Συνέχεια από: Δευτέρα 3 Νοεμβρίου 2025
Giovanni RealeΗ ΔΟΜΙΚΗ ΤΟΥΣ ΣΧΕΣΗ
ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ
σε συνέργεια με τον Λόγο
Κυκλική και σπειροειδής δομή των ιστορικών διεργασιών
ΕΙΠΑΜΕ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ότι οι φάσεις της κοσμικής ιστορίας επαναλαμβάνονται και, ως εκ τούτου, έχουν κυκλική δομή. Το ίδιο ισχύει για την ιστορία της Πόλης και των μεμονωμένων ανθρώπων. Κατά συνέπεια, η ιστορία του Κόσμου, της Πόλης και του ανθρώπου δεν είναι «ευθύγραμμη», δηλαδή δεν προχωρεί καθόλου σε μία μοναδική και μη αναστρέψιμη κατεύθυνση, αλλά είναι μάλλον συγκρίσιμη με έναν κύκλο, καθώς εμπεριέχει μια συνεχή επιστροφή, σε εναλλασσόμενους κύκλους, παρόμοιων φάσεων.
Θα ήταν όμως λάθος να πιστέψουμε ότι πρόκειται μια «αιώνια επιστροφή» όπως αυτή που έκαναν διάσημη οι Στωικοί, δηλαδή ότι πρόκειται για ένα είδος επιστροφής του ίδιου σε απόλυτο νόημα, ακόμη και στις παραμικρές λεπτομέρειες, όπως αναφέρεται στο ακόλουθο απόσπασμα:
Μέσω της πυρκαϊάς ο κόσμος ανανεώνεται και αρχίζει εκ νέου από την αρχή, επαναλαμβανόμενος σε όλες του τις λεπτομέρειες, με τα ίδια πρόσωπα στις ίδιες συνθήκες και δραστηριότητες· όπως να πει κανείς, ο Άνυτος και ο Μέλητος για να είναι οι συκοφάντες, ο Βούσιρις για να φονεύει τους φιλοξενούμενους, ο Ηρακλής για να υπομένει τους άθλους.(Ζήνων ο Στωικός, Απ. 109 von Arnim.)
Η κυκλική διαδικασία για την οποία μιλά ο Πλάτων δεν είναι αυτού του είδους, διότι γι’ αυτόν η «επιστροφή» δεν είναι του «ίδιου», αλλά του «αναλόγου». Ο Gaiser έχει διευκρινίσει, εξετάζοντας όλα τα πλατωνικά κείμενα επί του θέματος, ότι η ιστορική διαδικασία για τον Πλάτωνα εμπεριέχει μια «αύξηση» ή «πρόοδο». Ο Πλάτων ενοποιεί αποτελεσματικά την ευθύγραμμη, γραμμική και μη αναστρέψιμη διαδικασία με την κυκλική, εισάγοντας μια αντίληψη σπειροειδούς τύπου.
Έχουμε, επομένως, μια εξέλιξη της ιστορίας του κόσμου και των ανθρώπων, όπου το ευθύγραμμο συνδυάζεται με το κυκλικό της σπείρας, συνθέτοντας έτσι την επανάληψη του «ίδιου» διαμεσολαβημένη με το «διαφορετικό». Σύμφωνα με μια συνεργική ενέργεια που προχωρεί με δυναμικό τρόπο, οι Αρχές του Ενός και της Δυάδας, στις οποίες αντιστοιχούν η «Ταυτότητα» και η «Διαφορά», θέτουν σε εφαρμογή ακριβώς μια διαδικασία που είναι ταυτόχρονα ταυτόσημη και διαφορετική.(Βλ. Gaiser, La metafisica della storia..., τρίτο μέρος, εδώ και εκεί.)
Αλλά αυτό θα γίνει κατανοητό ιδιαιτέρως μέσα στην αφήγηση του μύθου της επιλογής της ζωής, την οποία ο άνθρωπος κυκλικά πρέπει να επιτελέσει, όπου η αναγκαιότητα της επανάληψης μεταμορφώνεται κατά τρόπο θαυμαστό στη διάσταση της ελευθερίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου