Πρόσφατα, η πρώτη σελίδα του Sole24ore αμφισβήτησε τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ, δηλαδή την ικανότητα της κυβέρνησης να τηρήσει τις πληρωμές για χρεωστικούς τίτλους που εκδίδονται από το Υπουργείο Οικονομικών (1).
Η είδηση προέρχεται από έρευνα 40 κεντρικών τραπεζών σε όλο τον κόσμο, την Έρευνα Διαχειριστών Αποθεμάτων της UBS Asset Management. Πιο συγκεκριμένα, το 47% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι είναι δυνατή μια αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ στο μέλλον. Η αναδιάρθρωση σημαίνει μια λίγο πολύ εκτεταμένη αφερεγγυότητα του δημόσιου χρέους.
Αυτή δεν είναι μια μικρή είδηση. Σύμφωνα με τα λόγια του Sole24ore, θα ήταν «ένα καταστροφικό γεγονός, χωρίς προηγούμενο, που θα είχε καταστροφικές επιπτώσεις για ολόκληρο τον κόσμο» (2). Γιατί θα ήταν τόσο σοβαρό; Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, πρέπει να θυμόμαστε ότι το δολάριο είναι το παγκόσμιο εμπορικό νόμισμα συναλλάγματος και, πάνω απ 'όλα, το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ, που είναι σε δολάρια, παίζει κεντρικό ρόλο στην παγκόσμια οικονομία, καθώς χρησιμοποιείται ως αποθεματικό από επίσημους φορείς, όπως οι κεντρικές τράπεζες σε όλο τον κόσμο, αλλά και από σχεδόν επίσημους και ανεπίσημους φορείς. Εάν το χρέος δεν αποπληρωθεί, έστω και εν μέρει, η εμπιστοσύνη στις ΗΠΑ θα υπονομευθεί, υπονομεύοντας έτσι το καθεστώς αποθεματικού του δολαρίου. Αυτό θα δημιουργήσει σοβαρή παγκόσμια χρηματοπιστωτική αστάθεια και ακόμη και μια σοβαρή παγκόσμια κρίση.
Το χρέος των ΗΠΑ, δηλαδή τα κρατικά ομόλογα, θεωρείται από καιρό μια ασφαλής επένδυση - μάλιστα, η κατ' εξοχήν ασφαλής επένδυση, ειδικά σε περιόδους κρίσης. Όχι μόνο η παγκόσμια χρηματοπιστωτική σταθερότητα, αλλά και η οικονομική και, πάνω απ' όλα, η νομισματική κυριαρχία των ΗΠΑ βασίζονται στην ικανότητα των ΗΠΑ να αποπληρώσουν το χρέος τους. Χάρη στον ρόλο του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος, οι ΗΠΑ μπόρεσαν να χρηματοδοτήσουν ένα συνεχώς αυξανόμενο δημόσιο χρέος.
Ωστόσο, η κατάσταση γίνεται ολοένα και πιο μη βιώσιμη. Πρώτον, επειδή το δημόσιο χρέος έχει αυξηθεί στο αστρονομικό ποσό των 36,22 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο, δεδομένου ότι το ΑΕΠ των ΗΠΑ είναι 29,18 τρισεκατομμύρια δολάρια, αντιπροσωπεύει το 124% του ΑΕΠ. Δεύτερον, λόγω των αποφάσεων της κυβέρνησης Τραμπ. Ο μεγιστάνας της Νέας Υόρκης είχε υποσχεθεί μειώσεις φόρων, χρηματοδοτώντας τες με περικοπές στις δημόσιες δαπάνες, οι οποίες ανατέθηκαν στον Έλον Μασκ, διορισμένο επικεφαλής του «Δόγη». Ωστόσο, ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός των ΗΠΑ δεν μειώθηκε όπως είχε οραματιστεί ο Μασκ, σε τέτοιο βαθμό που ο μεγιστάνας παραιτήθηκε από τον «Δόγη».
