Συνέχεια από Δευτέρα 6. Απριλίου 2026
Του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς
Δοκίμιο για την Χριστιανική Φιλοσοφία
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΤΗΣ
Η ΓΗ, Ο ΗΛΙΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΣΤΡΑ ΩΣ ΣΥΜΒΟΛΑ
1. Έχει ειπωθεί: «Στην αρχή δημιούργησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη». Με τον ουρανό νοείται το βασίλειο των πνευματικών πραγματικοτήτων, των αόρατων και ασώματων. Με τη γη νοείται το σύνολο των συμβόλων αυτών των πραγματικοτήτων, των αισθητών και σωματικών. Η γη είναι λοιπόν συμβολική εικόνα του ουρανού.
2. Όλες οι φυσικές δυνάμεις στη γη, όπως η έλξη και η άπωση, η θερμότητα, ο ηλεκτρισμός, η ακτινοβολία κτλ., είναι σύμβολα πνευματικών δυνάμεων στο ουράνιο βασίλειο. Καθεαυτές αυτές οι δυνάμεις ούτε θα ήταν δυνάμεις ούτε θα μπορούσαν να υπάρξουν, αν πίσω τους δεν υπήρχαν ασύγκριτα μεγαλύτερες, πρωταρχικές, πνευματικές δυνάμεις. Και αν πάνω από τις φυσικές δυνάμεις δεν υπήρχε εξουσία και έλεγχος από λογικές, αιώνιες δυνάμεις, αυτές θα εξασθενούσαν, θα συγχέονταν και θα μετέτρεπαν όλο τον κόσμο σε χάος. Όπως έχει γραφεί για τον Θεό και τα δημιουργήματα: «Αν αποστρέψεις το πρόσωπό σου, ταράζονται· αν αφαιρέσεις το πνεύμα τους, αφανίζονται» (Ψαλμός 103).
3. Ο ήλιος είναι σύμβολο του ίδιου του Θεού. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος γράφει: «Ό,τι είναι για τα αισθητά ο ήλιος, αυτό είναι για τα πνευματικά ο Θεός». Όπως ο ήλιος φωτίζει και με το φως του φωτίζει και θερμαίνει όλα τα ζωντανά όντα στη γη, έτσι και ο Θεός φωτίζει όλες τις ψυχές με τον νου Του και τις θερμαίνει με την αγάπη Του. Χωρίς τον ήλιο — θάνατος για τα σώματα· χωρίς τον Θεό — θάνατος για τις ψυχές. Ο Μωυσής είπε στον λαό του Ισραήλ: «Ιδού, έθεσα μπροστά σας τη ζωή και τον θάνατο… Διάλεξε λοιπόν τη ζωή για να ζήσεις» (Δευτ. 30, 19). Δηλαδή: γνώρισε τον Θεό, τον ένα και ζωντανό, τον αόρατο, και Αυτόν μόνο να προσκυνάς· και να μη λατρεύεις τα ορατά σύμβολα ως θεούς, γιατί θα γίνεις ειδωλολάτρης. Εκείνο είναι ζωή, αυτό είναι θάνατος.
4. «Διότι ο Κύριος ο Θεός είναι ήλιος και ασπίδα για τους δικαίους», λέγει ο θεόπνευστος προφήτης (Ψαλμ. 83, 11 — η έκφραση αυτή δεν υπάρχει σε όλες τις μεταφράσεις). Φυσικά, ο προφήτης εννοεί τον Θεό ως αιώνιο φως, αιώνια πηγή φωτός της αλήθειας, της δικαιοσύνης και της αγάπης. Ο προφήτης Μαλαχίας ονομάζει τον Θεό «Ήλιο της δικαιοσύνης» (Μαλ. 4, 2· Β΄ Πέτρ. 1, 19). Ο ευαγγελιστής Ιωάννης αφηγείται στην Αποκάλυψή του ότι είδε την πόλη του ουράνιου Βασιλέα, την άνω Ιερουσαλήμ, και λέει: «Και η πόλη δεν έχει ανάγκη από τον ήλιο ούτε από τη σελήνη για να τη φωτίζουν, γιατί η δόξα του Θεού την φωτίζει». Και αλλού, περιγράφοντας τη δόξα των δικαίων, λέει: «Και νύχτα δεν θα υπάρχει εκεί, και δεν θα χρειάζονται φως από λυχνάρι ούτε φως ηλιακό, γιατί ο Κύριος ο Θεός θα τους φωτίζει» (Αποκ. 21, 23· 22, 5).
5. Κάποιος όμως μπορεί να παρατηρήσει: δεν αποκάλεσε ο Χριστός όλους τους δικαίους ήλιους, και άρα δεν είναι ο ήλιος σύμβολο όλων των δικαίων; Πράγματι, ο Κύριος είπε: «Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους» (Ματθ. 13, 43). Και μάλιστα πιο δυνατά και πιο όμορφα από αυτόν τον ορατό, φυσικό ήλιο. Δηλαδή θα λάμψουν κατά μίμηση του Θεού, του Ήλιου της δικαιοσύνης. Αλλά το φως με το οποίο θα περιβληθούν και θα λάμψουν δεν θα είναι δικό τους, αλλά από τον Θεό, όπως ακριβώς τα άστρα έχουν το φως από τον ήλιο. Αυτό το δηλώνει καθαρά ο απόστολος Παύλος: «Άλλη είναι η δόξα του ήλιου, άλλη της σελήνης και άλλη των άστρων» (Α΄ Κορ. 15, 41).
6. Ο προφήτης Δανιήλ λέει για τους δικαίους ότι «θα λάμψουν σαν τα άστρα στους αιώνες» (Δαν. 12, 3). Και ο Συμεών ο Μεταφραστής παρομοιάζει τους αγίους με άστρα, τα οποία, λέει, τοποθετημένα στο στερέωμα του ουρανού φωτίζουν όλη την οικουμένη. Και πολλοί άλλοι μεγάλοι πνευματικοί άνδρες πάντοτε έβλεπαν τα άστρα ως σύμβολα των αγγέλων, των δικαίων και των φίλων του Θεού, ενώ τον ήλιο τον θεωρούσαν σύμβολο του ίδιου του Βασιλέα και Θεού του Υψίστου.
7. Έτσι λοιπόν εμείς οι χριστιανοί αντιλαμβανόμαστε τη γη, τον ήλιο και τα άστρα ως σύμβολα πνευματικής πραγματικότητας και όχι ως την ίδια την πραγματικότητα. Οι ειδωλολάτρες όμως, παλαιοί και νέοι, έβλεπαν και βλέπουν αυτά τα ουράνια σώματα ως την ίδια την πραγματικότητα. Και όπου υπάρχει πραγματικότητα — ακολουθεί και η λατρεία! Έτσι οι ειδωλολάτρες όλων των εποχών έπεσαν στο σκοτεινό σφάλμα να λατρεύουν αυτά τα δημιουργήματα του Δημιουργού ως θεότητες. Οι Έλληνες λάτρευαν τη γη με το όνομα Γαία και τον ήλιο με το όνομα Απόλλων. Στην Αίγυπτο ο θεός-ήλιος ονομαζόταν Όσιρις και η σελήνη Ίσιδα. Η σελήνη λατρευόταν ιδιαίτερα στη Βαβυλώνα, την Ασσυρία και την Αραβία με το όνομα Αστάρτη. Οι Πέρσες, πυρολάτρες, λάτρευαν τα άστρα ως θεότητες.
8. Η πλάνη των ειδωλολατρών, παλαιών και νέων, προήλθε από το ότι δεν οδηγούσε το πνεύμα τους τα μάτια τους, αλλά το αντίθετο: τα μάτια οδηγούσαν το πνεύμα. Το πνεύμα, σαν τυφλός, ακολουθούσε κουτσαίνοντας τη σωματική όραση και προσκυνούσε εκείνο που τα μάτια του του παρουσίαζαν ως πραγματικότητα, ως θεότητα. Έπρεπε να έρθει ο Σωτήρας, να ενισχύσει το εξασθενημένο πνεύμα και να του δώσει την πρωτοκαθεδρία απέναντι στα μάτια και στην ύλη. Και ο Σωτήρας ήρθε ανάμεσα στους ανθρώπους και ανήγγειλε την αιώνια αλήθεια: «Ο Θεός είναι Πνεύμα» (Ιω. 4, 24). Σε όσους το άκουσαν και το δέχθηκαν, έπεσαν τα λέπια από την πνευματική τους όραση, όπως στον τυφλωμένο Σαούλ, και ξαφνικά είδαν. Είδαν και κατάλαβαν ότι όλα τα δημιουργήματα του κόσμου, τα οποία έως τότε λάτρευαν ως θεούς, ως αλήθεια και πραγματικότητα, δεν είναι τίποτε άλλο παρά αφηγήσεις για τον ένα, αιώνιο και ζωντανό Θεό.
Η ΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ
Εφόσον ο Θεός είναι Πνεύμα, και όλη η αλήθεια πρέπει να είναι πνευματική. Διότι ο Θεός και η αλήθεια είναι ένα και το αυτό.
Όταν μιλούμε για αισθητά αντικείμενα, για τις ιδιότητές τους και τις σχέσεις τους, και λέμε: αυτό ή εκείνο είναι αλήθεια, δεν εννοούμε την αλήθεια με την απόλυτη και αιώνια έννοια, αλλά με σχετική και πρακτική σημασία. Διότι με απόλυτη έννοια μόνο ο Θεός είναι η αιώνια και αμετάβλητη αλήθεια.
Σημαίνει άραγε αυτό ότι η κτιστή φύση είναι ψεύδος; Μη γένοιτο! Αλλά μπορεί να παρουσιαστεί ως ψεύδος για δύο τύπους ανθρώπων: για τον ευρωπαίο υλιστή και για τον ινδό μηδενιστή (υπάρχουν δύο είδη μηδενιστών: πολιτικοί και φιλοσοφικοί· εδώ εννοείται ο φιλοσοφικός).
Όταν ο υλιστής λέει: αυτή η φύση, την οποία βλέπουμε και αντιλαμβανόμαστε, με όλο το σύνολο των αισθητών ιδιοτήτων και ενεργειών της, αποτελεί από μόνη της όλη την αλήθεια, όλη την πραγματικότητα, ό,τι μπορεί γενικά να υπάρχει — τότε η φύση εμφανίζεται πράγματι ως ψεύδος. Ομοίως, η φύση παρουσιάζεται ως ψεύδος, από άκρη σε άκρη, στο πνεύμα του μηδενιστή, όταν αυτός ομολογεί και λέει: αυτή η φύση με όλες τις ιδιότητες και τις ενέργειές της είναι απάτη, όνειρο, τίποτα.
Έτσι, και εκείνος που ισχυρίζεται ότι η αισθητή φύση είναι η ίδια η αλήθεια, και εκείνος που λέει ότι η αισθητή φύση είναι ψεύδος, όνειρο και ψευδαίσθηση — και οι δύο εκφράζουν εξίσου αναλήθεια.
Η φύση είναι σύμβολο της αλήθειας. Ο φυσικός κόσμος είναι η ορατή έκφραση του αόρατου πνευματικού κόσμου. Ο πρώτος είναι το σύμβολο, ο δεύτερος το νόημα του συμβόλου, το πνεύμα και η πραγματικότητα.
Όταν ο χριστιανός ποιητής, ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, λέει:
«αληθινά ματαιότητα είναι τα πάντα,
η ζωή είναι σκιά και όνειρο»,
δεν σκέφτεται καθόλου όπως ο βουδιστής μηδενιστής. Βλέπει με πνευματική όραση την πραγματική και αιώνια ζωή, σε σύγκριση με την οποία η σωματική ζωή στη γη είναι πράγματι σαν σκιά και όνειρο. Ματαιότητα ονομάζει όλα όσα επιδιώκουν οι μη πνευματικοί άνθρωποι σε αυτόν τον κόσμο, αναζητώντας αλήθεια και ευτυχία.
Αυτός ο κόσμος δεν είναι καθαυτός απάτη, διότι Δημιουργός του είναι ο αληθινός Θεός. Από την πηγή της αλήθειας πώς θα μπορούσε να ρεύσει ψεύδος, αφού η αλήθεια βρίσκεται στην ίδια την πηγή; Όμως ο κόσμος μπορεί να φαίνεται απάτη σε εκείνον που αναζητεί μέσα του αυτό που δεν έχει και δεν είναι. Σαν να προσπαθεί κανείς να πιάσει το φεγγάρι μέσα στο νερό!
ΤΑ ΟΡΥΚΤΑ ΩΣ ΣΥΜΒΟΛΑ
1. Η πέτρα συμβολίζει πρωτίστως τον ίδιο τον Χριστό. Αυτό ειπώθηκε ήδη στους προφήτες. Το τέταρτο βασίλειο, που ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ είδε σε όνειρο με τη μορφή ειδώλου από σίδηρο και πηλό, αντιπροσώπευε τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Η πέτρα, αποκομμένη από το βουνό, που χτύπησε εκείνο το είδωλο και το συνέτριψε σε σκόνη, προεικόνιζε τον Χριστό, ιδρυτή ενός νέου βασιλείου πάνω από όλα τα βασίλεια, το οποίο «δεν θα διαλυθεί στους αιώνες», σύμφωνα με την προφητεία του προφήτη Δανιήλ (Δαν. 2, 44).
1. Έχει ειπωθεί: «Στην αρχή δημιούργησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη». Με τον ουρανό νοείται το βασίλειο των πνευματικών πραγματικοτήτων, των αόρατων και ασώματων. Με τη γη νοείται το σύνολο των συμβόλων αυτών των πραγματικοτήτων, των αισθητών και σωματικών. Η γη είναι λοιπόν συμβολική εικόνα του ουρανού.
2. Όλες οι φυσικές δυνάμεις στη γη, όπως η έλξη και η άπωση, η θερμότητα, ο ηλεκτρισμός, η ακτινοβολία κτλ., είναι σύμβολα πνευματικών δυνάμεων στο ουράνιο βασίλειο. Καθεαυτές αυτές οι δυνάμεις ούτε θα ήταν δυνάμεις ούτε θα μπορούσαν να υπάρξουν, αν πίσω τους δεν υπήρχαν ασύγκριτα μεγαλύτερες, πρωταρχικές, πνευματικές δυνάμεις. Και αν πάνω από τις φυσικές δυνάμεις δεν υπήρχε εξουσία και έλεγχος από λογικές, αιώνιες δυνάμεις, αυτές θα εξασθενούσαν, θα συγχέονταν και θα μετέτρεπαν όλο τον κόσμο σε χάος. Όπως έχει γραφεί για τον Θεό και τα δημιουργήματα: «Αν αποστρέψεις το πρόσωπό σου, ταράζονται· αν αφαιρέσεις το πνεύμα τους, αφανίζονται» (Ψαλμός 103).
3. Ο ήλιος είναι σύμβολο του ίδιου του Θεού. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος γράφει: «Ό,τι είναι για τα αισθητά ο ήλιος, αυτό είναι για τα πνευματικά ο Θεός». Όπως ο ήλιος φωτίζει και με το φως του φωτίζει και θερμαίνει όλα τα ζωντανά όντα στη γη, έτσι και ο Θεός φωτίζει όλες τις ψυχές με τον νου Του και τις θερμαίνει με την αγάπη Του. Χωρίς τον ήλιο — θάνατος για τα σώματα· χωρίς τον Θεό — θάνατος για τις ψυχές. Ο Μωυσής είπε στον λαό του Ισραήλ: «Ιδού, έθεσα μπροστά σας τη ζωή και τον θάνατο… Διάλεξε λοιπόν τη ζωή για να ζήσεις» (Δευτ. 30, 19). Δηλαδή: γνώρισε τον Θεό, τον ένα και ζωντανό, τον αόρατο, και Αυτόν μόνο να προσκυνάς· και να μη λατρεύεις τα ορατά σύμβολα ως θεούς, γιατί θα γίνεις ειδωλολάτρης. Εκείνο είναι ζωή, αυτό είναι θάνατος.
4. «Διότι ο Κύριος ο Θεός είναι ήλιος και ασπίδα για τους δικαίους», λέγει ο θεόπνευστος προφήτης (Ψαλμ. 83, 11 — η έκφραση αυτή δεν υπάρχει σε όλες τις μεταφράσεις). Φυσικά, ο προφήτης εννοεί τον Θεό ως αιώνιο φως, αιώνια πηγή φωτός της αλήθειας, της δικαιοσύνης και της αγάπης. Ο προφήτης Μαλαχίας ονομάζει τον Θεό «Ήλιο της δικαιοσύνης» (Μαλ. 4, 2· Β΄ Πέτρ. 1, 19). Ο ευαγγελιστής Ιωάννης αφηγείται στην Αποκάλυψή του ότι είδε την πόλη του ουράνιου Βασιλέα, την άνω Ιερουσαλήμ, και λέει: «Και η πόλη δεν έχει ανάγκη από τον ήλιο ούτε από τη σελήνη για να τη φωτίζουν, γιατί η δόξα του Θεού την φωτίζει». Και αλλού, περιγράφοντας τη δόξα των δικαίων, λέει: «Και νύχτα δεν θα υπάρχει εκεί, και δεν θα χρειάζονται φως από λυχνάρι ούτε φως ηλιακό, γιατί ο Κύριος ο Θεός θα τους φωτίζει» (Αποκ. 21, 23· 22, 5).
5. Κάποιος όμως μπορεί να παρατηρήσει: δεν αποκάλεσε ο Χριστός όλους τους δικαίους ήλιους, και άρα δεν είναι ο ήλιος σύμβολο όλων των δικαίων; Πράγματι, ο Κύριος είπε: «Τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους» (Ματθ. 13, 43). Και μάλιστα πιο δυνατά και πιο όμορφα από αυτόν τον ορατό, φυσικό ήλιο. Δηλαδή θα λάμψουν κατά μίμηση του Θεού, του Ήλιου της δικαιοσύνης. Αλλά το φως με το οποίο θα περιβληθούν και θα λάμψουν δεν θα είναι δικό τους, αλλά από τον Θεό, όπως ακριβώς τα άστρα έχουν το φως από τον ήλιο. Αυτό το δηλώνει καθαρά ο απόστολος Παύλος: «Άλλη είναι η δόξα του ήλιου, άλλη της σελήνης και άλλη των άστρων» (Α΄ Κορ. 15, 41).
6. Ο προφήτης Δανιήλ λέει για τους δικαίους ότι «θα λάμψουν σαν τα άστρα στους αιώνες» (Δαν. 12, 3). Και ο Συμεών ο Μεταφραστής παρομοιάζει τους αγίους με άστρα, τα οποία, λέει, τοποθετημένα στο στερέωμα του ουρανού φωτίζουν όλη την οικουμένη. Και πολλοί άλλοι μεγάλοι πνευματικοί άνδρες πάντοτε έβλεπαν τα άστρα ως σύμβολα των αγγέλων, των δικαίων και των φίλων του Θεού, ενώ τον ήλιο τον θεωρούσαν σύμβολο του ίδιου του Βασιλέα και Θεού του Υψίστου.
7. Έτσι λοιπόν εμείς οι χριστιανοί αντιλαμβανόμαστε τη γη, τον ήλιο και τα άστρα ως σύμβολα πνευματικής πραγματικότητας και όχι ως την ίδια την πραγματικότητα. Οι ειδωλολάτρες όμως, παλαιοί και νέοι, έβλεπαν και βλέπουν αυτά τα ουράνια σώματα ως την ίδια την πραγματικότητα. Και όπου υπάρχει πραγματικότητα — ακολουθεί και η λατρεία! Έτσι οι ειδωλολάτρες όλων των εποχών έπεσαν στο σκοτεινό σφάλμα να λατρεύουν αυτά τα δημιουργήματα του Δημιουργού ως θεότητες. Οι Έλληνες λάτρευαν τη γη με το όνομα Γαία και τον ήλιο με το όνομα Απόλλων. Στην Αίγυπτο ο θεός-ήλιος ονομαζόταν Όσιρις και η σελήνη Ίσιδα. Η σελήνη λατρευόταν ιδιαίτερα στη Βαβυλώνα, την Ασσυρία και την Αραβία με το όνομα Αστάρτη. Οι Πέρσες, πυρολάτρες, λάτρευαν τα άστρα ως θεότητες.
8. Η πλάνη των ειδωλολατρών, παλαιών και νέων, προήλθε από το ότι δεν οδηγούσε το πνεύμα τους τα μάτια τους, αλλά το αντίθετο: τα μάτια οδηγούσαν το πνεύμα. Το πνεύμα, σαν τυφλός, ακολουθούσε κουτσαίνοντας τη σωματική όραση και προσκυνούσε εκείνο που τα μάτια του του παρουσίαζαν ως πραγματικότητα, ως θεότητα. Έπρεπε να έρθει ο Σωτήρας, να ενισχύσει το εξασθενημένο πνεύμα και να του δώσει την πρωτοκαθεδρία απέναντι στα μάτια και στην ύλη. Και ο Σωτήρας ήρθε ανάμεσα στους ανθρώπους και ανήγγειλε την αιώνια αλήθεια: «Ο Θεός είναι Πνεύμα» (Ιω. 4, 24). Σε όσους το άκουσαν και το δέχθηκαν, έπεσαν τα λέπια από την πνευματική τους όραση, όπως στον τυφλωμένο Σαούλ, και ξαφνικά είδαν. Είδαν και κατάλαβαν ότι όλα τα δημιουργήματα του κόσμου, τα οποία έως τότε λάτρευαν ως θεούς, ως αλήθεια και πραγματικότητα, δεν είναι τίποτε άλλο παρά αφηγήσεις για τον ένα, αιώνιο και ζωντανό Θεό.
Η ΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ
Εφόσον ο Θεός είναι Πνεύμα, και όλη η αλήθεια πρέπει να είναι πνευματική. Διότι ο Θεός και η αλήθεια είναι ένα και το αυτό.
Όταν μιλούμε για αισθητά αντικείμενα, για τις ιδιότητές τους και τις σχέσεις τους, και λέμε: αυτό ή εκείνο είναι αλήθεια, δεν εννοούμε την αλήθεια με την απόλυτη και αιώνια έννοια, αλλά με σχετική και πρακτική σημασία. Διότι με απόλυτη έννοια μόνο ο Θεός είναι η αιώνια και αμετάβλητη αλήθεια.
Σημαίνει άραγε αυτό ότι η κτιστή φύση είναι ψεύδος; Μη γένοιτο! Αλλά μπορεί να παρουσιαστεί ως ψεύδος για δύο τύπους ανθρώπων: για τον ευρωπαίο υλιστή και για τον ινδό μηδενιστή (υπάρχουν δύο είδη μηδενιστών: πολιτικοί και φιλοσοφικοί· εδώ εννοείται ο φιλοσοφικός).
Όταν ο υλιστής λέει: αυτή η φύση, την οποία βλέπουμε και αντιλαμβανόμαστε, με όλο το σύνολο των αισθητών ιδιοτήτων και ενεργειών της, αποτελεί από μόνη της όλη την αλήθεια, όλη την πραγματικότητα, ό,τι μπορεί γενικά να υπάρχει — τότε η φύση εμφανίζεται πράγματι ως ψεύδος. Ομοίως, η φύση παρουσιάζεται ως ψεύδος, από άκρη σε άκρη, στο πνεύμα του μηδενιστή, όταν αυτός ομολογεί και λέει: αυτή η φύση με όλες τις ιδιότητες και τις ενέργειές της είναι απάτη, όνειρο, τίποτα.
Έτσι, και εκείνος που ισχυρίζεται ότι η αισθητή φύση είναι η ίδια η αλήθεια, και εκείνος που λέει ότι η αισθητή φύση είναι ψεύδος, όνειρο και ψευδαίσθηση — και οι δύο εκφράζουν εξίσου αναλήθεια.
Η φύση είναι σύμβολο της αλήθειας. Ο φυσικός κόσμος είναι η ορατή έκφραση του αόρατου πνευματικού κόσμου. Ο πρώτος είναι το σύμβολο, ο δεύτερος το νόημα του συμβόλου, το πνεύμα και η πραγματικότητα.
Όταν ο χριστιανός ποιητής, ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, λέει:
«αληθινά ματαιότητα είναι τα πάντα,
η ζωή είναι σκιά και όνειρο»,
δεν σκέφτεται καθόλου όπως ο βουδιστής μηδενιστής. Βλέπει με πνευματική όραση την πραγματική και αιώνια ζωή, σε σύγκριση με την οποία η σωματική ζωή στη γη είναι πράγματι σαν σκιά και όνειρο. Ματαιότητα ονομάζει όλα όσα επιδιώκουν οι μη πνευματικοί άνθρωποι σε αυτόν τον κόσμο, αναζητώντας αλήθεια και ευτυχία.
Αυτός ο κόσμος δεν είναι καθαυτός απάτη, διότι Δημιουργός του είναι ο αληθινός Θεός. Από την πηγή της αλήθειας πώς θα μπορούσε να ρεύσει ψεύδος, αφού η αλήθεια βρίσκεται στην ίδια την πηγή; Όμως ο κόσμος μπορεί να φαίνεται απάτη σε εκείνον που αναζητεί μέσα του αυτό που δεν έχει και δεν είναι. Σαν να προσπαθεί κανείς να πιάσει το φεγγάρι μέσα στο νερό!
ΤΑ ΟΡΥΚΤΑ ΩΣ ΣΥΜΒΟΛΑ
1. Η πέτρα συμβολίζει πρωτίστως τον ίδιο τον Χριστό. Αυτό ειπώθηκε ήδη στους προφήτες. Το τέταρτο βασίλειο, που ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ είδε σε όνειρο με τη μορφή ειδώλου από σίδηρο και πηλό, αντιπροσώπευε τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Η πέτρα, αποκομμένη από το βουνό, που χτύπησε εκείνο το είδωλο και το συνέτριψε σε σκόνη, προεικόνιζε τον Χριστό, ιδρυτή ενός νέου βασιλείου πάνω από όλα τα βασίλεια, το οποίο «δεν θα διαλυθεί στους αιώνες», σύμφωνα με την προφητεία του προφήτη Δανιήλ (Δαν. 2, 44).
2. Ο μεγάλος Ησαΐας ονομάζει τον Χριστό «λίθο προσκόμματος» — «λίθος προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου… πάνω στην οποία πολλοί θα σκοντάψουν και θα πέσουν και θα συντριβούν… λίθος εκλεκτός, ακρογωνιαίος, πολύτιμος, θεμέλιο στερεό· όποιος πιστεύει δεν θα φοβηθεί» (Ησ. 8, 14· 28, 16· Ρωμ. 9, 33). Τέτοια πέτρα έθεσε ο Θεός στη Σιών, στο άγιο όρος Του, ως θεμέλιο ενός νέου, άφθαρτου βασιλείου — του χριστιανικού.
Η πέτρα αυτή είναι θαυμαστή, αλλά και φοβερή. Θαυμαστή για εκείνους που την αποδέχονται, και φοβερή για εκείνους που την απορρίπτουν.
3. Πιο φοβερά λόγια δεν είπε ο πράος Χριστός από εκείνα: «Όποιος πέσει πάνω σε αυτή την πέτρα θα συντριβεί, και όποιον πέσει επάνω του θα τον καταθλίψει» (Λουκ. 20, 18). Με αυτά τα λόγια προειδοποίησε όλους τους οικοδόμους — της ψυχής, της οικογένειας, της κοινωνίας, του έθνους, του κράτους, της ανθρωπότητας — ότι δεν μπορούν και δεν πρέπει να οικοδομούν χωρίς Αυτόν, τον θεμέλιο Λίθο.
4. Συμβολίζοντας τον Χριστό, η πέτρα συμβολίζει συγχρόνως και τη στερεή πίστη στον Χριστό. Όταν ο απόστολος Πέτρος ομολόγησε την πίστη του λέγοντας: «Συ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού», ο Κύριος του απάντησε: «Εσύ είσαι Πέτρος (δηλαδή πέτρα), και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου», δηλαδή πάνω σε αυτή την πίστη που μόλις εξέφρασες. Και ο ίδιος ο Πέτρος στην επιστολή του αποκαλεί τους πιστούς «ζωντανούς λίθους» λέγοντας: «καθώς προσέρχεστε σε Αυτόν… και εσείς σαν ζωντανές πέτρες οικοδομείστε σε πνευματικό οίκο» (Α΄ Πέτρ. 2, 4–5).
5. Εκείνοι που οικοδομούν τη ζωή τους πάνω στον Χριστό, ως στερεό βράχο, ονομάζονται στο Ευαγγέλιο σοφοί, ενώ εκείνοι που οικοδομούν πάνω στην άμμο ανόητοι. Το οικοδόμημα των σοφών στέκεται και διαρκεί, ενώ των ανόητων καταρρέει από ανέμους και θύελλες. Η άμμος συμβολίζει την αστάθεια και την αδυναμία.
6. Ο χρυσός είναι σύμβολο της αλήθειας. Οι μάγοι της Ανατολής πρόσφεραν στον νεογέννητο Βασιλέα χρυσό, λιβάνι και σμύρνα. Ο Χρυσόστομος ερμηνεύει αυτά τα δώρα ως γνώση της αλήθειας, υπακοή και αγάπη. Ο χρυσός δεν μεταβάλλεται ούτε απατά: είναι ίδιος παντού. Γι’ αυτό θεωρήθηκε σύμβολο της αλήθειας.
7. Ωστόσο, ο χρυσός δεν τέθηκε ως θεμέλιο αλλά η πέτρα, διότι το θεμέλιο πρέπει να είναι στερεό, ενώ ο χρυσός είναι μαλακός. Η πίστη αποτελεί το θεμέλιο της σωτηρίας, ενώ η αλήθεια οικοδομείται πάνω σε αυτήν.
8. Ότι ο χρυσός είναι μόνο σύμβολο της αλήθειας και όχι η ίδια η αλήθεια φαίνεται και από την απαγόρευση της λατρείας του χρυσού και της κατασκευής ειδώλων (Έξ. 32). Στην Αποκάλυψη, η περιγραφή της ουράνιας Ιερουσαλήμ δείχνει ότι το «χρυσό» εκεί δεν είναι υλικό, αλλά συμβολικό της καθαρής και διαυγούς αλήθειας.
9. Η πίστη είναι το θεμέλιο της ζωής στη γη. Στους ουρανούς δεν χρειάζεται πλέον πίστη, γιατί εκεί κυριαρχεί η άμεση θέαση. Γι’ αυτό και ο απλός λίθος δεν αναφέρεται στις ουράνιες οράσεις, αλλά πολύτιμοι λίθοι, που συμβολίζουν αρετές. Οι δρόμοι της ουράνιας πόλης είναι «χρυσός καθαρός σαν διαφανές γυαλί», δηλαδή η αλήθεια είναι πλήρως φανερή.
Το αλάτι είναι σύμβολο του αληθινού χριστιανού, που διορθώνει και τους άλλους. Η ψυχή που είναι «αλατισμένη» με τη διδασκαλία του Χριστού δεν φθείρεται και βοηθά και τους άλλους να μη φθαρούν. «Εσείς είστε το αλάτι της γης», είπε ο Κύριος. Το αλάτι συμβολίζει επίσης τη θεία χάρη.
ΤΑ ΦΥΤΑ ΩΣ ΣΥΜΒΟΛΑ......
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου