Ο ΣΤΕΛΙΟΣ ΡΑΜΦΟΣ ΣΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ ΤΟΥ ΣΚΑΪ 100,3 FM - B

Ο ΣΤΕΛΙΟΣ ΡΑΜΦΟΣ ΣΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ ΤΟΥ ΣΚΑΪ 100,3 FM β

Άρης Πορτοσάλτε:
Κύριε Στέλιο Ράμφο, καλημέρα σας.
Στέλιος Ράμφος:
Καλημέρα, κύριε Πορτοσάλτε. Να ηρεμήσουμε λίγο.
Άρης Πορτοσάλτε:
Να ηρεμήσουμε, να καθαρίσω κι εγώ το μυαλό μου, να ησυχάσω. Σας ακούω, κύριε Ράμφο. Γελάτε εσείς, αλλά πρέπει κι εγώ κάπου να ακουμπάω.
Γιατί κι εγώ… έτσι δεν είναι; Οι ψυχαναλυτές πάνε στον δικό τους ψυχαναλυτή. Νομίζω ότι είναι ευεργετική μια συζήτηση περί του Φιλιόκβε. Πάμε, λοιπόν, να γυρίσουμε στο Φιλιόκβε. Να ηρεμήσουμε τα πράγματα. Ελάτε, σας ακούω.
Στέλιος Ράμφος:
Πες μου: πού μείναμε την άλλη φορά; Τι κάναμε;
Άρης Πορτοσάλτε:
Ήμασταν στο αν υπάρχει ειλικρίνεια. Αυτό διερευνούσαμε: τις προθέσεις και του Πάπα Λέοντος και του Οικουμενικού Πατριάρχη για μια σύγκλιση της Χριστιανοσύνης.
Μας εξηγήσατε πόσο μας βοηθάει η πίστη να στεκόμαστε ως άνθρωποι. Άλλος το αντιλαμβάνεται, άλλος δεν θέλει να το καταλάβει, άλλος δεν το καταλαβαίνει καθόλου. Αλλά γι’ αυτό είστε εδώ: για να εισχωρείτε λίγο στα εσωτερικά μας.
Και μείναμε στο ότι η ειλικρίνεια της πρόθεσης μπορεί να εκληφθεί και από το γεγονός ότι παρέλειψε το Φιλιόκβε κατά την ανάγνωση του Πιστεύω.
Στέλιος Ράμφος:
Δεν το παρέλειψε το Φιλιόκβε. Διάβασαν το Πιστεύω της Οικουμενικής Συνόδου[ΤΟ ΑΛΛΑΞΑΝ ΚΑΙ ΑΥΤΗ ΤΗ ΦΟΡΑ]. Γι’ αυτό και δεν έγινε για πρώτη φορά· έχει γίνει δύο-τρεις φορές και στο παρελθόν.
Πρόκειται για το πρώτο κείμενο του Πιστεύω. Μετά έγινε η αλλαγή. Και αυτή η αλλαγή —οι ιδέες στη Δύση για το Φιλιόκβε— έχουν ιστορική καταβολή.
Την εποχή που τα γερμανικά φύλα κατέβαιναν και διέλυαν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, κυρίως οι Βησιγότθοι, υπήρχε έντονη συμπάθεια προς τον Αρειανισμό. Δηλαδή προς τη χριστιανική αίρεση σύμφωνα με την οποία ο Χριστός είναι Θεός, αλλά «κατά κάποιον τρόπο» άνθρωπος.
Η αντίδραση της Εκκλησίας της Ρώμης ήταν να αρχίσει να συζητά —όχι να υιοθετεί ακόμη— την προσθήκη «και εκ του Υιού» στο Σύμβολο της Πίστεως, ήδη από τον 6ο αιώνα. Η επίσημη αποδοχή έρχεται πολύ αργότερα, τον 11ο αιώνα.
Στόχος ήταν να ενισχυθεί το στοιχείο της ανθρώπινης συμμετοχής στο θείο στοιχείο του Θεανθρώπου. Να τονιστεί το ανθρώπινο μέσα στο θείο.[ΓΙΑΤΙ; ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΡΕΙΑΝΙΣΜΟΣ; ΟΛΗ Η ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΠΟΜΕΝΩΣ.]
Τονίζοντας το ανθρώπινο στο θείο και εισάγοντας αυτό το στοιχείο στο δόγμα, άρχισε σταδιακά να διαμορφώνεται μια διαφορετική κατάσταση. Η ανθρώπινη συμμετοχή, μεταφρασμένη σε όρους ιστορικότητας και ιστορικής πράξης, δημιουργεί μια πραγματικότητα αρκετά διαφορετική από την αρχική αντίληψη της Νίκαιας.
Στον 4ο αιώνα, στη Νίκαια, δεν υπήρχε συνείδηση ιστορικότητας. Αυτή αρχίζει να αναπτύσσεται αργότερα, με τον Αυγουστίνο και γενικότερα με τους Λατίνους Πατέρες.
Η ιστορικότητα —δηλαδή η μεγάλη σημασία που έχουν για τη ζωή των ανθρώπων τα ίδια τα γεγονότα, όχι απλώς ως αφήγηση, αλλά ως δυναμική πράξεων μέσα στον χρόνο— είναι αυτό που σήμερα ονομάζουμε «ιστορία».[ΤΟ ΣΥΜΒΑΝ ΤΟΥ ΧΑΙΝΤΕΓΚΕΡ]
Αυτό το στοιχείο δεν μπορούσε να γίνει δεκτό στην Ανατολή, γιατί η Ανατολή είχε παραμείνει σε πιο σταθερές μορφές ακινησίας.[ΑΚΙΝΗΣΙΑ Ο ΑΓΙΑΣΜΟΣ;] Το στοιχείο της αιωνιότητας ήταν πολύ ισχυρό για να εισαχθεί ο χρόνος με τη δυτική έννοια.[ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ Ο ΑΓΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΝΕΝΑΣ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΜΙΜΗΘΕΙ ΤΟΝ ΑΓΙΟ]
Όπως λέγαμε και την προηγούμενη φορά, τα πολλά χρυσά στις εκκλησίες και στο Φανάρι δεν δείχνουν πολυτέλεια. Δείχνουν την παρουσία του αιωνίου, που αφήνει στο περιθώριο τη σημασία του χρόνου. Η Λατινική Εκκλησία αποδέχεται επίσημα αυτή την εξέλιξη τον 11ο αιώνα, αφού είχε προηγηθεί ήδη ένα σχίσμα τον 9ο αιώνα — το λεγόμενο σχίσμα του Φωτίου, του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως.[ΤΟ ΧΡΥΣΟ ΣΥΜΒΟΛΙΖΕΙ ΤΟΝ ΝΟΥ ΤΟ ΘΕΙΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΕΝΤΟΛΩΝ.]
Ξεπεράστηκε το σχίσμα του Φωτίου — αυτό ήταν τον 9ο αιώνα — και μετά, δύο αιώνες αργότερα, το 1054, έγινε το οριστικό σχίσμα.
Το θέμα δεν είναι πόσο ειλικρινής μπορεί να είναι ο Πατριάρχης μας ή ο Πάπας. Δεν είναι ζήτημα ειλικρίνειας. Το ζήτημα είναι: από ποια οπτική γωνία θα συζητηθεί αυτό το πρόβλημα, ώστε να οδηγηθούμε σε μια γόνιμη συζήτηση και σε ένα γόνιμο αποτέλεσμα.
Και σας έλεγα — νομίζω εκεί είχαμε μείνει — για τη σημασία του Θεοτοκόπουλου, του Ελ Γκρέκο, ο οποίος κατάφερε και τα ένωσε.
Ο Θεοτοκόπουλος, μέσα από τη ζωγραφική του — αυτή είναι μια προσωπική μου σκέψη, μπορεί και να κάνω λάθος — έχω την εντύπωση ότι η ιδιοφυΐα του, αξεπέραστη και μοναδική, χωρίς διαδόχους, δεν σχολιάστηκε όσο θα έπρεπε. Έμεινε μοναδικός.
Ήταν δάσκαλος, μαΐστωρ της βυζαντινής ζωγραφικής. Πήγε στην Ιταλία, δέχτηκε ιταλικές επιδράσεις και δημιούργησε μια τέχνη με εξαιρετικά ενδιαφέροντα στοιχεία — είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα.
Έκανε μια σύνθεση. Και αυτό το στοιχείο της σύνθεσης έχει τεράστια σημασία.
Στην αρχή δέχεται τις ιταλικές επιδράσεις, αλλά όσο περνά ο χρόνος αυτές αρχίζουν να υποχωρούν. Όχι για να επιστρέψει απλώς στη βυζαντινή τέχνη, αλλά για να συγχωνευθούν με τις παλιές βυζαντινές μνήμες σε κάτι εντελώς νέο.
Έτσι, αντί για μεγάλη προοπτική και απεριόριστο βάθος, η προοπτική του γίνεται — εντός εισαγωγικών — «ρηχή». Είναι μια προοπτική χωρίς μεγάλο βάθος και χωρίς γεωμετρική αυστηρότητα που θα της έδινε οντολογική σημασία.
Αυτή η μικρή προοπτική, που δείχνει ένα φυσικό βάθος, δεν είναι άγνωστη. Τη γνώριζαν ήδη οι Έλληνες από την αρχαιότητα.
Άρης Πορτοσάλτε:
Εδώ θα σας παρακαλέσω να σταματήσουμε για λίγο, να πούμε τους τίτλους των ειδήσεων, και επιστρέφουμε με τη συνέχεια.
Στέλιος Ράμφος:
Βεβαίως.
Άρης Πορτοσάλτε:
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ. Να αποδεσμευτούμε λίγο, όσο μπορούμε, από την ένταση.
Κυρίες και κύριοι, συνεχίζουμε τη συζήτησή μας με τον συγγραφέα Στέλιο Ράμφο, τα βιβλία του οποίου κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Άρμος.
Αν ξεκινήσετε με ένα βιβλίο του, είναι βέβαιο ότι θα συνεχίσετε και με το επόμενο, για να ανακαλύψετε τον κόσμο του.

Κύριε Ράμφο, καλημέρα σας ξανά.
Στέλιος Ράμφος:
Καλημέρα και πάλι.
Άρης Πορτοσάλτε:
Είχαμε μείνει, λοιπόν, στα στοιχεία της ζωγραφικής του Ελ Γκρέκο.
Στέλιος Ράμφος:
Ναι. Λέγαμε ότι, πρώτα απ’ όλα, αφήνει την προοπτική φυσική, χωρίς να την απλώνει σε μεγάλο βάθος.
Και αρχίζουν σύντομα να εμφανίζονται εκείνες οι ψιλόλιγνες, πυρετώδεις φιγούρες, με έντονη κινητικότητα και με ασυμμετρία στις σωματικές αναλογίες.
Το φως, αντί να προέρχεται από ένα κεντρικό σημείο — όπως στους αναγεννησιακούς ζωγράφους — απλώνεται και διαχέεται ελεύθερα στον πίνακα, δημιουργώντας έναν χώρο λιγότερο ρεαλιστικό και περισσότερο σκηνικό.
Πρόκειται για μια ματιά άλλου τύπου. Μια ματιά που δεν ξεκινά από την άμεση υλική πραγματικότητα των αισθήσεων για να ανέβει προς τα πάνω, αλλά δέχεται μια ανώτερη πνευματική πραγματικότητα, η οποία μεταλλάσσει τα πράγματα.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία του Filioque.
Αν δεχθούμε ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται και «εκ του Υιού», δεχόμαστε ότι ο άνθρωπος μπορεί, μέσω της πράξης του — με τα έργα του, την τεχνολογία του, τα επιτεύγματά του — να ανέβει προς τον Θεό. Αυτό είναι το Filioque.
Η ανατολική αντίληψη λέει ότι ό,τι κι αν γίνει στη ζωή, αν δεν δεχθεί το φως της Χάριτος, αν δεν δεχθεί το πνευματικό στοιχείο, πάει χαμένο.
Να σημειώσω παρεμπιπτόντως ότι η σημερινή κρίση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην υπερβολική πίστη στο «ανεβαίνουμε από κάτω προς τα πάνω». Δεν το λέω υποτιμητικά.[ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ ΧΑΡΙΤΩΜΕΝΕ. ΔΕΝ ΑΝΕΒΑΙΝΟΥΜΕΑΠΟ ΚΑΤΩ ΠΡΟΣ ΤΑ ΠΑΝΩ ΠΑΡΑ ΜΟΝΟΝ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΑΥΤΟΥ ΠΟΥ ΚΑΤΕΒΗΚΕ ΑΠΟ ΠΑΝΩ ΠΡΟΣ ΤΑ ΚΑΤΩ ΑΛΛΑ ΜΕ ΤΗΝ ΜΟΝΗ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΤΑΠΕΙΝΟΦΡΟΣΥΝΗΣ]
Για παράδειγμα, η τρομερή πίστη στην τεχνητή νοημοσύνη είναι μια φιλιόκβεια στάση. Δεν λέω ότι είναι κακή· προσπαθώ να δείξω τι σημαίνει αυτή η μικρή, μυστηριώδης λέξη για τη ζωή των ανθρώπων.
Η Ανατολική Εκκλησία, χωρίς να κατανοεί πλήρως την ιστορικότητα, προειδοποιούσε: προσέξτε τα όρια της τεχνικής. Αν βασιστούμε αποκλειστικά στα έργα μας, δεν είναι δύσκολο να οδηγηθούμε στη βαρβαρότητα.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο δυτικός πολιτισμός έκανε δύο τρομακτικούς πολέμους.
Χωρίς να τον υποτιμώ — το αντίθετο. Η Ανατολή έλεγε: χωρίς τη Χάρη από πάνω, χωρίς το πνεύμα πάνω από την πράξη μας, δεν μπορούμε να προχωρήσουμε. Δεν μπόρεσε όμως να το διατυπώσει ιστορικά, και έτσι περνούν χίλια χρόνια. Από το 1054 — σε τριάντα χρόνια κλείνουμε χίλια χρόνια σχίσματος.[Η ΧΑΡΙΣ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΗΝ Θ. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΔΙΠΛΑ ΜΑΣ ΑΛΛΑ ΑΠΑΙΤΕΙ ΤΗΝ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΑΣ.]
Και το λέω αυτό για να τονίσω ότι αυτό που καλούνται να συζητήσουν σήμερα οι δύο Εκκλησίες δεν είναι τα πρωτεία του Πάπα ή το αλάθητο — το οποίο άλλωστε έχει ήδη περιοριστεί από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.
Ούτε είναι το ζήτημα ποιες ήταν οι διαφορές τότε στα πατερικά κείμενα. Δεν είναι αυτό το πρόβλημα.
Το πρόβλημα είναι τι σχέση μπορεί να έχει η αποδοχή ή όχι — ή η σύνθεση, ας πούμε — και τι σημασία μπορεί να έχει για το μέλλον. Δεν είναι διαφορές παρελθόντος. Είναι διαφορές παρόντος και μέλλοντος.
Διότι το αποκορύφωμα αυτής της πράξης, ας πούμε, αυτού του Filioque, είναι η πορεία ενός πολύ μεγάλου πολιτισμού με τρομερή εμπιστοσύνη στην ανθρώπινη πράξη και στις δυνατότητες των έργων.[ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ Ο ΠΑΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΡΑΚΛΑΔΙΑ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΧΑΡΙ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΓΙΑΣΜΟ. ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΑΓΙΟΥΣ.]
Όχι ότι δεν είναι πολύ σημαντικό αυτό — είναι. Αλλά μέχρι πού μπορούν να πάνε τον άνθρωπο αυτά, αν μείνουν μόνα τους;
Το λέω για να καταλάβουμε ότι όλα τα «αγροτικά» — και όλες οι αδυναμίες του κράτους, και αυτό που φωνάζετε δίπλα — οφείλονται σε ακατανοησία αυτών των προβλημάτων. Αν τα καταλάβαιναν, θα ήταν αλλιώς μυαλωμένοι όλοι αυτοί οι άνθρωποι.[ΘΑ ΕΤΟΙΜΑΖΟΝΤΑΝ ΝΑ ΠΟΛΕΜΗΣΟΥΝ ΤΗ ΡΩΣΙΑ. ΠΟΛΥ ΜΥΑΛΟ. ΣΕ ΛΙΓΟ ΘΑ ΜΟΙΡΑΖΟΥΝ ΕΜΒΟΛΙΑ. Η ΠΙΚΡΗ ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΕ ΑΙΧΜΗ ΤΗΣ ΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΙΝΑΙ Η ΝΕΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΘΡΗΣΚΕΙΑ]
Άρης Πορτοσάλτε:
Ποιοι «όλοι»; Οι διοικούντες ή οι διοικούμενοι;
Στέλιος Ράμφος:
Οι πάντες. Όλοι μας. Έχει σημασία, γιατί μας αφορά όλους.
Άρης Πορτοσάλτε:
Ναι, αλλά δεν έχουμε πρόσβαση σε αυτά. Θέλω να πω: να αποκτήσουμε μια πρόσβαση σε μια γνώση, όπως την αφηγείται ο Στέλιος Ράμφος. Οι ακροατές μου γράφουν ότι αν ο κ. Ράμφος μπορούσε — με έναν τρόπο, που βέβαια δεν γίνεται — να είναι μέσα στην εκπαίδευση…
Στέλιος Ράμφος:
Είμαι στην εκπαίδευση με την έννοια ότι μιλάω, ότι γράφω.
Άρης Πορτοσάλτε:
Γι’ αυτό είπα ότι όποιος θέλει να σας αναζητήσει στον γραπτό λόγο μπορεί να απευθυνθεί στις εκδόσεις Άρμος και να δει την πλήρη σας βιβλιογραφία έως σήμερα. Μα μπορεί να μας ακούσει τώρα που μιλάμε — και δεν θέλω να το ερωτώ.
Εκείνο που θέλω να πω είναι ότι το μεγάλο πρόβλημα που μπαίνει με το Filioque είναι απολύτως παρόν. Διότι με την τρομακτική ανάπτυξη των τεχνικών μέσων — που είναι καλή ανάπτυξη, δεν χρειάζεται να τα καταστρέψουμε — πρέπει να καταλαβαίνουμε τα όριά τους: να μην τα εξανθρωπίζουμε, να μην τα θεοποιούμε.
Στέλιος Ράμφος:
Ακριβώς. Η συζήτηση μεταξύ των δύο Εκκλησιών δεν είναι «τι έλεγαν οι Πατέρες από εδώ κι από εκεί». Είναι: τι σημασία έχει για το μέλλον η απόλυτη παντοδυναμία οριζόντια του ανθρώπου;[ΔΗΛ. ΤΙ ΛΕΕΙ Ο ΡΑΜΦΟΣ]
Ή: κατά πόσο μπορεί να προχωρήσει ο άνθρωπος, αν ένα «κάθετο φως» πέφτει επάνω στο οριζόντιο και μπορεί να το ονοματοδοτήσει, να το νοηματοδοτήσει.
Άρης Πορτοσάλτε:
Μου δίνετε την αφορμή να σας ρωτήσω: θα υπάρχει πίστη στο μέλλον; Δηλαδή, ο άνθρωπος του μέλλοντος — μετά από εμάς, μετά ο μεθεπόμενος — δεν είναι δύσκολο, με την οριζόντια κίνηση προς τα πάνω, να βρεθεί μπροστά στο δίλημμα: να πιστεύουμε στον Θεό ή στον εαυτό μας;
Στέλιος Ράμφος:
Να πιστέψει στον εαυτό του, αλλά να ξέρει ότι ο εαυτός του φωτίζεται από πάνω.
Η κρίση της πίστης οφείλεται στην υπερβολική εμπιστοσύνη στα έργα μας. Αν εμείς «τα κάνουμε όλα», τότε «τι είναι ο Θεός»; Αλλά ο Θεός δεν είναι ένα εργαλείο που πέφτει από τον ουρανό. Ο Θεός είναι το γεγονός ότι είμαστε πνευματικά όντα.[ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΔΕΝ ΕΙΜΑΣΤΕ]
Άρης Πορτοσάλτε:
Αυτό είναι σύμπτωμα της Δύσης, κύριε Ράμφο; Ότι πιστεύουμε όλο και περισσότερο στον εαυτό μας;
Σας το λέω γιατί στη σημερινή ανατολική πλευρά της Ορθοδοξίας — που θέλει να γίνει και «προκαθήμενη» κάποια στιγμή, εννοώ στη Μόσχα — ο ηγέτης του «ξανθού γένους», δείχνοντας τη Δύση, δείχνοντας εμάς, λέει: «Κοιτάξτε, αυτοί είναι σε κρίση. Μόνο εμείς έχουμε ανάταση ψυχής, εσωτερικότητα, είμαστε πιο ευσεβείς». Και κάποιοι δικοί μας εδώ, κάτι συμπατριώτες, τον ακούνε, γιατί νιώθουν ότι τους φέρνει κοντά η Ορθοδοξία, ο Ελληνισμός και όλα μαζί.
Η δυσκολία όμως είναι ότι εκεί φαίνεται να υπάρχει μόνο το «κάθετο». Εδώ, αυτό που παίζεται με ενδιαφέρον είναι πώς θα συνδυαστεί το κάθετο με το οριζόντιο.
Πώς το οριζόντιο θα πάψει να είναι ειδωλολατρία των πραγμάτων και θα μεταβληθεί σε μια κατάσταση όπου η ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων θα είναι κυρίαρχη. Να μην ξεχνάμε την ανθρώπινη σχέση την ώρα που έχουμε μεγάλες τεχνολογικές εξελίξεις.
Ο διαχωρισμός — η απομόνωση του καθέτου ή του οριζοντίου — είναι πρόβλημα. Γιατί η απομόνωση του καθέτου μας πηγαίνει είτε σε αυταρχικές κοινωνίες είτε σε αντιλήψεις χωρίς ιστορία. Παράδειγμα: όλη η κρίση του ελληνικού προβλήματος τα τελευταία διακόσια χρόνια — αν εξαιρέσουμε το δυστύχημα της δολοφονίας του Καποδίστρια, που χάσαμε το μεγαλύτερο λαχείο — οφείλεται σε παρανόηση του ιστορικού παράγοντα. Μείναμε «μόνο κάθετοι».[ΕΓΚΑΘΕΤΟΙ]
Στέλιος Ράμφος:
Ξέρετε με τι θα το παρομοίαζα αυτό; Μου φτιάχνει μια εικόνα στο μυαλό: την εκδίωξη του Αδάμ και της Εύας από τον Παράδεισο. Συμβολικά: δεν είναι μόνο το μήλο. Είναι ότι πιστέψαμε μόνο στη βούλησή μας.
Η απόλυτη οριζόντια κίνηση είναι απόλυτη εμπιστοσύνη στη βούληση. Και ο κίνδυνος είναι τρομακτικός: παγκόσμιοι πόλεμοι κ.λπ. Όμως αυτό μπορεί να είναι και θετικό, αν υπάρχει και το κάθετο. Αν υπάρχει μια ιδέα νοήματος. Αν το νόημα είναι παρόν στην πράξη μας.
Αν η πράξη είναι χωρίς νόημα, πάμε χαμένοι. Αν το νόημα φωτίζει την πράξη, πάμε σε έναν συνδυασμό με περισσότερη ανθρωπινότητα. Όλα τα «αγροτικά», οι αδυναμίες μας, είναι αδυναμία να συντονιστούμε οργανικά με την ιστορία.[ΑΝ....]
Και το πρόβλημα της Ρωσίας, των ολοκληρωτισμών, των διαλυμένων δημοκρατιών που ζούμε σήμερα, της διαλυμένης Ευρώπης, οφείλονται στο ότι αυτές οι «μυστηριώδεις» λέξεις που συζητήθηκαν πριν από χίλια χρόνια παραμένουν εκκρεμή ζητήματα.
Έχει μεγάλη σημασία να καταλάβουμε τη σοβαρότητά τους. Γιατί, χαμένοι μέσα στις πράξεις και στην ειδωλολατρία των πράξεων, ξεχνάμε ότι τίποτα δεν στέκει χωρίς νόημα. Μόνο τα ζώα έχουν πράξεις. Οι άνθρωποι έχουν νόημα.
Και εμείς εγκαταλείπουμε το νόημα και αρχίζουμε να εμπιστευόμαστε πράγματα που είναι απολύτως υλικά και πρακτικά.
Ένας συνδυασμός, λοιπόν, θα μπορούσε να έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Και γι’ αυτό αποτίω φόρο τιμής στον μεγάλο Θεοτοκόπουλο. Διότι πρώτος — ακόμη κι αν δεν το σκέφτηκε καθαρά — προσπάθησε να λύσει το πρόβλημα: πώς να βάλει πνεύμα στα σώματα. Οι μορφές του τείνουν προς τα πάνω. Αλλά όχι με το «πυρετό του τρεχαλίτου». Με έναν άλλον πυρετό: τον πυρετό του πνεύματος.
Γι’ αυτό κοιτούν προς τα πάνω τα πρόσωπα. Όχι μόνο κοιτούν προς τα πάνω: είναι σαν να τους καταλαμβάνει ένα περίεργο πνευματικό ρίγος. Άλλο να κινείσαι με την ταχύτητα ενός αυτοκινήτου, κι άλλο να κινείσαι με «πυρετό». Ο πυρετός είναι το πνεύμα.
Γι’ αυτό έχει μεγάλη σημασία να ξανασκεφτούμε αυτούς τους μεγάλους δημιουργούς, να ξανασκεφτούμε το πρόβλημα, να δούμε την παρακμή της Ευρώπης, τα προβλήματα της Ρωσίας, των ολοκληρωτισμών, για να καταλάβουμε ότι αυτά οφείλονται σε βαθιές παρανοήσεις ή σε αδυναμία προσαρμογής σε βαθύτερα πνευματικά αιτήματα, που τα έχουμε ξεχάσει τον τελευταίο αιώνα — ίσως και παραπάνω. Το γεγονός ότι είμαστε πνευματικά όντα και νομίζουμε ότι είμαστε μόνο φυσικά όντα.
Ο άνθρωπος δεν είναι απλώς φυσικό ον. Γι’ αυτό μιλάει.
Τα ζώα είναι φυσικά όντα, αλλά δεν ξέρουν τον θάνατο, δεν ξέρουν το νόημα, δεν ξέρουν τίποτα από αυτά. Έχει τεράστια σημασία να το ξανασκεφτούμε αυτό.
Ο τρόπος που γίνεται σήμερα η πολιτική — λέμε όλοι «δεν υπάρχει όραμα». Τι εννοούμε χωρίς να το καταλαβαίνουμε; Ότι δεν υπάρχει τρόπος να συνδυάσουμε την άμεση ανάγκη της ζωής με την υπερβατική ανάγκη του νοήματος.
Τι νόημα έχει αυτό που κάνω; Όχι πόσα κιλά παράγει ή πόσα χρήματα αποφέρει — που βεβαίως είναι καλό να αποφέρει χρήματα — αλλά ποιο είναι το νόημα. Το ένα έχει σκοπό. Το άλλο έχει μόνο μέσα. Η κρίση του Filioque είναι ακριβώς αυτή: ότι μπορεί να έχεις ως σκοπό τα μέσα. Καταλαβαίνετε πόσο βαθύ είναι αυτό το πρόβλημα.
Άρης Πορτοσάλτε:
Αυτό που καταλαβαίνω — και το λέω δημόσια — είναι μια πρόταση που θέλω να υποβάλω: να έρθω αρχές του χρόνου στο σπίτι σας και να ηχογραφήσουμε κάποιες ώρες για τέτοια θέματα. Μη με βάλετε να το πω αλλιώς, το λέω μπροστά στον κόσμο.
Στέλιος Ράμφος:
(γελάει) Τηλεφώνησε στον Κώστα.
Άρης Πορτοσάλτε:
Τηλεφώνησε στον Κώστα, εντάξει. Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο υπέροχο θα ήταν.
Αλλά έχει σημασία, γιατί μόνο έτσι το καταλαβαίνω: γι’ αυτό και οι πολιτικοί είναι — το λέω κυριολεκτικά — σχιζοειδείς. Δεν καταλαβαίνουν τι παίζεται. Διαβάζουν στατιστικές, διαβάζουν ποσότητες, ποσοστά. Τι παίζεται όμως από πίσω, δεν το καταλαβαίνουν.
Δεν είναι θέμα «ηθικής». Είναι θέμα πνευματικότητας. Κάτι λείπει από πάνω μας και δεν το καταλαβαίνουμε. Καταλαβαίνετε πόσο δραματικό είναι αυτό για μια χώρα που γέννησε το πνεύμα;
Στέλιος Ράμφος:
Ναι, αλλά το γέννησε και δεν έκανε τίποτα άλλο. Δεν προσθέσαμε τίποτα σε αυτό. Απλώς καμαρώνουμε ότι το έχουμε — στο παρελθόν. Όχι στο παρόν. Στο παρόν δεν έχουμε τίποτα.
Το μόνο θετικό στην περίπτωσή μας είναι ότι υπάρχουν αντιστάσεις. Αλλά αυτές οι αντιστάσεις μας έχουν οδηγήσει σε μόνιμο αδιέξοδο. Έχουμε αρνητικές αντιστάσεις χωρίς να καταλαβαίνουμε ότι αντιστεκόμαστε. Ταυτόχρονα έχουμε ροπή προς το καινούργιο. Το ένα χτυπάει το άλλο.
Και το αποτέλεσμα είναι αυτό το μόνιμο βάλτωμα. Μια ακινησία απορητική. Αυτό, όσο κι αν πονάει, πρέπει να το κρατήσουμε ως θετικό στοιχείο. Γιατί μας αναγκάζει να ξανασκεφτούμε τα πάντα. Και η μεγάλη βοήθεια που μας έδωσε η συνάντηση στο Φανάρι είναι ακριβώς αυτή: ξαναθέτει το πρόβλημα και μας ζητά να το πούμε με σημερινά λόγια.
Αυτό που κάνουμε σήμερα είναι μια προσπάθεια να δώσουμε επικαιρότητα σε ένα σχίσμα χιλίων ετών. Γιατί δεν είναι πια βερμπαλισμοί του Βυζαντίου.
Άρης Πορτοσάλτε:
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ, κύριε Ράμφο.
Είμαστε εντάξει;
Στέλιος Ράμφος:
Όχι απλώς εντάξει.
Άρης Πορτοσάλτε:
Καλά Χριστούγεννα σας εύχομαι.
Στέλιος Ράμφος:
Καλά Χριστούγεννα και καλή πρωτοβουλία. Θα τα πούμε.
Άρης Πορτοσάλτε:
Βεβαίως. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ, κύριε Ράμφο.
Καλημέρα σας.

ΠΟΥΛΑΕΙ ΝΟΗΜΑ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ. ΕΡΜΗΝΕΥΕΙ ΕΙΝΑΙ ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟΥ. ΜΙΛΑΕΙ ΣΑΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΣΑΝ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΟΡΘΟΔΟΞΟΙ. ΠΟΛΥ ΔΗΘΕΝ. 

ΕΥΤΥΧΩΣ Ο ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ ΗΤΑΝ ΠΙΟ ΤΙΜΙΟΣ .ΤΟ ΔΗΛΩΣΕ ΕΙΜΑΙ ΑΧΡΙΣΤΟΣ.

Ανώνυμος είπε...

Άγιος Πορφύριος; «Ἄν δώσετε σ’ Ἐκεῖνον τήν καρδιά σας, δέν θά μείνουν περιθώρια γιά τ’ ἄλλα. Ὅταν ἐνδυθεῖτε τόν Χριστό, δέν θά κάνετε καμμία προσπάθεια γιά τήν ἀρετή• Ἐκεῖνος θά σᾶς τήν ἐδώσει. Σᾶς πιάνει φοβία κι ἀπογοήτευσις; Στραφεῖτε στόν Χριστό. Ἀγαπήστε Τόν ἁπλά, ταπεινά, χωρίς ἀπαίτησιν, καί θά σᾶς ἀπαλλάξῃ ὁ ἴδιος. Νά στραφεῖτε πρός τόν Χριστό καί νά πεῖτε μέ ταπείνωσιν καί ἐλπίδα σάν τόν Ἀπόστολον Παῦλον: «Τίς με ῥύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου;» Θά κινηθεῖτε, λοιπόν, πρός τόν Χριστό, κι Ἐκεῖνος ἀμέσως θά ἔλθῃ. Ἀμέσως θά ἐνεργήσῃ ἡ χάρις Του.»
Με αὐτή τή μελέτη σιγά σιγά θά ἀποκτήσετε τήν πραότητα, τήν ταπείνωση, τήν ἀγάπη καί ἡ ψυχή σας θά ἀγαθύνεται. Νά μή διαλέγετε ἀρνητικούς τρόπους γιά τή διόρθωσή σας. Δέν χρειάζεται οὔτε τόν διάβολο νά φοβᾶσθε, οὔτε τήν κόλαση, οὔτε τίποτε. Δημιουργοῦν ἀντίδραση. Ἔχω κι ἐγώ μία μικρή πεῖρα σ’ αὐτό. Ὁ σκοπός δέν εἶναι νά κάθεσθε, νά πλήττετε καί νά σφίγγεσθε, γιά νά βελτιωθεῖτε.
Ὁ σκοπός εἶναι νά ζεῖτε, νά μελετᾶτε, νά προσεύχεσθε, νά προχωρᾶτε στήν ἀγάπη, στήν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ, στήν ἀγάπη τῆς Ἐκκλησίας.
Αὐτό εἶναι τό ἅγιο καί ὡραῖο, πού εὐφραίνει καί ἀπαλλάσσει τήν ψυχή ἀπό κάθε κακό, ἡ προσπάθεια νά ἑνωθεῖ κανείς μέ τόν Χριστό. Ν’ ἀγαπήσει τόν Χριστό, νά λαχταρήσει τόν Χριστό, νά ζεῖ ἐν τῷ Χριστῷ, ὅπως ὁ Ἀπόστολος Παῦλος πού ἔλεγε• «Ζῶ δέ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δέ ἐν ἐμοί Χριστός».⁶ Αὐτό νά εἶναι ὁ στόχος σας. Οἱ ἄλλες προσπάθειες νά εἶναι μυστικές, κρυμμένες. Ἐκεῖνο πού θά πρέπει νά κυριαρχεῖ εἶναι ἡ ἀγάπη στόν Χριστό. Αὐτό νά ὑπάρχει μέσα στό μυαλό, στή σκέψη, στή φαντασία, στήν καρδιά, στή βούληση. Αὐτή ἡ προσπάθεια θά εἶναι ἡ πιο ἔντονη, πῶς θά συναντήσετε τόν Χριστό, πῶς θά ἐνωθεῖτε μαζί Του, πῶς θά Τόν ἐνστερνισθεῖτε μέσα σας.
Τίς ἀδυναμίες ἀφήστε τίς ὅλες, γιά νά μή παίρνει εἴδηση τό ἀντίθετο πνεῦμα καί σᾶς βουτάει καί σᾶς καθυποτάσσει καί σᾶς βάζει στή στενοχώρια. Νά μή κάνετε καμιά προσπάθεια ν’ ἀπαλλαγῆτε ἀπ’ αὐτές. Ν’ ἀγωνίζεσθε μέ ἁπαλότητα καί ἀπλότητα, χωρίς σφίξιμο καί ἄγχος. Μή λέτε• «Τώρα θά σφιχτῶ, θά κάνω προσευχή ν’ ἀποκτήσω ἀγάπη, νά γίνω καλός κ.λπ.». Δέν εἶναι καλό νά σφίγγεσαι καί νά πλήττεις, γιά νά γίνεις καλός. Ἔτσι θ’ ἀντιδράσετε χειρότερα. Ὅλα νά γίνονται μέ ἁπαλό τρόπο, ἀβίαστα κι ἐλεύθερα. Οὔτε νά λέτε• «Θεέ μου, ἀπάλλαξέ με ἀπ’ αὐτό», παραδείγματος χάριν, τό θυμό, τή λύπη. Δέν εἶναι καλό νά προσευχόμαστε γι’ αὐτά καί νά σκεφτόμαστε τό συγκεκριμένο πάθος• κάτι γίνεται στήν ψυχή μας καί μπλεκόμαστε ἀκόμη περισσότερο. Ρίξου μέ ὁρμή, γιά νά νικήσεις τό πάθος καί θά δεῖς τότε πῶς θά σ’ ἀγκαλιάσει, θά σέ σφίξει καί δέν θά μπορέσεις τίποτε νά κάνεις.
Μήν πολεμᾶτε ἀπευθείας τόν πειρασμό, μήν παρακαλεῖτε νά φύγει, μή λέτε• «Πάρ’ τον, Θεέ μου!». Τότε τοῦ δίνετε σημασία καί προσπαθεῖτε νά σφίγγεσθε. Γι’ αὐτό προσπαθεῖτε νά λέτε• «Πάρ’ τον, Θεέ μου», βασικά τόν θυμᾶστε καί τόν ὑποθάλπετε περισσότερο. Ἡ διάθεση γιά ἀπαλλαγή, βέβαια, θά ὑπάρχει, ἀλλά θά εἶναι πάρα πολύ μυστική καί λεπτή, χωρίς νά φαίνεται. Θά γίνεται μυστικά. Θυμηθεῖτε ἐκεῖνο πού λέγει ἡ Ἁγία Γραφή• «Μή γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου».⁷ Ὅλη ἡ δύναμή σας νά στρέφεται στήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, στή λατρεία Του, στήν προσκόλλησή σας σ’ Αὐτόν. Ἔτσι ἡ ἀπαλλαγή ἀπ’ τό κακό καί τίς ἀδυναμίες θά γίνεται μυστικά, χωρίς νά παίρνετε εἴδηση, χωρίς κόπο.
Πρώτα έρωτας κ. Ράμφο και επειδή ο θείος έρωτας η άσκηση.