶν τῆς οἰκογενείας, ἢ στὴν ἐργασία του ἔναντι τῶν ἄλλων ἀνθρώπων μὲ τοὺς ὁποίους συνεργάζεται, ἤ ὁπουδήποτε ἀλλοῦ βρεθεῖ, ἔναντι τῶν ἄλλων ἀνθρώπων μὲ τοὺς ὁποίους θὰ ἔρθει σε επαφή, τότε καὶ ὁ ἴδιος θὰ μαραζώνει, θὰ εἶναι ἀναστατωμένος, δὲν θὰ ἔχει ἐσωτερική ἰσορροπία, χαρά και γαλήνη, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους θὰ τοὺς κάνει ἄνω κάτω.
Γι' αὐτό λοιπόν -σύμφωνα μὲ αὐτά πού γνωρίζουμε ἀπό τούς πατέρες τῆς Ἐκκλησίας καὶ σύμφωνα με αὐτά που λένε σήμερα ὁρισμένοι ψυχολό γοι καὶ μᾶς βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα αὐτὰ τὰ θέματα- καθώς θα ξεφύγει κανείς ἀπό τὴν ἀγάπη, μὲ τὴν ὁποία ἔχει σωστή σχέση με τους ἄλλους ἀνθρώπους, καὶ ἡ ὁποία εἶναι τὸ θεμέλιο τῆς ψυχολογικῆς καὶ πνευματικῆς ἰσορροπίας τοῦ ἀνθρώπου, εἶναι ἐνδεχόμενο να πάρει μία ἀπό τίς ἑξῆς τρεῖς μή σωστές στάσεις ἀπέναντι τῶν ἄλλων, ὅπως ἤδη ἔχουμε πεῖ. Δηλαδή ἢ νὰ προσκολληθεί στούς ἄλλους, ὁπότε θανατώνεται ὡς προσωπικότητα. Η να πάρει ἐχθρική στάση ἀπέναντι τῶν ἄλλων ἀνθρώπων και να βρίσκεται σε ἕνα διαρκή ἀγώνα, σὲ ἕνα διαρκή πόλεμο, σε μια διαρκή ἔριδα μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους καὶ ἑπομένως σε μια διαρκή ἀνησυχία καὶ ἀταξία. Ή νὰ κλειστεί κανείς στὸν ἑαυτό του. Γι' αὐτή την τρίτη περίπτωση θα μιλήσουμε σήμερα.
Ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος κλεισμένος στὸν ἑαυτό του καὶ στερημένος ἀπὸ τὴν ἀληθινὴ ἀγάπη
Γιὰ ἕναν ὁ ὁποῖος ἀφήνει τὸν κόσμο και πηγαίνει καὶ κλείνεται σε ἕνα σπήλαιο, σὲ ἕνα καλύβι, πηγαίνει καὶ ἐγκαταβιοῖ στα βράχια τοῦ Ἁγίου Ὄρους ἢ σε κάποια ἄλλη ἔρημο, ἐπικρατεῖ ἡ γνώμη, ἡ ἄποψη ὅτι αὐτός ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἐγωιστής· ὅτι αὐτός ὁ ἄνθρωπος ξεχωρίζει τὸν ἑαυτό του ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, ὅτι κλείνεται στον ἑαυτό του καί σκέπτεται μόνο τὸν ἑαυτό του. Όμως αὐτή ἡ ἄποψη εἶναι λανθασμένη.
Σήμερα πάρα πολλοί ἄνθρωποι ἀπό αὐτοὺς μὲ τοὺς ὁποίους ἐρχόμαστε σε διαρκή ἐπικοινωνία καὶ σχέση –καί μέσα στο σπίτι πού κατοικοῦμε καί στή δουλειά μας καί στη γειτονιά μας καί στις διάφορες συγκεντρώσεις, ὅπως καλή ὥρα ἐδῶ τώρα, καί ὅπου ἀλλοῦ– πάρα πολλοί ἄνθρωποι, ἀνάμεσα στοὺς ὁποίους μπορεῖ νὰ εἴμαστε κι ἐμεῖς οἱ ἴδιοι, μολονότι ἔχουν τόσο δοῦναι λαβεῖν μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, πιθανόν νὰ εἶναι ἀπομονωμένοι, καί νὰ μὴν το γνωρίζουν. Καὶ ἴσως ἔχουν καί τή γνώμη ὅτι ὁ ἀσκητής, ὁ ἐρημίτης κατέφυγε στὴν ἔρημο σκεπτόμενος καί κινούμενος ἐγωιστικά.
Ἡ κίνηση μακριά ἀπό τούς ἀνθρώπους
Η σωτηρία παρέχεται δωρεάν καί εἶναι πάρα πολύ εὔκολη. Ἀλλά ὁ ἄνθρωπος τα μπερδεύει καὶ ἀναζητεῖ ἀλλοῦ τὴ σωτηρία, ἐπειδή στο βάθος ὑπάρχει τὸ ἐγώ, ὑπάρχει ἡ φιλαυτία.
Υπάρχει αὐτή ἡ ἀγάπη τοῦ ἑαυτοῦ μας, που ξεκινάει ἀπὸ τὴν ἡμέρα πού ἔπεσαν οἱ πρωτόπλαστοι.
Με την πτώση δηλαδή οἱ πρωτόπλαστοι ἔπαψαν να βλέπουν τον Θεό καὶ ἄρχισαν να βλέπουν τὸν ἑαυτό τους· στράφηκαν πρός τόν ἑαυτό τους.
Υγιής καί ἀρρωστημένη μόνωση
Ἡ βάση τῆς ἱσορροπίας τοῦ ἀνθρώπου
Με τη βοήθεια τοῦ Θεοῦ προσπαθοῦμε, με τις ὁμιλίες αὐτές, νὰ ἐμβαθύνουμε, να κάνουμε μια βουτιά, θα λέγαμε, μέσα στην ψυχή τοῦ ἀνθρώπου και να προχωρήσουμε –καὶ ἀπὸ ψυχολογικῆς καὶ ἀπό πνευματικῆς ἀπόψεως– ὅσο μπορούμε βαθύτερα μέσα στὸν ἄνθρωπο, ὥστε νὰ δοῦμε μερικά πράγματα πού τὰ ἀγνοοῦμε, τὰ ὁποῖα ὅμως μᾶς κάνουν ἄνω κάτω καί ψυχολογικῶς καὶ πνευματικῶς.
Ἐνθυμεῖσθε, εἴπαμε ὅτι βάση τῆς ἰσορροπίας τοῦ ἀνθρώπου καί ἑπομένως βάση τῆς ψυχολογικῆς του τακτοποιήσεως ἀλλά καί τῆς πνευματικῆς του, ἰδιαιτέρως, ζωῆς καὶ προόδου εἶναι ἡ ἀγάπη, ἡ κατά Θεόν ἀγάπη, ἡ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἀγάπη.
Ὁ ἄνθρωπος, ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμή τῆς πλάσεώς του, τῆς δημιουργίας του, εἶναι ἔτσι φτιαγμένος, ὥστε νὰ μὴν μπορεῖ νὰ ὑπάρχει μόνος του, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχει μαζί μὲ τοὺς ἄλλους. Καὶ ἀπό αὐτὴ τὴν ἀρχὴ τῆς πλάσεώς του ἀλλά καί ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῆς ἀναπλάσεώς του, τῆς ἀναδημιουργίας του, ὁ ἄνθρωπος ὑπάρχει μαζί μὲ τοὺς ἄλλους. Ὅπως μέσα στὸν Ἀδάμ εἶναι ὁ κάθε ἄνθρωπος, καὶ ἡ ρίζα παντός ἀνθρώπου εἶναι ὁ Ἀδάμ, καὶ δὲν μποροῦμε νὰ ὑπάρχουμε τρόπον τινά καθ' έαυτοὺς, ἀλλὰ ὅλοι μαζί εἴμαστε ὁ ἄνθρωπος πού ἔπλασε ὁ Θεός, ἔτσι καὶ κατά τὴν ἀναδημιουργία, κατά τὴν ἀνάπλαση ποὺ ἐπετέλεσε ὁ Κύριος, μέσα στον νέο Ἀδάμ, στον Χριστό, εἶναι ὁ κάθε ἄνθρωπος. Μέσα στον Χριστό εἴμαστε ὅλοι μαζί. Ἐκεῖ, δηλαδὴ μέσα στον Χριστό, γινόμαστε ἀληθινοί ἄνθρωποι, γινόμαστε χριστιανοί, καθώς ένωνόμαστε –στο πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ– μὲ τὸν Θεό καί ἔχουμε σωστή σχέση καί σωστή ἐπικοινωνία μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Γι' αὐτό λοιπόν, το θεμέλιο καί ἡ βάση τῆς ψυχολογικῆς ἰσορροπίας καὶ τῆς καλῆς πνευματικής καταστάσεως καί προόδου τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἡ ἐν Χριστῷ ἀγάπη, εἶναι αὐτή ἡ σωστή κοινωνία καὶ ἐπαφή με τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους.
Οἱ τρεῖς παθολογικές κινήσεις ὡς συνέπεια τῆς ἀποκλίσεως ἀπὸ τὴν ἀγάπη
Σ' αὐτὸ τὸ σημεῖο εἶναι ποὺ ὁ ἄνθρωπος δέν τα πηγαίνει καθόλου καλά, καί τελικά συνειδητοποιεῖ ὅτι κάτι ἔχει πάθει μέσα του, κάτι συμβαίνει, κάτι δεν πάει καλά μέσα του, καθώς διαπιστώνει ὅτι οἱ σχέσεις του μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους δὲν εἶναι σωστές, δέν εἶναι αὐτές που πρέπει νὰ εἶναι. Ἐάν δηλαδή ὁ ἄνθρωπος -ἐφόσον δὲν ὑπάρχει καθ' ἑαυτόν, ἀλλά μαζί με τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους- τελικά δέν μπορέσει διὰ τῆς ἀγάπης νὰ πάρει μέσα στον κόσμο ὅπου ζεῖ τὴ σωστή στάση ἔναντι τῶν ἄλλων, ὁπωσδήποτε θα χωλαίνει καὶ καθ' ἑαυτόν, ἀλλά θα χωλαίνει και στη σχέση του μὲ τοὺς ἄλλους.
Εάν, π.χ., κάποιος μέσα στην οἰκογένειά του δέν πάρει σωστή στάση ἀπέναντι τῶν ἄλλων μελῶν τῆς οἰκογενείας, ἢ στὴν ἐργασία του ἔναντι τῶν ἄλλων ἀνθρώπων μὲ τοὺς ὁποίους συνεργάζεται, ἤ ὁπουδήποτε ἀλλοῦ βρεθεῖ, ἔναντι τῶν ἄλλων ἀνθρώπων μὲ τοὺς ὁποίους θὰ ἔρθει σε επαφή, τότε καὶ ὁ ἴδιος θὰ μαραζώνει, θὰ εἶναι ἀναστατωμένος, δὲν θὰ ἔχει ἐσωτερική ἰσορροπία, χαρά και γαλήνη, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους θὰ τοὺς κάνει ἄνω κάτω.
Γι' αὐτό λοιπόν -σύμφωνα μὲ αὐτά πού γνωρίζουμε ἀπό τούς πατέρες τῆς Ἐκκλησίας καὶ σύμφωνα με αὐτά που λένε σήμερα ὁρισμένοι ψυχολό γοι καὶ μᾶς βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα αὐτὰ τὰ θέματα- καθώς θα ξεφύγει κανείς ἀπό τὴν ἀγάπη, μὲ τὴν ὁποία ἔχει σωστή σχέση με τους ἄλλους ἀνθρώπους, καὶ ἡ ὁποία εἶναι τὸ θεμέλιο τῆς ψυχολογικῆς καὶ πνευματικῆς ἰσορροπίας τοῦ ἀνθρώπου, εἶναι ἐνδεχόμενο να πάρει μία ἀπό τίς ἑξῆς τρεῖς μή σωστές στάσεις ἀπέναντι τῶν ἄλλων, ὅπως ἤδη ἔχουμε πεῖ. Δηλαδή ἢ νὰ προσκολληθεί στούς ἄλλους, ὁπότε θανατώνεται ὡς προσωπικότητα. Η να πάρει ἐχθρική στάση ἀπέναντι τῶν ἄλλων ἀνθρώπων και να βρίσκεται σε ἕνα διαρκή ἀγώνα, σὲ ἕνα διαρκή πόλεμο, σε μια διαρκή ἔριδα μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους καὶ ἑπομένως σε μια διαρκή ἀνησυχία καὶ ἀταξία. Ή νὰ κλειστεί κανείς στὸν ἑαυτό του. Γι' αὐτή την τρίτη περίπτωση θα μιλήσουμε σήμερα.
Ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος κλεισμένος στὸν ἑαυτό του καὶ στερημένος ἀπὸ τὴν ἀληθινὴ ἀγάπη
Γιὰ ἕναν ὁ ὁποῖος ἀφήνει τὸν κόσμο και πηγαίνει καὶ κλείνεται σε ἕνα σπήλαιο, σὲ ἕνα καλύβι, πηγαίνει καὶ ἐγκαταβιοῖ στα βράχια τοῦ Ἁγίου Ὄρους ἢ σε κάποια ἄλλη ἔρημο, ἐπικρατεῖ ἡ γνώμη, ἡ ἄποψη ὅτι αὐτός ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἐγωιστής· ὅτι αὐτός ὁ ἄνθρωπος ξεχωρίζει τὸν ἑαυτό του ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, ὅτι κλείνεται στον ἑαυτό του καί σκέπτεται μόνο τὸν ἑαυτό του. Όμως αὐτή ἡ ἄποψη εἶναι λανθασμένη.
Σήμερα πάρα πολλοί ἄνθρωποι ἀπό αὐτοὺς μὲ τοὺς ὁποίους ἐρχόμαστε σε διαρκή ἐπικοινωνία καὶ σχέση –καί μέσα στο σπίτι πού κατοικοῦμε καί στή δουλειά μας καί στη γειτονιά μας καί στις διάφορες συγκεντρώσεις, ὅπως καλή ὥρα ἐδῶ τώρα, καί ὅπου ἀλλοῦ– πάρα πολλοί ἄνθρωποι, ἀνάμεσα στοὺς ὁποίους μπορεῖ νὰ εἴμαστε κι ἐμεῖς οἱ ἴδιοι, μολονότι ἔχουν τόσο δοῦναι λαβεῖν μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, πιθανόν νὰ εἶναι ἀπομονωμένοι, καί νὰ μὴν το γνωρίζουν. Καὶ ἴσως ἔχουν καί τή γνώμη ὅτι ὁ ἀσκητής, ὁ ἐρημίτης κατέφυγε στὴν ἔρημο σκεπτόμενος καί κινούμενος ἐγωιστικά.
Ἐπιτρέψτε μου νὰ μὴν πῶ πιθανόν, ἀλλὰ νὰ πῶ ὅτι σίγουρα πάρα πολλοί ἄνθρωποι τῆς σύγχρονης κοινωνίας εἶναι ἀπομονωμένοι, εἶναι κλεισμένοι στον ἑαυτό τους. Πάρα πολλοί ἄνθρωποι ποὺ ζοῦν σὲ μεγάλες και σε μικρότερες πόλεις και οἱ ὁποῖοι διαρκῶς διασκεδάζουν μαζί, διαρκῶς πᾶνε κι ἔρχονται μαζί, διαρκώς συζητοῦν καὶ δῆθεν φοβούνται μήν τυχόν βρεθούν μόνοι τους σε κάποια ἐρημιά καὶ κάνουν κακό στην κοινωνία, τελικά εἶναι μόνοι, εἶναι κλεισμένοι στον ἑαυτό τους και στερημένοι ἀπὸ τὴν ἀληθινή αγάπη,
Ἡ ἀγάπη εἶναι αὐτή πού ἀνοίγει, τρόπον τινά, θύρα στὴν ὕπαρξη τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἔτσι ὑπάρχει κοινωνία μεταξύ τους, καὶ γίνεται ἕνα ἄλληλοδόσιμο. Ἔτσι ὁ ἄνθρωπος ξεφεύγει ἀπό τόν μηδενισμό ποὺ ἔχει ἡ ὕπαρξή του καθ' ἑαυτήν, ξεφεύγει ἀπό αὐτή την καταστροφή και μπορεῖ καὶ ζεῖ και διατηρεῖται σε μια ισορροπία ψυχολογική, καθώς ἔχει πραγματική σχέση με τον Θεό καὶ μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, καὶ ἔτσι μπορεῖ νὰ ἔχει και πνευματική προκοπή.
Πάρα πολλοί ἄνθρωποι λοιπόν στερούνται αὐτή τήν ἀγάπη. Καί ἄλλοι μέν, καθώς στερούνται τὴν ἀγάπη αὐτή, προσκολλώνται στοὺς ἄλλους. Ἄλλοι εἶναι ἐχθρικοί ἀπέναντι τῶν ἄλλων. Καὶ ἄλλοι δέν εἶναι μέν ἐχθρικοί πρός τοὺς ἄλλους –τούς ἀφήνουν ἥσυχους τοὺς ἄλλους– οὔτε και πολύ-πολύ προσκολλῶνται σ' αὐτοὺς –ἂν καὶ αὐτὸ εἶναι κάπως ἀμφίβολο– ἀλλὰ ἀποσύρονται στον ἑαυτό τους, κλείνονται στὸν ἑαυτό τους, ἀπομονώνονται ἀπὸ τοὺς ἄλλους καὶ αὐτοκαταστρέφονται.
Αὐτὴ καὶ ψυχολογικῶς καὶ πνευματικῶς εἶναι μιά ἀρρωστημένη κατάσταση. Είναι μια ἀσθένεια, ἐξ ὅσων ἐγώ γνωρίζω καὶ ἐξ ὅσων μπορῶ νὰ κα ταλάβω, ἀπὸ τὴν ὁποία πάρα πολλοί ἄνθρωποι τῶν ἡμερῶν μας, καί ἀπὸ τὴν πλευρά τῶν ἀνδρῶν καὶ ἀπὸ τὴν πλευρά τῶν γυναικῶν, θὰ ἔλεγα ὅτι πάσχουν, θὰ ἔλεγα ὅτι εἶναι προσβεβλημένοι.
Ἡ μόνωση τοῦ μοναχοῦ ἀγκαλιάζει ὅλους τοὺς ἀνθρώπους
Ὁ ἐρημίτης, ἀντίθετα, δέν εἶναι ἄρρωστος ψυχολογικά. Αὐτός ὁ ὁποῖος καταφεύγει στα βράχια, στα σπήλαια, σε ἕνα κελί, σε ἕνα ἐρημικό τέλος πάντων μοναστήρι, δὲν τὸ κάνει ἐπειδή θέλει να κλειστεῖ στὸν ἑαυτό του καὶ ἔτσι νὰ μηδενιστεῖ. Αὐτὸς δὲν τὸ κάνει κινούμενος ἀπό μιά άρρωστημένη διάθεση, ἀπό μιά ἀρρωστημένη ἐσωτερική κατάσταση, ἀπὸ τὴν ὁποία πάσχει ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος μέσα στις μεγάλες πόλεις. Το κάνει, διότι διαπίστωσε, τουλάχιστον γιὰ τὸν ἑαυτό του, ὅτι πηγαίνοντας ἐκεῖ, θὰ ἀνοίξει κάποιο παράθυρο, θά ἀνοίξει κάποια πόρτα γι' αὐτόν, με τη χάρη καί τή βοήθεια τοῦ Θεοῦ, καὶ πρὸς τὸν Θεό καί πρός τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Καί ἔχουμε τέτοια παραδείγματα, συγκεκριμένα, χειροπιαστά παραδείγμα τα ἐρημιτῶν, ἀσκητῶν, ποὺ ἄνοιξε τόσο διάπλατα ἡ καρδιά τους, ἐκεῖ που κατέφυγαν, ὥστε ὄχι ἁπλῶς χωροῦν ὅλους τοὺς ἀνθρώπους μέσα τους, ἀλλὰ ἔχουν ὅλους τοὺς ἀνθρώπους μέσα τους και αἰσθάνονται ὅπως ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ὁ ὁποῖος ἔλεγε γιὰ τὸν ἑαυτό του, γράφοντας στούς Φιλιππησίους, ὅτι τοὺς ἔχει μέσα στην καρδιά του. (2. Βλ. Φιλιπ. 1, 7. Пρβλ. Β΄ Κορ. 7, 3.)
Καὶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε, για να συνεννοηθούμε καλύτερα, νὰ ἀναφέρω την περίπτωση κάποιου μοναχοῦ, ποὺ καὶ ἄλλη φορά ἔχω ἀναφέρει. Στο Αγιον Ὄρος καὶ συγκεκριμένα στο πιο δύσκολο μέρος τοῦ Ἁγίου Ὄρους, στα λεγόμενα Καρούλια, ὅπου οἱ μοναχοί ἀνεβαίνουν και κατεβαίνουν με ἁλυσίδες καὶ ζοῦν πιο πολύ μὲ τὰ ἀγριόσυκα παρά με ψωμί ἤ ἄλλα τρόφιμα, ἕνας ἀσκητής, ὁ ὁποῖος ἔφυγε ἀπό τὸ μοναστήρι ὅπου ἔμενε καὶ πῆγε σ' αὐτὸ τὸ ἄγριο μέρος, εἶχε φθάσει σε τέτοιο σημείο καλῆς πνευματικῆς καταστάσεως, ὥστε προσευχόταν με δάκρυα, πολλές ώρες τὴν ἡμέρα καί πολλές ώρες τη νύκτα, να πάρει ὁ Θεός ὅλο τον κόσμο στον παράδεισο, καὶ αὐτὸς ἄς μείνει ἔξω ἀπὸ τὸν παράδεισο. (Πρβλ. Ρωμ. 9. 3: «Ηὐχόμην γὰρ αὐτὸς ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου)
Ἐμεῖς ἴσως δὲν μποροῦμε νὰ καταλάβουμε τί σημαίνει αὐτό. Ἀλλὰ ἂν σκεφθοῦμε ὅτι ἕνας ἄνθρωπος ποὺ ἄφησε ὄχι ἁπλῶς τὸν κόσμο ἀλλὰ καὶ το μοναστήρι του, για να πάει σε μια ἔρημο να σώσει τὴν ψυχή του, τελικά θυσιάζει καὶ τὴν ψυχή του γιὰ τοὺς ἄλλους, καὶ ἂν σκεφθοῦμε ὅτι αὐτός ὁ ἄνθρωπος εἶναι στα καλά του -διότι καὶ ἕνας ἄνθρωπος ποὺ δὲν εἶναι στα καλά του θα μποροῦσε νὰ τὸ κάνει αὐτό- ἂν σκεφθοῦμε ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτός σκέπτεται λογικά, ξέρει τι ζητάει, ξέρει τι θέλει, τότε καταλαβαίνουμε σε ποιό σημείο ἁγιότητος, σε ποιό σημεῖο ἀνοίγματος στὴν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ ἀνοίγματος πρὸς τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους εἶχε φθάσει αὐτός ὁ ἀσκητής. Σ' ἐμᾶς που ζούμε στον κόσμο θα πρέπει να γίνει ἕνα πρωτάκουστο θαῦμα, γιὰ νὰ μπορέσουμε ὄχι να φθάσουμε σ' αὐτὸ τὸ σημεῖο, σ' αὐτόν τον βαθμό ἁγιότητος ποὺ ἔφθασε ἐκεῖνος, ἀλλὰ ἔστω κάτι νὰ πάρουμε ἀπό αὐτή τη δική του πραγματικότητα.
Ἄλλο λοιπόν εἶναι ἡ μόνωση, το κλείσιμο στον ἑαυτό μας, το να φεύγει κανείς ἀπὸ τοὺς ἄλλους, καὶ τὸ ὁποῖο εἶναι ἀσθένεια, καί χαρακτηρίζεται σήμερα ἀπὸ τοὺς ψυχολόγους ὡς ἀσθένεια τοῦ σύγχρονου ἀνθρώπου –ἀπό ψυχολογικῆς ἀπόψεως· ἀλλὰ γιατί ὄχι καὶ ἀπό πνευματικῆς; – καὶ ἄλλο εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖο κάνουν οἱ ἀσκητές, οἱ ἐρημίτες, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖο κάνει ἀκόμη καὶ ἕνας πού εἶναι μέσα στον κόσμο και προσπαθεῖ νὰ ζεῖ, κατά κάποιον τρόπο, ἐρημιτικά καὶ ἀσκητικά.
Ἐάν λοιπόν, ἐνῶ δὲν ἔχουμε τὴν ἀληθινή ἀγάπη, τελικά δέν προσκολλόμαστε στούς ἄλλους ἀνθρώπους οὔτε εἴμαστε ἐχθρικοί πρός αὐτούς, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσουμε μήπως τυχόν βαθύτερα εἴμαστε πολύ ἀπομονωμένοι, πολύ κλεισμένοι στον ἑαυτό μας· μήπως τυχόν βαθύτερα πάσχουμε ἀπό αὐτὸ ποὺ οἱ πατέρες ὀνομάζουν φιλαυτία, καὶ τὸ ὁποῖο μᾶς κάνει να σκεπτόμαστε ἐγωιστικά, να σκεπτόμαστε μόνο τὸν ἑαυτό μας· μήπως ἔχουμε ἀρρωστημένη ἀγάπη, δαιμονική, θὰ ἔλεγα, ἀγάπη πρὸς τὸν ἑαυτό μας.
Συνεχίζεται