Οι περικοπές έχουν επηρεάσει χιλιάδες απολυμένους δημόσιους υπαλλήλους και προγράμματα υγειονομικής περίθαλψης και πρόνοιας για τους φτωχότερους, αλλά δεν έχουν επηρεάσει τα πιο σημαντικά στοιχεία του προϋπολογισμού, όπως οι αμυντικές δαπάνες, οι οποίες, σύμφωνα με τις αρχικές δηλώσεις του Τραμπ, αναμενόταν να μειωθούν κατά 30% μέσα σε λίγα χρόνια, αλλά οι οποίες αντ' αυτού θα αυξηθούν στο 1 τρισεκατομμύριο δολάρια έως το 2026. Σύμφωνα με τον Τραμπ, οι φορολογικές περικοπές, ιδίως αυτές που αφορούν το κεφάλαιο, θα πρέπει να ενισχύσουν την αμερικανική οικονομία. Ωστόσο, δεν είναι σαφές πώς σκοπεύει ο Τραμπ να χρηματοδοτήσει αυτές τις περικοπές.
Σε αυτό το σημείο, έρχεται στο προσκήνιο το άλλο σημαντικό εμπόδιο της αμερικανικής οικονομίας: το συνεχώς διευρυνόμενο εμπορικό έλλειμμα.
Πράγματι, σύμφωνα με τον Τραμπ, το εμπορικό έλλειμμα προκαλείται από την υπερτίμηση του δολαρίου έναντι άλλων νομισμάτων, γεγονός που καθιστά τις εισαγωγές φθηνότερες για τους Αμερικανούς και τις εξαγωγές ακριβότερες. Ο Τραμπ πιστεύει επίσης ότι η αποβιομηχάνιση μεγάλου μέρους των ΗΠΑ οφείλεται στην υπερτίμηση του δολαρίου. Τώρα, κανονικά ένα νόμισμα θα πρέπει να προσαρμόζεται στην τάση του εμπορικού ισοζυγίου, ενισχύοντας όταν το ισοζύγιο είναι θετικό και αποδυναμώνοντας όταν είναι αρνητικό, όπως θα συνέβαινε για τις ΗΠΑ. Γιατί, λοιπόν, το δολάριο είναι υπερτιμημένο; Επειδή είναι το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.
Από αυτή την άποψη, ο Stephen Miran, ο οποίος είναι ο οικονομολόγος αναφοράς του Trump, προσδιορίζει δύο εργαλεία για τη μείωση του εμπορικού ελλείμματος και την αναβιομηχανοποίηση των ΗΠΑ. Το πρώτο είναι η εισαγωγή δασμών (3).
Αυτά θα έχουν διπλή λειτουργία. Αφενός, να αποθαρρύνουν τις εισαγωγές και, αφετέρου, δεδομένου ότι οι δασμοί είναι φόρος, να εγγυηθούν στις ΗΠΑ επαρκή έσοδα για τη χρηματοδότηση του χρέους τους και να τηρήσουν την υπόσχεση για μείωση των φόρων. Το δεύτερο εργαλείο αντιπροσωπεύεται από την υποτίμηση του δολαρίου.
Αυτό θα επέτρεπε στις ΗΠΑ να μετακυλίσουν σε άλλες προηγμένες και συμμαχικές χώρες, όπως συμβαίνει με τους δασμούς, το βάρος του κόστους ενίσχυσης της αμερικανικής οικονομίας και της μεταποίησης. Αυτό συνέβη το 1985 με τις Συμφωνίες Plaza, όταν ορισμένες από τις κύριες προηγμένες χώρες αποδέχτηκαν μια ελεγχόμενη υποτίμηση του δολαρίου. Το αποτέλεσμα αυτής της επιχείρησης ήταν η επιβράδυνση της ιαπωνικής οικονομίας, η οποία πέρασε από πολύ ισχυρή ανάπτυξη σε μια μακρά φάση στασιμότητας.
