ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ Α. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥ
Συνάξεις γιά νέους
Ἐφηβεία, γάμος, ἀγαμία
Τόμος Α΄
Πορεία πρός τήν ὡριμότητα.
Anima, animus.
ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
B4
Δύο ὅροι τῆς ψυχολογίας τοῦ βάθους
H persona κατά την ψυχολογία τοῦ βάθους
Τί εἶναι ἡ persona
Συνεχίζουμε τὴν ἀνάγνωση ἀπό τὸ βιβλίο τοῦ Καλλιάφα.
«Η ψυχική εἰκών διατελεῖ εἰς ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν persona ἀνθρώπου τινός. Ταύτην δε την ἔννοιαν ὁ Γιούνγκ ὁρίζει ὡς ἑξῆς: "Η persona εἶναι λειτουργικόν σύμπλεγμα (σύμπλεγμα λειτουργιῶν), τὸ ὁποῖον ἔχει μὲν ἀποτελεσθῆ ἐκ βασικῶν γεγονό-των τῆς προσαρμογῆς ἤ τῆς ἀναγκαίας πρός ἄνε-τον ζωήν κλίσεως, ἀλλά δέν ταυτίζεται μέ τήν ἀτο-μικότητα"».
Ὅταν ἀκοῦμε τή λέξη persona, ἀμέσως πρέπει να πηγαίνει το μυαλό μας στή λειτουργική ἱκανό-τητα ποὺ ἔχει ἡ ψυχή να προσαρμόζεται. Ἡ ἀρχι-κή σημασία τῆς λέξεως εἶναι πρόσωπο –ὄχι βέβαια με τη θεολογική καί τήν πνευματική ἔννοια- τελι κά ὅμως καταντᾶ να σημαίνει προσωπείο, μάσκα.
«Αναφέρεται δὲ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν σχέσιν πρός τὰ ἀντικείμενα, πρός τά ἔξω».
Ἡ persona λοιπόν συνδέεται με τη λειτουργική Ικανότητα τῆς προσαρμογῆς πρὸς τὰ ἔξω, πρὸς τὰ ἀντικείμενα πού εἶναι ἐκτός τῆς ψυχῆς, ἐκτὸς τοῦ ἀνθρώπου. Ὑπάρχει καί προσαρμογή πρὸς τὰ ἔσω. Αὐτὰ ἀπό ψυχολογικῆς ἀπόψεως· ἀπό θεολο-γικῆς ἀπόψεως τὰ πράγματα εἶναι βαθύτερα. Παρακαλῶ, ὅταν βλέπουμε τα πράγματα ἀπό ψυχολογικῆς ἀπόψεως, νὰ ἔχουμε ὑπ' ὄψιν μας ὅτι ἔχουμε να κάνουμε μὲ τὸν πεπτωκότα ἄνθρωπο. Να φέρουμε ἕνα παράδειγμα: ἂν ὑποθέσουμε ὅτι ὅλα τὰ στομάχια ἦταν ἄρρωστα, καὶ δὲν ὑπῆρχε κανένα ὑγιές, καί ρωτούσαμε ἕνα γιατρό νὰ μᾶς πεῖ τί εἶναι στομάχι, αὐτός, καθώς δὲν θὰ εἶχε ὑπ' ὄψιν του τί εἶναι ὑγιές στομάχι, θὰ μᾶς ἔλεγε: «Στομάχι εἶναι ἕνα ὄργανο μέσα στο σῶμα μας στὸ ὁποῖο πηγαίνουν οἱ τροφές, ἀλλά, μόλις πᾶνε οἱ τροφές, ἀρχίζει να πονάει, καί καμιά φορά βγάζει κιόλας τίς τροφές». Αὐτό το παράδειγμα ἐφαρμόζεται ἐντελῶς στόν ἄνθρωπο, ἂν τὸν δοῦμε ἀπό ψυχολογικῆς ἀπόψεως, καθώς ἔχουμε να κάνουμε μόνο μέτὸν πεπτωκότα ἄνθρωπο, καί δέν ξέρουμε πῶς ἦταν ὁ ἄνθρωπος πρὸ τῆς πτώσεως.
Ἡ ψυχολογία ἀσχολεῖται μὲ τὸν πεπτωκότα ἄνθρωπο· μέ τόν ἄνθρωπο τοῦ ὁποίου ἔχει διατα-ραχθεῖ ἡ ὅλη ἐσωτερική ἑνότητα, καθώς ἡ πρώτη κατάστασή του ἔχει διαβρωθεῖ καὶ τὸ κατ' εἰκόνα, ὅπως λένε οἱ Πατέρες, ἔχει ἀμαυρωθεί. Συνεπῶς, κανένας ψυχολόγος ἢ ψυχίατρος ἢ ψυχολόγος τῆς πειραματικῆς ψυχολογίας, ποὺ ἀσχολεῖται με πει· ράματα, δὲν μπορεῖ νὰ μᾶς πεῖ πῶς θὰ ἦταν ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ εἶχε σχέση με τὴν πεπτωκυία κατάσταση. Ποιά δηλαδή ἦταν ἡ ἐν γένει ψυχική κατάσταση τοῦ μή πεπτωκότος ἀνθρώπου, αὐτοῦ ποὺ ἦταν ὅπως βγῆκε ἀπὸ τὰ χέ-ρια τοῦ Θεοῦ. Δὲν μπορεῖ κανείς νὰ μᾶς τὸ πεῖ αὐτό, ἀκριβῶς διότι δὲν ἔχει δεῖ ἕναν τέτοιον ἄνθρωπο. Βέβαια, ὁρισμένοι ἅγιοι ἔφθασαν μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ σε μια τέτοια κατάσταση, ὅσο εἶναι δυνατό στὴν ἀνθρώπινη φύση, ἀλλά αὐτοί δέν βρέ-θηκαν στὰ ἐργαστήρια τῶν ψυχολόγων, γιὰ νὰ γί-νουν τὰ εἰδικά πειράματα.
Ὁ ἄνθρωπος δέν ζεῖ μόνος του, ἀλλά ἀνάμεσα στούς ἄλλους ἀνθρώπους, μεταξύ τῶν ὁποίων ὑπάρχει μια κοινωνία, μιά ἐπαφή, μια σχέση. Καί χρειάζε-ται αὐτή ἡ σχέση να εἶναι, κατά τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον, ὁμαλή, καί νά προσαρμόζεται τὸ ἕνα ἄτομο πρός τό ἄλλο. Ὅλο αὐτό τό ἔργο -σύμφωνα μὲ αὐτά πού λέει ὁ Γιούνγκ, καί ὅπως ἑρμηνεύει ὁ Καλλιάφας- το κά-νει ἡ persona, πού εἶναι, ὅπως διαβάσαμε, σύμπλεγμα λειτουργιῶν μέσα στην ψυχή τοῦ ἀνθρώπου.
«Ή persona εἶναι συμβιβασμός μεταξύ τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ περιβάλλοντος καί τῶν ἐσωτερικῶν ὅρων, οἵτινες πηγάζουν ἐκ τῆς ψυχικῆς συστάσεως τοῦ ἀτόμου».
Εἶναι ὅ,τι εἶναι κανείς ἐσωτερικά. Ωστόσο, εἶναι ὑποχρεωμένος να ζήσει μέσα σε μια κοινωνία, μέσα σε ἕνα περιβάλλον, ὅπου καὶ οἱ ἄλλοι ἐπίσης εἶναι αὐτό πού εἶναι. Γιὰ νὰ μπορέσει ὁ ἄνθρωπος νὰ ζήσει κάπως ἄνετα και κάπως ὁμαλά μέ τούς ἄλλους ἀνθρώπους, καθένας ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἔχει το δικό του περιεχόμενο, χρειάζεται να γίνει μια προσαρμογή. Χρειάζεται να τεθεῖ σὲ ἐνέργεια ἡ persona, δηλαδή ή λειτουργική ἱκανότητα που θα συμβιβάσει, ὅπως λέει το κείμενο, τίς ἀπαιτήσεις τοῦ περιβάλλοντος μέ τούς ἐσωτερικούς ὅρους, που πηγάζουν ἀπὸ τὴν ψυχική σύσταση τοῦ ἀτόμου.
«Αν, ἄρα, ἄνθρωπός τις εἶναι καλῶς προσηρμο-σμένος πρὸς τὸν ἔξω κόσμον καί πρὸς τὸν ἰδικὸν του ἐσωτερικόν, τότε ἡ persona εἶναι μέν ἀναγκαῖος, ἀλλά καί ἐλαστικός προστατευτικός προμαχών, ὅστις ἐξασφαλίζει εἰς αὐτὸν σχετικῶς φυσικόν, σύμ μετρον καί εὔκολον τρόπον συναναστροφῆς μὲ τὸν ἔξω κόσμον».
Ἐάν λοιπόν γίνεται καλῶς αὐτή ἡ προσαρμο-γή, ὁ συμβιβασμός –ὄχι μέ τήν ἀρνητική ἔννοια τῆς λέξεως- μεταξύ τοῦ ἔξω καί τοῦ ἔσω κόσμου, τότε ἡ persona ὄχι μόνο εἶναι ἀναγκαία, γιὰ νὰ κάνει ἀκριβῶς αὐτό τό ἔργο, ἀλλά εἶναι καὶ ἕνας «ἐλαστικός προστατευτικός προμαχών, ὅστις έξασφαλίζει εἰς αὐτόν –τὸν ἄνθρωπο-σχετικώς φυσι-κόν, σύμμετρον καί εὔκολον τρόπον συναναστροφής μὲ τὸν ἔξω κόσμον».
Δέν ξέρω κατά πόσο αὐτά μποροῦμε αὐτή τή στιγμή νὰ τὰ καταλάβουμε. Νομίζω ὅτι μᾶλλον ἀπὸ τὴν ἐμπειρία του ὁ καθένας καί τήν προσωπική του ζωή θα μποροῦσε νὰ ἀντιληφθεῖ μερικά ἀπό ὅσα λέμε καί ἑπομένως να συνειδητοποιήσει μερικές πραγματικότητες. Ὅταν ἡ persona λειτουρ-γεῖ καλά, τότε προφυλάσσει. Ἡ persona δηλαδή ὄχι ἁπλῶς εἶναι ἕνα τεῖχος, πού κατά ἕνα μονοκόμματο, κοφτό καὶ ὠμό τρόπο ἐμποδίζει, τρόπον τινά, ὁρισμένα πράγματα νὰ βγοῦν πρὸς τὰ ἔξω ἤ ἀπὸ ἔξω να περάσουν μέσα, ἀλλὰ εἶναι ἕνας προμαχώνας. Μάλιστα, εἶναι ἕνας ἐλαστικός προμαχώνας, ὁ ὁποῖος ἀκριβῶς προφυλάσσει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὰ ἔξω, ἀλλά τον προφυλάσσει ἐπίσης καί ἀπὸ τὰ ἔσω ποὺ κινοῦνται πρὸς τὰ ἔξω. Ἔτσι, ἡ συναναστροφή μὲ τὸν ἔξω κόσμο εἶναι ὁμαλή, σύμμετρος, εἶναι φυσική.
Πῶς ἡ persona γίνεται προσωπείο
«Ἀλλ' εἶναι δυνατόν πολλάκις νὰ ἀποβαίνῃ -ἐννοεῖται ἡ persona- ἐπικίνδυνος· διότι ἕνεκα τῆς ἀκόπου εὐκολίας, μὲ τὴν ὁποίαν δύναταί τις να ἀποκρύπτῃ τὴν πραγματικήν αὐτοῦ φύσιν ὄπισθεν τοιούτου τρόπου προσαρμογῆς, ὅστις ἔχει γίνει ἕξις, ἡ persona χάνει πᾶσαν ἐλαστικότητα, γίνεται παγία, ὁρᾷ αὐτομάτως καί καταντᾷ κατά τὴν ἀληθινήν ση-μασίαν τῆς λέξεως προσωπίς (Maska), ὄπισθεν τῆς ὁποίας τὸ ἄτομον φθίνει καί βαίνει πρός πλήρη ψυ χικήν κένωσιν»,
Ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς πλάσεώς του, ἀπὸ τὴν ἀρχή τῆς δημιουργίας του ὡς πρὸς αὐτό τὸ σημεῖο εἶναι ἔτσι περίπου ὅπως εἶναι τώρα. Διό-τι καί ὅταν ἀναγεννᾶται ὁ ἄνθρωπος, ἐξ ὅσων ἐγώ καταλαβαίνω αὐτή τή στιγμή, ἡ persona δέν ἐκλείπει, ἀλλὰ ὑπάρχει. Με μόνη τή διαφορά ὅτι λειτουργεί σωστά στόν ἀναγεννημένο, στον φωτισμένο ἄνθρωπο, ἐνῶ στὸν ἄνθρωπο ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκτός ἀληθείας, ὁπωσδήποτε τελικά δέν λειτουργεῖ σωστά και καταντᾶ σ' αὐτό πού λέει ἐδῶ,
Ὑπάρχει ἡ persona ὡς ἕνα τεῖχος, ὡς ἕνα πα-ραπέτασμα, ὡς ἕνας προμαχώνας, ὡς ἕνα κάλυμμα.
Καί ἔχει τὸν λόγο της ποὺ ὑπάρχει: για να βγαίνουν, τρόπον τινά, φιλτραρισμένα αὐτά πού θά βγοῦν καὶ νὰ εἰσέρχονται φιλτραρισμένα, ἂν ἐπιτρέπεται νὰ πῶ ἔτσι, ὅλα ὅσα θὰ εἰσέλθουν. Ἡ persona ἔχει τὴν ἐλαστικότητά της, ἀκριβῶς γιὰ νὰ ἐξασφαλίζεται ἡ προσαρμογή τοῦ ἀτόμου στην κοινωνία καί ἡ ὁμαλή σχέση του μὲ τοὺς ἄλλους. Ὅμως εἶναι ἐνδεχόμενο τελικά να γίνει ἐπικίνδυνο αὐτὸ τὸ τεῖχος, αὐτός ὁ προμαχώνας, πού πρέπει νὰ εἶναι ἐλαστικός, διότι μπορεῖ νὰ κρύβεται κα νείς πίσω ἀπό αὐτό τό παραπέτασμα, ὁπότε ἀρχί-ζει ἡ ὑποκρισία, ἡ διπλωματία, καί καταντά πλέον ἡ persona να γίνεται μάσκα, να γίνεται προσωπείο, μέ τήν κακή ἔννοια τῆς λέξεως. Μέχρις ἑνός όρι-σμένου σημείου ἡ persona εἶναι προσωπείο, ἀλλά σήμερα μέ τή λέξη προσωπείο –ὅπως ὅταν λέμε για κάποιον ὅτι ἔπεσε το προσωπείο του- έννο-οῦμε τή μάσκα.
Ἐξ ὅσων ὅλοι γνωρίζουμε, λίγοι ἴσως ἄνθρωποι σήμερα διατηροῦν τὴν persona στήν ὁμαλή της λειτουργία. Στούς πιο πολλούς ἀνθρώπους ἡ persona καταντᾶ, για πολλούς καί διαφόρους λόγους, να γίνεται μάσκα, να γίνεται προσωπείο μέτὴν κακή ἔννοια τῆς λέξεως. Φυσικά, ὅλα αὐτά ξεκινοῦν ἀπό ἕνα ἐσωτερικό συμφέρον, ἀπό μιά φιλαυτία.
«Ἡ persona λοιπόν καταντᾶ προσωπίς (Maska), ὄπισθεν τῆς ὁποίας τὸ ἄτομον φθίνει καί βαίνει πρός πλήρη ψυχικήν κένωσιν».
Σύμφωνα μὲ αὐτὰ που ξέρουμε ἀπό τὸ Εὐαγ γέλιο καὶ ἀπὸ τὴ χριστιανική διδασκαλία γενικά, ἀλλὰ καὶ ὅπως τονίζουμε σε ἄλλες ὁμιλίες που κά νουμε, βάση τῆς κοινωνίας μεταξύ τῶν ἀνθρώπων εἶναι ἡ ἀγάπη. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος δὲν ἀγαπᾶ σω-στὰ καὶ δὲν ἀγαπιέται σωστά, ἀρρωσταίνει ὡς ὀντότητα, φθίνει καί φυσικά καταστρέφεται, ἀλλά κάνει κακό καί στοὺς ἄλλους.
Θα λέγαμε τώρα ἐδῶ ὅτι ἡ persona εἶναι τό παράθυρο μέσα ἀπό τὸ ὁποῖο –ἄν ἐπιτρέπεται να καταλήξουμε ἐκεῖ- περνάει ἡ ἀγάπη πρός τὰ ἔξω καὶ ἔρχεται ἡ ἀγάπη ἀπὸ ἔξω πρός τά μέσα. Ὅταν ὅμως ἡ persona γίνει μάσκα, γίνει ἕνα ἀδιαπέρα-στο τείχος, τότε δέν ἔρχεται ὁ ἄνθρωπος σε ἐπικοινωνία μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους με το βαθύτερο εἶναι του καί οὔτε ἐπιτρέπει το βαθύτερο εἶναι τῶν ἄλλων ἀνθρώπων νὰ ἔρθει σε ἐπικοινωνία με το δικό του, ἀλλά ἔρχεται σὲ ἐπικοινωνία καί σχέση μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους με αὐτή τή μάσκα. Επομένως, ὁ βαθύτερος ἑαυτός τοῦ ἀνθρώπου, καί ὅταν ἀκόμη ὑποθέσουμε ὅτι ἔχει κάποιος άναγεν-νηθεῖ, ὅπως ὅλοι ὅσοι βαπτισθήκαμε, μένει σε μιά ἀδράνεια, φθίνει, φτωχαίνει «καί βαίνει πρός πλήρη ψυχικήν κένωσιν».
H persona κατά την ψυχολογία τοῦ βάθους
Τί εἶναι ἡ persona
Συνεχίζουμε τὴν ἀνάγνωση ἀπό τὸ βιβλίο τοῦ Καλλιάφα.
«Η ψυχική εἰκών διατελεῖ εἰς ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν persona ἀνθρώπου τινός. Ταύτην δε την ἔννοιαν ὁ Γιούνγκ ὁρίζει ὡς ἑξῆς: "Η persona εἶναι λειτουργικόν σύμπλεγμα (σύμπλεγμα λειτουργιῶν), τὸ ὁποῖον ἔχει μὲν ἀποτελεσθῆ ἐκ βασικῶν γεγονό-των τῆς προσαρμογῆς ἤ τῆς ἀναγκαίας πρός ἄνε-τον ζωήν κλίσεως, ἀλλά δέν ταυτίζεται μέ τήν ἀτο-μικότητα"».
Ὅταν ἀκοῦμε τή λέξη persona, ἀμέσως πρέπει να πηγαίνει το μυαλό μας στή λειτουργική ἱκανό-τητα ποὺ ἔχει ἡ ψυχή να προσαρμόζεται. Ἡ ἀρχι-κή σημασία τῆς λέξεως εἶναι πρόσωπο –ὄχι βέβαια με τη θεολογική καί τήν πνευματική ἔννοια- τελι κά ὅμως καταντᾶ να σημαίνει προσωπείο, μάσκα.
«Αναφέρεται δὲ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν σχέσιν πρός τὰ ἀντικείμενα, πρός τά ἔξω».
Ἡ persona λοιπόν συνδέεται με τη λειτουργική Ικανότητα τῆς προσαρμογῆς πρὸς τὰ ἔξω, πρὸς τὰ ἀντικείμενα πού εἶναι ἐκτός τῆς ψυχῆς, ἐκτὸς τοῦ ἀνθρώπου. Ὑπάρχει καί προσαρμογή πρὸς τὰ ἔσω. Αὐτὰ ἀπό ψυχολογικῆς ἀπόψεως· ἀπό θεολο-γικῆς ἀπόψεως τὰ πράγματα εἶναι βαθύτερα. Παρακαλῶ, ὅταν βλέπουμε τα πράγματα ἀπό ψυχολογικῆς ἀπόψεως, νὰ ἔχουμε ὑπ' ὄψιν μας ὅτι ἔχουμε να κάνουμε μὲ τὸν πεπτωκότα ἄνθρωπο. Να φέρουμε ἕνα παράδειγμα: ἂν ὑποθέσουμε ὅτι ὅλα τὰ στομάχια ἦταν ἄρρωστα, καὶ δὲν ὑπῆρχε κανένα ὑγιές, καί ρωτούσαμε ἕνα γιατρό νὰ μᾶς πεῖ τί εἶναι στομάχι, αὐτός, καθώς δὲν θὰ εἶχε ὑπ' ὄψιν του τί εἶναι ὑγιές στομάχι, θὰ μᾶς ἔλεγε: «Στομάχι εἶναι ἕνα ὄργανο μέσα στο σῶμα μας στὸ ὁποῖο πηγαίνουν οἱ τροφές, ἀλλά, μόλις πᾶνε οἱ τροφές, ἀρχίζει να πονάει, καί καμιά φορά βγάζει κιόλας τίς τροφές». Αὐτό το παράδειγμα ἐφαρμόζεται ἐντελῶς στόν ἄνθρωπο, ἂν τὸν δοῦμε ἀπό ψυχολογικῆς ἀπόψεως, καθώς ἔχουμε να κάνουμε μόνο μέτὸν πεπτωκότα ἄνθρωπο, καί δέν ξέρουμε πῶς ἦταν ὁ ἄνθρωπος πρὸ τῆς πτώσεως.
Ἡ ψυχολογία ἀσχολεῖται μὲ τὸν πεπτωκότα ἄνθρωπο· μέ τόν ἄνθρωπο τοῦ ὁποίου ἔχει διατα-ραχθεῖ ἡ ὅλη ἐσωτερική ἑνότητα, καθώς ἡ πρώτη κατάστασή του ἔχει διαβρωθεῖ καὶ τὸ κατ' εἰκόνα, ὅπως λένε οἱ Πατέρες, ἔχει ἀμαυρωθεί. Συνεπῶς, κανένας ψυχολόγος ἢ ψυχίατρος ἢ ψυχολόγος τῆς πειραματικῆς ψυχολογίας, ποὺ ἀσχολεῖται με πει· ράματα, δὲν μπορεῖ νὰ μᾶς πεῖ πῶς θὰ ἦταν ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ εἶχε σχέση με τὴν πεπτωκυία κατάσταση. Ποιά δηλαδή ἦταν ἡ ἐν γένει ψυχική κατάσταση τοῦ μή πεπτωκότος ἀνθρώπου, αὐτοῦ ποὺ ἦταν ὅπως βγῆκε ἀπὸ τὰ χέ-ρια τοῦ Θεοῦ. Δὲν μπορεῖ κανείς νὰ μᾶς τὸ πεῖ αὐτό, ἀκριβῶς διότι δὲν ἔχει δεῖ ἕναν τέτοιον ἄνθρωπο. Βέβαια, ὁρισμένοι ἅγιοι ἔφθασαν μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ σε μια τέτοια κατάσταση, ὅσο εἶναι δυνατό στὴν ἀνθρώπινη φύση, ἀλλά αὐτοί δέν βρέ-θηκαν στὰ ἐργαστήρια τῶν ψυχολόγων, γιὰ νὰ γί-νουν τὰ εἰδικά πειράματα.
Ὁ ἄνθρωπος δέν ζεῖ μόνος του, ἀλλά ἀνάμεσα στούς ἄλλους ἀνθρώπους, μεταξύ τῶν ὁποίων ὑπάρχει μια κοινωνία, μιά ἐπαφή, μια σχέση. Καί χρειάζε-ται αὐτή ἡ σχέση να εἶναι, κατά τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον, ὁμαλή, καί νά προσαρμόζεται τὸ ἕνα ἄτομο πρός τό ἄλλο. Ὅλο αὐτό τό ἔργο -σύμφωνα μὲ αὐτά πού λέει ὁ Γιούνγκ, καί ὅπως ἑρμηνεύει ὁ Καλλιάφας- το κά-νει ἡ persona, πού εἶναι, ὅπως διαβάσαμε, σύμπλεγμα λειτουργιῶν μέσα στην ψυχή τοῦ ἀνθρώπου.
«Ή persona εἶναι συμβιβασμός μεταξύ τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ περιβάλλοντος καί τῶν ἐσωτερικῶν ὅρων, οἵτινες πηγάζουν ἐκ τῆς ψυχικῆς συστάσεως τοῦ ἀτόμου».
Εἶναι ὅ,τι εἶναι κανείς ἐσωτερικά. Ωστόσο, εἶναι ὑποχρεωμένος να ζήσει μέσα σε μια κοινωνία, μέσα σε ἕνα περιβάλλον, ὅπου καὶ οἱ ἄλλοι ἐπίσης εἶναι αὐτό πού εἶναι. Γιὰ νὰ μπορέσει ὁ ἄνθρωπος νὰ ζήσει κάπως ἄνετα και κάπως ὁμαλά μέ τούς ἄλλους ἀνθρώπους, καθένας ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἔχει το δικό του περιεχόμενο, χρειάζεται να γίνει μια προσαρμογή. Χρειάζεται να τεθεῖ σὲ ἐνέργεια ἡ persona, δηλαδή ή λειτουργική ἱκανότητα που θα συμβιβάσει, ὅπως λέει το κείμενο, τίς ἀπαιτήσεις τοῦ περιβάλλοντος μέ τούς ἐσωτερικούς ὅρους, που πηγάζουν ἀπὸ τὴν ψυχική σύσταση τοῦ ἀτόμου.
«Αν, ἄρα, ἄνθρωπός τις εἶναι καλῶς προσηρμο-σμένος πρὸς τὸν ἔξω κόσμον καί πρὸς τὸν ἰδικὸν του ἐσωτερικόν, τότε ἡ persona εἶναι μέν ἀναγκαῖος, ἀλλά καί ἐλαστικός προστατευτικός προμαχών, ὅστις ἐξασφαλίζει εἰς αὐτὸν σχετικῶς φυσικόν, σύμ μετρον καί εὔκολον τρόπον συναναστροφῆς μὲ τὸν ἔξω κόσμον».
Ἐάν λοιπόν γίνεται καλῶς αὐτή ἡ προσαρμο-γή, ὁ συμβιβασμός –ὄχι μέ τήν ἀρνητική ἔννοια τῆς λέξεως- μεταξύ τοῦ ἔξω καί τοῦ ἔσω κόσμου, τότε ἡ persona ὄχι μόνο εἶναι ἀναγκαία, γιὰ νὰ κάνει ἀκριβῶς αὐτό τό ἔργο, ἀλλά εἶναι καὶ ἕνας «ἐλαστικός προστατευτικός προμαχών, ὅστις έξασφαλίζει εἰς αὐτόν –τὸν ἄνθρωπο-σχετικώς φυσι-κόν, σύμμετρον καί εὔκολον τρόπον συναναστροφής μὲ τὸν ἔξω κόσμον».
Δέν ξέρω κατά πόσο αὐτά μποροῦμε αὐτή τή στιγμή νὰ τὰ καταλάβουμε. Νομίζω ὅτι μᾶλλον ἀπὸ τὴν ἐμπειρία του ὁ καθένας καί τήν προσωπική του ζωή θα μποροῦσε νὰ ἀντιληφθεῖ μερικά ἀπό ὅσα λέμε καί ἑπομένως να συνειδητοποιήσει μερικές πραγματικότητες. Ὅταν ἡ persona λειτουρ-γεῖ καλά, τότε προφυλάσσει. Ἡ persona δηλαδή ὄχι ἁπλῶς εἶναι ἕνα τεῖχος, πού κατά ἕνα μονοκόμματο, κοφτό καὶ ὠμό τρόπο ἐμποδίζει, τρόπον τινά, ὁρισμένα πράγματα νὰ βγοῦν πρὸς τὰ ἔξω ἤ ἀπὸ ἔξω να περάσουν μέσα, ἀλλὰ εἶναι ἕνας προμαχώνας. Μάλιστα, εἶναι ἕνας ἐλαστικός προμαχώνας, ὁ ὁποῖος ἀκριβῶς προφυλάσσει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὰ ἔξω, ἀλλά τον προφυλάσσει ἐπίσης καί ἀπὸ τὰ ἔσω ποὺ κινοῦνται πρὸς τὰ ἔξω. Ἔτσι, ἡ συναναστροφή μὲ τὸν ἔξω κόσμο εἶναι ὁμαλή, σύμμετρος, εἶναι φυσική.
Πῶς ἡ persona γίνεται προσωπείο
«Ἀλλ' εἶναι δυνατόν πολλάκις νὰ ἀποβαίνῃ -ἐννοεῖται ἡ persona- ἐπικίνδυνος· διότι ἕνεκα τῆς ἀκόπου εὐκολίας, μὲ τὴν ὁποίαν δύναταί τις να ἀποκρύπτῃ τὴν πραγματικήν αὐτοῦ φύσιν ὄπισθεν τοιούτου τρόπου προσαρμογῆς, ὅστις ἔχει γίνει ἕξις, ἡ persona χάνει πᾶσαν ἐλαστικότητα, γίνεται παγία, ὁρᾷ αὐτομάτως καί καταντᾷ κατά τὴν ἀληθινήν ση-μασίαν τῆς λέξεως προσωπίς (Maska), ὄπισθεν τῆς ὁποίας τὸ ἄτομον φθίνει καί βαίνει πρός πλήρη ψυ χικήν κένωσιν»,
Ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς πλάσεώς του, ἀπὸ τὴν ἀρχή τῆς δημιουργίας του ὡς πρὸς αὐτό τὸ σημεῖο εἶναι ἔτσι περίπου ὅπως εἶναι τώρα. Διό-τι καί ὅταν ἀναγεννᾶται ὁ ἄνθρωπος, ἐξ ὅσων ἐγώ καταλαβαίνω αὐτή τή στιγμή, ἡ persona δέν ἐκλείπει, ἀλλὰ ὑπάρχει. Με μόνη τή διαφορά ὅτι λειτουργεί σωστά στόν ἀναγεννημένο, στον φωτισμένο ἄνθρωπο, ἐνῶ στὸν ἄνθρωπο ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκτός ἀληθείας, ὁπωσδήποτε τελικά δέν λειτουργεῖ σωστά και καταντᾶ σ' αὐτό πού λέει ἐδῶ,
Ὑπάρχει ἡ persona ὡς ἕνα τεῖχος, ὡς ἕνα πα-ραπέτασμα, ὡς ἕνας προμαχώνας, ὡς ἕνα κάλυμμα.
Καί ἔχει τὸν λόγο της ποὺ ὑπάρχει: για να βγαίνουν, τρόπον τινά, φιλτραρισμένα αὐτά πού θά βγοῦν καὶ νὰ εἰσέρχονται φιλτραρισμένα, ἂν ἐπιτρέπεται νὰ πῶ ἔτσι, ὅλα ὅσα θὰ εἰσέλθουν. Ἡ persona ἔχει τὴν ἐλαστικότητά της, ἀκριβῶς γιὰ νὰ ἐξασφαλίζεται ἡ προσαρμογή τοῦ ἀτόμου στην κοινωνία καί ἡ ὁμαλή σχέση του μὲ τοὺς ἄλλους. Ὅμως εἶναι ἐνδεχόμενο τελικά να γίνει ἐπικίνδυνο αὐτὸ τὸ τεῖχος, αὐτός ὁ προμαχώνας, πού πρέπει νὰ εἶναι ἐλαστικός, διότι μπορεῖ νὰ κρύβεται κα νείς πίσω ἀπό αὐτό τό παραπέτασμα, ὁπότε ἀρχί-ζει ἡ ὑποκρισία, ἡ διπλωματία, καί καταντά πλέον ἡ persona να γίνεται μάσκα, να γίνεται προσωπείο, μέ τήν κακή ἔννοια τῆς λέξεως. Μέχρις ἑνός όρι-σμένου σημείου ἡ persona εἶναι προσωπείο, ἀλλά σήμερα μέ τή λέξη προσωπείο –ὅπως ὅταν λέμε για κάποιον ὅτι ἔπεσε το προσωπείο του- έννο-οῦμε τή μάσκα.
Ἐξ ὅσων ὅλοι γνωρίζουμε, λίγοι ἴσως ἄνθρωποι σήμερα διατηροῦν τὴν persona στήν ὁμαλή της λειτουργία. Στούς πιο πολλούς ἀνθρώπους ἡ persona καταντᾶ, για πολλούς καί διαφόρους λόγους, να γίνεται μάσκα, να γίνεται προσωπείο μέτὴν κακή ἔννοια τῆς λέξεως. Φυσικά, ὅλα αὐτά ξεκινοῦν ἀπό ἕνα ἐσωτερικό συμφέρον, ἀπό μιά φιλαυτία.
«Ἡ persona λοιπόν καταντᾶ προσωπίς (Maska), ὄπισθεν τῆς ὁποίας τὸ ἄτομον φθίνει καί βαίνει πρός πλήρη ψυχικήν κένωσιν».
Σύμφωνα μὲ αὐτὰ που ξέρουμε ἀπό τὸ Εὐαγ γέλιο καὶ ἀπὸ τὴ χριστιανική διδασκαλία γενικά, ἀλλὰ καὶ ὅπως τονίζουμε σε ἄλλες ὁμιλίες που κά νουμε, βάση τῆς κοινωνίας μεταξύ τῶν ἀνθρώπων εἶναι ἡ ἀγάπη. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος δὲν ἀγαπᾶ σω-στὰ καὶ δὲν ἀγαπιέται σωστά, ἀρρωσταίνει ὡς ὀντότητα, φθίνει καί φυσικά καταστρέφεται, ἀλλά κάνει κακό καί στοὺς ἄλλους.
Θα λέγαμε τώρα ἐδῶ ὅτι ἡ persona εἶναι τό παράθυρο μέσα ἀπό τὸ ὁποῖο –ἄν ἐπιτρέπεται να καταλήξουμε ἐκεῖ- περνάει ἡ ἀγάπη πρός τὰ ἔξω καὶ ἔρχεται ἡ ἀγάπη ἀπὸ ἔξω πρός τά μέσα. Ὅταν ὅμως ἡ persona γίνει μάσκα, γίνει ἕνα ἀδιαπέρα-στο τείχος, τότε δέν ἔρχεται ὁ ἄνθρωπος σε ἐπικοινωνία μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους με το βαθύτερο εἶναι του καί οὔτε ἐπιτρέπει το βαθύτερο εἶναι τῶν ἄλλων ἀνθρώπων νὰ ἔρθει σε ἐπικοινωνία με το δικό του, ἀλλά ἔρχεται σὲ ἐπικοινωνία καί σχέση μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους με αὐτή τή μάσκα. Επομένως, ὁ βαθύτερος ἑαυτός τοῦ ἀνθρώπου, καί ὅταν ἀκόμη ὑποθέσουμε ὅτι ἔχει κάποιος άναγεν-νηθεῖ, ὅπως ὅλοι ὅσοι βαπτισθήκαμε, μένει σε μιά ἀδράνεια, φθίνει, φτωχαίνει «καί βαίνει πρός πλήρη ψυχικήν κένωσιν».
ΘΑ ΔΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΥΤΑ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ, ΤΗΣ ΜΟΝΤΕΡΝΑΣ ΨΥΧΗΣ, ΤΗΣ ΟΠΟΙΑΣ ΕΙΜΑΣΤΕ ΦΟΡΕΙΣ, ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΣΤΟΧΑΣΜΟ ΤΟΥ ΓΚΑΝΤΑΜΕΡ, Ο ΟΠΟΙΟΣ ΤΟΠΟΘΕΤΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΗΣ NUOVA SCIENZA TOY G. VICO. Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΔΥΣΚΟΛΕΥΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΤΗΤΑ, ΣΤΗΡΙΖΟΜΕΝΗ ΣΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ, ΑΛΛΑ ΑΔΥΝΑΤΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΛΑΒΕΙ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΤΟΥΤΟ ΦΤΑΝΕΙ ΣΕ ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΑΝΤΙΚΑΘΙΣΤΩΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΠΑΤΕΡΕΣ, ΦΟΡΕΙΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΑΓΙΟΤΗΤΟΣ , ΜΕ ΤΟΝ ΑΚΙΝΑΤΗ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΠΑΝΤΡΕΥΕΙ ΜΕ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΑΞΙΜΟ, Ο ΟΠΟΙΟΣ ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΗΣΕ ΤΟ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΩΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΤΟΥΣ ΝΕΟΡΘΟΔΟΞΟΥΣ ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΥΣ ΠΟΥ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΕΝΔΥΜΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΟΣ, ΣΤΙΓΜΑΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου