ΜΙΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΑΘΕΟΥΣ (5)

Συνέχεια απο : Δευτέρα, 1 Ιουλίου 20

Η ΑΙΩΝΙΑ, ΑΔΙΑΛΕΙΠΤΟΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑ.
 ΤΟΥ Franco Ferrarotti.
Μετα-Χριστιανικοί στοχασμοί.
 Η ΑΙΩΝΙΑ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Η τεχνολογία σαν εφαρμοσμένη επιστήμη που βιάζει την Φύση.  

5. Η προβληματική απελευθέρωση της “libido”

Η απελευθέρωση της λιμπίντο συναντά στον δρόμο της σ’αυτή την προοπτική, εμπόδια και δυσκολίες που δεν αντιστοιχούν ούτε λύνονται απλώς σε δεδομένα συνειδητότητος, σε εσωτερικευμένα ταμπού τα οποία πρέπει να μετακινηθούν μέσω της ψυχολογίας ή μέσω μεταστροφών, αυθεντικής δηλαδή πνευματικής μετανοίας. Υπάρχει κάτι παραπάνω. Από πολλούς δηλώνεται πώς η λιμπίντο επηρεάζει τις δομές της κοινωνίας. Ισχύει όμως και η αμοιβαία δήλωση. Μπορούμε να δεχθούμε πώς η λιμπίντο επηρεάζει τις δομές της κοινωνίας, αλλά μόνον στο μέτρο που αναγνωρίζεται στο βάρος των δομών, σαν ιστορικών προϊόντων, που προήλθαν από την ανθρώπινη πρωτοβουλία, αλλά κινούμενων τώρα πια από μία λογική υπερατομική, όταν αναγνωρίζεται ο ρόλος μίας πρωτεύουσας αιτιώδους μήτρας επηρεασμού (αιτιώδους αρχής). 

Διαφορετικά είναι αδύνατον να αποφύγουμε την αντίφαση. Πώς είναι δυνατόν να ελευθερώσουμε την λιμπίντο η οποία βρίσκεται στην βάση των κοινωνικών δομών, δηλαδή των βασικών θεσμών που οργανώνουν την ζωή και τον ρυθμό και τον τρόπο αναπτύξεως της κοινωνίας; Και πώς είναι δυνατόν να ελευθερώσουμε αυτό που ορίζεται σαν πηγή της σκλαβιάς και των οπισθοδρομικών παραγόντων που βαρύνουν το άτομο;

Θα μας φτάσει να παρηγορηθούμε η ιδέα, τόσο ρομαντική και τόσο χαριτωμένα παθητική, πώς ο έρωτας είναι καθεαυτό ένα επαναστατικό γεγονός και πώς το ζευγάρι είναι στην πραγματικότητα ένα κοινωνικό κίνημα για δύο; ή θα μας βοηθήσει, ο έρωτας να ξεπεράσουμε με την μία, τόσο την καταπιεστική ανοχή όσο κει εκείνη που ονομάστηκε συμμετοχή στο συμβούλιο, στην επιτροπή της αντίστασης, η οποία προοδεύει χέρι-χέρι με την προλεταριοποίηση της ψυχής, δηλαδή με τον καταναλωμένο καταναλωτή και όχι πλέον, όπως ελπίζει ο David Riesman, με τον παραγωγό της καταναλώσεως; 

Φοβούμαι πώς από το ένα μέρος το θέμα είναι πολύ περισσότερο από σωματικό, αλλά όμως, από ένα άλλο πιο βαθύ, με μία σημασία δηλαδή που πάει πέρα από τα εσωτερικά προβλήματα της επιστήμης (μόνο ή πολυειδίκευση,η επιστημολογία του Popper ή του Adorno ή του Habermas και ούτω καθεξής), το πρόβλημα εμπλέκει αναγκαίως τον αξιολογικό προσανατολισμό σαν προσανατολισμό ιστορικά καθοριστικό της βιομηχανοποιημένης και οργανωμένης κοινωνίας. Στην πραγματικότητα έχουμε μπροστά μας το παράδοξο, απολύτως απαράδεκτο για την μετά-διαφωτιστική νοοτροπία, κοινωνιών οι οποίες είναι ταυτοχρόνως τεχνολογικώς προοδευμένες και ανθρωπιστικώς βάρβαρες. Κατ’αρχάς λοιπόν και με μία σημασία αμέσως αντιληπτή, το πρόβλημα είναι σωματικό, καθότι ακουμπά τον κόσμο των σταθεροποιημένων και νομιμοποιημένων οικονομικών συμφερόντων. 

Ο Χένρυ Φορντ, ο μεγάλος εφευρέτης και παραγωγός σε μαζικό επίπεδο του “μοντέλου Τ” ενδιαφερόταν με μία ύποπτη τελικώς ανησυχία για τις σεξουαλικές συνήθειες των εργατών του στο Ντιτρόιτ. Δεν είναι δυνατόν βεβαίως να σκεφθούμε ότι υπάρχουν ανησυχίες θρησκευτικού ή ηθικού περιεχομένου, στο ενδιαφέρον αυτό, παρότι υπάρχουν συχνά κάποιες νύξεις αυτού του είδους στα γραπτά του, ακόμη δέ περισσότερες στα γραπτά των “αποστόλων” του Scientific management ή της επιστημονικής διευθύνσεως της επιχειρήσεως, όπως του μηχανικού Frederick Winslow Taylor και των συζύγων Gilbreth. Ο καλός βιομήχανος, Πατριάρχης και ζάμπλουτος της αυτοκινητοβιομηχανίας γνώριζε πώς οργανωμένη κοινωνία, επιστημονική διεύθυνση επιχειρήσεως και “Φυσική” σεξουαλικότης, δηλαδή ελεύθερη, δεν συμφωνούν. Είναι μία από τις πλευρές που έχει εξεταστεί λιγότερο, αλλά και αυτή με την μεγαλύτερη σημασία του “προβλήματος των νέγρων” των Η.Π.Α. Ο έλεγχος των εργατών με σκοπό μία καλή μεσαία παραγωγικότητα δεν είναι ποτέ μόνον επιχειρησιακή. Ξεπερνά αναγκαίως τα κάγκελα του εργοστασίου. Εμπλέκει την οικογένεια, τις προσωπικές σχέσεις, την κοινότητα: και όλα αυτά για να ισχύσει ο σκληρός νόμος της επάρκειας, ο οποίος θέτει στο κέντρο της κοινωνίας το εργοστάσιο, όπως κατ’αναλογίαν, στο κέντρο της μεσαιωνικής πόλης υψωνόταν ο καθεδρικός ναός. 

Η διαμάχη υφίσταται οπωσδήποτε και στο εσωτερικό της ψυχολογικής και πολιτισμικής σφαίρας, αλλά για να την δούμε σε όλη της την έκταση και να την αντιμετωπίσουμε όχι μόνον λεκτικά, είναι απαραίτητο να υπολογίσουμε με ακρίβεια το σύνολο της κρίσεως και επομένως και την σπουδαιότητα των διαστάσεων που δεν είναι καθαρά ψυχολογικές. Το πρόβλημα του “σώματος” είναι και ένα πολιτικό πρόβλημα. Είναι μάλιστα ένα πρόβλημα που επιβάλλει εξ’αρχής τον επαναορισμό τού πολιτικού και την ακριβή αντίληψη των ορίων του. Η ολοκληρωτική πολιτικοποίηση του κοινωνικού φέρει τον θάνατο της κοινωνίας, την εξαφάνισή της λόγω πνιγμού ή ατροφίας. 

Η μοίρα των επαναστατικών κινημάτων είναι ενδεικτική σ’αυτό το σημείο. Γιατί οι επαναστάσεις γηράσκουν και στο τέλος αποτυγχάνουν; Και τότε ξαναπαράγουν τα ίδια φαινόμενα δεσποτισμού, προσωπικού ή γραφειοκρατικού, εναντίον των οποίων ξεσηκώθηκαν ιστορικά; Από πού προέρχεται η επιβράδυνση της επαναστατικής κινήσεως ή η στασιμότητα της, η κυριαρχία τής γραφειοκρατίας στην εσχατολογία της; Στο όνομα της λογικής, η επανάσταση, αποτέλεσε πολύ συχνά στον αιώνα μας, την φυγή από την λογική. Αλλά από ποια λογική; Για ποια λογική μιλάμε; Πώς είναι δυνατόν να συνδυάσουμε την έννοια της επαναστάσεως σαν έρευνα και πρακτική επαλήθευση της λογικής, με την απαίτηση μίας υπερασπίσεως της φυσικής «λιμπίντο», μίας αποθεώσεως που δεν την καταπιέζει;

Οι απαντήσεις με όρους μίας μεθοδολογικής τοποθετήσεως των ερευνών, παρότι αναγκαίων και χρήσιμων, δεν εξαντλούν το πρόβλημα. Είναι τεχνικές απαντήσεις, «εσωτερικές». Κινούνται στο εσωτερικό των μεθοδολογιών που βρίσκονται σε χρήση στην επιστημονική έρευνα και δεν δίνουν καμία λύση, διότι αυτές οι μέθοδοι χαρακτηρίζονται από μία ουσιαστική συμβατική προχειρότητα. Η πιο ώριμη απάντηση εμπλέκει αντιθέτως την έννοια της ουσιώδους νοήσεως, λογικής, μέσα στα πλαίσια της οποίας εμφανίζεται εκ νέου η ιδέα ενός καθολικού πλησιάσματος, στο οποίο δομή και προσωπικότης, ψυχολογία και κοινωνιολογία, οικονομία και ιδεολογία και ιστορία, δεν αντιπαρατίθενται πλέον σαν ξεχωριστά και αποκλειστικά τμήματα έρευνας, αλλά αντιθέτως επικαλούνται την ζωντανή έκφανση της ανθρώπινης εμπειρίας, που είναι μαζί σώμα και σημασία, έρως και λογική, ζωή και θάνατος. Με το πρωτείο του σώματος γίνεται μία προσπάθεια ανακτήσεως της σάρκας και του «δεδομένου», δηλαδή της ατομικής ζωής σαν κοινωνικής ζωής πέραν του Χριστιανικού δυαλισμού και του μονόπλευρου μαρξισμού. 

Απομένει να ξεκαθαρίσει με ποια σημασία και σε ποιες συνθήκες είναι δυνατή αυτή η μετατόπιση, μέχρι ποιού σημείου προχώρησε και ωρίμασε η συνειδητοποίηση ότι η επαναπρόσληψη του σώματος, ο κατεξοχήν τόπος της ζωής και του θανάτου, οικοδομείται όχι τόσο και όχι μόνον σαν μία ανάνηψη μετακαθολική, αλλά μεταχριστιανική: προς μία ενότητα του έρωτος, της λογικής και της ευτυχίας, που υπήρξε ήδη το μυστικό της Ελλάδος. Και αυτό όχι για έναν μάταιο νεοπαγανισμό, αλλά για να πραγματοποιήσουμε την χαμένη μας εμπειρία της συνυπάρξεως. 

Συνεχίζεται 

Αμέθυστος.