Αλλά η δασμολογική πολιτική του Τραμπ παρουσιάζει δύο άγνωστα ζητήματα. Πρώτον, οι δασμοί είναι απίθανο να δημιουργήσουν τα τεράστια φορολογικά έσοδα που αναμένει ο Τραμπ. Δεύτερον, ο βάναυσος τρόπος με τον οποίο εφαρμόστηκε έχει προκαλέσει αρνητικές αντιδράσεις από το αμερικανικό και το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, οι οποίες έχουν οδηγήσει σε πτώση των χρηματιστηρίων των ΗΠΑ και της Ευρώπης, σε αύξηση των επιτοκίων των κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ (το κόστος των τόκων έχει ξεπεράσει τα 1.000 δισεκατομμύρια ετησίως (4)) και στην υποτίμηση του δολαρίου έναντι άλλων νομισμάτων κατά 13% από την αρχή του έτους (5).
Ο Τραμπ αναγκάστηκε έτσι να υποχωρήσει εν μέρει από τους γενικευμένους δασμούς που ανακοινώθηκαν τον Απρίλιο. Η υποτίμηση του δολαρίου έχει δύο πτυχές. Η πρώτη, θετική από την άποψη του Τραμπ και του Μίραν, συνίσταται στο γεγονός ότι η υποτίμηση του δολαρίου καθιστά τις αμερικανικές εισαγωγές ακριβότερες και τις εξαγωγές φθηνότερες. Η δεύτερη, αρνητική, είναι ότι η αποδυνάμωση του δολαρίου θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση την ιδιότητά του ως διεθνούς συναλλαγματικού και αποθεματικού νομίσματος και μαζί της την ελκυστικότητα του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ στα μάτια των ξένων. Το τελευταίο είναι ένα αμφιλεγόμενο ζήτημα. Στην πραγματικότητα, πάντα στην αναφερόμενη έρευνα της UBS, το 79% των κεντρικών τραπεζών πιστεύει ότι η υποτίμηση του δολαρίου θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση την ιδιότητά του ως διεθνούς συναλλαγματικού και αποθεματικού νομίσματος και μαζί της την ελκυστικότητα του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ στα μάτια των... ξένων. Ότι το δολάριο δεν θα χάσει την ιδιότητά του ως αποθεματικού νομίσματος τα επόμενα χρόνια. Οι κεντρικές τράπεζες, οι οποίες είναι αργές στην αλλαγή της σύνθεσης των χαρτοφυλακίων τους, πιστεύουν ότι δεν έχουν έγκυρες εναλλακτικές λύσεις στο δολάριο «ακόμα κι αν υπάρχουν σαφή σημάδια διαφοροποίησης προς άλλα νομίσματα, με το ευρώ ως τον κύριο δικαιούχο» (6). Επιπλέον, τα αποθεματικά δολαρίων που κατέχουν οι κεντρικές τράπεζες έχουν αυξηθεί από 72,7%, το μέγιστο το 2008, σε 57,7%, το ελάχιστο το 2025 (7).
Επομένως, συνοψίζοντας, το στοίχημα του Τραμπ είναι να επαναλάβει αυτό που έκαναν οι ΗΠΑ με τις Συμφωνίες Πλάζα το 1985, δηλαδή να αποστραγγίσουν πλούτο από τον υπόλοιπο κόσμο και ιδιαίτερα από τους συμμάχους τους, μέσω δασμών και της υποτίμησης του δολαρίου, χωρίς να ξεχνά, ωστόσο, την επιβολή αύξησης των στρατιωτικών δαπανών στις χώρες του ΝΑΤΟ, η οποία θα μεταφράζονται στη χρηματοδότηση της πολεμικής βιομηχανίας των ΗΠΑ.
Όλα αυτά - και αυτό είναι ένα θεμελιώδες ζήτημα - χωρίς να αμφισβητείται η κατάσταση των αποθεματικών του δολαρίου και η ελκυστικότητα των κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ. Μια πιθανή μερική αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ θα ήταν μέρος αυτής της στρατηγικής.
Επιπλέον, η υποτίμηση του δολαρίου και η αύξηση του πληθωρισμού είναι τρόποι για την κρυφή αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ, μειώνοντας την πραγματική του αξία.
Με αυτόν τον τρόπο, θα ήταν δυνατή η αναδιάρθρωση του χρέους, αποφεύγοντας το δυνητικά καταστροφικό σενάριο που προκαλεί το Il Sole24ore. Στην πράξη, αυτό δεν θα ήταν τίποτα περισσότερο από μια ακόμη εκδήλωση της δύναμης του αμερικανικού νομισματικού ιμπεριαλισμού, που βασίζεται στη δύναμη του δολαρίου, να αποστραγγίζει πλούτο από τον υπόλοιπο κόσμο.
Το χρέος των ΗΠΑ, δηλαδή τα κρατικά ομόλογα, θεωρείται από καιρό μια ασφαλής επένδυση - μάλιστα, η κατ' εξοχήν ασφαλής επένδυση, ειδικά σε περιόδους κρίσης. Όχι μόνο η παγκόσμια χρηματοπιστωτική σταθερότητα, αλλά και η οικονομική και, πάνω απ' όλα, η νομισματική κυριαρχία των ΗΠΑ βασίζονται στην ικανότητα των ΗΠΑ να αποπληρώσουν το χρέος τους. Χάρη στον ρόλο του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος, οι ΗΠΑ μπόρεσαν να χρηματοδοτήσουν ένα συνεχώς αυξανόμενο δημόσιο χρέος.
Ωστόσο, η κατάσταση γίνεται ολοένα και πιο μη βιώσιμη. Πρώτον, επειδή το δημόσιο χρέος έχει αυξηθεί στο αστρονομικό ποσό των 36,22 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο, δεδομένου ότι το ΑΕΠ των ΗΠΑ είναι 29,18 τρισεκατομμύρια δολάρια, αντιπροσωπεύει το 124% του ΑΕΠ. Δεύτερον, λόγω των αποφάσεων της κυβέρνησης Τραμπ. Ο μεγιστάνας της Νέας Υόρκης είχε υποσχεθεί μειώσεις φόρων, χρηματοδοτώντας τες με περικοπές στις δημόσιες δαπάνες, οι οποίες ανατέθηκαν στον Έλον Μασκ, διορισμένο επικεφαλής του «Δόγη». Ωστόσο, ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός των ΗΠΑ δεν μειώθηκε όπως είχε οραματιστεί ο Μασκ, σε τέτοιο βαθμό που ο μεγιστάνας παραιτήθηκε από τον «Δόγη».
Οι περικοπές έχουν επηρεάσει χιλιάδες απολυμένους δημόσιους υπαλλήλους και προγράμματα υγειονομικής περίθαλψης και πρόνοιας για τους φτωχότερους, αλλά δεν έχουν επηρεάσει τα πιο σημαντικά στοιχεία του προϋπολογισμού, όπως οι αμυντικές δαπάνες, οι οποίες, σύμφωνα με τις αρχικές δηλώσεις του Τραμπ, αναμενόταν να μειωθούν κατά 30% μέσα σε λίγα χρόνια, αλλά οι οποίες αντ' αυτού θα αυξηθούν στο 1 τρισεκατομμύριο δολάρια έως το 2026. Σύμφωνα με τον Τραμπ, οι φορολογικές περικοπές, ιδίως αυτές που αφορούν το κεφάλαιο, θα πρέπει να ενισχύσουν την αμερικανική οικονομία. Ωστόσο, δεν είναι σαφές πώς σκοπεύει ο Τραμπ να χρηματοδοτήσει αυτές τις περικοπές.
Σε αυτό το σημείο, έρχεται στο προσκήνιο το άλλο σημαντικό εμπόδιο της αμερικανικής οικονομίας: το συνεχώς διευρυνόμενο εμπορικό έλλειμμα.
Πράγματι, σύμφωνα με τον Τραμπ, το εμπορικό έλλειμμα προκαλείται από την υπερτίμηση του δολαρίου έναντι άλλων νομισμάτων, γεγονός που καθιστά τις εισαγωγές φθηνότερες για τους Αμερικανούς και τις εξαγωγές ακριβότερες. Ο Τραμπ πιστεύει επίσης ότι η αποβιομηχάνιση μεγάλου μέρους των ΗΠΑ οφείλεται στην υπερτίμηση του δολαρίου. Τώρα, κανονικά ένα νόμισμα θα πρέπει να προσαρμόζεται στην τάση του εμπορικού ισοζυγίου, ενισχύοντας όταν το ισοζύγιο είναι θετικό και αποδυναμώνοντας όταν είναι αρνητικό, όπως θα συνέβαινε για τις ΗΠΑ. Γιατί, λοιπόν, το δολάριο είναι υπερτιμημένο; Επειδή είναι το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.
