ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ROBERTO PECCHIOLI, ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ “L'UOMO TRANSUMANO. LA FINE DELL'UMANITÀ”
https://www.youtube.com/watch?v=a9nsjy53bV8
Καλωσορίζουμε τον Roberto Pecchioli, τον ευχαριστούμε για τη διαθεσιμότητά του.
— Ευχαριστώ εσάς, κυρία, και τους ακροατές μας.
Λοιπόν, ας μιλήσουμε για τον τρανσουμανισμό, ένα θέμα —πρέπει να πω— όχι ιδιαίτερα συζητημένο· πιθανώς το έχει ακούσει κανείς, αλλά δεν είναι, πολύ πιθανόν, γνωστό σε όσους μας ακούνε. Ας ξεκινήσουμε από εδώ: σας ρωτώ πρώτα απ’ όλα, τι είναι ακριβώς ο τρανσουμανισμός; Σε τι συνίσταται; Μπορούμε να τον θεωρήσουμε ιδεολογία ή κάτι άλλο;
— Ναι, είναι μια ιδεολογία και φυσικά είναι και κατά κάποιον τρόπο μια φιλοσοφία. Τον ορισμό τον δίνει ένας από τους μεγαλύτερους θεωρητικούς του, ο Max Moore —Moore φυσικά είναι περισσότερο ένα ψευδώνυμο, που ήδη μας οδηγεί προς τον τύπο νοοτροπίας του τρανσουμανισμού. Λέγαμε λοιπόν: για τον Max Moore ο τρανσουμανισμός είναι μια φιλοσοφία της ζωής που επιδιώκει τη συνέχιση και την επιτάχυνση της εξέλιξης πέρα από την παρούσα ανθρώπινη μορφή και πέρα από τα ανθρώπινα όρια, μέσω της επιστήμης και της τεχνολογίας. Μέχρι εδώ θα ήμασταν λίγο-πολύ μέσα στο πλαίσιο της ανθρωπότητας ή του ουμανισμού.
Η πραγματικότητα είναι διαφορετική: πρόκειται για την προσπάθεια από μέρους όσων τον προωθούν —και αυτοί είναι σε μεγάλο βαθμό μερικοί από τους πιο ισχυρούς ανθρώπους του κόσμου— να τροποποιήσουν τόσο βαθιά το άτομο, την προσωπικότητα και ακόμη και το σώμα του ανθρώπου, ώστε να τον προβάλλουν σε μια διάσταση που δεν είναι πλέον ανθρώπινη αλλά trans-ανθρώπινη, δηλαδή που υπερβαίνει το ανθρώπινο. Φυσικά, το “trans-” είναι ένα από εκείνα τα προθήματα που δεν είναι οριστικά· αυτό που είναι “trans-” συνήθως έχει μια εξέλιξη προς κάτι ακόμη παραπέρα. Και συνεπώς δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ο τρανσουμανισμός δεν μπορεί ή δεν πρέπει να καταλήξει στον μεταανθρωπισμό (posthumanesimo), δηλαδή σε μια ανθρωπολογική και ακόμη και οντολογική φάση —δηλαδή φάση που αφορά την ίδια την ουσία του ανθρώπου— η οποία είναι τόσο πέρα από το ανθρώπινο ώστε να αποτελεί κατά κάποιον τρόπο μια άρνηση ή μια οριστική υπέρβασή του. Έτσι ο homo sapiens γίνεται ένα άλλο είδος· αυτό είναι το ανησυχητικό αποτέλεσμα στο οποίο ίσως οδηγούμαστε.
Άρα δεν μπορούμε να το θεωρήσουμε με βεβαιότητα μια μορφή εξέλιξης του ανθρώπου, σωστά; Υπάρχουν σίγουρα αρνητικές και ίσως κάποιες θετικές πλευρές.
— Φυσικά δεν είναι εδώ η στιγμή να συζητήσουμε για την αλήθεια της εξελικτικής θεωρίας· πάντως ο τρανσουμανισμός, που πιστεύει βαθιά στην εξέλιξη, θεωρεί ότι αυτή συμβαίνει με έναν ρυθμό, ας πούμε, αφόρητα αργό για τους σκοπούς του. Γι’ αυτό θέλει απολύτως να επιταχύνει αυτή την εξέλιξη και το κάνει, όπως είπαμε, μέσω των εργαλείων της επιστήμης και κυρίως της τεχνολογίας. Στόχος είναι η υβριδοποίηση του ανθρώπου και η εισαγωγή μέσα στο σώμα και στον εγκέφαλο τεχνητών στοιχείων —πρόκειται, κατά κάποιο τρόπο, για μια νέα δημιουργία, μια αναδημιουργία του ανθρώπου. Μου μιλήσατε για θετικές και αρνητικές πλευρές.[ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. ΕΤΣΙ ΩΣΤΕ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΔΥΝΑΤΗ Η ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑ ΤΗΣ ΧΑΡΙΣ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΕΞ ΥΔΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ]
Η θετική πλευρά μπορεί να υπάρξει —και υπάρχει— όσο το τεχνητό σύστημα υπηρετεί τη βελτίωση μιας ανθρώπινης κατάστασης που έχει γίνει αρνητική ή μη βιώσιμη. Σας δίνω ένα απλό παράδειγμα των ημερών: ο Elon Musk έχει εμφυτεύσει σε ένα άτομο ένα εγκεφαλικό τσιπ.
Δεν είναι γνωστό ακριβώς ποιο άτομο είναι· υποθέτουμε ότι πρόκειται για άτομο με Alzheimer. Τώρα, αν αυτό το τσιπ επιτρέψει με τον καιρό σε αυτό το άτομο —και φυσικά σε άλλα με παρόμοιες συνθήκες— να ξεπεράσει ή να βελτιώσει αυτή την κατάσταση, προφανώς δεν μπορούμε να το θεωρήσουμε αρνητικό. Είναι όμως επίσης αλήθεια ότι αυτή τη στιγμή αυτό το άτομο, αυτό το υποκείμενο, ελέγχεται. Ο εγκέφαλός του, η εγκεφαλική του δραστηριότητα —ίσως πιθανώς και η σωματική— ελέγχεται εξ αποστάσεως.
Δηλαδή κάποιος έχει πάρει τον έλεγχο του εγκεφάλου του, έχει πάρει τον έλεγχο του ατόμου, της προσωπικότητάς του. Και αυτό είναι φυσικά ένας τρομερός κίνδυνος, διότι, όπως πάντα, ένα μέσο —σε αυτή την περίπτωση ένα μέσο εξαιρετικής ισχύος— μπορεί να μετατραπεί σε σκοπό, και μάλιστα σε σκοπό απολύτως αρνητικό στα χέρια όσων θα ήθελαν να το χρησιμοποιήσουν για διαφορετικούς στόχους. Δυστυχώς ξέρουμε —θα σας δώσω άλλο ένα πολύ απλό παράδειγμα— ότι το άτομο, η ανακάλυψη ορισμένων ιδιοτήτων του ατόμου, επιτρέπει σίγουρα πολλές προόδους στην επιστήμη και στην τεχνολογία, αλλά μπορούμε επίσης να ρίξουμε —και έχει ήδη συμβεί— ατομικές βόμβες σε μια πόλη, να την καταστρέψουμε και να σκοτώσουμε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους.
Λοιπόν, υπάρχει η ανάγκη για πολλή προσοχή· πρέπει δηλαδή να γνωρίζουμε, ώστε μετά να αποφασίσουμε τι να κάνουμε με αυτό το εργαλείο. Εσείς αναφέρατε αυτό το πρόσφατο πείραμα που διεξάγει ο Elon Musk. Θυμάμαι ότι πριν από χρόνια ο Elon Musk μιλούσε για αυτό το πείραμα με ιατρικούς σκοπούς· ενδεχομένως, λοιπόν, ενώ διάβασα πρόσφατα ότι αυτό το τσιπ που εμφυτεύτηκε στον εγκέφαλο επιτρέπει επίσης τη σύνδεση με συσκευές όπως υπολογιστές και smartphones.
Οπότε αποκτά πλέον έναν περισσότερο εμπορικό προσανατολισμό.
— Η ενδιάμεση ιδέα είναι αυτή: να επιτρέψει στο άτομο που φέρει το τσιπ να χρησιμοποιεί και να αλληλεπιδρά, να συνδέεται δηλαδή με τεχνητές συσκευές. Και αυτό είναι πολύ αμφίβολο, με την έννοια ότι πρόκειται για άλλη μία αφαίρεση από τον άνθρωπο ενός μέρους της ελευθερίας του, διότι εδώ υπάρχει απόλυτος έλεγχος.
Μακροπρόθεσμα θα μπορούσε μάλιστα να υπάρξει η δυνατότητα σύνδεσης μόνο μέσω της σκέψης και έτσι, κατά κάποιον τρόπο, να καταργηθεί ή να μειωθεί η σημασία του λόγου, του logos, που είναι το σημαντικότερο, τυπικότερο και αποκλειστικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου. Αυτό είναι ένα ακόμη κρίσιμο σημείο, αλλά απολύτως κρίσιμο είναι επίσης και ολόκληρο το σύστημα που θεωρεί ως κάτι το φυσιολογικό την υβριδοποίηση ανθρώπου και μηχανής, δηλαδή την εισαγωγή κάποιου στοιχείου μέσα του – ο cyber-άνθρωπος. Τώρα, cyber-άνθρωπος σημαίνει ότι μιλάμε για την κυβερνητική.
Η κυβερνητική είναι η επιστήμη που επιτρέπει σε μηχανισμούς να ελέγχουν και να λειτουργούν άλλους μηχανισμούς. Όμως ο άνθρωπος δεν είναι μηχανισμός. Ο άνθρωπος είναι πρόσωπο, ένα αισθανόμενο και ζωντανό ον, προικισμένο με λόγο.
Ένα από τα προβληματικά στοιχεία, κατά τη γνώμη μου, της ιδεολογίας ή των ιδεολογιών που περιέχουν μέσα τους τον τρανσουμανισμό είναι η αντίληψη του ανθρώπου αποκλειστικά ως μια βιοχημική μάζα, δηλαδή αποκλειστικά ύλη — μια βιοχημική μάζα που, ακριβώς επειδή είναι τέτοια, μπορεί να χειραγωγηθεί. Η χειραγώγηση, φυσικά, είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος, διότι γνωρίζουμε ότι όλες οι τεχνολογικές συσκευές που χρησιμοποιούμε —και εκείνες ακόμη πιο ισχυρές, που βρίσκονται σε εξέλιξη— στο τέλος ανήκουν σε κάποιον· κάποιος τις ελέγχει. Άρα υπάρχει μια «κορυφή», ας την πούμε έτσι, ένα πολύ υψηλό επίπεδο ανθρώπων που αναλαμβάνουν τον έλεγχο άλλων ανθρώπων, κατέχοντας μέσα τα πιο ισχυρά που γνωρίζουμε σε όλη την ανθρώπινη ιστορία, που έχει τουλάχιστον δέκα χιλιάδες χρόνια.
Κάτι δηλαδή πραγματικά τεράστιο. Επιστρέφοντας στον Elon Musk, είναι ενδεικτικό και το όνομα που έδωσε στο πρότζεκτ του, επειδή, αν δεν κάνω λάθος, ονομάζεται Telepathy, πράγμα πολύ χαρακτηριστικό των στόχων του. Αλλά, όπως υπάρχουν —και δεν μπορούμε να το φανταστούμε πλήρως, αλλά σας το ρωτώ— μεγάλα συμφέροντα σε αυτόν τον τομέα· και πράγματι οι πλουσιότεροι και ισχυρότεροι άνθρωποι του κόσμου κινούνται γύρω από αυτές τις νέες τεχνολογίες, αυτές τις νέες δυνατότητες που μας παρουσιάζονται. Τι διασυνδέσεις μπορεί να υπάρχουν;
Μακροπρόθεσμα θα μπορούσε μάλιστα να υπάρξει η δυνατότητα σύνδεσης μόνο μέσω της σκέψης και έτσι, κατά κάποιον τρόπο, να καταργηθεί ή να μειωθεί η σημασία του λόγου, του logos, που είναι το σημαντικότερο, τυπικότερο και αποκλειστικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου. Αυτό είναι ένα ακόμη κρίσιμο σημείο, αλλά απολύτως κρίσιμο είναι επίσης και ολόκληρο το σύστημα που θεωρεί ως κάτι το φυσιολογικό την υβριδοποίηση ανθρώπου και μηχανής, δηλαδή την εισαγωγή κάποιου στοιχείου μέσα του – ο cyber-άνθρωπος. Τώρα, cyber-άνθρωπος σημαίνει ότι μιλάμε για την κυβερνητική.
Η κυβερνητική είναι η επιστήμη που επιτρέπει σε μηχανισμούς να ελέγχουν και να λειτουργούν άλλους μηχανισμούς. Όμως ο άνθρωπος δεν είναι μηχανισμός. Ο άνθρωπος είναι πρόσωπο, ένα αισθανόμενο και ζωντανό ον, προικισμένο με λόγο.
Ένα από τα προβληματικά στοιχεία, κατά τη γνώμη μου, της ιδεολογίας ή των ιδεολογιών που περιέχουν μέσα τους τον τρανσουμανισμό είναι η αντίληψη του ανθρώπου αποκλειστικά ως μια βιοχημική μάζα, δηλαδή αποκλειστικά ύλη — μια βιοχημική μάζα που, ακριβώς επειδή είναι τέτοια, μπορεί να χειραγωγηθεί. Η χειραγώγηση, φυσικά, είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος, διότι γνωρίζουμε ότι όλες οι τεχνολογικές συσκευές που χρησιμοποιούμε —και εκείνες ακόμη πιο ισχυρές, που βρίσκονται σε εξέλιξη— στο τέλος ανήκουν σε κάποιον· κάποιος τις ελέγχει. Άρα υπάρχει μια «κορυφή», ας την πούμε έτσι, ένα πολύ υψηλό επίπεδο ανθρώπων που αναλαμβάνουν τον έλεγχο άλλων ανθρώπων, κατέχοντας μέσα τα πιο ισχυρά που γνωρίζουμε σε όλη την ανθρώπινη ιστορία, που έχει τουλάχιστον δέκα χιλιάδες χρόνια.
Κάτι δηλαδή πραγματικά τεράστιο. Επιστρέφοντας στον Elon Musk, είναι ενδεικτικό και το όνομα που έδωσε στο πρότζεκτ του, επειδή, αν δεν κάνω λάθος, ονομάζεται Telepathy, πράγμα πολύ χαρακτηριστικό των στόχων του. Αλλά, όπως υπάρχουν —και δεν μπορούμε να το φανταστούμε πλήρως, αλλά σας το ρωτώ— μεγάλα συμφέροντα σε αυτόν τον τομέα· και πράγματι οι πλουσιότεροι και ισχυρότεροι άνθρωποι του κόσμου κινούνται γύρω από αυτές τις νέες τεχνολογίες, αυτές τις νέες δυνατότητες που μας παρουσιάζονται. Τι διασυνδέσεις μπορεί να υπάρχουν;
— Καταρχάς, υπάρχουν τεράστια οικονομικο-χρηματοοικονομικά συμφέροντα· αλλά στην πραγματικότητα, όσο κι αν είναι τεράστια —όπως έλεγα— αυτά τα συμφέροντα, κατά τη γνώμη μου δεν είναι το καθοριστικό σημείο. Το σημείο είναι η δυνατότητα που παρέχεται σε ορισμένους, μέσω της τεχνολογίας και του ελέγχου της, να κυριαρχούν πάνω σε άλλους ανθρώπους. Αυτό είναι δυστυχώς το κρίσιμο σημείο του τρανσουμανισμού.
Telepathy, όπως είπατε σωστά· τηλεπάθεια σημαίνει ότι αν εσείς έχετε τον έλεγχο αυτών των συστημάτων, είστε σε θέση να ελέγχετε εμένα, τον εγκέφαλό μου· και αν ήσασταν ιδιαίτερα κακόβουλη, θα μπορούσατε στο μέλλον να με αναγκάσετε να κάνω κάτι που δεν θέλω. Υπάρχει λοιπόν αυτή η μεγάλη εκτροπή, για την οποία πρέπει να είμαστε συνειδητοί. Μιλούσαμε για τους πιο πλούσιους και ισχυρούς ανθρώπους του κόσμου — βέβαια.
Είναι επίσης κατά κάποιον τρόπο «τρανσουμανική» και η ιδέα της τεχνητής τροφής, διότι είναι τεχνητή· και ξέρουμε ποιος βρίσκεται πίσω από αυτήν, κυρίως ο Bill Gates. Και επίσης τρανσουμανική είναι η προμηθεϊκή βούληση. Οι ιδεολόγοι του τρανσουμανισμού λένε: «η δική μας είναι μια προμηθεϊκή επανάσταση», δηλαδή μια επανάσταση που αλλάζει απολύτως και οριστικά την πραγματικότητα του ανθρώπου. Ανάμεσά τους, για παράδειγμα, ένας από τους πιο ισχυρούς και σημαντικούς τρανσουμανιστές είναι ο Ray Kurzweil, επικεφαλής της μηχανικής της Google, άρα ένας από τους πιο ισχυρούς ανθρώπους στον κόσμο.
Σε αυτόν οφείλεται το πρότζεκτ Mind Uploading, η απόπειρα να κατασκευαστεί μάλιστα μια μορφή αθανασίας — αυτός είναι ο προμηθεϊκός τους στόχος — μια αθανασία του ανθρώπου, η οποία όμως συνίσταται ουσιαστικά στη δυνατότητα να «εισαχθούν» τα δεδομένα, η ταινία της ζωής μας και της συνείδησής μας σε ένα τεράστιο αρχείο, σε έναν τεράστιο «κυψέλη-εγκέφαλο». Αυτό, προσωπικά, δεν με ενδιαφέρει ως μορφή αθανασίας, διότι δεν είναι αθανασία — λείπει το εγώ, λείπει μια αληθινή αυτοσυνείδηση. Αυτό δείχνει επίσης την περιφρόνηση για το σώμα, αν και στο εσωτερικό του τρανσουμανισμού υπάρχουν άλλες τάσεις που είναι περισσότερο διατεθειμένες να «σώσουν» το σώμα.
Σκεφτείτε την κρυογονική, για παράδειγμα — τη δυνατότητα να καταψύχονται με έναν συγκεκριμένο τρόπο τα νεκρά σώματα, με την προσδοκία και την ελπίδα ότι στο μέλλον θα υπάρξουν θεραπείες ή μέθοδοι που θα επιτρέπουν την επαναφορά στη ζωή. Βλέπετε λοιπόν ότι βρισκόμαστε μπροστά σε κάτι που από τη μία φαίνεται επιστημονικής φαντασίας, αλλά από την άλλη είναι βαθιά εντός των τεχνολογικών ζητημάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι ένας από τους μεγαλύτερους επιστήμονες της εποχής μας, ο μεγάλος αστροφυσικός, φυσικός και μαθηματικός Hawking, είπε πριν από κάποια χρόνια ότι ήταν απολύτως γοητευμένος από το μεγαλείο αυτών των εφευρέσεων, που κατά τη γνώμη του ήταν οι μεγαλύτερες στην ιστορία της ανθρωπότητας, αλλά φοβόταν ότι θα μπορούσαν να είναι οι τελευταίες εφευρέσεις του ανθρώπου.
Αν το λέει αυτός, με την έννοια ότι υπάρχει ο κίνδυνος ο άνθρωπος να γίνει κάτι άλλο, ώστε να μην είναι πια άνθρωπος· και υπάρχει ακόμη και ο κίνδυνος, μέσω της κυβερνητικής, η μηχανή να δημιουργήσει άλλες μηχανές, και αφού μέσα στη μηχανή υπάρχει ο άνθρωπος, τότε η μηχανή να πάρει οριστικά τον έλεγχο του ανθρώπου, ακόμη περισσότερο επειδή η μηχανή είναι άπειρα ισχυρότερη, άπειρα πιο έξυπνη και φυσικά δεν έχει κανενός είδους φραγμό. Δεν είναι δυνατό να σκεφτεί κανείς ότι η μηχανή μπορεί να έχει ηθικότητα ή όριο. Αυτά είναι ανθρώπινα χαρακτηριστικά και αποτελούν μέρος εκείνων των επιφυλάξεων που έχει όποιος προσεγγίζει αυτού του είδους τις ιδέες, αυτού του είδους τις επιστημονικές προόδους.
Επομένως, σε αυτό το σημείο, δεδομένου ότι όλα αυτά, όλα όσα έχουμε πει, δεν μπορούμε πλέον να τα θεωρούμε κάτι που θα συμβεί σε ένα πολύ μακρινό μέλλον, αλλά ως τεχνολογίες που όλο και περισσότερο αποτελούν μέρος της πραγματικότητάς μας, της καθημερινής μας ζωής, και που όλο και περισσότερο θα εισέλθουν στην καθημερινότητά μας, γίνεται θεμελιώδες να ρυθμιστούν όλα αυτά, διότι πρόκειται ακριβώς για τη θέσπιση ορίων. Και, όπως λέγατε, τίθεται επίσης ένα ηθικό ζήτημα σε σχέση με τη χρήση όλων αυτών που συζητάμε. Εδώ εμπλέκεται η πολιτική, σωστά; Η πολιτική των επιμέρους κρατών, των επιμέρους χωρών, και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έτσι; Αλλά η πολιτική έχει τη βούληση και τη δύναμη να ρυθμίσει σωστά και να περιορίσει αυτό το πεδίο;
— Τη δύναμη δεν την έχει, και το βλέπουμε και σε άλλους τομείς. Για τη βούληση δεν ξέρω· φοβάμαι πως όχι, ή φοβάμαι τουλάχιστον ότι βρίσκεται αρκετά πίσω σε σχέση με αυτά τα θέματα. Αλλά το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι ρύθμιση σημαίνει πως κάποιος —μια δημόσια, κρατική ή υπερκρατική δομή— έχει τη δύναμη να πάρει τον έλεγχο από εκείνον που έχει ήδη πάρει τον έλεγχο. Βλέπετε λοιπόν πόσο περίπλοκο είναι. Υπάρχει και ένας παλιός επιστημονικός ή τεχνο-επιστημονικός κανόνας που διατυπώθηκε από έναν νομπελίστα φυσικό, τον Dennis Gabor, ο οποίος είπε ότι αν κάτι μπορεί τεχνικά να γίνει, κάποιος θα το κάνει.
Και έτσι υπάρχει η δυσκολία, διότι η πολιτική, οι κανόνες, οι νόμοι αλλά και οι ευαισθησίες είναι πάντα πίσω, ένα, δύο, τρία βήματα σε σχέση με την τεχνολογία. Ακόμη περισσότερο, επειδή αυτές οι τεχνολογίες —όπως εκείνες της πληροφορικής— δεν είναι δεμένες με έναν τόπο, δεν είναι εδαφικές· δεν ξέρει κανείς ακριβώς πού να στοχεύσει. Και αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα πολλαπλής φύσης. Όχι ότι δεν έχει ήδη σκεφτεί κάποιος να το αντιμετωπίσει· διότι, για παράδειγμα, το δίκαιο εξετάζει τη δυνατότητα θεσμοθέτησης του «ηλεκτρονικού προσώπου», δηλαδή ενός υποκειμένου, μιας νομικής κατασκευής, που όμως έχει τεράστια σημασία, και την έχει από πολλές απόψεις — φυσικά όσον αφορά την ευθύνη εκείνων που ελέγχουν ή κατασκευάζουν συγκεκριμένους μηχανισμούς.
Αλλά όπως λέγαμε, το σημείο είναι ότι όποιος ελέγχει όλα τα μέσα, δυστυχώς καθορίζει όλους τους σκοπούς, και αυτό είναι πολύ επικίνδυνο. Επιπλέον, ορισμένες λειτουργίες, ορισμένα χαρακτηριστικά μπορούν πράγματι να θεωρηθούν ως μεγάλη ευκολία, ως μεγάλη ευκαιρία. Και εν μέρει, αναμφίβολα είναι· διότι είναι προφανές ότι αν ήμουν τυφλός και ένα τεχνητό μέσο μου επέστρεφε με κάποιον τρόπο την όραση, δεν θα μπορούσα παρά να ευλογώ και να ευχαριστώ όποιον μου έδωσε αυτή την ευκαιρία.
Το πρόβλημα όμως είναι η ιδέα ότι, αν κάποιος ελέγχει εμένα, ελέγχει τον εγκέφαλό μου και το σώμα μου, τότε δεν είμαι πια ελεύθερος άνθρωπος· ένας άνθρωπος που δεν είναι ελεύθερος είναι σκλάβος ή τουλάχιστον δούλος. Αυτός είναι ο μεγάλος κίνδυνος, ακόμη περισσότερο επειδή —όπως επανειλημμένα αναφέραμε, και όπως λέγατε κι εσείς— εκείνοι που παράγουν, υλοποιούν, εφαρμόζουν αυτές τις τεχνολογίες είναι μεγάλοι ιδιωτικοί όμιλοι, οι οποίοι έχουν ιδιωτικές προθέσεις, που είναι εν μέρει σίγουρα το κέρδος, αλλά δυστυχώς επίσης η κυριαρχία,[ΚΑΙ ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΕΙΡΑΣΜΟΙ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΥ] αυτό το υπόδειγμα της επιτήρησης που ο τρανσουμανισμός, που η υβριδοποίηση ανθρώπου και μηχανής, καθιστούν ακόμη πιο επικίνδυνο, ακόμη μεγαλύτερο.
Και τελευταία ερώτηση, κλείνοντας: όπως λέγαμε, το βιβλίο σας τιτλοφορείται L’uomo transumano, la fine dell’umanità, και ανακαλώντας τον υπότιτλο το τέλος της ανθρωπότητας, υπάρχει πραγματικά αυτός ο κίνδυνος, και κυρίως, έχουμε τρόπο να αντισταθούμε ή να αμυνθούμε;
— Λοιπόν, για τον υπότιτλο θα προτιμούσα και θα ήθελα να είχε ένα ερωτηματικό, διότι αυτό το βιβλίο, φυσικά, δεν είναι σε θέση —όπως νομίζω ελάχιστα βιβλία είναι— να δώσει απαντήσεις. Θέλει όμως να θέσει ερωτήματα· και είναι τα ερωτήματα που θέτουμε στον εαυτό μας ως ανθρώπινα όντα, που θέτουμε στην πολιτική, στον πολιτισμό και φυσικά στην επιστήμη.
Τα ερωτήματα λοιπόν είναι: εφόσον πιστεύω ότι θέλουμε και πρέπει να παραμείνουμε ανθρώπινοι, ποιος και πώς θα καθορίσει τι θα εισάγεται στον οργανισμό μας για να τον ξανασχεδιάσει, να τον τροποποιήσει, να τον υβριδοποιήσει με τη μηχανή; Τι θα απογίνει ο εγκέφαλός μας, η συνείδησή μας, δηλαδή το πρόσωπό μας, το «εγώ» μου, το «εγώ» σας και όλων των άλλων; Πώς θα ζούμε; Θα τρώμε ακόμη φυσικά προϊόντα; Θα γίνουμε με κάποιον τρόπο ανθρώπινοι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί; Και εδώ προκύπτουν θεμελιώδη ερωτήματα. Τι θα σημαίνουν στο προσεχές μέλλον οι λέξεις άνθρωπος, πρόσωπο, νους, ελευθερία;
Αυτά είναι τα ερωτήματα. Είναι τόσο μεγάλα ερωτήματα, που αυτό το βιβλίο —και πιστεύω ακόμη και βιβλία ανθρώπων πιο σημαντικών και πιο καλλιεργημένων από εμένα— δυσκολεύονται να δώσουν απαντήσεις· αλλά το να θέτεις ερωτήματα είναι το πρώτο βήμα για να γνωρίσεις και μετά να αντιμετωπίσεις ένα πρόβλημα.
Αυτό προσπάθησα να κάνω κι εγώ, στο μέτρο του δυνατού, με αυτό το βιβλίο.
Telepathy, όπως είπατε σωστά· τηλεπάθεια σημαίνει ότι αν εσείς έχετε τον έλεγχο αυτών των συστημάτων, είστε σε θέση να ελέγχετε εμένα, τον εγκέφαλό μου· και αν ήσασταν ιδιαίτερα κακόβουλη, θα μπορούσατε στο μέλλον να με αναγκάσετε να κάνω κάτι που δεν θέλω. Υπάρχει λοιπόν αυτή η μεγάλη εκτροπή, για την οποία πρέπει να είμαστε συνειδητοί. Μιλούσαμε για τους πιο πλούσιους και ισχυρούς ανθρώπους του κόσμου — βέβαια.
Είναι επίσης κατά κάποιον τρόπο «τρανσουμανική» και η ιδέα της τεχνητής τροφής, διότι είναι τεχνητή· και ξέρουμε ποιος βρίσκεται πίσω από αυτήν, κυρίως ο Bill Gates. Και επίσης τρανσουμανική είναι η προμηθεϊκή βούληση. Οι ιδεολόγοι του τρανσουμανισμού λένε: «η δική μας είναι μια προμηθεϊκή επανάσταση», δηλαδή μια επανάσταση που αλλάζει απολύτως και οριστικά την πραγματικότητα του ανθρώπου. Ανάμεσά τους, για παράδειγμα, ένας από τους πιο ισχυρούς και σημαντικούς τρανσουμανιστές είναι ο Ray Kurzweil, επικεφαλής της μηχανικής της Google, άρα ένας από τους πιο ισχυρούς ανθρώπους στον κόσμο.
Σε αυτόν οφείλεται το πρότζεκτ Mind Uploading, η απόπειρα να κατασκευαστεί μάλιστα μια μορφή αθανασίας — αυτός είναι ο προμηθεϊκός τους στόχος — μια αθανασία του ανθρώπου, η οποία όμως συνίσταται ουσιαστικά στη δυνατότητα να «εισαχθούν» τα δεδομένα, η ταινία της ζωής μας και της συνείδησής μας σε ένα τεράστιο αρχείο, σε έναν τεράστιο «κυψέλη-εγκέφαλο». Αυτό, προσωπικά, δεν με ενδιαφέρει ως μορφή αθανασίας, διότι δεν είναι αθανασία — λείπει το εγώ, λείπει μια αληθινή αυτοσυνείδηση. Αυτό δείχνει επίσης την περιφρόνηση για το σώμα, αν και στο εσωτερικό του τρανσουμανισμού υπάρχουν άλλες τάσεις που είναι περισσότερο διατεθειμένες να «σώσουν» το σώμα.
Σκεφτείτε την κρυογονική, για παράδειγμα — τη δυνατότητα να καταψύχονται με έναν συγκεκριμένο τρόπο τα νεκρά σώματα, με την προσδοκία και την ελπίδα ότι στο μέλλον θα υπάρξουν θεραπείες ή μέθοδοι που θα επιτρέπουν την επαναφορά στη ζωή. Βλέπετε λοιπόν ότι βρισκόμαστε μπροστά σε κάτι που από τη μία φαίνεται επιστημονικής φαντασίας, αλλά από την άλλη είναι βαθιά εντός των τεχνολογικών ζητημάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι ένας από τους μεγαλύτερους επιστήμονες της εποχής μας, ο μεγάλος αστροφυσικός, φυσικός και μαθηματικός Hawking, είπε πριν από κάποια χρόνια ότι ήταν απολύτως γοητευμένος από το μεγαλείο αυτών των εφευρέσεων, που κατά τη γνώμη του ήταν οι μεγαλύτερες στην ιστορία της ανθρωπότητας, αλλά φοβόταν ότι θα μπορούσαν να είναι οι τελευταίες εφευρέσεις του ανθρώπου.
Αν το λέει αυτός, με την έννοια ότι υπάρχει ο κίνδυνος ο άνθρωπος να γίνει κάτι άλλο, ώστε να μην είναι πια άνθρωπος· και υπάρχει ακόμη και ο κίνδυνος, μέσω της κυβερνητικής, η μηχανή να δημιουργήσει άλλες μηχανές, και αφού μέσα στη μηχανή υπάρχει ο άνθρωπος, τότε η μηχανή να πάρει οριστικά τον έλεγχο του ανθρώπου, ακόμη περισσότερο επειδή η μηχανή είναι άπειρα ισχυρότερη, άπειρα πιο έξυπνη και φυσικά δεν έχει κανενός είδους φραγμό. Δεν είναι δυνατό να σκεφτεί κανείς ότι η μηχανή μπορεί να έχει ηθικότητα ή όριο. Αυτά είναι ανθρώπινα χαρακτηριστικά και αποτελούν μέρος εκείνων των επιφυλάξεων που έχει όποιος προσεγγίζει αυτού του είδους τις ιδέες, αυτού του είδους τις επιστημονικές προόδους.
Επομένως, σε αυτό το σημείο, δεδομένου ότι όλα αυτά, όλα όσα έχουμε πει, δεν μπορούμε πλέον να τα θεωρούμε κάτι που θα συμβεί σε ένα πολύ μακρινό μέλλον, αλλά ως τεχνολογίες που όλο και περισσότερο αποτελούν μέρος της πραγματικότητάς μας, της καθημερινής μας ζωής, και που όλο και περισσότερο θα εισέλθουν στην καθημερινότητά μας, γίνεται θεμελιώδες να ρυθμιστούν όλα αυτά, διότι πρόκειται ακριβώς για τη θέσπιση ορίων. Και, όπως λέγατε, τίθεται επίσης ένα ηθικό ζήτημα σε σχέση με τη χρήση όλων αυτών που συζητάμε. Εδώ εμπλέκεται η πολιτική, σωστά; Η πολιτική των επιμέρους κρατών, των επιμέρους χωρών, και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έτσι; Αλλά η πολιτική έχει τη βούληση και τη δύναμη να ρυθμίσει σωστά και να περιορίσει αυτό το πεδίο;
— Τη δύναμη δεν την έχει, και το βλέπουμε και σε άλλους τομείς. Για τη βούληση δεν ξέρω· φοβάμαι πως όχι, ή φοβάμαι τουλάχιστον ότι βρίσκεται αρκετά πίσω σε σχέση με αυτά τα θέματα. Αλλά το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι ρύθμιση σημαίνει πως κάποιος —μια δημόσια, κρατική ή υπερκρατική δομή— έχει τη δύναμη να πάρει τον έλεγχο από εκείνον που έχει ήδη πάρει τον έλεγχο. Βλέπετε λοιπόν πόσο περίπλοκο είναι. Υπάρχει και ένας παλιός επιστημονικός ή τεχνο-επιστημονικός κανόνας που διατυπώθηκε από έναν νομπελίστα φυσικό, τον Dennis Gabor, ο οποίος είπε ότι αν κάτι μπορεί τεχνικά να γίνει, κάποιος θα το κάνει.
Και έτσι υπάρχει η δυσκολία, διότι η πολιτική, οι κανόνες, οι νόμοι αλλά και οι ευαισθησίες είναι πάντα πίσω, ένα, δύο, τρία βήματα σε σχέση με την τεχνολογία. Ακόμη περισσότερο, επειδή αυτές οι τεχνολογίες —όπως εκείνες της πληροφορικής— δεν είναι δεμένες με έναν τόπο, δεν είναι εδαφικές· δεν ξέρει κανείς ακριβώς πού να στοχεύσει. Και αυτό είναι ένα μεγάλο πρόβλημα πολλαπλής φύσης. Όχι ότι δεν έχει ήδη σκεφτεί κάποιος να το αντιμετωπίσει· διότι, για παράδειγμα, το δίκαιο εξετάζει τη δυνατότητα θεσμοθέτησης του «ηλεκτρονικού προσώπου», δηλαδή ενός υποκειμένου, μιας νομικής κατασκευής, που όμως έχει τεράστια σημασία, και την έχει από πολλές απόψεις — φυσικά όσον αφορά την ευθύνη εκείνων που ελέγχουν ή κατασκευάζουν συγκεκριμένους μηχανισμούς.
Αλλά όπως λέγαμε, το σημείο είναι ότι όποιος ελέγχει όλα τα μέσα, δυστυχώς καθορίζει όλους τους σκοπούς, και αυτό είναι πολύ επικίνδυνο. Επιπλέον, ορισμένες λειτουργίες, ορισμένα χαρακτηριστικά μπορούν πράγματι να θεωρηθούν ως μεγάλη ευκολία, ως μεγάλη ευκαιρία. Και εν μέρει, αναμφίβολα είναι· διότι είναι προφανές ότι αν ήμουν τυφλός και ένα τεχνητό μέσο μου επέστρεφε με κάποιον τρόπο την όραση, δεν θα μπορούσα παρά να ευλογώ και να ευχαριστώ όποιον μου έδωσε αυτή την ευκαιρία.
Το πρόβλημα όμως είναι η ιδέα ότι, αν κάποιος ελέγχει εμένα, ελέγχει τον εγκέφαλό μου και το σώμα μου, τότε δεν είμαι πια ελεύθερος άνθρωπος· ένας άνθρωπος που δεν είναι ελεύθερος είναι σκλάβος ή τουλάχιστον δούλος. Αυτός είναι ο μεγάλος κίνδυνος, ακόμη περισσότερο επειδή —όπως επανειλημμένα αναφέραμε, και όπως λέγατε κι εσείς— εκείνοι που παράγουν, υλοποιούν, εφαρμόζουν αυτές τις τεχνολογίες είναι μεγάλοι ιδιωτικοί όμιλοι, οι οποίοι έχουν ιδιωτικές προθέσεις, που είναι εν μέρει σίγουρα το κέρδος, αλλά δυστυχώς επίσης η κυριαρχία,[ΚΑΙ ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΕΙΡΑΣΜΟΙ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΥ] αυτό το υπόδειγμα της επιτήρησης που ο τρανσουμανισμός, που η υβριδοποίηση ανθρώπου και μηχανής, καθιστούν ακόμη πιο επικίνδυνο, ακόμη μεγαλύτερο.
Και τελευταία ερώτηση, κλείνοντας: όπως λέγαμε, το βιβλίο σας τιτλοφορείται L’uomo transumano, la fine dell’umanità, και ανακαλώντας τον υπότιτλο το τέλος της ανθρωπότητας, υπάρχει πραγματικά αυτός ο κίνδυνος, και κυρίως, έχουμε τρόπο να αντισταθούμε ή να αμυνθούμε;
— Λοιπόν, για τον υπότιτλο θα προτιμούσα και θα ήθελα να είχε ένα ερωτηματικό, διότι αυτό το βιβλίο, φυσικά, δεν είναι σε θέση —όπως νομίζω ελάχιστα βιβλία είναι— να δώσει απαντήσεις. Θέλει όμως να θέσει ερωτήματα· και είναι τα ερωτήματα που θέτουμε στον εαυτό μας ως ανθρώπινα όντα, που θέτουμε στην πολιτική, στον πολιτισμό και φυσικά στην επιστήμη.
Τα ερωτήματα λοιπόν είναι: εφόσον πιστεύω ότι θέλουμε και πρέπει να παραμείνουμε ανθρώπινοι, ποιος και πώς θα καθορίσει τι θα εισάγεται στον οργανισμό μας για να τον ξανασχεδιάσει, να τον τροποποιήσει, να τον υβριδοποιήσει με τη μηχανή; Τι θα απογίνει ο εγκέφαλός μας, η συνείδησή μας, δηλαδή το πρόσωπό μας, το «εγώ» μου, το «εγώ» σας και όλων των άλλων; Πώς θα ζούμε; Θα τρώμε ακόμη φυσικά προϊόντα; Θα γίνουμε με κάποιον τρόπο ανθρώπινοι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί; Και εδώ προκύπτουν θεμελιώδη ερωτήματα. Τι θα σημαίνουν στο προσεχές μέλλον οι λέξεις άνθρωπος, πρόσωπο, νους, ελευθερία;
Αυτά είναι τα ερωτήματα. Είναι τόσο μεγάλα ερωτήματα, που αυτό το βιβλίο —και πιστεύω ακόμη και βιβλία ανθρώπων πιο σημαντικών και πιο καλλιεργημένων από εμένα— δυσκολεύονται να δώσουν απαντήσεις· αλλά το να θέτεις ερωτήματα είναι το πρώτο βήμα για να γνωρίσεις και μετά να αντιμετωπίσεις ένα πρόβλημα.
Αυτό προσπάθησα να κάνω κι εγώ, στο μέτρο του δυνατού, με αυτό το βιβλίο.
Σας ευχαριστούμε, σας ευχαριστώ για τον χρόνο που μας αφιερώσατε, και θα ξαναμιλήσουμε σίγουρα για αυτό το θέμα μαζί σας. Ευχαριστώ πολύ.
— Ευχαριστώ κι εγώ, και ευχαριστώ τους ακροατές μας. Καλό βράδυ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου