Κυριακή, 7 Μαΐου 2017

Βλαντιμίρ Σολόβιεφ - Η Ρωσία και η Παγκόσμια Εκκλησία (24)

Συνέχεια από: Τετάρτη, 26 Απριλίου 2017



Οι τρεις θείες υποστάσεις και η σωστή σημασία των ονομάτων τους.

Ο Θεός έχει θετική και ολοκληρωμένη ύπαρξη. Είναι ο ζωντανός Θεός. Ζωή σημαίνει αναπαραγωγή. Αναπαραγωγή ή παραγωγή είναι η υπέρτατη αιτιότητα, η σωστή δράση ενός πλήρους και ζωντανού όντος. Σε αυτήν την τέλεια αιτιότητα, η παραγωγική αιτία πρέπει, κατά πρώτο λόγο, να περιέχει από μόνη της, το προϊόν ή τα αποτελέσματά της, γιατί διαφορετικά θα μπορούσε να είναι μόνο μια περιστασιακή αιτία, και όχι η πραγματική αιτία του προϊόντος. Η πρώτη φάση της απόλυτης ζωής, στην οποία η ζωντανή δράση φαίνεται να απορροφάται στην ενότητα της πρωταρχικής αιτίας, αποτελεί απλώς μια αναγκαία προϋπόθεση της δεύτερης, της πραγματικής παραγωγής, στην οποία αυτό που παράγει διακρίνει τον εαυτό του στην πράξη (actu) από το προϊόν του, και αποτελεσματικά γεννά το τελευταίο. Αλλά εμείς έχουμε ήδη καθιερώσει το γεγονός ότι εφόσον το απόλυτο Ον δεν μπορεί κατ' ανάγκη να έχει καμία άλλη δευτερεύουσα αιτία που σχετίζεται με αυτό και να περιορίζει την παραγωγική του δράση, τότε το άμεσο προϊόν του πρέπει να είναι αυστηρά κατάλληλο για αυτό. Έτσι, η αιώνια διαδικασία της θείας ζωής, δεν μπορεί να σταματήσει στο δεύτερο όρο, την διαφοροποίηση ή τον αναδιπλασιασμό του απόλυτου Όντος ως παραγωγός και παραγόμενο. Η ισότητα τους και η ουσιαστική τους ταυτότητα σημαίνει ότι η φανέρωση των πραγματικών τους και των σχετικών τους διαφορών (στην ενέργεια της γέννησης) πρέπει αναπόφευκτα να δώσει μια νέα εκδήλωση της ενότητάς τους. Και αυτή η ενότητα δεν είναι απλώς μια επανάληψη αυτής της αρχέγονης ενότητας στην οποία η απόλυτη αιτία περιλαμβάνει και απορροφά την ισχύ της στον εαυτό της  (ΣτΜ: η αρχέγονη ενότητα, αντιδιαστέλλεται με την ενότητα που χαρίζει το Άγιο Πνεύμα ως ενοποιούν. Εδώ θα μπορούσαμε να πούμε ότι το Άγιο Πνεύμα, έχει έναν εξωστρεφή ενοποιητικό χαρακτήρα. Είναι μια δήλωση αυτονομήσεως του Αγίου Πνεύματος, και κατάφασης σε μια δραστηριότητα πέραν της αρχέγονης ενότητας όπως την αντιλαμβάνεται ο Σολόβιεφ). Από τη στιγμή που το τελευταίο, όπως εκδηλώνεται στην πραγματικότητα, εμφανίζεται ως ισότιμο αυτού που παρήγαγε, πρέπει κατ 'ανάγκη να τεθεί σε μια αμοιβαία σχέση. Δεδομένου ότι αυτή η αμοιβαιότητα δεν πρόκειται να βρεθεί στην πράξη της παραγωγής (στην οποία η γεννήτρια δεν παράγεται με τη σειρά, και αντίστροφα) αυτό απαιτεί απαραιτήτως μια νέα πράξη που καθορίζεται την ίδια στιγμή από την πρώτη αιτία και από το ομοούσιο προϊόν της. Και δεδομένου ότι αφορά μια σχέση η οποία είναι απαραίτητη για το Θείο Ον, η νέα αυτή πράξη δεν μπορεί να είναι ένα ατύχημα ή μια παροδική κατάσταση, αλλά είναι αιώνια ουσιαστική ή υποστατική (ΣτΜ: υποστασιάζεται. Ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι έχουμε μια ακόμη δήλωση του filioque) σε ένα τρίτο υποκείμενο, απορρέωντας από τις δύο πρώτες και αντιπροσωπεύοντας την πραγματική, ζωντανή ενότητά τους στην ίδια απόλυτη ουσία.

Μετά από αυτή την εξήγηση, εύκολα θα φαίνεται ότι τα ονόματα, του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, που δόθηκαν στις τρεις υποστάσεις του απόλυτου Όντος, δεν έχουν μεταφορική σημασία, βρίσκουν μέσα στην Αγία Τριάδα την ορθή και πλήρη εφαρμογή τους, λαμβάνοντας υπόψη ότι στη φυσική τάξη αυτοί οι όροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο με μία ατελή αίσθηση και κατά προσέγγιση. Και πρώτον, όσον αφορά τους δύο προηγούμενους όρους, όταν μιλάμε για «Πατέρα» και «Υιό» δεν εννοούμε να μεταφέρουμε καμία αλλότρια ιδέα, αλλά ότι από μια απόλυτα στενή σχέση μεταξύ των δύο υποστάσεων της μιας και της ίδιας φύσης, οι οποίες είναι ουσιαστικά ίση η μία με την άλλη, η πρώτη δίνει, χωρίς να λάβει, την ύπαρξη, ενώ η τελευταία δέχεται, χωρίς να δώσει, αυτό. Ο Πατέρας, ως Πατέρας, είναι διαφορετικός από το Υιό μόνο ως προς το ότι τον παρήγαγε, ενώ ο Υιός, ως Υιός, διακρίνεται από τον Πατέρα μόνο ως προς το ότι παράγεται από τον Πατέρα.

Αυτό είναι όλο που περιέχεται στην ιδέα της πατρότητας ως τέτοια. Αλλά είναι σαφές ότι αυτή η καθορισμένη ιδέα, έτσι σαφής και διακριτή, δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην καθαρότητα και στο σύνολό της σε οποιαδήποτε κατηγορία των κτιστών όντων που γνωρίζουμε: όχι στο σύνολό της, διότι στη φυσική τάξη ο πατέρας είναι μόνο μια μερική αιτία της ύπαρξης του υιού, και ο υιός αντλεί την ύπαρξή του μόνο εν μέρει από τον πατέρα· όχι στην καθαρότητά του, γιατί εκτός από την ειδική διάκριση, δηλαδή το ότι έχει δώσει και λάβει ύπαρξη, υπάρχουν ανάμεσα στους πατεράδες και υιούς στη φυσική τάξη αμέτρητες ατομικές διαφορές, αρκετά ξένες στην απλή ιδέα της πατρότητας και της γονικής σχέσης. Για να ανακαλύψουμε την πραγματική εφαρμογή αυτής της ιδέας θα πρέπει να σταθούμε στο ύψος του απόλυτου Όντος. Εκεί είδαμε την πατρότητα και την γονική σχέση στην καθαρότητά της, ότι δηλαδή ο Πατέρας είναι η μόνη και μοναδική αιτία του Υιού· στο σύνολό της, ο Πατέρας δίνει όλη Του την ύπαρξη στον Υιό, ο Υιός δεν έχει από τον εαυτό Του τίποτα, αλλά αυτό που λαμβάνει από τον Πατέρα. Υπάρχει μεταξύ τους μια απόλυτη διάκριση όσον αφορά την πράξη της ύπαρξης, και μια απόλυτη ενότητα σε όλα τα υπόλοιπα. Όντας δύο, μπορούν να ενωθούν σε μια πραγματική σχέση και σε μία κοινή παραγωγή μια νέα εκδήλωση της απόλυτης ουσίας· αλλά δεδομένου ότι η ουσία αυτή ανήκει σε αυτούς από κοινού και χωρίς διαίρεση, το προϊόν της αμοιβαίας δράσης τους μπορεί να είναι μόνο η ρητή επιβεβαίωση της ενότητας τους προκύπτοντας από και υπερβαίνοντας την πραγματική τους διαφορά. Και καθώς αυτή η συνθετική ενότητα του Πατρός και του Υιού, που εκδηλώνεται ως τέτοια, δεν μπορεί να αναπαρασταθεί είτε από τον Πατέρα ως τέτοια ή από τον Υιό ως τέτοια, θα πρέπει απαραιτήτως να τεκμηριώνεται σε μια τρίτη υπόσταση στην οποία το όνομα του "Spirit" είναι απολύτως εφαρμόσιμο για δύο λόγους. Πρώτον, είναι σε αυτήν την τρίτη υπόσταση που το Θείο Ον, από τον εσωτερικό αναδιπλασιασμό του στην πράξη της παραγωγής, επιτυγχάνει την εκδήλωση της απόλυτης ενότητας του, επιστρέφει στον εαυτό του, το ίδιο επιβεβαιώνει τον εαυτό του ως πραγματικά άπειρο, κατέχει το ίδιο και απολαμβάνει το ίδιο το πλήρωμα της συνείδησής του (ΣτΜ: το Αγιά Πνεύμα είναι η αυτοσυνειδησία της Αγίας Τριάδας). Τώρα, αυτό είναι το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του πνεύματος (υπό την εσωτερική, μεταφυσική και ψυχολογική έννοιά του όρου), στο μέτρο που διακρίνεται από την ψυχή, την ευφυΐα, και ούτω καθεξής. Και πάλι (δεύτερον), δεδομένου ότι η Θεότητα επιτυγχάνει την εσωτερική της ολοκλήρωσή στη δική της τρίτη υπόσταση, είναι φανερό, ιδιαίτερα στην τελευταία υπόσταση, ότι ο Θεός έχει την ελευθερία να δράσει έξω από τον εαυτό Του και να θέσει σε κίνηση ένα εξωτερικό μέσο. Αλλά είναι ακριβώς αυτή η τέλεια ελευθερία δράσης ή κίνησης που χαρακτηρίζει το πνεύμα με την εξωτερική ή φυσική έννοια του όρου, πνεύμα, spiritus, δηλαδή, την πνοή ή την αναπνοή του. Δεδομένου ότι ούτε αυτή η τέλεια αυτοκυριαρχία ούτε αυτή η απόλυτη ελευθερία της εξωτερικής δράσης μπορεί να βρεθεί σε οποιοδήποτε κτισμένο ον, μπορεί εύλογα να υποστηριχθεί ότι κανένα ον της φυσικής τάξης δεν είναι το πνεύμα με την πλήρη έννοια της λέξης, και ότι το μόνο πνεύμα που σωστά ονομάζεται έτσι είναι αυτό του Θεού, το Άγιο Πνεύμα (ΣτΜ: η σύγχρονη απύλωτη πνευματοκρατία, και φυσικά προϋπόθεση της Οικονομίας του Αγίου Πνεύματος).

Ενώ είναι σημαντικό να παραδεχτούμε τρεις ενυπόστατους τρόπους στην εσωτερική ανάπτυξη της Θείας ζωής, είναι αδύνατο να παραδεχτούμε περισσότερους. Λαμβάνοντας ως αφετηρία μας την πληρότητα της ύπαρξης η οποία ανήκει αναγκαστικά στο Θεό, είμαστε υποχρεωμένοι να προσθέσουμε ότι δεν είναι αρκετό για τον Θεό να υπάρχει απλώς στον εαυτό Του, αλλά ότι πρέπει να εκδηλώσει αυτή την ύπαρξη για τον εαυτό Του, και ότι ακόμη και αυτό δεν αρκεί, αν δεν μπορεί να απολαύσει την ύπαρξή Του, έτσι όπως καταδεικνύεται, επιβεβαιώνοντας την κυριαρχία της απόλυτης ταυτότητας Του και αμετάβλητης ενότητας πάνω από την ίδια την πράξη του εσωτερικού του αναδιπλασιασμού. Αλλά ομολογουμένως αυτή η τελευταία επιβεβαίωση, αυτή η τέλεια απόλαυση της δικής Του απόλυτης ύπαρξης, η έμφυτη ανάπτυξη της Θείας ζωής έχει ολοκληρωθεί. Να έχει την ύπαρξή Του ως καθαρή ενέργεια στον εαυτό Του (ΣτΜ: παραδοχή του actus purus), να εκδηλώσει αυτή για τον εαυτό Του στην απόλυτη πραγματικότητα, και να έχει την τέλεια απόλαυση της — όλα αυτά είναι αυτά τα οποία ο Θεός μπορεί να κάνει, χωρίς να πάμε έξω από την εσωτερική ύπαρξή Του· αν Εκείνος κάνει οτιδήποτε άλλο, δεν είναι πλέον στη σφαίρα της έμφυτης ζωής Του, αλλά έξω από αυτή, σε ένα υποκείμενο το οποίο δεν είναι Θεός.

Προτού περάσουμε σε αυτό το νέο θέμα-υποκείμενο, ας μας επιτραπεί να σημειώσουμε ότι η τριαδική ανάπτυξη της Θείας ζωής, αιώνια τεκμηριώνεται στις τρεις υποστάσεις, μακριά από την τροποποίηση της ενότητας του απόλυτου Όντος, ή την ανώτατη Μοναρχία, είναι απλή στην πλήρη έκφρασή της, και αυτό για δύο ουσιαστικούς λόγους. Η θεία Μοναρχία εκφράζεται καταρχάς από την αδιαίρετη ενότητα και άρρηκτη σύνδεση μεταξύ των τριών υποστάσεων οι οποίες δεν έχουν καμία ύπαρξη σε μία ξεχωριστή κατάσταση. Δεν είναι μόνο ότι ο Πατέρας δεν είναι ποτέ χωρίς τον Υιό και το Πνεύμα, όπως ακριβώς και ο Υιός δεν είναι ποτέ χωρίς τον Πατέρα και το Πνεύμα, ούτε το Τελευταίο χωρίς τους δύο Προηγούμενους, αλλά πρέπει επίσης να γίνει δεκτό ότι ο Πατέρας δεν είναι ο Πατέρας ή πρώτη αρχή, παρά μόνο στο μέτρο που Εκείνος γεννά τον Υιό και είναι μαζί Του η αιτία της εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος. Ο Πατέρας είναι μόνο μια ξεχωριστή υπόσταση, και μάλιστα η πρώτη, με και για το σύνολο της Αγίας Τριάδας. Δεν θα μπορούσε να είναι η απόλυτη αιτία, αν Εκείνος δεν είχε στον Υιό Του το απόλυτο αποτέλεσμα, και αν Εκείνος δεν είχε βρει στο Πνεύμα την αμοιβαία και συνθετική ενότητα της αιτίας και του αποτελέσματος.

Είναι το ίδιο, τηρουμένων των αναλογιών, με τις δύο άλλες υποστάσεις. Από την άλλη πλευρά, παρά αυτή την αμοιβαία εξάρτηση, ή μάλλον εξαιτίας της, καθεμία από τις τρεις υποστάσεις κατέχει την απόλυτη πληρότητα του θεϊκού όντος. Ο Πατέρας δεν περιορίζεται να υπάρχει στον ίδιο τον εαυτό Του ή στην απόλυτη και αρχέγονη πραγματικότητα (ως καθαρή ενέργεια)· Αυτός μεταφράζει την πραγματικότητα σε δράση, δρα και απολαμβάνει, αλλά ποτέ δεν το κάνει μόνος Του—Ενεργεί πάντοτε μέσω του Υιού, και απολαμβάνει πάντα με τον Υιό στο Πνεύμα. Ο Υιός από την πλευρά Του δεν είναι μόνο απόλυτη δράση ή εκδήλωση· έχει επίσης την ύπαρξή Του στον ίδιο τον εαυτό Του και την απόλαυση αυτής της ύπαρξης, αλλά τις έχει μόνο στην τέλεια ενότητα Του με τις άλλες δύο υποστάσεις: Έχει τόσο την αυτοσυντήρηση του Πατρός, και την απόλαυση του Αγίου Πνεύματος. Τέλος, το τελευταίο, ως η απόλυτη ενότητα των Δύο προηγούμενων, είναι απαραίτητα ό,τι Αυτοί Είναι, και διαθέτει στην πράξη (actu) όλα όσα Αυτοί έχουν, αλλά με Αυτούς και μέσα από Αυτούς.

Έτσι, κάθε μία από τις τρεις υποστάσεις έχει απόλυτο ον, και έχει αυτό εντελώς: στην πραγματικότητα, στην πράξη και στην απόλαυση. Καθένας είναι επομένως αληθινός Θεός. Αλλά, όπως αυτή η απόλυτη πληρότητα της θείας ύπαρξης ανήκει στον καθένα μόνο στην ένωση με τους άλλους δύο και στην αρετή του άρρηκτου δεσμού που τους ενώνει, προκύπτει ότι δεν υπάρχουν τρεις Θεοί. Οι υποστάσεις πρέπει να απομονώνονται, προκειμένου να μετρηθούν· αλλά κανένας από αυτούς, απομονωμένος από τους άλλους, δεν μπορεί να είναι αληθινός Θεός, αφού δεν μπορεί ακόμη και να είναι σε μια τέτοια κατάσταση. Είναι επιτρεπτό να εκπροσωπεί την Αγία Τριάδα ως τρία ξεχωριστά Όντα δεδομένου ότι καμία άλλη αντιπροσώπευση δεν είναι δυνατή. Αλλά η ανικανότητα της φαντασίας δεν είναι επιχείρημα ενάντια στην αλήθεια της ορθολογικής ιδέας, η οποία σαφώς και ευδιάκριτα αναγνωρίζεται από την καθαρή σκέψη. Στην πραγματικότητα, υπάρχει μόνο ένας αδιαίρετος Θεός, πραγματοποιώντας τον εαυτό Του αιώνια στις τρεις υποστατικές φάσεις της απόλυτης ύπαρξης· και κάθε μία από αυτές τις φάσεις, συνεχώς βρίσκοντας τον εαυτό της εσωτερικά συμπληρωμένο από τις άλλες δύο, περιέχει και αντιπροσωπεύει το σύνολο της Θεότητας, είναι αληθινός Θεός μέσα από την ενότητα και στην ενότητα, όχι μέσω του αποκλεισμού ή του διαχωρισμού.

Αυτή η αποτελεσματική ενότητα των τριών υποστάσεων προέρχεται από την ενότητα της αρχής τους· και αυτός είναι ο δεύτερος λόγος για τη θεία Μοναρχία, ή μάλλον μια δεύτερη πτυχή του θέματος. Υπάρχει στην Αγία Τριάδα μόνο μια πρώτη αιτία, ο Πατέρας, και από εκεί προκύπτει μια καθορισμένη σειρά η οποία κάνει τον Υιό οντολογικά εξαρτώμενο από τον Πατέρα, και το Αγίο Πνεύμα από τον Πατέρα και τον Υιό. Αυτή η σειρά είναι βασισμένη πάνω στην ίδια την τριαδική σχέση. Γιατί είναι σαφές ότι η δράση προϋποθέτει την πραγματικότητα, και η απόλαυση προϋποθέτει και τους δύο. 




Μετάφραση: Γεώργιος Η. Μπόρας
Η Αγγλική έκδοση του βιβλίου Russia and the Universal Church βρίσκεται εδώ.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...