Από αυτή την άποψη, ο Stephen Miran, ο οποίος είναι ο οικονομολόγος αναφοράς του Trump, προσδιορίζει δύο εργαλεία για τη μείωση του εμπορικού ελλείμματος και την αναβιομηχανοποίηση των ΗΠΑ. Το πρώτο είναι η εισαγωγή δασμών (3).
Αυτά θα έχουν διπλή λειτουργία. Αφενός, να αποθαρρύνουν τις εισαγωγές και, αφετέρου, δεδομένου ότι οι δασμοί είναι φόρος, να εγγυηθούν στις ΗΠΑ επαρκή έσοδα για τη χρηματοδότηση του χρέους τους και να τηρήσουν την υπόσχεση για μείωση των φόρων. Το δεύτερο εργαλείο αντιπροσωπεύεται από την υποτίμηση του δολαρίου.
Αυτό θα επέτρεπε στις ΗΠΑ να μετακυλίσουν σε άλλες προηγμένες και συμμαχικές χώρες, όπως συμβαίνει με τους δασμούς, το βάρος του κόστους ενίσχυσης της αμερικανικής οικονομίας και της μεταποίησης. Αυτό συνέβη το 1985 με τις Συμφωνίες Plaza, όταν ορισμένες από τις κύριες προηγμένες χώρες αποδέχτηκαν μια ελεγχόμενη υποτίμηση του δολαρίου. Το αποτέλεσμα αυτής της επιχείρησης ήταν η επιβράδυνση της ιαπωνικής οικονομίας, η οποία πέρασε από πολύ ισχυρή ανάπτυξη σε μια μακρά φάση στασιμότητας.
Αλλά η δασμολογική πολιτική του Τραμπ παρουσιάζει δύο άγνωστα ζητήματα. Πρώτον, οι δασμοί είναι απίθανο να δημιουργήσουν τα τεράστια φορολογικά έσοδα που αναμένει ο Τραμπ. Δεύτερον, ο βάναυσος τρόπος με τον οποίο εφαρμόστηκε έχει προκαλέσει αρνητικές αντιδράσεις από το αμερικανικό και το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, οι οποίες έχουν οδηγήσει σε πτώση των χρηματιστηρίων των ΗΠΑ και της Ευρώπης, σε αύξηση των επιτοκίων των κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ (το κόστος των τόκων έχει ξεπεράσει τα 1.000 δισεκατομμύρια ετησίως (4)) και στην υποτίμηση του δολαρίου έναντι άλλων νομισμάτων κατά 13% από την αρχή του έτους (5).
Ο Τραμπ αναγκάστηκε έτσι να υποχωρήσει εν μέρει από τους γενικευμένους δασμούς που ανακοινώθηκαν τον Απρίλιο. Η υποτίμηση του δολαρίου έχει δύο πτυχές. Η πρώτη, θετική από την άποψη του Τραμπ και του Μίραν, συνίσταται στο γεγονός ότι η υποτίμηση του δολαρίου καθιστά τις αμερικανικές εισαγωγές ακριβότερες και τις εξαγωγές φθηνότερες. Η δεύτερη, αρνητική, είναι ότι η αποδυνάμωση του δολαρίου θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση την ιδιότητά του ως διεθνούς συναλλαγματικού και αποθεματικού νομίσματος και μαζί της την ελκυστικότητα του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ στα μάτια των ξένων. Το τελευταίο είναι ένα αμφιλεγόμενο ζήτημα. Στην πραγματικότητα, πάντα στην αναφερόμενη έρευνα της UBS, το 79% των κεντρικών τραπεζών πιστεύει ότι η υποτίμηση του δολαρίου θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση την ιδιότητά του ως διεθνούς συναλλαγματικού και αποθεματικού νομίσματος και μαζί της την ελκυστικότητα του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ στα μάτια των... ξένων. Ότι το δολάριο δεν θα χάσει την ιδιότητά του ως αποθεματικού νομίσματος τα επόμενα χρόνια. Οι κεντρικές τράπεζες, οι οποίες είναι αργές στην αλλαγή της σύνθεσης των χαρτοφυλακίων τους, πιστεύουν ότι δεν έχουν έγκυρες εναλλακτικές λύσεις στο δολάριο «ακόμα κι αν υπάρχουν σαφή σημάδια διαφοροποίησης προς άλλα νομίσματα, με το ευρώ ως τον κύριο δικαιούχο» (6). Επιπλέον, τα αποθεματικά δολαρίων που κατέχουν οι κεντρικές τράπεζες έχουν αυξηθεί από 72,7%, το μέγιστο το 2008, σε 57,7%, το ελάχιστο το 2025 (7).
