https://www.youtube.com/watch?v=tbVWI0hN5yg&t=2123s
Είναι όμως να ασχοληθούμε πιστά με την ανθρώπινη σεξουαλικότητα, με τη σωματικότητα, με την επιθυμία, έτσι όπως αυτά αναδύονται στην ορθόδοξη σκέψη. Πατέρα Νικόλαε, ευχαριστούμε πολύ. Είστε κοντά μας και εγώ κοντά σας.
Εγώ διάλεξα τα θέματα γιατί είναι και τα δυο παρωχημένα. Αυτός είναι ο λόγος βασικά. Δηλαδή σήμερα ούτε η πνευματικότητα μπορεί να σταθεί πειστικά σαν πνευματικότητα, ούτε η σεξουαλικότητα πια υπάρχει.
Δηλαδή μιλάμε για πράγματα τα οποία εξ αρχής έχουν αστερέψει. Και για τον λόγο αυτό είναι ωραίο να μιλάμε για αυτά σαν ένα παρελθόν. Το θέμα είναι ότι ζούμε σε μια εποχή που καταφάσκει τον ηδονισμό.
Όχι, είναι ασεξουαλική εντελώς, παρά ταύτα. Μπορούμε να το εξηγήσουμε αυτό. Λοιπόν, όπως είναι και μια εποχή η οποία, κοιτάξτε κάτι,
είναι μια εποχή επίσης που δεν έχει σχέση με την πνευματικότητα. Δεν απορρίπτει την πνευματικότητα για χάρη της αμεσότητας, ας πούμε, της υπάρξεως σωματικής. Το θέμα είναι ότι και στις δύο περιπτώσεις αυτή η απόρριψη που συνέβη, για λόγους κατά βάση γνωστούς.
Δηλαδή είναι ένα είδος σεξουαλικότητας που απερρίφθη, και στο οποίο μετανοεί κουρασμένα και καταναγκαστικά.
Και υπάρχει και ένα είδος πνευματικότητας το οποίο απέτυχε και το οποίο ουσιαστικά το φοβόμαστε για λόγους που εν μέρει μειώθηκαν. Ακριβώς, δηλαδή δεν κατάφερε να φιλοξενήσει μέσα του την πληρότητα του εαυτού. Το ίδιο και η σεξουαλικότητα.
Δεν κατάφερε να φιλοξενήσει την πληρότητα του εαυτού. Αυτό δεν είναι; Δηλαδή αυτό είναι το χαρακτηριστικό του βίου.
Βασικά μας έχει πάρει στον λαιμό ο Φρόιντ, τα «Τρία δοκίμια περί σεξουαλικότητας». Αυτό το πρόβλημα όλο. Το οποίο σημαίνει ότι είναι επαναστατικό έργο για την εποχή του.
Πιθανώς ήταν. Γράφτηκε και δημοσιεύτηκε πρώτη φορά το 1905. Το δημοσίευσε ο Φρόιντ πέντε φορές, όσο γνωρίζω.
Εντάξει. Και είναι ένα έργο στο οποίο η σεξουαλικότητα καταφάσκεται καθαυτή. Αυτό είναι επανάσταση σε σχέση με μία μορφή ιδεαλισμού.
Έτσι. Η οποία έβαζε σε παρένθεση την ισχύ του σωματικού. Την έβαζε σε παρένθεση.
Εγώ σκέφτομαι. Ο άνθρωπος είναι στην ουσία του αποσυνδεδεμένος, ο σκεπτόμενος Ντεκάρτ, χωρίς να ντρέπεται με τη σχέση με την κυριαρχία του.
Και έχει και μία κόρη, τη Φρανσίνη. Και δεν την καταλαβαίνω, αντιλαμβανόταν αυτήν τη στιγμή. Έλεγε ψέματα.
Λέει: «Κάθομαι στη θερμάστρα μου δίπλα». Είναι 11 Νοεμβρίου. Ήταν η εποχή.
Ντεκάρτ, 11 Νοεμβρίου. Καθόταν, λέει, και σκεφτόταν. 11 Νοεμβρίου.
Είναι 17. Μιλάνε, Ντεκάρτ. Ναι.
Λοιπόν, και κάθομαι στη σόμπα δίπλα και καταλαβαίνω ότι είμαι μια ψυχή που διαλογίζεται. Φτου! Και εκείνη τη στιγμή δεν καταλάβαινε ότι έχει σώμα. Ακριβώς.
Και η μανία μου στην υπερβατικότητα έπρεπε μια στιγμή. Ήταν απώθηση. Ως προς αυτό ο Φρόιντ είναι θεραπεία.
Και σου λέει δηλαδή ότι έχεις έναν χώρο ο οποίος δεν αγγίζεται από τη σκέψη. Είναι ο χώρος της ζωής. Αυτός ο χώρος της ζωής κατοικείται από πραγματικά όντα.
Και τα πραγματικά αυτά όντα φανερώνουν τον εαυτό τους. Έτσι είναι. Ούτως ή άλλως.
Μπορείς να τα απωθήσεις, να τα μεταμφιέσεις, να τα εξωραΐσεις, αλλά ποτέ να απαλλαγείς από αυτά. Αυτά τελικά θα έχουν την τελευταία λέξη. Αυτή είναι η θετική πλευρά του φροϋδικού εγχειρήματος.
Χοντρικά τώρα. Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά. Ότι μετά τη γείωση αυτή μετέφερε όλο το ενδιαφέρον στην ίδια την πραγματικότητα, τη γειωμένη.
Καταλάβατε; Δηλαδή υπονόμευσε μια πραγματικότητα λαθεμένη, που δεν περιλάμβανε όλον τον εαυτό και τις απαιτήσεις του εαυτού.
Αλλά ταυτόχρονα θεωρεί ότι αυτός ο εαυτός δεν μεταμορφώνεται, δεν μεταλλάσσεται. Να μιλήσω με όρους υπαρξιακής ψυχολογίας: δεν μπορεί να έχει ένα νόημα πέρα από αυτό που είναι ουσιαστικά συνδεδεμένο με τις περιπέτειές του, την πρόσδεσή του στη συγκεκριμένη ηδονή, την απόλαυση και όλη αυτή την πραγματικότητα του ψυχοβιολογικού.
Το οποίο είναι η πραγματικότητα του ανθρώπου. Αυτή είναι η πραγματικότητα του ανθρώπου.
Στον Φρόιντ, φίλοι μου, το ότι μας προσγείωσε, ωραίο αυτό, και μετά μας καθήλωσε. Το ίδιο έκανε και ο Μαρξ. Πρώτα μας προσγείωσε: δεν σκέφτομαι μόνος, δεν είμαι μόνος.
Ανήκω στο κοινωνικό. Και τελικά, αφού μας προσγείωσε, μας καθήλωσε και εκεί. Το ίδιο έκανε και ο Δαρβίνος.
Το ζώο υπάρχει, είναι μέσα, συμπεριλαμβάνομαι στη φύση. Είμαι εγώ ο ίδιος μια ιστορία μέσα σε αυτό το μεγάλο πράγμα.
Λοιπόν, και μετά μας καθήλωσε σ’ αυτό.
Λέω καμιά φορά στους εξελικτικούς: ωραία είναι και το θέμα, τους λέω. Το θέμα είναι το ποιητικό αίτιο. Το ποιητικό αίτιο δεν είναι το γυαλί, το ποιητικό αίτιο είναι αυτός που το έφτιαξε.
Αυτή είναι η στρατηγική.
Λοιπόν, επομένως, η σεξουαλικότητα έφτασε να δημιουργεί ώστε να βγάλουν φλύκταινες κάποιοι. Ειδικά με τη σεξουαλική επανάσταση, την οποία η γενιά μου την ήθελε πάρα πολύ.
Εμείς μέχρι να χαϊδέψουμε και να κρατάγαμε τίποτα άλλο… Ο οποίος κρατούσε το χεράκι κοπέλας ήταν ο άντρας της παρέας.
Εγώ, ας πούμε, είχα κρατήσει δύο φορές χέρι κοριτσιού. Το θυμάμαι εγώ.
Τι είμαστε; Υπήρχε όλο αυτό, τίποτα παραπάνω από αυτό. Υπήρχε.
Τότε μιλάμε για τη σεξουαλική επανάσταση. Πρέπει να γίνει αυτό κλπ.
Και σιγά σιγά υπήρχε η πορνογραφία. Και η πορνογραφία αποτέλεσε και το τέλος της σεξουαλικότητας.
Σήμερα κανένας δεν ξέρει τι είναι η σεξουαλικότητα. Εδώ ο Φρόιντ ο ίδιος, αν τον έφερνες και του το έλεγες… όχι, δεν νομίζω ακριβώς αυτό.
Τόσο πολύ.
Η πορνογραφία καταστρέφει και τη φαντασία στο τέλος. Και τη φαντασία.
Συμφωνώ. Η φαντασία είναι μέρος — αυτό συμφωνούσε και ο Φρόιντ — του ερωτισμού.
Εντάξει.
Αλλά το ζήτημα είναι ότι σε καμιά περίπτωση δεν είναι μόνο αυτό. Η υπερβολή της φαντασίωσης δεν είναι μόνο για απογείωση.
Δεν υπάρχει ο πραγματικός άλλος με αυτά. Ο άλλος είναι ένα είδος σεξουαλικού αντικειμένου στη συνέχεια.
Όταν η φαντασίωση παίρνει πλέον το ανθρώπινο, είναι ανθρώπινη. Αλλά στην υπερβολή της γίνεται ακριβώς το αντίθετο.
Δεν υπάρχει δηλαδή η δυνατότητα πλέον.
Είναι ακριβώς το ίδιο πρόβλημα που είχε ο ιδεαλισμός. Το ξαναείδαμε μπροστά μας. Πάλι ο εαυτός είναι.
Και επομένως δημιουργείται ουσιαστικά ένα λάθος, τελικά, μετά από όλα αυτά, το οποίο ουσιαστικά είναι συνέχεια του πρώτου λάθους με μια άλλη μορφή. Τώρα ο ιδεαλισμός είναι η φαντασίωση. Αλλά, στην ίδια περίπτωση, στην ίδια περίπτωση, λείπει και ο εαυτός και ο άλλος.
Και τότε και τώρα. Λείπει ο εαυτός και ο άλλος. Εντάξει.
Και υπάρχουν οι διάφορες εκτονώσεις. Άλλη και λίγη τρυφερότητα. Δηλαδή κάτι συνέβη σε μητρική… Αλλά το ζήτημα είναι ότι δεν μπορεί πια να γίνει καμία ερωτική επανάσταση. Ερωτική. Γιατί είναι το πρόβλημα.
Αλλά πρέπει να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, νομίζω. Έχω την εντύπωση ότι, με έναν τρόπο, θα ήθελα να σταθούμε λίγο στο κομμάτι της σεξουαλικότητας, γιατί παρουσιάζεται μια ψευδής σεξουαλικότητα η οποία υπάρχει, αναδύεται.
Ναι.
Στην οποία ο σημερινός άνθρωπος μένει στεγνός.
Ναι, ναι. Η υπερβολική φαντασίωση κατέστρεψε το πρόσωπο. Την παρουσία του προσώπου. Τα πρόσωπα της πορνογραφίας είναι εναλλάξιμα.
Έτσι δεν είναι; Αν αρρωστήσεις, είσαι… από ποια ώρα πρέπει να είσαι άλλης θέσης; Ναι ή όχι;
Αν πεις «έχει συνάχι». «Εσύ έχεις συνάχι; Μάζευε. Την άλλη».
Και μετά πήρε η άλλη. Και κανένας δεν είναι πρόσωπο εκεί μέσα. Και δεν θέλει να είναι πρόσωπο.
Αυτό είναι το πιο κακό. Έτσι δεν είναι εκεί; Και για να ανταποκριθείς σε αυτό πρέπει να είσαι εργατικός.
Πολλές πορνοστάρ πεθαίνουν εργατικά σε πολύ μεγάλη ηλικία. Αυτό σημαίνει ότι ζουν μια αφόρητη πραγματικότητα. Πραγματικότητες.
Έτσι. Όπως σημαντικά, ουσιαστικά, ζωντανά είπαμε, σεξ toys. Αυτό είναι.
Στο θέατρο. Και μετά μεταβάλλουν και τη σεξουαλικότητα του θεατή με αυτόν τον τρόπο. Και βρίσκουν μια τεράστια διάσπαση εσωτερική.
Γιατί όχι επιθυμία; Επιθυμία είναι όταν είσαι ακόμα καθαρός. Ένας αγνός ανθρωπάκος που τα βλέπει για πρώτη φορά.
Μόλις γίνει αυτό το πράγμα έξι, και γίνεται εξής: βρίσκεις ένα ναρκωτικό. Σηκώνεται το ντοπαμινικό, δηλαδή, πάνω με πολλή δύναμη.
Άμεσα. Τώρα. Παπ.
Πού να πλησιάσεις μια πραγματική γυναίκα και να κάνεις όλα αυτά που θα έπρεπε να κάνεις για να την πλησιάσεις. Όντως.
Εκείνα είναι όλα έτοιμα. Παπ. Το ντοπαμινικό στα ύψη.
Και μετά, όταν πάντοτε η ντοπαμίνη πετάει ψηλά, πέφτει πολύ κάτω το baseline. Μετά πέφτει πάρα πολύ κάτω. Και θέλεις δεύτερη, ίδια, ίδιο ερεθισμό για να τιναχτεί.
Και σιγά σιγά η φυσιολογική κοινωνία είναι τρομερά βαρετή. Σε πρώτη φάση. Σε δεύτερη φάση το excitement αυτό θέλει και μεγαλύτερες δόσεις πίεσης της ντοπαμίνης, επομένως, ή, πώς το λένε, ας πούμε, για να… δηλαδή… γι’ αυτό. Και σιγά σιγά ο άνθρωπος θα είναι στην τερατωδία.
Και στο τέλος θα είσαι ως ψυχογενούς ανικανότητας. Συχνό είναι σήμερα στους άντρες. Σε εμένα έχουν έρθει τέτοια.
Κανονικά. Δεν υπάρχει διέγερση. Τέλεια.
Καταλαβαίνετε; Χώρια που, στο μεταξύ, έχεις χαλάσει σεξουαλικό αισθητήριο τελείως. Να τα πούμε όλα.
Τα ζούμε. Τα βλέπουμε. Δεν μπορεί να έρθει μια κοπέλα στα κρύα νερά δίπλα του και δεν μπορεί να κάνει τίποτα μαζί της.
Προτιμάει να βλέπει και να κάνει τι κάνει. Και αυτό το έχουμε σήμερα. Έχει αυτό καμία σχέση με την ανθρώπινη σεξουαλικότητα, με τον ανθρώπινο έρωτα;
Δηλαδή, αν ο Σωκράτης, που στον «Φαίδρο» του Πλάτωνα βουτάει τον Φαίδρο, που είναι ομοφυλόφιλος, νεαρός, ωραίος και λοιπά, διαβάζει διάφορα πράγματα — διαβάζει τον έναν λόγο του Λυσία, νομίζω, που έχει ταξιδέψει —
«πρέπει να δείχνεις εύνοια πιο πολύ σε αυτούς που δεν είναι εραστές σου, όχι στον εραστή σου»…
Τι λέει ο Σωκράτης; Γιατί ο Σωκράτης να βρίζει τον σωματικό έρωτα; «Τι βρωμιές είναι αυτές που λέει;». Δεν τα λέει έτσι, δεν τα λέει σωκρατικά. Τα λέει σαν καλός παπάς.
Σαν καλός παπάς της εποχής. Αλλά πρόχωρη. Δεν γίνονται οι παπάδες σαν Σωκράτης, με μεγάλο κέντρο.
Και λέει, λοιπόν, «τι είναι αυτά;» και σιγά σιγά αρχίζει να γίνεται η ψυχή, με τον ηνίοχο που έχει τα αφτιάκια, μια ψυχή που είναι φτερωτή και ανεβαίνει και αυτό και αυτό… και ο καημένος ο Φαίδρος ξέχασε και ότι ήταν ερώμενος και ότι ήταν εραστής και τι ήταν, ξέχασε όλα.
Στο τέλος. Και εκεί φαίνεται ξεκάθαρα ότι η σεξουαλικότητα σε όλη την πλατωνική παράδοση μας κάνει μια δυσφορία. Δυσφορία, να ξέρετε, σε όλη την αρχαία φιλοσοφία. Είναι σημαντικό να το τονίσουμε αυτό.
Γιατί υπήρχε κάποια άλλη άποψη από αυτούς που δεν έχουν ποτέ διαβάσει αρχαίους φιλοσόφους, όπως είναι οι δημοσιογράφοι, που τα ξέρουν όλα.
Και μετά, με απόλυτη βεβαιότητα, δεν έχουν ανοίξει ένα βιβλίο ποτέ. Εντάξει.
Κάποιοι που έχουν ανοίξει βιβλίο έχουν αλλιώς τα πράγματα. Έτσι.
Δεν εξηγείται ο Φουκό, που θέλησε να ανακατευτεί με το θέμα στις παραδόσεις του Collège de France, για να δείξει πώς ακριβώς εν ονόματι οι φιλόσοφοι φοβούνται τη σεξουαλικότητα. Γιατί;
Γιατί η κλασική φιλοσοφική σκηνή, η κατασκευή, θέλει στην πυραμίδα, στην κορυφή, τον νου.
Τον νου. Τη λογική. Μετά είναι το συναίσθημα και από κάτω είναι η επιθυμία.
Εντάξει; Με ένα νεωτερικό τα έχεις ανάποδα, βλέπεις αυτά. Δηλαδή η επιθυμία στην κορυφή, το συναίσθημα, και όλοι οι λόγοι είναι από κάτω. Ό,τι επιθυμώ είναι ο νόμος του παντός.
Το θέμα είναι ότι για τον φιλόσοφο το να ελέγξει, να κρατήσει τον νου στην κορυφή της πυραμίδας, είναι πολύ σημαντικό.
Γι’ αυτό και ο Πλάτων, «ανθρώπινο σώματος πούχ…», ήξερε το. Ποτέ. Και στην Ευρώπη είναι ιστορία.
Τα έχω πει και άλλη φορά. Δεν είναι μόνο αυτά, είναι και άλλα.
Ναι, γιατί όποιος δεν τρώει μια φορά τη μέρα και δεν κοιμάται μόνο τη νύχτα, έφυγε απ’ την πυραμίδα.
Έτσι λέει. Και αυτό το ανακολουθούν με εγκρατή τρόπο οι Νεοπλατωνικοί.
Γιατί το είχε κάνει κομμάτια αυτός, η πυρακολασία. Υπάρχει χειρότερο κακό; Γιατί του καταστρέφει την επικράτεια του νου. Την κυριαρχία του νου.
Ο Έλληνας φοβεί πάρα πολύ τη σεξουαλικότητα. Τη σεξουαλικότητα σε πιο ομαλή μορφή, χωρίς πολλά-πολλά. Σήμερα, αν τον έφερνες εδώ τον Πλάτωνα, φαντάζομαι θα έβαζε βόμβες να τα τινάξει όλα στον αέρα, πράγματα.
Στον Αριστοτέλη το έφηβον; Στα «Ηθικά Νικομάχεια» πολύ φανερό. Ο Επίκουρος, που τον λένε ηδονιστή: «ουδένα ποτέ τα αφροδίσια ώνησεν, αγαθόν δε εκείνη έβλαψε». Ποτέ κανέναν τα αφροδίσια δεν ωφέλησαν.
Καλό είναι να μην βγουν άπνοια. Οι Πυθαγόρειοι και λοιπά τα έχουν πει αυτά.
Και τα έχουν γράψει βασικά στο βιβλίο γι’ αυτό ο Βελλούδης μάς ερώτησε, ένα παράδειγμα της ψυχοσεξουαλικής εξέλιξης της ιστορίας. Οι Πυθαγόρειοι ήταν μαζί, άντρες γυναίκες.
Και άμα του άρεσε, πήγαινε στον δάσκαλο, λέει, «μπορώ να κάνω τίποτα, δάσκαλε, με την κοπελιά που μου αρέσει;».
Και λέει αυτός: «Μπορείς, μπορείς, μπορείς. Πότε θα το κάνεις, πώς θα το κάνεις; Εάν βούλει γενέσθαι σεαυτού ασθενέστερος». Αν θες να γίνεις πιο αδύναμος από τον εαυτό σου, άντε να το κάνεις.
Δεν υπήρχε.
Ή στο Αιγαίο το ίδιο για όλους, στον Επίκτητο να δείτε. Κόλλησαν τις αφροδισιότητες και τίποτα. Και την περιόρισαν μέχρι αφανισμού.
Και κολλήθηκε ο Πλούταρχος, ο οποίος στα «Ηθικά» του λέει: αν τυχόν έχεις ωραία γυναίκα, κάνε ό,τι να κάνεις μαζί της με σβηστό το φως, για να μη δεις σαν Ευγενία ωραία και παγιδευτείς από το κάλλος του σώματός της, της ποιημένης γυναίκας.
Είπαμε. Τόσο πολύ.
Ο αρχιερέας είναι ο Δημόκριτος που δεν φωνεί. Ήταν ο Πλούταρχος. Δυστυχής άνθρωπος.
Σε αρχαιότητα. Και άλλη διογένεση. Καθώς έλεγε και προμογλούσε μεγάλη… πώς το λέτε…
Θυμάμαι το, δηλαδή, να έρθει όταν πήγε η περίφημη γυναίκα, η Φρύνη, και του λέει: «Θέλω να κάνω ένα ανάθημα στην Αθηνά».
Λέει: «Ορίστε». Λέει: «Κάνω και πράγματα». Βεβαίως, αυτές.
«Και να γράψω από κάτω “από τον αγώνα εγκρατείας”».
Αυτά κρατάτε, λοιπόν.
Αν διαβάζετε πρώτα κομμάτι, κοίτα πού είναι η σεξουαλικότητα. Πιάστε από μία άκρη στην άλλη τα ινδουιστικά κείμενα. Δεν λέω για τον βουδισμό, γιατί εκεί απαγορεύεται η διαρροή πάθους και η σκέψη ακόμα.
Δεν σε δένει με τον πόνο του κόσμου και με την τραγωδία του κόσμου αυτού, ο οποίος είναι μάγια. Είναι απάτη. Δεν υπάρχει ο εαυτός. Ο άνθρωπος είναι μία σειρά από συσσωματώματα. Σκάνδαλα αυτά.
Δεν υπάρχεις. Αλλά δεν υπάρχει σεξουαλικότητα. Δεν υπάρχει απάτη. Δεν είσαι με τη σεξουαλικότητα σε έναν κόσμο που δεν υπάρχει.
Και καλύτερα να φύγεις ο κανείς από εκεί.
Όσοι λένε ότι ο χριστιανισμός έχει περιορίσει τη σεξουαλικότητα πρέπει να ξέρουν ότι είναι ανοησία. Ο χριστιανισμός είναι ο άνθρωπος που δεν επέτρεψε…
Επιτρέψτε μου να επαναλάβω το ίδιο. Νομίζω ότι κάποιος ο οποίος ακούει αυτή τη στιγμή την αναδρομή που κάνετε στην αρχαία ελληνική σκέψη και στον ελληνισμό γενικότερα, στη βιβλική παράδοση εμφανίζεται πρώτη κατάφαση του σώματος.
Θα το αγνοούσε, επειδή έχει μεγαλώσει σε μια πλατωνική, νεοπλατωνική χριστιανική σκέψη.
Ναι, γιατί το επέβαλε να θεωρεί τον χριστιανισμό πλατωνισμό. Πλατωνισμό για τον λαό.
Ο Νίτσε το έλεγε. Αλλά δεν υπήρχε ένας σοβαρός άνθρωπος που θα του πει «έχεις δίκιο, δάσκαλε, αλλά δεν είναι τελικά ο χριστιανισμός μόνο πλατωνισμός για τον λαό».
Αυτό που έλεγε η γελοιότητα ήταν ο πλατωνισμός για τον λαό. Διότι ο Αυγουστίνος τον κουβάλησε τον πλατωνισμό. Ο Αυγουστίνος έχει τη νοοτροπία του πλατωνικού.
Τα έχω γράψει αυτά στο βιβλίο μου «Αναλογικές ατοπίες», το πρώτο, το μικρό, το δεύτερο που είχε τώρα. Το δεύτερο στη συνέχεια. Το πρώτο, το που είχε στον απλό.
Εκεί να δείτε. Έχει τη νοοτροπία του νεοπλατωνικού ο Αυγουστίνος. Και όταν μιλάει περί ψυχής, εκτός του ότι του αμφισβητήθηκε η θεία ψυχή, όπως ο Πλάτων, μέχρι να καταλάβει ότι είναι κτιστή, πέρασε καιρός, και μετά ουσιαστικά θεώρησε ότι είναι η ουσία του ανθρώπου η ψυχή.
Το σκέφτεστε;
Το κόμπι του Ηρακλείτου κατάγεται — και εγώ το πιστεύω και άλλοι το πιστεύουν, το έχω αποδείξει κιόλας, νομίζω, στα βιβλία μου — κατάγεται από τον Αυγουστίνο. Κατάγεται. Αν διαβάζεις τους πνευματικούς του, τους κατοίκους του Ντεκάρτ, διαβάζεις τον Αυγουστίνο.
«Απατώμαι, άρα υπάρχω» και λοιπά· «σκέφτομαι, άρα υπάρχω». Και βασιλεία. Και αυτό το έχει κάνει αυτό ο Ωριγένης.
Είναι ο Ωριγένης από πίσω, που έχει μεγάλο πρόβλημα και αυτός με την παρουσία του σώματος. Διότι είναι και αυτός πλατωνικός.
Το σώμα πώς μπορεί… Γι’ αυτό και μιλάει για δύο βασιλείες. Βασιλεία που έχει χίλια χρόνια, με ένα αιθέριο σώμα, το οποίο είναι όχι ακριβώς σώμα, αλλά κάποια άλλη κατάσταση.
Και μετά μιλάει για την κατάγεσση, την ατέλεια στη βασιλεία του Θεού. Άλλο χιλιετής βασιλεία, άλλο βασιλεία του Θεού. Τα ξεχωρίζει γι’ αυτά.
Αυτά λέω και με θεωρούν ότι είμαι… Αλλά εγώ τα γνωρίζω τα κείμενα αυτά. Αυτή είναι δημιουργία του πάθους.
Ευνουχίζεται. Γιατί ευνουχίζεται ο Ωριγένης; Ευνουχίζεται.
Η ιδέα είναι ότι δεν ευνουχίστηκε. Αλλά υποτίθεται, ας βάλουμε ότι ευνουχίστηκε. Γιατί ευνουχίστηκε;
Βέβαια, δεν ήταν η ευφυΐα του Φρόιντ να καταλάβει ότι, κύριε, με τον ευνουχισμό δεν σταματάει το πρόβλημα. Είναι μια ιστορία.
Αλλά ευνουχίστηκε διότι θεωρούσε ότι δεν αξίζει καν τον κόπο να κάνεις αγώνα. Να είσαι σε μια διάσταση του εαυτού η οποία δεν έχει καμιά πραγματικότητα. Δεν μπορεί να μπει τίποτα εκεί μέσα.
Θέλω να μας πείτε ποια είναι η οπτική της ορθόδοξης σκέψης. Ποια είναι η οπτική της χριστιανικής σκέψης. Και θέλω να σας πω γιατί το λέω έτσι. Κάντε μου τη χάρη να απαντήσετε και στα δύο μαζί.
Το 90% — εδώ σκοπός είναι να το βρούμε ποια είναι — το πήρε που κάπου υπάρχει, ενώ την πήρε και αστάθηκε στην πόρτα.
Σκέφτομαι ότι τα κηρύγματα που ακούμε από τηλεόραση, από ραδιόφωνο, στις ενορίες που πηγαίνουμε, κατά 90% ταιριάζουν με την πρώτη οπτική του Πλάτωνα και των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων.
Στην Ανατολή το έφερε ο Ωριγένης και στη Δύση το έφερε ο Αυγουστίνος.
Το γεγονός ότι βρισκόμαστε σε αυτή την κατάσταση είναι κάτι το οποίο ανατρέπεται; Είναι κάτι το οποίο μας ενοχλεί;
Στο βιβλίο μου — και συγγνώμη να το αναφέρω — «Μεταπλατωνική αστότητα». Πώς να το κάνω, να χωράω δηλαδή. Μπορεί να πω αυτό έξω, αλλά στο βιβλίο μου, στο «Αναλογική αστότητα», στο πρώτο, προσπαθώ να σας πω εκεί ότι μέχρι να ξεπεραστεί ο πλατωνισμός, ίδρωσαν κάποιοι άνθρωποι.
Και τελικά τον ξεπέρασε ο Άγιος Μάξιμος, σημειώνω, ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς. Αυτή είναι η μεταπλατωνική.
Διαβάστε το «Περί ψυχής» του Μεγάλου Βασιλείου. Μέγεθος είναι. Σαν να ακούς τον «Φαίδωνα». Τον «Φαίδωνα».
Ο διάλογος «Φαίδων» είναι ο επιτιμιώτερος διάλογος του Σωκράτη. Και έχει τα θαυμάσια επιχειρήματα. Αυτή η ψυχή είναι η μόνη εγγύηση με την πραγματικότητα.
Είναι σαν να διαβάζεις «Φαίδωνα» όταν διαβάζεις τον Βασίλειο. Ο οποίος άρχισε με τον Ευσέβιο, όμως. Γιατί η αφομοίωση του χριστιανισμού δεν είναι αυτονόητη.
Δεν έχει καμία σημαντικότητα σε ένα κουμπί. Ούτε ο Βασίλειος την είχε ώριμα. Ούτε ο Βασίλειος το είχε.
Άλλα είναι στην αρχή της ζωής τους και άλλα είναι μετά. Δεν ήταν ο ίδιος μετά από είκοσι χρόνια, όταν έκανε αυτά.
Στην αρχή ήταν και αυτός… Ήταν η νοοτροπία της εποχής. Όπως ο υπαρξισμός, ο προσωπολισμός. Είναι η εποχή, η νοοτροπία της δικής μας εποχής.
Και έκαναν πολλούς θεολόγους. Ήταν οι προσωπολιστές, υπαρξιστές. Και ένα άλλο κακό — ο πατήρ Μελλόνιος τους λέει — γιατί εγώ είχα ξεκινήσει τις φιλοσοφικές μου σπουδές στα Χάιντεγκερ.
Τι να σου πω, στον αγαπημένο μου πολύ αριθμό μου, και τα ραπτές Χάιντεγκερ ενός. Αφού είναι. Και στρατιωτικός. Αφού είναι.
Ήταν και κάτι άλλο. Συμφωνώ. Έκανε και προσπάθεια να πάει παραπέρα. Αυτό είναι το αξιόλογο. Αυτό είναι το σημαντικό.
Αλλά μην μου λες ότι δεν είσαι. Εντάξει;
Λοιπόν. Αλλά το θέμα είναι ότι τι λέγαμε πριν από αυτό και φτάσαμε σε αυτό.
Ναι, ναι. Δηλαδή βλέπεις τον μαθητή του συνονούς, του νεαροθεολόγου. Κοιτάς τι θα του…
Και να καταλαβαίνει τον δάσκαλό του εντελώς περιορισμένα. Και να αναπτύσσει θέσεις σταθερά πριν την ίδρυσή τους. Βλέπεις καλά.
Δεν είναι αυτονόητο, δηλαδή. Ο Πλάτων είναι το μεγάλο φιλοσοφικό αρχέτυπο.
Και ο καημένος ο Αριστοτέλης, που προσπάθησε το πράγμα να το αναστρέψει, ποτέ δεν κατάφερε — θεωρώ — το ποιο μου ήταν η ιστορία της φιλοσοφίας. Δεν κατάφερε να νικήσει στο τέλος. Ο Πλάτων νίκησε.
Γιατί οι προκλήσεις του Πλάτωνα είναι πολύ μεγαλύτερες. Δεν θα τα ακούτε. Θα το προτείνω.
Κορυφή του Πλάτωνα. Χίλια χρόνια. Πόσα χρόνια πλατωνισμός.
Και τελικά με τον πλατωνισμό. Ολοκληρωτική αρχαία προσέγγιση.
Ο δε Πλωτίνος αισχύνετο που είχε σώμα. Και δεν μπορούσε κανένας να του κάνει ένα άγαλμα. Δεν μπορούσε.
Έχει καζόμενο άγαλμα που είναι δικό του. Το κάνει κάποιος. Δεν πρέπει εμείς.
Γιατί είναι είδωλο, λέει, αυτό. Πώς θα μου κάνεις αυτό το είδωλο εμένα; Εγώ είμαι αυτός; Δεν είμαι αυτός.
Και όπως λέει ο Πορφύριος, αν άκουγε κανένα βλέπερ ή άγχος, έβαζε τους αθλητές να τον κατατροπώσουν.
Χτύπα τον κάτω. Μην τον αφήνεις να πάρει ανάσα. Τον Πορφύριο.
Τον Πορφύριο δεν φιλούσε ο δε Πλωτίνος. Πώς τα λέει μέσα.
Και με έβαλε και τον έκανε σκόνη τον άλλο. Τον ερωτήλο. Κάτι θεωρούμε στη ζωή αυτή.
Έλεγε ο Πορφυρικός: μερικές μήτρες θα αργήσεις να τους προσφυλώσεις και θα φύγουμε. Ο δε Πλωτίνος.
Ο δε Πλωτίνος είχε νίκη πάνω στο σώμα. Και έφτανε και το σιχαινόταν.
Ξανά είμαστε στον «Φαίδωνα», Σωκράτη. Έρχεται η καημένη Ξανθή με τα παιδιά. Κλαίγανε. «Φύγε, πάτην κραυγάζεις, δεν μπορείς. Αν δεν ήθελαν να κλάψουν εδώ πέρα, πάτην από εδώ». Η γυναίκα της.
Και λέτε εσείς εδώ πέρα, έτσι κάνετε τη διδασκαλία που κάνει, και έρχεται και πεθαίνει θριαμβευτικά, ναι ή όχι.
Φυτοκόνια τώρα εδώ. Κάνουν και σπονδύστανα σκυθρωπά πριν μας απαλλάξει. Βλέπατε.
Αυτοί είναι οι αρχαίοι άνθρωποι. Γι’ αυτό και ο Κέλσος, στους χριστιανούς, στους βεροείς, «φιλοσόματοι γέγοναν».
«Φιλοσόματοι γέγοναν», οι ληστές, τους λέει. Και δεν καταλάβατε. Με οι ληστές είμαστε.
Οι ληστές είναι αυτά που ξέρετε. Ιερός υλισμός. Αυτό είναι.
Δεν εξηγείται αλλιώς η Ανάσταση στην εικόνα. Τίποτα, Ανάσταση.
Πώς ο Άγιος Μάξιμος και ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς ξεπερνούν τον πλατωνισμό;
Ξεπερνούν, διότι θεωρούν ότι ο άνθρωπος είναι το όλον αυτού. Και η εικόνα του θεωρούν το σημαντικότερο ψυχισμένο.
Ο Άγιος Μάξιμος μιλάει για μια σωματική ενοίκηση του Θεού μέσα στον άνθρωπο.
Και η επιθυμία του.
Και η επιθυμία, ναι.
Και η επιθυμία του είναι το φυσικό θέλημα. Φυσικό σημαίνει δεν είναι πια η έξοδος του θελήματος από τον εαυτό. Για τον Πλάτωνα και τον Αυγουστίνο είναι ακόμα.
Θέλημα είναι μία έξοδος από τον εαυτό. Για τον Άγιο Μάξιμο είναι η έκφραση της φύσεως. Η έκφραση του φυσικού.
Και μάλιστα αυτή η έκφραση του φυσικού δεν έχει όρια, όπως στον Αριστοτέλη, που δεν πολεμεί στις στήματα πέρα από τη φύση. Είναι αυτή η έκφραση και πέρα από τη φύση.
Και ενεργεί σε υπέρ των αυτισμών. Ενεργεί τη φύση πέρα από τα όριά της.
Το νέο χριστιανικό στοιχείο, η σάρκωση του Λόγου, μέσα στη φύση αυτή, την κάνει να θεωθεί. Να θεωθεί.
Αυτό είναι.
Εκεί είναι, ξέρω. Εξηγείς.
Αυτό είναι τελείως διαφορετική προοπτική. Σε σχέση με τον Αριστοτέλη. Καταλάβατε.
Ένας φιλόσοφος, πριν να προχωρήσω, ένα κείμενο της Ντολτό, που λέει ότι ως αμαρτία θεωρώ τη μη εκπλήρωση της επιθυμίας.
Αυτή η Ντολτό. Τώρα βάλαμε πολύ μεγάλα ονόματα κάτω. Η Ντολτό είναι μπροστά τους.
Αυτό που λέει η Ντολτό δεν έχει καμία σχέση με αυτό. Δεν έχει καμία επιθυμία.
Όπως αναδύθηκε πάνω από την πραγματικότητα του λογικού ως μέτρο της νεότητας ψυχής. Αυτό, βέβαια, έχει να κάνει με την άδευση του αρχιγύρου. Εντάξει.
Ένα άλλο πράγμα ακριβώς. Παντρεύτηκε ένας ωραίος με τη Ντολτό. «Το μυστικό του Ιησού» είναι της Ντολτό, που έβγαλαν όλοι.
Και νομίζετε ότι ήταν και σπουδαίο βιβλίο. Τι έκανε τον Χριστό με αυτή τη Ντολτό.
Έχει γράψει ένα βιβλίο. Λέει ο Ιωσήφ Άνωσης είναι ο Ρύζης της λάμψης καραβής. Το οποίο το έχω, είναι και εγώ. Το έχω δει.
Καλή παιδιά. Γιατί η Ντολτό είναι ωραία. Ωραίος γιατρός.
Κάτσε τον Μάξιμο. Για τον Παλαμά.
Λοιπόν. Και, ναι. Κάναμε τώρα αυτό το πράγμα. Αλλά για να πούμε τελικά, ουσιαστικά, αυτός ο μεγάλος εχθρός…
Πριν, ξέρετε, η σεξουαλικότητα απωθήθηκε. Η λέξη η φροϋδική «απωθήθηκε» έχει ένα νόημα.
Απωθήθηκε. Απωθήθηκε.
Μπορώ να φανταστώ τον Πλάτωνα, ένα βιώνει αντίφαση.
Στον «Συμπόσιο» λέει ο Αλκιβιάδης, πλημμυρισμένος: «Αυτός ο Σωκράτης», λέει, «είναι ένα κομμάτι πεντελικό μάρμαρο». Παγωμένος.
Ομολογεί ο Αλκιβιάδης. Αλλά ο Σωκράτης, λέει, του λέει «καμιά σημασία». Σαν τύχνος κάθονται.
Ο καημένος ο Αλκιβιάδης νομίζει ότι… ου, τι να στραφεί.
Και λέει ο Πλάτων να τον ονομάσει τον Αλκιβιάδη, παραγγελία από ερωτικό ενθουσιασμό.
Ναι.
Και λέει: «Αυτός ο άνθρωπος είναι φοβερά ερωτικός». Ποιος ερωτικός; Ο Σωκράτης είναι ένα κομμάτι πεντελικό μάρμαρο.
Συνεχίζεται
Ο ΣΚΟΥΠΙ -ΝΤΟΥ ΤΗΣ " ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ;" ΟΙ ΠΡΟΓΟΝΟΙ ΜΑΣ ΓΝΩΡΙΣΑΝ ΤΟΝ ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟ ΤΟΥ ΑΛΚΙΒΙΑΔΗ. ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΑΣ ΠΟΥΜΕ ΤΟΝ ΝΤΟΡΙΑΝ ΓΚΡΕΥ. ΤΟΝ ΓΚΑΙΤΕ. ΟΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΕΣ ΕΧΟΥΝ ΤΟΝ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου