ΤΟ ΝΕΟ "ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ" ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ (5)

Συνέχεια από:Τρίτη 9 Μαίου 2017

Του Hans Joachim Kramer.

Διελέξεις-μαθήματα στη Νάπολι το 1986.

         

Ι. Άμεση και έμμεση πλατωνική παράδοση (συνέχεια).

         

Ο λογοτεχνικός διάλογος τού Πλάτωνος ασχολείται με διάφορα προβλήματα, καί στούς οποίους, πλευρές σχολιασμού, προτρεπτικές, προπαιδευτικές, διδακτικές, παραδειγματικές-μέθοδολογικές, αναπαραστατικές-επιδεικτικές και ενδεικτικές, κατά ένα μέρος υπερισχύουν οι μέν στις δέ, κατα ένα άλλο βρίσκονται σε αμοιβαία ισορροπία! Η λειτουργία τού σχολιασμού απο μόνη της αρκεί ήδη για να εξασφαλίσει στο γραπτό έργο ένα υψηλότατο φιλοσοφικό επίπεδο παρότι δέν φτάνει το υψηλότερο. Συγκεκριμένα, το μεγαλύτερο μέρος τών θεμάτων τής Πλατωνικής φιλοσοφίας αναπαριστώνται ακόμη και σήμερα-και ίσως υφίστατο ήδη απο τότε -μόνον απο τα γραπτά. Τα γραπτά επομένως δέν μπορούν να αντικατασταθούν με κανένα τρόπο απο την προφορική διδασκαλία. Εξάλλου τα γραπτά, όπως πάντα, ανοίγουν την μεθοδολογικο-ερμηνευτική προόσβαση στην Πλατωνική φιλοσοφία, ενώ η έμμεση παράδοση προσφέρει μόνον, ας πούμε πετρωμένα αποτελέσματα. Για να καταστεί δυνατό να κατανοηθεί επομένως, απο μία διαλογική πλευρά, είμαστε αναγκασμένοι να μελετήσουμε πρώτα τα γραπτά και την μεθοδολογική τους πρόοδο. Μόνον όποιος στοχάστηκε εις βάθος την διατύπωση τών προβλημάτων στα γραπτά, θα γνωρίσει, τουλάχιστον τί να κάνει με τα αποτελέσματα τής προφορικής διδασκαλίας. Δέν γνωρίζουμε σε ποιό μέτρο ο ίδιος ο Πλάτων, ήδη απο τότε, είχε στον νού του έναν τέτοιο συσχετισμό-πολύ πιθανόν γι'αυτόν η απλή λειτουργία τού σχολιασμού βρισκόταν σε προτεραιότητα, ιδιαιτέρως στα όψιμα γραπτά του! Σήμερα πάντως καθώς δέν διαθέτουμε τόν ίδιο τόν Πλάτωνα αυτοπροσώπως, μέ τήν διδακτική του  δραστηριότητα, είμαστε περισσότερο προσανατολισμένοι πρός τα γραπτά του και στην προσπάθειά μας να τα ξανασκεφθούμε πλήρως. Μόνον στο τέλος, όταν θα φθάσουμε να χτυπήσουμε ενάντια στα όρια τών εκθέσεών του, η έμμεση παράδοση μπορεί να μας βοηθήσει να συνεχίουμε! Συνολικά ανάμεσα στην άμεση και την έμμεση παράδοση υπάρχει μία πολλαπλή σχέση συμπληρωματικότητος. Σήμερα τα γραπτά διαθέτουν αντιθέτως απο τους χρόνους τού Πλάτωνος-ένα πρωτείο μεθοδολογικό-ερμηνευτικό όπως καί έναν μεγαλύτερο βαθμό αυθεντικότητος. Η θεωρία τών αρχών η οποία παρέμεινε άγραφη, αντιθέτως, διαθέτει σήμερα όπως και τότε ένα πρωτείο περιεχομένου. Εξάλλου στα γραπτά κάτω απο άλλες οπτικές γωνίες και συγκεκριμένα τις ποσοτικές, ανήκουν και κάποια πρωτεία περιεχομένου.

          Η πλήρης αποδοχή τής εμμέσου παραδόσεως δέν μας οδηγεί μόνον σε μία πιό ενιαία εικόνα του Πλάτωνος, αλλά επίσης και σε μία καλύτερη τοποθέτηση τής φιλοσοφίας τού Πλάτωνος  στην διάρκεια τής ιστορίας τής αρχαίας φιλοσοφίας. Ταυτοχρόνως δέ αυτή η ίδια η διαδρομή τής φιλοσοφίας αυτής, προσλαμβάνει έναν μεγαλύτερο βαθμό συνέχειας και ακρίβειας. Πρώτα απ'όλα είναι προφανές ότι ο Πλάτων με την θεωρία του τών αρχών επανέφερε το Προσωκρατικό θέμα τής καταγωγής, δίνοντας της με την βοήθεια τής διαλεκτικής μεθόδου μία νέα απάντηση! Η θεωρία των αρχών τοποθετείται προφανώς αντιθετικά τών θεωριών τών Ελεατών και τών Πυθαγορείων, τής ενότητος και πολλαπλότητος και του ορίου και τού απεριορίστου, αλλά για την αρχή της διαβαθμίσεως υπάρχουν ήδη αναφορές στούς Μιλήσιους, όπως και αλλού στα μαθηματικά, στην Ιατρική ή στην λαϊκή ηθική. Η ανανέωση βρίσκεται στην διαλεκτική μέθοδο η οποία επιτρέπει πρώτα απ'όλα τον διαχωρισμό απο μία οπτική γωνία καθαρά εννοιολογική την καθαυτή ενότητα και την καθαυτή πολλαπλότητα απο κάθε ξεχωριστή ύπαρξη και απο όλα τα άλλα καθόλου καί κατορθώνει  να τα θεματοποιήσει καθαυτά. Μόνον έτσι είναι δυνατόν να συσταθεί, ξεκινώντας απο δύο αρχές, η ολότης τού υπαρκτού, μέσω διαφορετικών βαθμών μετοχής και "αναμείξεως" σε μία ιεραρχική διαφοροποίηση! Ταυτοχρόνως άνοιγαν μ'αυτόν τον τρόπο βασικοί διαλογικοί σύνδεσμοι, τους οποίους οι Προσωκρατικοί δέν είχαν τότε στην διάθεσή τους. Ακόμη και η λειτουργική πολυσθένεια τών αρχών προϋποθέτει μία δουλειά αφαιρέσεως πραγματοποιημένης με διαλεκτικές μεθόδους.

          Πάντως όμως ευνοώ την υπόθεση ότι η γενική θεωρία των ιδεών τού Πλάτωνος, η οποία ανεπτύχθη απο την διαλεκτική μέθοδο, αναφερόταν εξ'αρχής στην θεωρία τών αρχών και επομένως ήταν δικαιομένη και θεμελιωμένη στο πλαίσιο τής προβληματικής την οποία παρέδωσαν οι Προσωκρατικοί. Η ίδια η διαλεκτική μέθοδος ήταν κληρονομιά τής σοφιστικής και τού σωκρατικού ελέγχου.

          Αυτή επέτρεψε στον Πλάτωνα να κάνει εκείνον τον καθοριστικό συνδυασμό τον οποίο μπορούμε να εκτιμήσουμε καλύτερα στην βάση τής προφορικής διδασκαλίας τών αρχών. Να συνδυάσει δηλαδή την προσωκρατική έρευνα τήν καταγωγών με τα σοφιστικο-σωκρατικά προβλήματα που αφορούν τον τρόπο ζωής και την πόλη!

          Ο Παρμενίδης και ο Σόλων, ο Πυθαγόρας και ο Σωκράτης είναι συμπτωματικά, στον Πλάτωνα, υπολογισμένοι μαζί και ακριβώς στην διασταύρωση τών δύο παραδόσεων καθίσταται δυνατή η τυπικά πλατωνική έννοια τής φιλοσοφίας. Χωρίς την θέση μίας διαλετικής τού πεπερασμένου και ιδιαιτέρως χωρίς τον Σωκράτη, μετά την κριτική τής σοφιστικής δέν θα ήταν δυνατόν να ανανεωθεί η προσωκρατική φιλοσοφία ώστε να ταιριάζει στους χρόνους τής εποχής των.

          Είναι μεγάλης σημασίας το γεγονός ότι η θεωρία τών αρχών παρουσιάστηκε στην Ακαδημία με τον τίτλο "περί του Αγαθού" και ότι σύμφωνα με την Σωκρατική μέθοδο παρέμεινε στο προφορικό πλαίσιο. Η προφορική θεωρία τού Πλάτωνος επομένως, ακριβώς όπως και στα γραπτά του, σε σχέση με τον Σωκράτη, έτσι όπως, αντιστρόφως, και τα γραπτά, επανασυνδέονται σε τελευταία ανάλυση, στο Προσωκρατικό θέμα τής καταγωγής!

Συνεχίζεται

ΟΠΟΙΟΣ ΜΠΟΡΕΙ, ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙ, ΟΤΙ Η ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΑΡΑ, ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΤΟΥ ΟΜΙΛΙΑ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΗΤΑΝ ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΑΣΤΟΧΗ.

Αμέθυστος.