Επομένως, συνοψίζοντας, το στοίχημα του Τραμπ είναι να επαναλάβει αυτό που έκαναν οι ΗΠΑ με τις Συμφωνίες Πλάζα το 1985, δηλαδή να αποστραγγίσουν πλούτο από τον υπόλοιπο κόσμο και ιδιαίτερα από τους συμμάχους τους, μέσω δασμών και της υποτίμησης του δολαρίου, χωρίς να ξεχνά, ωστόσο, την επιβολή αύξησης των στρατιωτικών δαπανών στις χώρες του ΝΑΤΟ, η οποία θα μεταφράζονται στη χρηματοδότηση της πολεμικής βιομηχανίας των ΗΠΑ.
Όλα αυτά - και αυτό είναι ένα θεμελιώδες ζήτημα - χωρίς να αμφισβητείται η κατάσταση των αποθεματικών του δολαρίου και η ελκυστικότητα των κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ. Μια πιθανή μερική αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ θα ήταν μέρος αυτής της στρατηγικής.
Επιπλέον, η υποτίμηση του δολαρίου και η αύξηση του πληθωρισμού είναι τρόποι για την κρυφή αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ, μειώνοντας την πραγματική του αξία.
Με αυτόν τον τρόπο, θα ήταν δυνατή η αναδιάρθρωση του χρέους, αποφεύγοντας το δυνητικά καταστροφικό σενάριο που προκαλεί το Il Sole24ore. Στην πράξη, αυτό δεν θα ήταν τίποτα περισσότερο από μια ακόμη εκδήλωση της δύναμης του αμερικανικού νομισματικού ιμπεριαλισμού, που βασίζεται στη δύναμη του δολαρίου, να αποστραγγίζει πλούτο από τον υπόλοιπο κόσμο.
Ο Ντομένικο Μόρο μελετά την παγκοσμιοποίηση και τη διεθνή πολιτική οικονομία. Είναι ο συγγραφέας των βιβλίων Globalization and Industrial Decline και New Compendium of Capital: Eurosereignty or Democracy? Why Leaving the Euro Is Necessary, Meltemi, Μιλάνο 2020.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1 Isabella Bufacchi, "Sustainability of US Debt: Central Banks' Alarm," Il Sole24ore, 16 Ιουλίου 2025.
2 Ibid.
3 Stephen Miran, Οδηγός χρήστη για την αναδιάρθρωση του παγκόσμιου συστήματος συναλλαγών, Hudson Bay Capital, Νοέμβριος 2024.
4 Morya Longo, Πώς η επίθεση του Trump στον Powell γυρίζει μπούμερανγκ στα επιτόκια, Il Sole24ore, 18 Ιουλίου 2025.
5 Giuliano Noci, Ο Trump μας ξυπνάει, η Ευρώπη είναι στις πιτζάμες της, Il Sole24ore, 15 Ιουλίου 2025.
6 Isabella Bufacchi, ό.π.
7 Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Cofer, πρώτο τρίμηνο του 2025.
Il declino del petroldollaro porterà alla fine dell'egemonia americana
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου