Η ζωή του Ιησού 2
Του G. W. F Hegel, περιλαμβάνεται στη συλλογή: Τα νεανικά θεολογικά κείμενα
Η διήγηση της γυναίκας, την οποία αυτή έκανε στους συμπολίτες της για τον Ἰησοῦ και τη συνομιλία της μαζί του, τους ενέπνευσε ήδη υψηλή γνώμη γι’ αυτόν. Προκάλεσε πολλούς Σαμαρείτες να εξέλθουν και να λάβουν διδασκαλία από αυτόν. Ενώ ο Ἰησοῦς συνομιλούσε μαζί τους, οι μαθητές του, που στο μεταξύ είχαν επιστρέψει, του πρόσφεραν να φάγει.
«Αφήστε το», τους απάντησε, «δεν σκέπτομαι σε σωματική τροφή· το να εκτελώ το θέλημα του Θεού και να επιτελώ το έργο της βελτίωσης των ανθρώπων, αυτό είναι η απασχόλησή μου. Εσείς στρέφετε τη σκέψη σας στη τροφή, στη συγκομιδή που πλησιάζει· υψώστε το βλέμμα σας, κοιτάξτε προς τη συγκομιδή που πλησιάζει το ανθρώπινο γένος· κι αυτή η σπορά ωριμάζει σ’ αυτά τα πεδία· εσείς δεν τη σπείρατε· ο σπόρος του Καλού, που η φύση έθεσε στις καρδιές των ανθρώπων, αναπτύχθηκε εδώ κι εκεί από μόνος του· το έργο σας όμως είναι να περιποιηθείτε αυτά τα άνθη, να τα φυλάξετε, να εισέλθετε στον κόπο που η φύση άρχισε, και να φέρετε τη σπορά στην ωρίμανση.»
Κατόπιν της παρακλήσεως των Σαμαρειτών, ο Ἰησοῦς έμεινε δύο ημέρες μαζί τους, δίνοντάς τους την ευκαιρία, με ίδια εμπειρία, να επιβεβαιώσουν την υψηλή γνώμη που είχαν σχηματίσει γι’ αυτόν από τη διήγηση της γυναίκας.
Ύστερα από δύο ημέρες, συνέχισε την πορεία του προς τη Γαλιλαία· όπου κι αν πήγαινε, καλούσε τους ανθρώπους σε μεταστροφή και βελτίωση· επιζητούσε να τους αφυπνίσει από τον λήθαργο και την άγονη, αδρανή ελπίδα ότι ένας Μεσσίας επρόκειτο να εμφανιστεί και να επαναφέρει τη λαμπρότητα της ιουδαϊκής λατρείας και πολιτείας.
«Μη περιμένετε άλλον!» τους φώναζε ο Ἰησοῦς· «βάλτε οι ίδιοι το χέρι στο έργο της δικής σας βελτίωσης· θέστε στον εαυτό σας υψηλότερο σκοπό από το να γίνετε πάλι όπως ήταν οι παλαιοί Ἰουδαῖοι· βελτιωθείτε — τότε θα φέρετε το Βασίλειο του Θεού κοντά σας.»
Έτσι δίδασκε ο Ἰησοῦς παντού — στην Καπερναούμ, στη λίμνη της Γεννησαρέτ, σε δημόσιους τόπους και στις συναγωγές των Ἰουδαίων· άλλοτε δε μιλούσε για χωρία από τα ιερά βιβλία του λαού του, στη Ναζαρέτ, τον τόπο της γέννησής του.
Εκεί ειπώθηκε: «Δεν είναι αυτός ο γιος του Ἰωσήφ, που γεννήθηκε κι ανατράφηκε ανάμεσά μας;»
Η προκατάληψη των Ἰουδαίων, ότι ο σωτήρας τον οποίον περίμεναν έπρεπε να είναι ευγενικής καταγωγής και να εμφανιστεί με εξωτερική λαμπρότητα, ήταν ανυπέρβλητη· και στο τέλος εκδιώχθηκε από τους συμπολίτες του έξω από την πόλη· τότε του ήρθε στον νου η παροιμία: «Κανένας προφήτης δεν έχει τιμή στον τόπο του.»
Εκεί επίσης κάλεσε τον Πέτρο και τον Ἀνδρέα, καθώς και τον Ἰάκωβο και τον Ἰωάννη, να τον ακολουθήσουν· τους βρήκε να ασκούν το επάγγελμά τους, την αλιεία, και είπε στον Πέτρο: «Άφησε τα ψάρια· θέλω να σε κάνω ψαρά ανθρώπων.»
Ο αριθμός των οπαδών του άρχισε να αυξάνει σημαντικά· από πόλεις και χωριά τον ακολουθούσαν πολλοί άνθρωποι.
Μπροστά σε ένα τόσο πολυπληθές πλήθος — πιθανόν σε αυτή την περίοδο της ζωής του — εκφώνησε σε ένα όρος την ακόλουθη ομιλία:
Μακάριοι οι ταπεινοί και οι φτωχοί, γιατί δικό τους είναι το βασίλειο των ουρανών.
Μακάριοι οι πενθούντες, γιατί αυτοί θα παρηγορηθούν.
Μακάριοι οι πράοι, γιατί αυτοί θα απολαύσουν την ειρήνη.
Μακάριοι όσοι έχουν πόθο για δικαιοσύνη, γιατί ο πόθος τους θα ικανοποιηθεί.
Μακάριοι οι ελεήμονες, γιατί και αυτοί θα ελεηθούν.
Μακάριοι οι καθαροί την καρδία, γιατί αυτοί θα πλησιάσουν το Άγιο.
Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, γιατί αυτοί θα ονομαστούν παιδιά του Θεού.
Χαίρετε και αγάλλεσθε, μακάριοι όσοι διώκονται για την υπόθεση της δικαιοσύνης, όσοι υφίστανται όνειδος και συκοφαντία γι’ αυτήν· αγαλλιάσθε, γιατί είστε πολίτες του ουρανίου βασιλείου.
Για σας, φίλοι μου, θα ευχόμουν να μπορούσα να πω: εσείς είστε το άλας της γης· αλλά αν αυτό χάσει τη γεύση του, με τι θα μπορέσει κανείς να αλατίσει; Χάνεται ανεπαίσθητα ανάμεσα στα άλλα κοινά υλικά. Αν μέσα σας η δύναμη του Καλού νεκρωθεί, τότε τα έργα σας θα χαθούν μέσα στο υπόλοιπο άσκοπο άγχος και την κενή δραστηριότητα των ανθρώπων.
Δείξτε τον εαυτό σας ως φώτα του κόσμου, ώστε τα έργα σας να φωτίζουν τους ανθρώπους και να ανάβουν μέσα τους το καλύτερο που υπάρχει· να μάθουν να στρέφουν το βλέμμα τους προς υψηλότερους σκοπούς και προς τον Πατέρα που είναι στους ουρανούς.
Μην νομίσετε ότι ήρθα για να κηρύξω την κατάργηση των νόμων ή για να άρω την υποχρέωση προς αυτούς· δεν ήρθα γι’ αυτό, αλλά για να τους ολοκληρώσω, να εμφυσήσω πνεύμα σ’ αυτόν τον νεκρό σκελετό. Ο ουρανός και η γη ίσως παρέλθουν, αλλά όχι οι απαιτήσεις του ηθικού νόμου, ούτε το καθήκον της υπακοής σ’ αυτές. Όποιος απαλλάσσει τον εαυτό του ή άλλους από την τήρηση αυτών, είναι ανάξιος να φέρει το όνομα του πολίτη της βασιλείας του Θεού· όποιος όμως τις εκπληρώνει ο ίδιος και διδάσκει και άλλους να τις τιμούν, αυτός θα είναι μεγάλος στη βασιλεία των ουρανών.
Όμως, για να συμπληρώσω όλο το σύστημα των νόμων, προσθέτω ως κύρια προϋπόθεση το εξής: να μην αρκείστε στην εξωτερική τήρηση του γράμματος του νόμου — που μόνο αντικείμενο ανθρώπινης κρίσης μπορεί να είναι — όπως οι Φαρισαίοι και οι σοφοί του λαού σας· αλλά να ενεργείτε σύμφωνα με το πνεύμα του νόμου, από σεβασμό προς το καθήκον.
Για να σας το εξηγήσω με μερικά παραδείγματα από το ίδιο σας το βιβλίο του νόμου: γνωρίζετε ως αρχαία εντολή· «Δεν θα φονεύσεις». Όποιος φονεύει, θα παραπεμφθεί στο δικαστήριο· εγώ όμως σας λέγω, ότι δεν είναι ο θάνατος του άλλου εκείνο που κάνει το έγκλημα τιμωρητέο· όποιος θυμώνει άδικα εναντίον του αδελφού του, αν και δεν μπορεί να τιμωρηθεί από κανένα ανθρώπινο δικαστήριο, κατά το πνεύμα του νόμου είναι εξίσου ένοχος όπως κι εκείνος.
Επίσης σας έχει επιβληθεί να προσφέρετε θυσίες σε ορισμένες εποχές. Αν, λοιπόν, όταν πλησιάζετε στο θυσιαστήριο, θυμηθείτε εκεί ότι έχετε προσβάλει κάποιον άνθρωπο και εκείνος έχει δυσανασχετήσει εξαιτίας αυτού, αφήστε το δώρο σας μπροστά στο θυσιαστήριο, δώστε το χέρι σας στον αδελφό σας για συμφιλίωση· τότε μόνο πλησιάζετε τον Θεό με τρόπο ευάρεστο στο θυσιαστήριο.
Ακόμη, μία από τις εντολές σας λέγει: «Δεν θα μοιχεύσεις». Εγώ όμως σας λέγω ότι όχι μόνο η πράξη αυτή καθαυτή είναι παράπτωμα, αλλά και η επιθυμία αποδεικνύει πως η καρδιά είναι ήδη ακάθαρτη. Όποια κι αν είναι η ροπή — φυσική ή αγαπητή — να της ασκείτε βία, να την αρνείστε εντελώς, πριν αυτή σας παρασύρει πέρα από το όριο του δικαίου, και έτσι, βαθμηδόν, υπονομεύσετε και διαφθείρετε τις αρχές σας· γιατί ακόμη κι αν στην ικανοποίηση μιας επιθυμίας δεν παραβιάζατε κατά γράμμα τον νόμο, θα είχατε ωστόσο παραβιάσει το πνεύμα του.
Περαιτέρω, υπάρχει και η αρχαία εντολή: «Δεν θα ψευδορκήσεις». Αλλά γενικά, αν σέβεστε τον εαυτό σας, κάθε βεβαίωση, κάθε υπόσχεσή σας πρέπει να είναι, με ένα απλό «ναι» ή «όχι», εξίσου ειλικρινής, εξίσου ιερή και αδιάρρηκτη, όπως κι ένας όρκος μπροστά στη θεότητα· γιατί το «ναι» ή το «όχι» σας πρέπει να το λέτε μόνο με την πεποίθηση πως θα πράττατε έτσι εις τον αιώνα.
Είναι επίσης και πολιτικός νόμος τούτος: «Μάτι αντί ματιού, δόντι αντί δοντιού».
Αλλά μη θεωρείτε αυτή τη δικαστική διάταξη ως μέτρο για την ιδιωτική σας ζωή, είτε στην ανταπόδοση προσβολών είτε στην απόδοση ευεργεσιών.
Θυσιάστε, χωρίς να υπολογίζετε την κατοχή της ιδιοκτησίας, τα ευγενέστερα αισθήματα της πραότητας και της καλοσύνης — θυσιάστε τη μνησικακία και, ακόμη κι αν είναι δίκαια τα συμφέροντά σας, παραιτηθείτε απ’ αυτά.
Σας έχει επίσης επιβληθεί η αγάπη προς τους φίλους σας και προς το έθνος σας, αλλά επιτρέπεται ο μίσος προς τους εχθρούς και τους ξένους· εγώ όμως σας λέγω το αντίθετο:
Σεβαστείτε και στους εχθρούς σας την ανθρωπιά· κι αν δεν μπορείτε να τους αγαπάτε, τουλάχιστον να εύχεστε καλό σ’ εκείνους που σας καταδιώκουν, και να ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν· να προσεύχεστε, μέσω άλλων, για εκείνους που σας συκοφαντούν ενώπιον τρίτων και επιχειρούν, μέσω άλλων, να σας βλάψουν· έτσι θα είστε γνήσια παιδιά του Πατέρα σας, που είναι στους ουρανούς, όμοιοι με τον Πανάγαθο, ο οποίος αφήνει τον ήλιο του να λάμπει επάνω στους καλούς και στους κακούς, και τη βροχή του να πέφτει στους δίκαιους και στους άδικους.
Διότι, αν αγαπάτε μόνον εκείνους που σας αγαπούν, αν ευεργετείτε τους ευεργέτες σας, ή δανείζετε για να λάβετε ίσης αξίας ανταπόδοση, ποια αρετή υπάρχει σ’ αυτό; Αυτή είναι φυσική αίσθηση, που ούτε οι κακοί δεν την αρνούνται· για την εκπλήρωση του καθήκοντος, όμως, δεν έχετε ακόμη πράξει τίποτε. Αγιότητα ας είναι ο σκοπός σας, όπως ο Θεός είναι άγιος.
Η ελεημοσύνη, η προσφορά και η φιλανθρωπία είναι πράγματι αξιέπαινες αρετές· αλλά όταν δεν ασκούνται, όπως και οι προηγούμενες εντολές, με το πνεύμα της αρετής, αλλά απλώς για να φανούν στους άλλους, τότε είναι χωρίς κάθε αξία.
Όταν, λοιπόν, θέλετε να δώσετε ελεημοσύνη, μην το διαλαλείτε στους δρόμους, από τους άμβωνες ή στις εφημερίδες, όπως κάνουν οι υποκριτές, για να δοξαστούν από τους ανθρώπους· πράξτε το κρυφά, ώστε, τρόπον τινά, το αριστερό σας χέρι να μην γνωρίζει τι πράττει το δεξί.
Ο μισθός σας — αν πράγματι χρειάζεστε την ιδέα της ανταμοιβής ως ενθάρρυνση — είναι η ήσυχη σκέψη πως πράξατε το καλό· και ότι, αν και ο κόσμος δεν γνωρίζει τον δράστη, η επίδραση της πράξης σας, έστω και μικρή — η βοήθεια που δώσατε στη δυστυχία, η παρηγοριά που προσφέρατε στη θλίψη — παραμένει αιωνίως πλούσια σε αγαθές συνέπειες. Όταν προσεύχεσθε, μην το κάνετε κατά τον τρόπο των υποκριτών, που γονατίζουν μέσα στους ναούς, υψώνουν τα χέρια στους δρόμους ή ενοχλούν τους γείτονες με το τραγούδι τους — μόνο και μόνο για να φαίνονται στους ανθρώπους.
Αληθινά, η προσευχή τους είναι χωρίς καρπό.
Η δική σας προσευχή, είτε γίνεται μέσα στη φύση είτε στο δωμάτιό σας, ας είναι μια ανύψωση της ψυχής σας επάνω από τους μικρούς σκοπούς που οι άνθρωποι θέτουν για τον εαυτό τους, και επάνω από τις επιθυμίες που τους ταράσσουν και τους παρασύρουν, με τη σκέψη προς το Άγιο, το οποίο να σας υπενθυμίζει τον νόμο που είναι χαραγμένος μέσα στο στήθος σας, και να σας γεμίζει με σεβασμό προς αυτόν, απρόσβλητο από όλα τα θέλγητρα των παθών.
Μη θεωρείτε την ουσία της προσευχής ότι βρίσκεται στα πολλά λόγια, με τα οποία οι δεισιδαίμονες νομίζουν πως θα γίνουν ευνοϊκά δεκτοί από τον Θεό, ή πως μπορούν να τον επηρεάσουν ή να κατανοήσουν κάτι πάνω από Αυτόν και το σχέδιο της αιώνιας σοφίας Του. Μην τους μοιάζετε σε αυτό· ο Πατέρας σας γνωρίζει τι χρειάζεστε, πριν ακόμη τον παρακαλέσετε. Οι ανάγκες της φύσης, οι επιθυμίες των παθών, επομένως, δεν μπορούν να είναι αντικείμενο της προσευχής σας — γιατί πώς θα μπορούσατε να γνωρίζετε αν η ικανοποίησή τους συμφωνεί με τον ηθικό σκοπό του Αγίου;
Το πνεύμα της προσευχής σας πρέπει να είναι τούτο:
ότι, ζωογονημένοι από τη σκέψη της Θεότητας, λαμβάνετε ενώπιόν της τη σταθερή απόφαση να αφιερώσετε όλον τον βίο σας στην αρετή. Το πνεύμα αυτό της προσευχής θα μπορούσε, αν εκφραζόταν με λόγια, να αποδοθεί περίπου ως εξής:
Πάτερ των ανθρώπων,
σε σένα, στον οποίο είναι υποταγμένοι όλοι οι ουρανοί,
εσύ, ο μόνος Άγιος —
είθε εσύ να είσαι η εικόνα που έχουμε εμπρός μας,
προς την οποία προσπαθούμε να πλησιάσουμε,
ώστε να έλθει κάποτε το βασίλειό σου,
στο οποίο όλα τα λογικά όντα θα έχουν ως μόνην αρχή των πράξεών τους τον Νόμο.
Σε αυτή την Ιδέα θα υποταχθούν βαθμιαία όλες οι επιθυμίες,
ακόμη και η ίδια η κραυγή της φύσης.
Στο αίσθημα της ατέλειάς μας απέναντι στο άγιο θέλημά σου — πώς θα μπορούσαμε να αναλάβουμε τον ρόλο αυστηρών ή εκδικητικών κριτών των αδελφών μας; Ας εργασθούμε, αντιθέτως, επάνω στον εαυτό μας, ώστε να βελτιώσουμε την καρδιά μας,
να εξευγενίσουμε τα ελατήρια των πράξεών μας, και να καθαρίζουμε όλο και περισσότερο τις διαθέσεις μας από το κακό — για να γίνουμε πιο όμοιοι μ’ εσένα,
του οποίου η αγιότητα και η μακαριότητα είναι μόνες απείρως τέλειες.
Συνεχίζεται
«Αφήστε το», τους απάντησε, «δεν σκέπτομαι σε σωματική τροφή· το να εκτελώ το θέλημα του Θεού και να επιτελώ το έργο της βελτίωσης των ανθρώπων, αυτό είναι η απασχόλησή μου. Εσείς στρέφετε τη σκέψη σας στη τροφή, στη συγκομιδή που πλησιάζει· υψώστε το βλέμμα σας, κοιτάξτε προς τη συγκομιδή που πλησιάζει το ανθρώπινο γένος· κι αυτή η σπορά ωριμάζει σ’ αυτά τα πεδία· εσείς δεν τη σπείρατε· ο σπόρος του Καλού, που η φύση έθεσε στις καρδιές των ανθρώπων, αναπτύχθηκε εδώ κι εκεί από μόνος του· το έργο σας όμως είναι να περιποιηθείτε αυτά τα άνθη, να τα φυλάξετε, να εισέλθετε στον κόπο που η φύση άρχισε, και να φέρετε τη σπορά στην ωρίμανση.»
Κατόπιν της παρακλήσεως των Σαμαρειτών, ο Ἰησοῦς έμεινε δύο ημέρες μαζί τους, δίνοντάς τους την ευκαιρία, με ίδια εμπειρία, να επιβεβαιώσουν την υψηλή γνώμη που είχαν σχηματίσει γι’ αυτόν από τη διήγηση της γυναίκας.
Ύστερα από δύο ημέρες, συνέχισε την πορεία του προς τη Γαλιλαία· όπου κι αν πήγαινε, καλούσε τους ανθρώπους σε μεταστροφή και βελτίωση· επιζητούσε να τους αφυπνίσει από τον λήθαργο και την άγονη, αδρανή ελπίδα ότι ένας Μεσσίας επρόκειτο να εμφανιστεί και να επαναφέρει τη λαμπρότητα της ιουδαϊκής λατρείας και πολιτείας.
«Μη περιμένετε άλλον!» τους φώναζε ο Ἰησοῦς· «βάλτε οι ίδιοι το χέρι στο έργο της δικής σας βελτίωσης· θέστε στον εαυτό σας υψηλότερο σκοπό από το να γίνετε πάλι όπως ήταν οι παλαιοί Ἰουδαῖοι· βελτιωθείτε — τότε θα φέρετε το Βασίλειο του Θεού κοντά σας.»
Έτσι δίδασκε ο Ἰησοῦς παντού — στην Καπερναούμ, στη λίμνη της Γεννησαρέτ, σε δημόσιους τόπους και στις συναγωγές των Ἰουδαίων· άλλοτε δε μιλούσε για χωρία από τα ιερά βιβλία του λαού του, στη Ναζαρέτ, τον τόπο της γέννησής του.
Εκεί ειπώθηκε: «Δεν είναι αυτός ο γιος του Ἰωσήφ, που γεννήθηκε κι ανατράφηκε ανάμεσά μας;»
Η προκατάληψη των Ἰουδαίων, ότι ο σωτήρας τον οποίον περίμεναν έπρεπε να είναι ευγενικής καταγωγής και να εμφανιστεί με εξωτερική λαμπρότητα, ήταν ανυπέρβλητη· και στο τέλος εκδιώχθηκε από τους συμπολίτες του έξω από την πόλη· τότε του ήρθε στον νου η παροιμία: «Κανένας προφήτης δεν έχει τιμή στον τόπο του.»
Εκεί επίσης κάλεσε τον Πέτρο και τον Ἀνδρέα, καθώς και τον Ἰάκωβο και τον Ἰωάννη, να τον ακολουθήσουν· τους βρήκε να ασκούν το επάγγελμά τους, την αλιεία, και είπε στον Πέτρο: «Άφησε τα ψάρια· θέλω να σε κάνω ψαρά ανθρώπων.»
Ο αριθμός των οπαδών του άρχισε να αυξάνει σημαντικά· από πόλεις και χωριά τον ακολουθούσαν πολλοί άνθρωποι.
Μπροστά σε ένα τόσο πολυπληθές πλήθος — πιθανόν σε αυτή την περίοδο της ζωής του — εκφώνησε σε ένα όρος την ακόλουθη ομιλία:
Μακάριοι οι ταπεινοί και οι φτωχοί, γιατί δικό τους είναι το βασίλειο των ουρανών.
Μακάριοι οι πενθούντες, γιατί αυτοί θα παρηγορηθούν.
Μακάριοι οι πράοι, γιατί αυτοί θα απολαύσουν την ειρήνη.
Μακάριοι όσοι έχουν πόθο για δικαιοσύνη, γιατί ο πόθος τους θα ικανοποιηθεί.
Μακάριοι οι ελεήμονες, γιατί και αυτοί θα ελεηθούν.
Μακάριοι οι καθαροί την καρδία, γιατί αυτοί θα πλησιάσουν το Άγιο.
Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, γιατί αυτοί θα ονομαστούν παιδιά του Θεού.
Χαίρετε και αγάλλεσθε, μακάριοι όσοι διώκονται για την υπόθεση της δικαιοσύνης, όσοι υφίστανται όνειδος και συκοφαντία γι’ αυτήν· αγαλλιάσθε, γιατί είστε πολίτες του ουρανίου βασιλείου.
Για σας, φίλοι μου, θα ευχόμουν να μπορούσα να πω: εσείς είστε το άλας της γης· αλλά αν αυτό χάσει τη γεύση του, με τι θα μπορέσει κανείς να αλατίσει; Χάνεται ανεπαίσθητα ανάμεσα στα άλλα κοινά υλικά. Αν μέσα σας η δύναμη του Καλού νεκρωθεί, τότε τα έργα σας θα χαθούν μέσα στο υπόλοιπο άσκοπο άγχος και την κενή δραστηριότητα των ανθρώπων.
Δείξτε τον εαυτό σας ως φώτα του κόσμου, ώστε τα έργα σας να φωτίζουν τους ανθρώπους και να ανάβουν μέσα τους το καλύτερο που υπάρχει· να μάθουν να στρέφουν το βλέμμα τους προς υψηλότερους σκοπούς και προς τον Πατέρα που είναι στους ουρανούς.
Μην νομίσετε ότι ήρθα για να κηρύξω την κατάργηση των νόμων ή για να άρω την υποχρέωση προς αυτούς· δεν ήρθα γι’ αυτό, αλλά για να τους ολοκληρώσω, να εμφυσήσω πνεύμα σ’ αυτόν τον νεκρό σκελετό. Ο ουρανός και η γη ίσως παρέλθουν, αλλά όχι οι απαιτήσεις του ηθικού νόμου, ούτε το καθήκον της υπακοής σ’ αυτές. Όποιος απαλλάσσει τον εαυτό του ή άλλους από την τήρηση αυτών, είναι ανάξιος να φέρει το όνομα του πολίτη της βασιλείας του Θεού· όποιος όμως τις εκπληρώνει ο ίδιος και διδάσκει και άλλους να τις τιμούν, αυτός θα είναι μεγάλος στη βασιλεία των ουρανών.
Όμως, για να συμπληρώσω όλο το σύστημα των νόμων, προσθέτω ως κύρια προϋπόθεση το εξής: να μην αρκείστε στην εξωτερική τήρηση του γράμματος του νόμου — που μόνο αντικείμενο ανθρώπινης κρίσης μπορεί να είναι — όπως οι Φαρισαίοι και οι σοφοί του λαού σας· αλλά να ενεργείτε σύμφωνα με το πνεύμα του νόμου, από σεβασμό προς το καθήκον.
Για να σας το εξηγήσω με μερικά παραδείγματα από το ίδιο σας το βιβλίο του νόμου: γνωρίζετε ως αρχαία εντολή· «Δεν θα φονεύσεις». Όποιος φονεύει, θα παραπεμφθεί στο δικαστήριο· εγώ όμως σας λέγω, ότι δεν είναι ο θάνατος του άλλου εκείνο που κάνει το έγκλημα τιμωρητέο· όποιος θυμώνει άδικα εναντίον του αδελφού του, αν και δεν μπορεί να τιμωρηθεί από κανένα ανθρώπινο δικαστήριο, κατά το πνεύμα του νόμου είναι εξίσου ένοχος όπως κι εκείνος.
Επίσης σας έχει επιβληθεί να προσφέρετε θυσίες σε ορισμένες εποχές. Αν, λοιπόν, όταν πλησιάζετε στο θυσιαστήριο, θυμηθείτε εκεί ότι έχετε προσβάλει κάποιον άνθρωπο και εκείνος έχει δυσανασχετήσει εξαιτίας αυτού, αφήστε το δώρο σας μπροστά στο θυσιαστήριο, δώστε το χέρι σας στον αδελφό σας για συμφιλίωση· τότε μόνο πλησιάζετε τον Θεό με τρόπο ευάρεστο στο θυσιαστήριο.
Ακόμη, μία από τις εντολές σας λέγει: «Δεν θα μοιχεύσεις». Εγώ όμως σας λέγω ότι όχι μόνο η πράξη αυτή καθαυτή είναι παράπτωμα, αλλά και η επιθυμία αποδεικνύει πως η καρδιά είναι ήδη ακάθαρτη. Όποια κι αν είναι η ροπή — φυσική ή αγαπητή — να της ασκείτε βία, να την αρνείστε εντελώς, πριν αυτή σας παρασύρει πέρα από το όριο του δικαίου, και έτσι, βαθμηδόν, υπονομεύσετε και διαφθείρετε τις αρχές σας· γιατί ακόμη κι αν στην ικανοποίηση μιας επιθυμίας δεν παραβιάζατε κατά γράμμα τον νόμο, θα είχατε ωστόσο παραβιάσει το πνεύμα του.
Περαιτέρω, υπάρχει και η αρχαία εντολή: «Δεν θα ψευδορκήσεις». Αλλά γενικά, αν σέβεστε τον εαυτό σας, κάθε βεβαίωση, κάθε υπόσχεσή σας πρέπει να είναι, με ένα απλό «ναι» ή «όχι», εξίσου ειλικρινής, εξίσου ιερή και αδιάρρηκτη, όπως κι ένας όρκος μπροστά στη θεότητα· γιατί το «ναι» ή το «όχι» σας πρέπει να το λέτε μόνο με την πεποίθηση πως θα πράττατε έτσι εις τον αιώνα.
Είναι επίσης και πολιτικός νόμος τούτος: «Μάτι αντί ματιού, δόντι αντί δοντιού».
Αλλά μη θεωρείτε αυτή τη δικαστική διάταξη ως μέτρο για την ιδιωτική σας ζωή, είτε στην ανταπόδοση προσβολών είτε στην απόδοση ευεργεσιών.
Θυσιάστε, χωρίς να υπολογίζετε την κατοχή της ιδιοκτησίας, τα ευγενέστερα αισθήματα της πραότητας και της καλοσύνης — θυσιάστε τη μνησικακία και, ακόμη κι αν είναι δίκαια τα συμφέροντά σας, παραιτηθείτε απ’ αυτά.
Σας έχει επίσης επιβληθεί η αγάπη προς τους φίλους σας και προς το έθνος σας, αλλά επιτρέπεται ο μίσος προς τους εχθρούς και τους ξένους· εγώ όμως σας λέγω το αντίθετο:
Σεβαστείτε και στους εχθρούς σας την ανθρωπιά· κι αν δεν μπορείτε να τους αγαπάτε, τουλάχιστον να εύχεστε καλό σ’ εκείνους που σας καταδιώκουν, και να ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν· να προσεύχεστε, μέσω άλλων, για εκείνους που σας συκοφαντούν ενώπιον τρίτων και επιχειρούν, μέσω άλλων, να σας βλάψουν· έτσι θα είστε γνήσια παιδιά του Πατέρα σας, που είναι στους ουρανούς, όμοιοι με τον Πανάγαθο, ο οποίος αφήνει τον ήλιο του να λάμπει επάνω στους καλούς και στους κακούς, και τη βροχή του να πέφτει στους δίκαιους και στους άδικους.
Διότι, αν αγαπάτε μόνον εκείνους που σας αγαπούν, αν ευεργετείτε τους ευεργέτες σας, ή δανείζετε για να λάβετε ίσης αξίας ανταπόδοση, ποια αρετή υπάρχει σ’ αυτό; Αυτή είναι φυσική αίσθηση, που ούτε οι κακοί δεν την αρνούνται· για την εκπλήρωση του καθήκοντος, όμως, δεν έχετε ακόμη πράξει τίποτε. Αγιότητα ας είναι ο σκοπός σας, όπως ο Θεός είναι άγιος.
Η ελεημοσύνη, η προσφορά και η φιλανθρωπία είναι πράγματι αξιέπαινες αρετές· αλλά όταν δεν ασκούνται, όπως και οι προηγούμενες εντολές, με το πνεύμα της αρετής, αλλά απλώς για να φανούν στους άλλους, τότε είναι χωρίς κάθε αξία.
Όταν, λοιπόν, θέλετε να δώσετε ελεημοσύνη, μην το διαλαλείτε στους δρόμους, από τους άμβωνες ή στις εφημερίδες, όπως κάνουν οι υποκριτές, για να δοξαστούν από τους ανθρώπους· πράξτε το κρυφά, ώστε, τρόπον τινά, το αριστερό σας χέρι να μην γνωρίζει τι πράττει το δεξί.
Ο μισθός σας — αν πράγματι χρειάζεστε την ιδέα της ανταμοιβής ως ενθάρρυνση — είναι η ήσυχη σκέψη πως πράξατε το καλό· και ότι, αν και ο κόσμος δεν γνωρίζει τον δράστη, η επίδραση της πράξης σας, έστω και μικρή — η βοήθεια που δώσατε στη δυστυχία, η παρηγοριά που προσφέρατε στη θλίψη — παραμένει αιωνίως πλούσια σε αγαθές συνέπειες. Όταν προσεύχεσθε, μην το κάνετε κατά τον τρόπο των υποκριτών, που γονατίζουν μέσα στους ναούς, υψώνουν τα χέρια στους δρόμους ή ενοχλούν τους γείτονες με το τραγούδι τους — μόνο και μόνο για να φαίνονται στους ανθρώπους.
Αληθινά, η προσευχή τους είναι χωρίς καρπό.
Η δική σας προσευχή, είτε γίνεται μέσα στη φύση είτε στο δωμάτιό σας, ας είναι μια ανύψωση της ψυχής σας επάνω από τους μικρούς σκοπούς που οι άνθρωποι θέτουν για τον εαυτό τους, και επάνω από τις επιθυμίες που τους ταράσσουν και τους παρασύρουν, με τη σκέψη προς το Άγιο, το οποίο να σας υπενθυμίζει τον νόμο που είναι χαραγμένος μέσα στο στήθος σας, και να σας γεμίζει με σεβασμό προς αυτόν, απρόσβλητο από όλα τα θέλγητρα των παθών.
Μη θεωρείτε την ουσία της προσευχής ότι βρίσκεται στα πολλά λόγια, με τα οποία οι δεισιδαίμονες νομίζουν πως θα γίνουν ευνοϊκά δεκτοί από τον Θεό, ή πως μπορούν να τον επηρεάσουν ή να κατανοήσουν κάτι πάνω από Αυτόν και το σχέδιο της αιώνιας σοφίας Του. Μην τους μοιάζετε σε αυτό· ο Πατέρας σας γνωρίζει τι χρειάζεστε, πριν ακόμη τον παρακαλέσετε. Οι ανάγκες της φύσης, οι επιθυμίες των παθών, επομένως, δεν μπορούν να είναι αντικείμενο της προσευχής σας — γιατί πώς θα μπορούσατε να γνωρίζετε αν η ικανοποίησή τους συμφωνεί με τον ηθικό σκοπό του Αγίου;
Το πνεύμα της προσευχής σας πρέπει να είναι τούτο:
ότι, ζωογονημένοι από τη σκέψη της Θεότητας, λαμβάνετε ενώπιόν της τη σταθερή απόφαση να αφιερώσετε όλον τον βίο σας στην αρετή. Το πνεύμα αυτό της προσευχής θα μπορούσε, αν εκφραζόταν με λόγια, να αποδοθεί περίπου ως εξής:
Πάτερ των ανθρώπων,
σε σένα, στον οποίο είναι υποταγμένοι όλοι οι ουρανοί,
εσύ, ο μόνος Άγιος —
είθε εσύ να είσαι η εικόνα που έχουμε εμπρός μας,
προς την οποία προσπαθούμε να πλησιάσουμε,
ώστε να έλθει κάποτε το βασίλειό σου,
στο οποίο όλα τα λογικά όντα θα έχουν ως μόνην αρχή των πράξεών τους τον Νόμο.
Σε αυτή την Ιδέα θα υποταχθούν βαθμιαία όλες οι επιθυμίες,
ακόμη και η ίδια η κραυγή της φύσης.
Στο αίσθημα της ατέλειάς μας απέναντι στο άγιο θέλημά σου — πώς θα μπορούσαμε να αναλάβουμε τον ρόλο αυστηρών ή εκδικητικών κριτών των αδελφών μας; Ας εργασθούμε, αντιθέτως, επάνω στον εαυτό μας, ώστε να βελτιώσουμε την καρδιά μας,
να εξευγενίσουμε τα ελατήρια των πράξεών μας, και να καθαρίζουμε όλο και περισσότερο τις διαθέσεις μας από το κακό — για να γίνουμε πιο όμοιοι μ’ εσένα,
του οποίου η αγιότητα και η μακαριότητα είναι μόνες απείρως τέλειες.
Συνεχίζεται
ΚΑΙ ΟΜΩΣ ΔΕΧΘΗΚΑΜΕ ΤΗΝ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ. ΑΦΗΣΑΜΕ ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΠΑΤΕΡΕΣ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΚΑΙ ΔΕΧΘΗΚΑΜΕ ΣΤΗΝ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΥΤΟ ΤΟ ΦΑΝΤΑΖΙΟ. Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΟΥ ΤΡΕΜΠΕΛΑ.
ΧΕΓΚΕΛ. ΤΟ ΒΑΘΥ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ.
ΑΣ ΝΤΡΑΠΕΙ Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΜΑΣ ΜΟΝΟΣ ΤΟΥ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου