Πηγή: Massimo Mazzucco
Υπάρχουν γεγονότα που εκτυλίσσονται γρήγορα στην επιφάνεια: αυτά είναι τα γεγονότα που βλέπουμε στις εφημερίδες κάθε μέρα: ο πόλεμος στην Ουκρανία, νέα από τον Κόλπο, οι τελευταίες εκρήξεις του Τραμπ, οι βομβαρδισμοί στον Λίβανο και ούτω καθεξής.
Και μετά υπάρχουν γεγονότα που εκτυλίσσονται πιο αργά, κάτω από την επιφάνεια, και τα οποία δεν μπορούμε να δούμε αν δεν δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή. Αυτά τα γεγονότα είναι οι αλλαγές που συμβαίνουν, πολύ αργά, στο «διάγραμμα ηθικών αρχών» μας στο οποίο αναφερόμαστε κάθε μέρα.
Αυτές οι αλλαγές συμβαίνουν τόσο αργά που οι περισσότεροι από εμάς δεν τις προσέχουμε καν.
Πριν από 12 χρόνια, ο Έντουαρντ Σνόουντεν αποκάλυψε στον κόσμο την ύπαρξη προγραμμάτων μαζικής επιτήρησης που διοικούνται από τις ΗΠΑ. Αυτή η είδηση μας σόκαρε όλους βαθιά. Σήμερα, ωστόσο, έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ στην ιδέα της επιτήρησης που δεν θυμόμαστε καν ποιος ήταν ο Έντουαρντ Σνόουντεν. Και καλωσορίζουμε τα στελέχη του Palantir σαν να ήταν σύγχρονοι ήρωες.
Πριν από είκοσι χρόνια, κοιτούσαμε με έκπληξη τίς πρώτες χημικές ουρές που άφηναν ανεξίτηλα σημάδια στον ουρανό μας. Αγανακτισμένοι και σοκαρισμένοι, ζητούσαμε εξηγήσεις από τους πολιτικούς και τους στρατιωτικούς μας. Σήμερα, μετά από 20 χρόνια σιωπής και άρνησης, σιγά σιγά έχουμε συνηθίσει την παρουσία τους στους αιθέρες και τους αποδεχόμαστε ως γεγονός.
Πριν από δύο χρόνια, τρομοκρατηθήκαμε όταν είδαμε τον ρεαλισμό με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη είχε καταφέρει να αναδημιουργήσει εικόνες του «Τραμπ που συνελήφθη από την αστυνομία». Σήμερα, καταναλώνουμε - και οι ίδιοι παράγουμε - τόνους εικόνων που δημιουργούνται από την τεχνητή νοημοσύνη, καθεμία από τις οποίες συμβάλλει στο περαιτέρω θάμπωμα της ήδη λεπτής γραμμής που χωρίζει την αλήθεια από το ψεύδος. Ομοίως, αποδίδουμε στην τεχνητή νοημοσύνη μια αυθεντία στην παρουσίαση «απόψεων» οποιουδήποτε είδους, η οποία καθιστά ολοένα και περισσότερο άχρηστη την ανθρώπινη ικανότητα να συλλογιζόμαστε με τον δικό μας εγκέφαλο.
Μόλις πριν από λίγα χρόνια, εξοργιστήκαμε όταν ο Καναδός πρωθυπουργός Τριντό αποφάσισε να εκβιάσει τους απεργούς οδηγούς φορτηγών κλείνοντας τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς. Σήμερα, διαβάζουμε τακτικά - και αποδεχόμαστε εύκολα - ότι οι άβολες προσωπικότητες σε όλο τον κόσμο υποβάλλονται σε λεγόμενες επιχειρήσεις αποτραπεζικής αποπληρωμής, χωρίς καν να κάνουν θόρυβο.
Το 2008, ο Τζον Μακέιν τραγούδησε χαρούμενα το «Bomb bomb bomb, bomb bomb Iran» μπροστά στις κάμερες, αναφερόμενος στο διάσημο τραγούδι των Beach Boys «Barbara Ann». Εκείνη την εποχή, όλοι τον θεωρούσαν φανατικό, εκτός πραγματικότητας, και κανείς δεν τον έπαιρνε στα σοβαρά. Σήμερα, έχουμε έναν πρόεδρο των ΗΠΑ που αποφασίζει ήρεμα να βομβαρδίσει το Ιράν, απρόκλητα, και το δεχόμαστε σαν να ήταν φυσιολογικό.
Αν σε αυτό προσθέσουμε έναν πρωθυπουργό του έθνους μας που, αντιμέτωπος με ένα τέτοιο γεγονός, νίπτει τας χείρας του, λέγοντας «Ούτε συμφωνώ ούτε καταδικάζω», όλοι καταλαβαίνουμε πολύ καλά πού βρίσκεται η ρίζα του προβλήματος. «Για να θριαμβεύσει το κακό», είπε κάποιος, «αρκεί οι άνθρωποι καλής θέλησης να μην κάνουν τίποτα». Για να μην αναφέρουμε έναν υπουργό Εξωτερικών -όχι έναν αγγελιοφόρο του υπουργείου, αλλά τον ίδιο τον υπουργό Εξωτερικών- που δηλώνει ήρεμα μπροστά στις κάμερες ότι «το διεθνές δίκαιο ισχύει μέχρι ένα ορισμένο σημείο».
Η ρίζα του προβλήματος έγκειται στην έλλειψη ηθικής ηγεσίας. Οι πολιτικοί και οι δημοσιογράφοι, ολοένα και πιο αδιάφοροι για ζητήματα αρχών και ολοένα και πιο ενδιαφερόμενοι να ισορροπήσουν στο δικό τους σκαμπό, προκαλούν, με τη σειρά τους, απώλεια της αίσθησης των κοινών αξιών σε ολόκληρο τον πληθυσμό.
Όπως είπε ο Αντρέι Ταρκόφσκι, «Έχουμε χτίσει έναν πολιτισμό που απειλεί να καταστρέψει την ανθρωπότητα. Απέναντι σε μια τέτοια παγκόσμια καταστροφή, μια μοναδική ουσιαστική ανάγκη αναδύεται μέσα μου: να αναδείξω την προσωπική ευθύνη του ανθρώπου και το ανοιχτό του πνεύμα σε μια πνευματική προσφορά».
Αν κάποιος αναζητούσε έναν μελλοντικό ηγέτη άξιο αυτού του ονόματος, η συμβουλή μου σίγουρα δεν θα ήταν να αναζητήσει κάποιον που κλίνει περισσότερο προς τα δεξιά παρά προς τα αριστερά, αλλά μάλλον κάποιον που ξέρει πώς να δίνει προτεραιότητα σε ένα γνήσιο σύνολο αξιών, σεβαστών και κοινών από όλους, και μόνο στο παρασκήνιο, κατηφορικά, είναι οποιεσδήποτε πολιτικές επιλογές ικανές να σεβαστούν πλήρως αυτές τις αξίες.
Διαφορετικά, είναι καλύτερο να προχωρήσουμε μόνοι μας, ο καθένας ακολουθώντας τη δική του ηθική πυξίδα, αγνοώντας κατάφωρα την λεγόμενη «κοινή λογική» και όλες τις στρεβλώσεις που φέρνει μαζί της αυτή η συνεχής διάβρωση των πιο θεμελιωδών αξιών σήμερα. Πρώτα και κύρια, έχουμε καθήκον να σώσουμε τους εαυτούς μας.
Massimo Mazzucco
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου