ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ Α. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥ
Συνάξεις γιά νέους
Ἐφηβεία, γάμος, ἀγαμία
Τόμος Α΄
Πορεία πρός τήν ὡριμότητα.
Anima, animus.
ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
B1
Δύο ὅροι τῆς ψυχολογίας τοῦ βάθους
Ὁ ἕνας γίνεται οθόνη γιὰ τὸν ἄλλο
«Η γυνή ὡς πραγματικόν πρόσωπον γίνεται φορεύς τῆς προβολῆς τῆς ἐσωτερικῆς ψυχικής διαθέσεως, ἣν ἔχει ὁ ἀνήρ πρὸς τὰ ἔνδον συμβαίνοντα. Καὶ ἀντιστρόφως ὁ ἀνήρ γίνεται φορεύς τῆς προβολῆς τῆς διαθέσεως τῆς γυναικός πρός τόν ἄνδρα».
Ὁ ἕνας γίνεται οθόνη γιὰ τὸν ἄλλο. Μπορεῖ λοιπόν μια νέα γιὰ ἕνα νέο νὰ εἶναι ὀθόνη, πάνω στην οποία προβάλλει τη δική του anima ἤ μπορεῖ ἕνας νέος νὰ εἶναι ὀθόνη πάνω στην ὁποία ἡ νέα προβάλλει τον δικό της animus.
«Τα πλεῖστα ἐξ ὅσων οἱ ἄνδρες λέγουν περί τοῦ γυναικείου ἔρωτος καὶ περί τοῦ συναισθηματι κοῦ βίου τῆς γυναικός ἀφορμῶνται ἐκ τῆς προβολῆς τῆς ἰδικῆς των anima, διά δὲ τοῦτο ἐν πολ λοῖς εἶναι ἐσφαλμένα. Τὸ αὐτὸ ἰσχύει καὶ περί τῆς γυναικός ὡς πρὸς τὸν ἄνδρα. Ἐντεῦθεν συνάγεται, πόσον δυσχεραίνει ἢ καὶ ὅλως ἐμποδίζει τὴν ὀρθὴν κατανόησιν τῆς ψυχῆς τῆς γυναικός (ἢ τοῦ ἀνδρός ὑπό τῆς γυναικός) ἡ ἀνεπίγνωστος αὕτη προβολή».
Ποῦ νὰ δεῖς τὴν ὀθόνη, ἀφοῦ τὴν καλύπτει ή εἰκόνα ἡ δική σου, Ένας νέος στο πρόσωπο τῆς γυν ναίκας που γνώρισε ή στο πρόσωπο τῆς γυναίκας γιὰ τὴν ὁποία, τέλος πάντων, αἰσθάνεται μια συμπάθεια –τὸ ἴδιο ἰσχύει γιὰ τὴ νέα ἐὰν ἔχει προβά λει τη δική του εἰκόνα, καθόλου δεν μπορεί να γνω ρίσει ποιά ἀκριβῶς εἶναι αὐτή ἡ γυναίκα, όπως και ἡ γυναίκα καθόλου δέν μπορεῖ νὰ γνωρίσει ποιός εἶναι αὐτός ὁ ἄνδρας, διότι το πρόσωπο άνδρας ή το πρόσωπο γυναίκα ἔχει ταυτισθεῖ μὲ τὴν εἰκόνα τοῦ ἄλλου φύλου πού ἔχει μέσα του ὁ καθένας. Έτσι, στο ἄλλο πρόσωπο δέν βλέπει τὰ ἔχει αὐτὸ το ἴδιο τὸ πρόσωπο, ἀλλὰ βλέπει τὸν ἴδιο τὸν καυτό του, τη δική του εἰκόνα. Βέβαια, υπάρχει μια συγγένεια, για να μπορέσει τελικά το άλφα ή το δήτα πρόσωπο να γίνει οθόνη. Πάντως, βαθύτερα ή γυ ναίκα αὐτὴ εἶναι ἄλλη ἀπό αὐτὴν που νομίζει ὁ νέος, διότι πρόβαλε σ' αὐτὴν τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό του, τη δική του anima, ὅπως ἐπίσης ὁ ἄνδρας αὐτός εἶναι ἄλλος ἀπὸ αὐτὸν που νομίζει ή νέα, διότι πρόβαλε σ' αὐτὸν τὸν δικό της απίπις, την εἰκόνα ποὺ ἔχει μέσα της γιὰ τὸν ἄνδρα.
«Εὐνόητος δὲ γίνεται καὶ ἡ σημασία, ἣν ἔχει ἡ ψυχολογία ὡς ἐπιστήμη παρέχουσα τα εφόδια πρός ἀκριβεστέραν γνώσιν τῆς ψυχῆς τοῦ ἐκπροσώπου τοῦ ἑτέρου φύλου. Είναι δὲ δυνατόν νὰ ἀποτρέπωνται μεγάλαι παρεξηγήσεις, ὁποῖαι εἶναι οἱ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἡμῶν καταστρέφουσαι πολλάκις τὸν συζυγικόν βίον»,
Ὅταν κάτω ἀπό αὐτές τις προϋποθέσεις γνωρισθούν ἐντὸς εἰσαγωγικών φυσικά- δύο νέοι και παντρευτούν τι θὰ γίνει μὲ αὐτὸν τὸν γάμο; Άρχίζουν το προβλήματα, ἀρχίζουν οἱ δυσκολίες· δὲν γίνεται καμία συνεννόηση, δὲν ὑπάρχει κατ' ουσίαν καμία κοινωνία, καμία ἐπαφή, καὶ σε τελευταία ἀνάλυση εἶναι σὰν νὰ μὴν ἔγινε αὐτὸς ὁ γάμος.
Μπορεί μια νέα να χρησιμεύσει ὡς ὀθόνη, πάνω στὴν ὁποία προβάλλει ἕνας νέος την anima, ή ένας νέος νὰ χρησιμεύσει ὡς οθόνη πάνω στην οποία προβάλλει ἡ νέα τὸν animus, ποὺ ἔχουν μέσα τους ἀντίστοιχα. Ἂν ὅμως το συνειδητοποιήσει κανείς αὐτό, μπορεί να διαλυθεῖ ἡ εἰκόνα αὐτή, ποὺ εἶναι ἀκατέργαστη, ἀφοῦ βρίσκεται σὲ ἀσυνεί δητη κατάσταση, καὶ νὰ ἀφομοιωθεῖ ἀπό τό συνειδητὸ καὶ νὰ ἐνταχθεί μέσα στα πλαίσια τοῦ ὅλου ἀνθρώπου.
Θὰ μποροῦσα νὰ πῶ, με βάση τη μικρή πείρα ποὺ ἔχω πάνω στα θέματα αὐτὰ ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου, ότι καμιά φορά κάτι τέτοιες οθόνες, πάνω στις οποίες προβάλλονται ή anima ἢ ὁ animus, κάτι τέτοια μπλεξίματα ἢ δεσίματα, ξεσκεπάζουν τὸ βαθύτερο εἶναι τοῦ ἀνθρώπου, ἑνός νέου, μιᾶς νέας. Καὶ ἂν ἐπιτρέπεται νὰ πῶ, ἴσως εἶναι μέσα στην οἰκονομία τοῦ Θεοῦ νὰ συμβαίνουν αὐτά, χωρἰς νὰ σημαίνει αὐτό ὅτι, εφόσον βγαίνει καλό, ἄς γίνονται τέτοια μπλεξίματα. Όχι. Αὐτό θυμίζει κάτι που έλεγαν μερικοί, οἱ ὁποῖοι συκοφαντούσαν τὸν ἀπόστολο Παύλο ὅτι δίδασκε: «Ποιήσωμεν τα κακά ἵνα ἔλθῃ τὰ ἀγαθά».
Ἐν πάση περιπτώσει, καμιά φορά ἕνα πάθημα μπορεῖ, ἂν ἐπιτρέπεται νὰ πῶ, νὰ εἶναι σωτήριο, χων ρίς νὰ σημαίνει αὐτό ὅτι ἔπρεπε να συμβεί ή καλά ποὺ συνέβη, ἢ ὅτι εἶναι ἀθῶος κανείς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἂν ἔκανε κάτι πού δέν ἔπρεπε να κάνει. Αὐτό εἶναι ἄλλο θέμα. Ἀλλὰ ἐφόσον ἔγινε, μπορεῖ νὰ εἶναι σωτήριο. Καί ἀντί κανείς να κάθεται καί, ὅπως λέν γεται, νὰ τὸ φυσάει και να μην κρυώνει, ἴσως καλύ τερα θὰ εἶναι νὰ πάρει τα πράγματα από τη θετική πλευρά. Γενικότερα, ὅλα νὰ τὰ παίρνετε πάντοτε ἀπὸ τὴ θετική πλευρά. Καί ὅταν ἀκόμη κάποιος –γιά παράδειγμα- γκρεμίζεται, τσακίζεται, παθαίνει κάτι φοβερό, στο τέλος ἄς τὸ πάρει ἀπό τή θετική πλευρά, γιατί πάντοτε ὑπάρχει ἡ πλευρά αὐτή. Αντί λοιπόν να κλαίει κανείς, νὰ ὀδύρεται καί νά μοιρολογεῖ ἤ, ὅπως εἴπαμε, νὰ τὸ φυσάει καί νὰ μὴν κρυώνει, να πάρει τη θετική πλευρά και να συνει δητοποιήσει τόν ἔσω ἄνθρωπό του, που για να ἐκδηλωθεῖ, γιὰ νὰ φανερωθεῖ, ἔγινε ἀφορμὴ ἡ ὀθόνη.
Δέν ξέρω κατά πόσο γίνομαι κατανοητός. Ἐνῶ ἴσως δὲν ὑπάρχει νέος καὶ νέα, που λίγο πολύ νὰ μὴ ζοῦν μέσα σε τέτοιες πραγματικότητες, φοβοῦμαι ὅτι ἴσως δέν γίνομαι πολύ κατανοητός. Δέν πειράζει. Θὰ ἀκούσουμε τίς ἀπορίες σας και θα ἐπανέλθουμε.
Θύματα ἀπό τή μή συνειδητοποίηση τῆς anima καί τοῦ animus
«Ἡ προβολή τῆς anima ἢ τοῦ animus ἂν μὴ διαλυθῇ, εἶναι ἡ αἰτία τοῦ φαινομένου, καθ' ὁ ἐξαί ρετοι κυρίως διανοούμενοι περιπίπτουν εἰς δίκτυα ἀναξίων γυναικῶν, πολλάκις πορνῶν, γυναίκες δε γίνονται θύματα ἀπατεώνων».
Αὐτὰ δὲν τὰ γράφει μόνο ὁ Καλλιάφας, ἀλλά τὰ βλέπουμε καὶ μὲ τὰ μάτια μας. Ἕνας διανοούμενος παντρεύεται μια γυναίκα τέτοια, πού δέν μπορεῖ νὰ τὸ χωρέσει το μυαλό κανενός, πῶς τὸ ἔκανε αὐτό. Ἡ μια γυναίκα μπορεῖ νὰ βλέπει με τα μάτια της ὅτι ὁ ἄνθρωπος μὲ τὸν ὁποῖο συνδέθηκε εἶναι ἕνας ἀπατεώνας, καί ὅμως δέν μπορεῖ νά ἀπαγκιστρωθεί. Εἶναι νὰ ἀπορεῖ κανείς πῶς ἕνας νέος ἡ μια νέα, καθ' ὅλα ἐντάξει, με μυαλό, μὲ ἐξυπνάδα, με σπουδές, γίνονται θύματα, ὁ νέος μιᾶς γυναίκας τέτοιας, γιὰ τὴν ὁποία μιλάει ὁ συγγραφέας, καί ἡ νέα κάποιου ἀπατεώνα. Συμβαίνουν αὐτά καί σήμερα.
Εἶναι ἐνδεχόμενο μια νέα νὰ μὴν ἐγκρίνει κάποιον νέο για σύζυγό της. Βλέπει ξεκάθαρα ὅτι δέν μπορεῖ νὰ συμφωνήσει, ὅτι δὲν ἔχει ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἐκεῖνα τὰ προσόντα ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχει, γιὰ νὰ γίνει σύντροφός της. Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά ὅμως, αἰχμαλωτίζεται ἀπό αὐτόν τόν ἄνθρωπο κατά τέτοιον τρόπο, πού δέν μπορεῖ νὰ ἀπαγκι στρωθεί. Προτιμάει να πεθάνει, να αὐτοκτονήσει, προτιμάει δέν ξέρω τί ἄλλο να κάνει, παρά να ἀπαγκιστρωθεῖ. Ἡ ἴδια ἀναγνωρίζει ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς μὲ τοῦτο τὸ κουσούρι, με το ἄλλο τό κουσούρι, μὲ τὸ ἕνα ἐλάττωμα, με το ἄλλο ἀδύνατο σημείο, δέν τῆς ταιριάζει καθόλου. Ὅμως, ἐπειδή πρόβαλε τον animus ἐπάνω του -δέν το ξέρει βέβαια αὐτὸ ἡ κοπέλα, μόνο ἴσως διερωτάται τί συμβαίνει- καθώς δηλαδή το πρόσωπο αὐτό, ὁ ἀπατεώνας, ἂν θέλετε, αὐτός –νὰ ποῦμε τη λέξη αὐτή, μια καί τή χρησιμοποιεῖ ὁ συγγραφέας· καὶ μᾶς συγχωρεῖτε πού μπορεῖ νὰ χρησιμοποιούμε και μιά φορά βαριές λέξεις, γιὰ νὰ συνεννοηθούμε ἔπαιξε τὸν ρόλο τῆς ὀθόνης καὶ προβλήθηκε σ' αὐτὸν ἡ δική της ἀσυνείδητη εἰκόνα, στην ὁποία πέρα για πέρα, τίς οἶδε για ποιούς λόγους, ήταν αἰχμάλωτη, τελικά αἰχμαλωτίστηκε ἡ νέα ἀπὸ τὸ πρόσωπο αὐτό.
Αὐτά εἶναι χτυπητά παραδείγματα, ἀλλά κά πως ἠπιότερα συμβαίνουν πολύ πιο συχνά ἀπό ὅ,τι μπορεῖ κανείς να φαντασθεῖ καὶ ἀπό ὅ,τι νομίζει. Διαβάζουμε στίς ἐφημερίδες για τέτοιες περιπτώ σεις, οἱ ὁποῖες βέβαια γράφουν μερικά μόνο ἀπό ὅσα γίνονται. Αὐτά μπορεῖ νὰ συμβοῦν καὶ σὲ ἕνα χωριουδάκι, πού κανείς δὲν τὰ δίνει σημασία, ἀλλά σε τελευταία ἀνάλυση ξεκινοῦν ἀπὸ τὰ ἴδια κίνητρα.
«Αμφότεροι δὲν ἔχουν ἀναπτύξει ἐπαρκῶς διὰ συνειδητῆς ἀναγνωρίσεως τήν κυρίως λανθάνουσαν γυναικότητα (οἱ ἄνδρες) ἢ τὴν ἀνδρικότητα (αἱ γυναῖκες). Ἀμφότεροι ἀπωθοῦν ὅλως, οἱ μὲν ἄνδρες τὰς γυναικείας αὐτῶν ἰδιότητας αἱ δὲ γυναῖκες τὰς ἀνδρικάς».
Πρέπει ἀπό τώρα κιόλας νὰ πῶ -βέβαια θα ἐπανέλθουμε- ὅτι ἀπώθηση στὸν ἄνδρα τῶν γυναικείων ἰδιοτήτων ἢ στη γυναίκα τῶν ἀνδρικῶν ἰδιοτήτων δέν σημαίνει ὅτι, ἐπειδή δέν θέτει σε λειτουργία αὐτές τις ἰδιότητες, γι' αὐτό ἀπωθοῦνται.
Ίσως δηλαδή νομίζει κανείς ὅτι, γιὰ νὰ διατηρή σει σε συνειδητή κατάσταση τίς γυναικεῖες ἰδιότητες ἕνας νέος, ἡ τις ἀνδρικές μια νέα, πρέπει να ἔχει γνωριμίες μὲ τὸ ἄλλο φύλο. Μπορεῖ νὰ πάει το μυαλό ἐκεῖ. Δὲν εἶναι ὅμως ἔτσι. Μπορεί να φθάσουν ἕνας νέος, μια νέα σ' αὐτὸ τὸ σημεῖο, καὶ παρὰ ταῦτα οἱ γυναικείες ἰδιότητες στον ἄνδρα καὶ οἱ ἀνδρικές στη γυναίκα νὰ εἶναι σὲ ἀπωθημένη κατάσταση, καὶ τελικά νὰ τὴν πάθουν καὶ ὁ ἕνας καὶ ἡ ἄλλη.
«Anima ὅμως καί animus εἶναι ἄξιοι ἰδιαιτέρας προσοχῆς, ἥτις ἐγείρεται δι' αὐτογνωσίας καί συνειδητῆς ἐν τῷ προσήκοντι μέτρῳ καλλιεργείας».
Εἶναι ἀνάγκη, ἀντὶ νὰ ἀπωθεῖ κανείς αὐτή τήν εἰκόνα -την anima οἱ νέοι, τὸν animus οἱ νέες- να τη συνειδητοποιεί καὶ νὰ ξέρει τι συμβαίνει μέσα του πάνω σ' αὐτὸ τὸ θέμα.
«Ἡ anima εἶναι δυνατόν νὰ ἐμφανισθῇ κατά τὰς περιστάσεις ὡς χαριτωμένη νεᾶνις, ὡς θεά, ὡς ἄγγελος, ὡς μέγαιρα, ὡς πόρνη, ὡς ἐπαῖτις, ὡς ἀμαζών κτλ.»
Μπορεῖ ἕνας νέος, χωρίς να το καταλάβει, να ἐλκυσθεῖ, ἂν ἐπιτρέπεται νὰ ποῦμε, ἀπό μιά νέα, ἡ ὁποία ἀντικειμενικά δὲν εἶναι ἔτσι πού ὁ νέος νο-μίζει ὅτι εἶναι ἡ θὰ ἤθελε νὰ εἶναι. Καί ὅμως αὐτὸς, ἀνάλογα με τις περιστάσεις γιατί ἡ ἴδια ἡ anima ἄλλοτε έμφανίζεται ἔτσι, ἄλλοτε ἀλλιῶς-μπορεῖ νὰ τὴ βλέπει ὅπως ἀκριβῶς γράφει ἐδῶ ὁ Καλλιάφας. Μπορεῖ ἕνας ἄνδρας να συναντήσει μια γυναίκα, καὶ στο πρόσωπό της, προβάλλοντας τη δική του εἰκόνα, μπορεῖ νὰ δεῖ μιὰ ἁμαζόνα ή μιὰ ἐπαίτιδα ἡ ἕναν ἄγγελο ἢ μια θεά κτλ. Θα τη δεῖ ἀνάλογα μὲ τὸ τί εἶναι ὁ ἴδιος μέσα του. Φυσικά, ἡ anima θα προβληθεῖ σε κάποιο συγκεκριμένο πρό σωπο· δὲν θὰ προβληθεῖ σὲ ὁποιοδήποτε πρόσωπο
«Ομοιόν τι συμβαίνει καὶ περὶ τὴν ἐμφάνισιν τοῦ animus». Μπορεῖ κάποια, προβάλλοντας τὸν animus πού ἔχει μέσα της, ἕναν τεμπέλη, ἕναν και κομοίρη νὰ τὸν δεῖ δὲν ξέρω πῶς ἀλλιῶς,
***
Σύμφωνα μὲ αὐτά πού λέμε σὲ ἄλλες συνάξεις, ἐξ ὅσων ἐμεῖς τουλάχιστον γνωρίζουμε, σήμερα πολλοί ἄνθρωποι ὑποφέρουν, πραγματικά μαρτυ-ροῦν, χωρίς ὅμως το μαρτύριο αὐτὸ νὰ προσπορί ζει κάποιο ὄφελος σ' αὐτούς. Πολλοί ἄνθρωποι, ἐνῶ ἀγωνίζονται πραγματικά καὶ θέλουν ἀληθινά νὰ ζήσουν πνευματικά, τελικά δὲν τὸ κατορθώνουν, διότι κάποιος κλέφτης ὑπάρχει βαθύτερα στην ὕπαρξή τους, που κλέβει καὶ ἀχρηστεύει τις προ-σπάθειές τους. Μπορεῖ κάποιος να κάνει ολονύ-κτια ἀγρυπνία, καὶ αὐτὴ νὰ μὴν τοῦ προσφέρει πνευματική ὠφέλεια, ἕνεκα τοῦ ὅτι ὑπάρχει μέσα του μιὰ ἀρρωστημένη κατάσταση. Μπορεί κανείς να παρακολουθεῖ ὅλες τίς ὁμιλίες που γίνονται στη Θεσσαλονίκη, με διάθεση να ὠφεληθεῖ, καί τελικά νὰ ἀχρηστεύονται ὅλα αὐτά πού ἀκούει.
Ἔτσι καί σ' αὐτὸν τὸν τομέα γιὰ τὸν ὁποῖο μιλοῦμε τώρα, ἐὰν ἕνας νέος ἢ μια νέα δὲν γνωρίζουν σε ποιά κατάσταση βρίσκεται ή anima ἤ ὁ animus καὶ πόσο ἐλέγχεται ἀπό τὸ συνειδητό τους, καὶ ἄν, κατά κάποιον τρόπο, εἶναι δούλοι και αἰχμάλωτοι αὐτῆς τῆς εἰκόνας, εἶναι ἐνδεχόμενο να πέσουν θύματα καί αύριο να χτυποῦν τὸ κεφάλι τους γι' αὐτὸ ποὺ ἔπαθαν, καὶ νὰ μὴν μπορεῖ νὰ διορθωθεῖ τὸ κακό πού ἔγινε, ἀλλά καί νὰ μὴν ξέρουν καὶ τότε τί τους φταίει.
Ἂς μοῦ ἐπιτραπεῖ νὰ πῶ ὅτι πάρα πολλά ἀνδρόγυνα εἶναι ἀποτυχημένα. Καί αὐτό, ὄχι διότι κατά βάθος πρέπει νὰ εἶναι ἀποτυχημένα, ἀλλά διότι ἀκόμη δέν μπόρεσαν νὰ ἐλευθερωθοῦν ὁ καθένας ἀπό τή δική του εἰκόνα καί νὰ δοῦν ἀληθινά τὸν ἄλλο. Δεν μπόρεσαν νὰ δοῦν ὁ ἕνας τὸν ἄλλο καθαρά καί ἐλεύθερα ἀπό τή δική του εἰκόνα ὁ καθένας, πρίν ἔλθουν εἰς γάμου κοινωνίαν, ἀλλά καὶ μετά δέν το κατόρθωσαν αὐτό. Ἔτσι, παρά τήν καλή τους διάθεση, παρά τίς καλές τους προσπάθειες καί τούς ἄλλους κόπους, ἡ ζωή τους δέν κυλάει ὄμορφα και καλά, ὅπως πάρα πολύ θα το ἤθελαν, καί ὅπως θὰ ἔπρεπε να γίνεται.
Νομίζω ὅτι ἀξίζει νά ἐπανέλθουμε σ' αὐτό τό θέμα και να καταβάλουμε προσπάθεια να το γνωρίσουμε καλύτερα. Ὅταν κανείς παθαίνει κάτι, εύκολα δὲν τὸ ξεπερνάει, καί αὐτὸ τὸ κάτι δέν διορθώνεται εύκολα. Γι' αὐτό, καλά εἶναι κανείς νὰ προλαμβάνει. Καί σ' αὐτό λοιπόν το θέμα, ὅσο μποροῦμε, ἄς προλάβουμε.
Ὁ ἕνας γίνεται οθόνη γιὰ τὸν ἄλλο
«Η γυνή ὡς πραγματικόν πρόσωπον γίνεται φορεύς τῆς προβολῆς τῆς ἐσωτερικῆς ψυχικής διαθέσεως, ἣν ἔχει ὁ ἀνήρ πρὸς τὰ ἔνδον συμβαίνοντα. Καὶ ἀντιστρόφως ὁ ἀνήρ γίνεται φορεύς τῆς προβολῆς τῆς διαθέσεως τῆς γυναικός πρός τόν ἄνδρα».
Ὁ ἕνας γίνεται οθόνη γιὰ τὸν ἄλλο. Μπορεῖ λοιπόν μια νέα γιὰ ἕνα νέο νὰ εἶναι ὀθόνη, πάνω στην οποία προβάλλει τη δική του anima ἤ μπορεῖ ἕνας νέος νὰ εἶναι ὀθόνη πάνω στην ὁποία ἡ νέα προβάλλει τον δικό της animus.
«Τα πλεῖστα ἐξ ὅσων οἱ ἄνδρες λέγουν περί τοῦ γυναικείου ἔρωτος καὶ περί τοῦ συναισθηματι κοῦ βίου τῆς γυναικός ἀφορμῶνται ἐκ τῆς προβολῆς τῆς ἰδικῆς των anima, διά δὲ τοῦτο ἐν πολ λοῖς εἶναι ἐσφαλμένα. Τὸ αὐτὸ ἰσχύει καὶ περί τῆς γυναικός ὡς πρὸς τὸν ἄνδρα. Ἐντεῦθεν συνάγεται, πόσον δυσχεραίνει ἢ καὶ ὅλως ἐμποδίζει τὴν ὀρθὴν κατανόησιν τῆς ψυχῆς τῆς γυναικός (ἢ τοῦ ἀνδρός ὑπό τῆς γυναικός) ἡ ἀνεπίγνωστος αὕτη προβολή».
Ποῦ νὰ δεῖς τὴν ὀθόνη, ἀφοῦ τὴν καλύπτει ή εἰκόνα ἡ δική σου, Ένας νέος στο πρόσωπο τῆς γυν ναίκας που γνώρισε ή στο πρόσωπο τῆς γυναίκας γιὰ τὴν ὁποία, τέλος πάντων, αἰσθάνεται μια συμπάθεια –τὸ ἴδιο ἰσχύει γιὰ τὴ νέα ἐὰν ἔχει προβά λει τη δική του εἰκόνα, καθόλου δεν μπορεί να γνω ρίσει ποιά ἀκριβῶς εἶναι αὐτή ἡ γυναίκα, όπως και ἡ γυναίκα καθόλου δέν μπορεῖ νὰ γνωρίσει ποιός εἶναι αὐτός ὁ ἄνδρας, διότι το πρόσωπο άνδρας ή το πρόσωπο γυναίκα ἔχει ταυτισθεῖ μὲ τὴν εἰκόνα τοῦ ἄλλου φύλου πού ἔχει μέσα του ὁ καθένας. Έτσι, στο ἄλλο πρόσωπο δέν βλέπει τὰ ἔχει αὐτὸ το ἴδιο τὸ πρόσωπο, ἀλλὰ βλέπει τὸν ἴδιο τὸν καυτό του, τη δική του εἰκόνα. Βέβαια, υπάρχει μια συγγένεια, για να μπορέσει τελικά το άλφα ή το δήτα πρόσωπο να γίνει οθόνη. Πάντως, βαθύτερα ή γυ ναίκα αὐτὴ εἶναι ἄλλη ἀπό αὐτὴν που νομίζει ὁ νέος, διότι πρόβαλε σ' αὐτὴν τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό του, τη δική του anima, ὅπως ἐπίσης ὁ ἄνδρας αὐτός εἶναι ἄλλος ἀπὸ αὐτὸν που νομίζει ή νέα, διότι πρόβαλε σ' αὐτὸν τὸν δικό της απίπις, την εἰκόνα ποὺ ἔχει μέσα της γιὰ τὸν ἄνδρα.
«Εὐνόητος δὲ γίνεται καὶ ἡ σημασία, ἣν ἔχει ἡ ψυχολογία ὡς ἐπιστήμη παρέχουσα τα εφόδια πρός ἀκριβεστέραν γνώσιν τῆς ψυχῆς τοῦ ἐκπροσώπου τοῦ ἑτέρου φύλου. Είναι δὲ δυνατόν νὰ ἀποτρέπωνται μεγάλαι παρεξηγήσεις, ὁποῖαι εἶναι οἱ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἡμῶν καταστρέφουσαι πολλάκις τὸν συζυγικόν βίον»,
Ὅταν κάτω ἀπό αὐτές τις προϋποθέσεις γνωρισθούν ἐντὸς εἰσαγωγικών φυσικά- δύο νέοι και παντρευτούν τι θὰ γίνει μὲ αὐτὸν τὸν γάμο; Άρχίζουν το προβλήματα, ἀρχίζουν οἱ δυσκολίες· δὲν γίνεται καμία συνεννόηση, δὲν ὑπάρχει κατ' ουσίαν καμία κοινωνία, καμία ἐπαφή, καὶ σε τελευταία ἀνάλυση εἶναι σὰν νὰ μὴν ἔγινε αὐτὸς ὁ γάμος.
Μπορεί μια νέα να χρησιμεύσει ὡς ὀθόνη, πάνω στὴν ὁποία προβάλλει ἕνας νέος την anima, ή ένας νέος νὰ χρησιμεύσει ὡς οθόνη πάνω στην οποία προβάλλει ἡ νέα τὸν animus, ποὺ ἔχουν μέσα τους ἀντίστοιχα. Ἂν ὅμως το συνειδητοποιήσει κανείς αὐτό, μπορεί να διαλυθεῖ ἡ εἰκόνα αὐτή, ποὺ εἶναι ἀκατέργαστη, ἀφοῦ βρίσκεται σὲ ἀσυνεί δητη κατάσταση, καὶ νὰ ἀφομοιωθεῖ ἀπό τό συνειδητὸ καὶ νὰ ἐνταχθεί μέσα στα πλαίσια τοῦ ὅλου ἀνθρώπου.
Θὰ μποροῦσα νὰ πῶ, με βάση τη μικρή πείρα ποὺ ἔχω πάνω στα θέματα αὐτὰ ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου, ότι καμιά φορά κάτι τέτοιες οθόνες, πάνω στις οποίες προβάλλονται ή anima ἢ ὁ animus, κάτι τέτοια μπλεξίματα ἢ δεσίματα, ξεσκεπάζουν τὸ βαθύτερο εἶναι τοῦ ἀνθρώπου, ἑνός νέου, μιᾶς νέας. Καὶ ἂν ἐπιτρέπεται νὰ πῶ, ἴσως εἶναι μέσα στην οἰκονομία τοῦ Θεοῦ νὰ συμβαίνουν αὐτά, χωρἰς νὰ σημαίνει αὐτό ὅτι, εφόσον βγαίνει καλό, ἄς γίνονται τέτοια μπλεξίματα. Όχι. Αὐτό θυμίζει κάτι που έλεγαν μερικοί, οἱ ὁποῖοι συκοφαντούσαν τὸν ἀπόστολο Παύλο ὅτι δίδασκε: «Ποιήσωμεν τα κακά ἵνα ἔλθῃ τὰ ἀγαθά».
Ἐν πάση περιπτώσει, καμιά φορά ἕνα πάθημα μπορεῖ, ἂν ἐπιτρέπεται νὰ πῶ, νὰ εἶναι σωτήριο, χων ρίς νὰ σημαίνει αὐτό ὅτι ἔπρεπε να συμβεί ή καλά ποὺ συνέβη, ἢ ὅτι εἶναι ἀθῶος κανείς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἂν ἔκανε κάτι πού δέν ἔπρεπε να κάνει. Αὐτό εἶναι ἄλλο θέμα. Ἀλλὰ ἐφόσον ἔγινε, μπορεῖ νὰ εἶναι σωτήριο. Καί ἀντί κανείς να κάθεται καί, ὅπως λέν γεται, νὰ τὸ φυσάει και να μην κρυώνει, ἴσως καλύ τερα θὰ εἶναι νὰ πάρει τα πράγματα από τη θετική πλευρά. Γενικότερα, ὅλα νὰ τὰ παίρνετε πάντοτε ἀπὸ τὴ θετική πλευρά. Καί ὅταν ἀκόμη κάποιος –γιά παράδειγμα- γκρεμίζεται, τσακίζεται, παθαίνει κάτι φοβερό, στο τέλος ἄς τὸ πάρει ἀπό τή θετική πλευρά, γιατί πάντοτε ὑπάρχει ἡ πλευρά αὐτή. Αντί λοιπόν να κλαίει κανείς, νὰ ὀδύρεται καί νά μοιρολογεῖ ἤ, ὅπως εἴπαμε, νὰ τὸ φυσάει καί νὰ μὴν κρυώνει, να πάρει τη θετική πλευρά και να συνει δητοποιήσει τόν ἔσω ἄνθρωπό του, που για να ἐκδηλωθεῖ, γιὰ νὰ φανερωθεῖ, ἔγινε ἀφορμὴ ἡ ὀθόνη.
Δέν ξέρω κατά πόσο γίνομαι κατανοητός. Ἐνῶ ἴσως δὲν ὑπάρχει νέος καὶ νέα, που λίγο πολύ νὰ μὴ ζοῦν μέσα σε τέτοιες πραγματικότητες, φοβοῦμαι ὅτι ἴσως δέν γίνομαι πολύ κατανοητός. Δέν πειράζει. Θὰ ἀκούσουμε τίς ἀπορίες σας και θα ἐπανέλθουμε.
Θύματα ἀπό τή μή συνειδητοποίηση τῆς anima καί τοῦ animus
«Ἡ προβολή τῆς anima ἢ τοῦ animus ἂν μὴ διαλυθῇ, εἶναι ἡ αἰτία τοῦ φαινομένου, καθ' ὁ ἐξαί ρετοι κυρίως διανοούμενοι περιπίπτουν εἰς δίκτυα ἀναξίων γυναικῶν, πολλάκις πορνῶν, γυναίκες δε γίνονται θύματα ἀπατεώνων».
Αὐτὰ δὲν τὰ γράφει μόνο ὁ Καλλιάφας, ἀλλά τὰ βλέπουμε καὶ μὲ τὰ μάτια μας. Ἕνας διανοούμενος παντρεύεται μια γυναίκα τέτοια, πού δέν μπορεῖ νὰ τὸ χωρέσει το μυαλό κανενός, πῶς τὸ ἔκανε αὐτό. Ἡ μια γυναίκα μπορεῖ νὰ βλέπει με τα μάτια της ὅτι ὁ ἄνθρωπος μὲ τὸν ὁποῖο συνδέθηκε εἶναι ἕνας ἀπατεώνας, καί ὅμως δέν μπορεῖ νά ἀπαγκιστρωθεί. Εἶναι νὰ ἀπορεῖ κανείς πῶς ἕνας νέος ἡ μια νέα, καθ' ὅλα ἐντάξει, με μυαλό, μὲ ἐξυπνάδα, με σπουδές, γίνονται θύματα, ὁ νέος μιᾶς γυναίκας τέτοιας, γιὰ τὴν ὁποία μιλάει ὁ συγγραφέας, καί ἡ νέα κάποιου ἀπατεώνα. Συμβαίνουν αὐτά καί σήμερα.
Εἶναι ἐνδεχόμενο μια νέα νὰ μὴν ἐγκρίνει κάποιον νέο για σύζυγό της. Βλέπει ξεκάθαρα ὅτι δέν μπορεῖ νὰ συμφωνήσει, ὅτι δὲν ἔχει ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἐκεῖνα τὰ προσόντα ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχει, γιὰ νὰ γίνει σύντροφός της. Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά ὅμως, αἰχμαλωτίζεται ἀπό αὐτόν τόν ἄνθρωπο κατά τέτοιον τρόπο, πού δέν μπορεῖ νὰ ἀπαγκι στρωθεί. Προτιμάει να πεθάνει, να αὐτοκτονήσει, προτιμάει δέν ξέρω τί ἄλλο να κάνει, παρά να ἀπαγκιστρωθεῖ. Ἡ ἴδια ἀναγνωρίζει ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς μὲ τοῦτο τὸ κουσούρι, με το ἄλλο τό κουσούρι, μὲ τὸ ἕνα ἐλάττωμα, με το ἄλλο ἀδύνατο σημείο, δέν τῆς ταιριάζει καθόλου. Ὅμως, ἐπειδή πρόβαλε τον animus ἐπάνω του -δέν το ξέρει βέβαια αὐτὸ ἡ κοπέλα, μόνο ἴσως διερωτάται τί συμβαίνει- καθώς δηλαδή το πρόσωπο αὐτό, ὁ ἀπατεώνας, ἂν θέλετε, αὐτός –νὰ ποῦμε τη λέξη αὐτή, μια καί τή χρησιμοποιεῖ ὁ συγγραφέας· καὶ μᾶς συγχωρεῖτε πού μπορεῖ νὰ χρησιμοποιούμε και μιά φορά βαριές λέξεις, γιὰ νὰ συνεννοηθούμε ἔπαιξε τὸν ρόλο τῆς ὀθόνης καὶ προβλήθηκε σ' αὐτὸν ἡ δική της ἀσυνείδητη εἰκόνα, στην ὁποία πέρα για πέρα, τίς οἶδε για ποιούς λόγους, ήταν αἰχμάλωτη, τελικά αἰχμαλωτίστηκε ἡ νέα ἀπὸ τὸ πρόσωπο αὐτό.
Αὐτά εἶναι χτυπητά παραδείγματα, ἀλλά κά πως ἠπιότερα συμβαίνουν πολύ πιο συχνά ἀπό ὅ,τι μπορεῖ κανείς να φαντασθεῖ καὶ ἀπό ὅ,τι νομίζει. Διαβάζουμε στίς ἐφημερίδες για τέτοιες περιπτώ σεις, οἱ ὁποῖες βέβαια γράφουν μερικά μόνο ἀπό ὅσα γίνονται. Αὐτά μπορεῖ νὰ συμβοῦν καὶ σὲ ἕνα χωριουδάκι, πού κανείς δὲν τὰ δίνει σημασία, ἀλλά σε τελευταία ἀνάλυση ξεκινοῦν ἀπὸ τὰ ἴδια κίνητρα.
«Αμφότεροι δὲν ἔχουν ἀναπτύξει ἐπαρκῶς διὰ συνειδητῆς ἀναγνωρίσεως τήν κυρίως λανθάνουσαν γυναικότητα (οἱ ἄνδρες) ἢ τὴν ἀνδρικότητα (αἱ γυναῖκες). Ἀμφότεροι ἀπωθοῦν ὅλως, οἱ μὲν ἄνδρες τὰς γυναικείας αὐτῶν ἰδιότητας αἱ δὲ γυναῖκες τὰς ἀνδρικάς».
Πρέπει ἀπό τώρα κιόλας νὰ πῶ -βέβαια θα ἐπανέλθουμε- ὅτι ἀπώθηση στὸν ἄνδρα τῶν γυναικείων ἰδιοτήτων ἢ στη γυναίκα τῶν ἀνδρικῶν ἰδιοτήτων δέν σημαίνει ὅτι, ἐπειδή δέν θέτει σε λειτουργία αὐτές τις ἰδιότητες, γι' αὐτό ἀπωθοῦνται.
Ίσως δηλαδή νομίζει κανείς ὅτι, γιὰ νὰ διατηρή σει σε συνειδητή κατάσταση τίς γυναικεῖες ἰδιότητες ἕνας νέος, ἡ τις ἀνδρικές μια νέα, πρέπει να ἔχει γνωριμίες μὲ τὸ ἄλλο φύλο. Μπορεῖ νὰ πάει το μυαλό ἐκεῖ. Δὲν εἶναι ὅμως ἔτσι. Μπορεί να φθάσουν ἕνας νέος, μια νέα σ' αὐτὸ τὸ σημεῖο, καὶ παρὰ ταῦτα οἱ γυναικείες ἰδιότητες στον ἄνδρα καὶ οἱ ἀνδρικές στη γυναίκα νὰ εἶναι σὲ ἀπωθημένη κατάσταση, καὶ τελικά νὰ τὴν πάθουν καὶ ὁ ἕνας καὶ ἡ ἄλλη.
«Anima ὅμως καί animus εἶναι ἄξιοι ἰδιαιτέρας προσοχῆς, ἥτις ἐγείρεται δι' αὐτογνωσίας καί συνειδητῆς ἐν τῷ προσήκοντι μέτρῳ καλλιεργείας».
Εἶναι ἀνάγκη, ἀντὶ νὰ ἀπωθεῖ κανείς αὐτή τήν εἰκόνα -την anima οἱ νέοι, τὸν animus οἱ νέες- να τη συνειδητοποιεί καὶ νὰ ξέρει τι συμβαίνει μέσα του πάνω σ' αὐτὸ τὸ θέμα.
«Ἡ anima εἶναι δυνατόν νὰ ἐμφανισθῇ κατά τὰς περιστάσεις ὡς χαριτωμένη νεᾶνις, ὡς θεά, ὡς ἄγγελος, ὡς μέγαιρα, ὡς πόρνη, ὡς ἐπαῖτις, ὡς ἀμαζών κτλ.»
Μπορεῖ ἕνας νέος, χωρίς να το καταλάβει, να ἐλκυσθεῖ, ἂν ἐπιτρέπεται νὰ ποῦμε, ἀπό μιά νέα, ἡ ὁποία ἀντικειμενικά δὲν εἶναι ἔτσι πού ὁ νέος νο-μίζει ὅτι εἶναι ἡ θὰ ἤθελε νὰ εἶναι. Καί ὅμως αὐτὸς, ἀνάλογα με τις περιστάσεις γιατί ἡ ἴδια ἡ anima ἄλλοτε έμφανίζεται ἔτσι, ἄλλοτε ἀλλιῶς-μπορεῖ νὰ τὴ βλέπει ὅπως ἀκριβῶς γράφει ἐδῶ ὁ Καλλιάφας. Μπορεῖ ἕνας ἄνδρας να συναντήσει μια γυναίκα, καὶ στο πρόσωπό της, προβάλλοντας τη δική του εἰκόνα, μπορεῖ νὰ δεῖ μιὰ ἁμαζόνα ή μιὰ ἐπαίτιδα ἡ ἕναν ἄγγελο ἢ μια θεά κτλ. Θα τη δεῖ ἀνάλογα μὲ τὸ τί εἶναι ὁ ἴδιος μέσα του. Φυσικά, ἡ anima θα προβληθεῖ σε κάποιο συγκεκριμένο πρό σωπο· δὲν θὰ προβληθεῖ σὲ ὁποιοδήποτε πρόσωπο
«Ομοιόν τι συμβαίνει καὶ περὶ τὴν ἐμφάνισιν τοῦ animus». Μπορεῖ κάποια, προβάλλοντας τὸν animus πού ἔχει μέσα της, ἕναν τεμπέλη, ἕναν και κομοίρη νὰ τὸν δεῖ δὲν ξέρω πῶς ἀλλιῶς,
***
Σύμφωνα μὲ αὐτά πού λέμε σὲ ἄλλες συνάξεις, ἐξ ὅσων ἐμεῖς τουλάχιστον γνωρίζουμε, σήμερα πολλοί ἄνθρωποι ὑποφέρουν, πραγματικά μαρτυ-ροῦν, χωρίς ὅμως το μαρτύριο αὐτὸ νὰ προσπορί ζει κάποιο ὄφελος σ' αὐτούς. Πολλοί ἄνθρωποι, ἐνῶ ἀγωνίζονται πραγματικά καὶ θέλουν ἀληθινά νὰ ζήσουν πνευματικά, τελικά δὲν τὸ κατορθώνουν, διότι κάποιος κλέφτης ὑπάρχει βαθύτερα στην ὕπαρξή τους, που κλέβει καὶ ἀχρηστεύει τις προ-σπάθειές τους. Μπορεῖ κάποιος να κάνει ολονύ-κτια ἀγρυπνία, καὶ αὐτὴ νὰ μὴν τοῦ προσφέρει πνευματική ὠφέλεια, ἕνεκα τοῦ ὅτι ὑπάρχει μέσα του μιὰ ἀρρωστημένη κατάσταση. Μπορεί κανείς να παρακολουθεῖ ὅλες τίς ὁμιλίες που γίνονται στη Θεσσαλονίκη, με διάθεση να ὠφεληθεῖ, καί τελικά νὰ ἀχρηστεύονται ὅλα αὐτά πού ἀκούει.
Ἔτσι καί σ' αὐτὸν τὸν τομέα γιὰ τὸν ὁποῖο μιλοῦμε τώρα, ἐὰν ἕνας νέος ἢ μια νέα δὲν γνωρίζουν σε ποιά κατάσταση βρίσκεται ή anima ἤ ὁ animus καὶ πόσο ἐλέγχεται ἀπό τὸ συνειδητό τους, καὶ ἄν, κατά κάποιον τρόπο, εἶναι δούλοι και αἰχμάλωτοι αὐτῆς τῆς εἰκόνας, εἶναι ἐνδεχόμενο να πέσουν θύματα καί αύριο να χτυποῦν τὸ κεφάλι τους γι' αὐτὸ ποὺ ἔπαθαν, καὶ νὰ μὴν μπορεῖ νὰ διορθωθεῖ τὸ κακό πού ἔγινε, ἀλλά καί νὰ μὴν ξέρουν καὶ τότε τί τους φταίει.
Ἂς μοῦ ἐπιτραπεῖ νὰ πῶ ὅτι πάρα πολλά ἀνδρόγυνα εἶναι ἀποτυχημένα. Καί αὐτό, ὄχι διότι κατά βάθος πρέπει νὰ εἶναι ἀποτυχημένα, ἀλλά διότι ἀκόμη δέν μπόρεσαν νὰ ἐλευθερωθοῦν ὁ καθένας ἀπό τή δική του εἰκόνα καί νὰ δοῦν ἀληθινά τὸν ἄλλο. Δεν μπόρεσαν νὰ δοῦν ὁ ἕνας τὸν ἄλλο καθαρά καί ἐλεύθερα ἀπό τή δική του εἰκόνα ὁ καθένας, πρίν ἔλθουν εἰς γάμου κοινωνίαν, ἀλλά καὶ μετά δέν το κατόρθωσαν αὐτό. Ἔτσι, παρά τήν καλή τους διάθεση, παρά τίς καλές τους προσπάθειες καί τούς ἄλλους κόπους, ἡ ζωή τους δέν κυλάει ὄμορφα και καλά, ὅπως πάρα πολύ θα το ἤθελαν, καί ὅπως θὰ ἔπρεπε να γίνεται.
Νομίζω ὅτι ἀξίζει νά ἐπανέλθουμε σ' αὐτό τό θέμα και να καταβάλουμε προσπάθεια να το γνωρίσουμε καλύτερα. Ὅταν κανείς παθαίνει κάτι, εύκολα δὲν τὸ ξεπερνάει, καί αὐτὸ τὸ κάτι δέν διορθώνεται εύκολα. Γι' αὐτό, καλά εἶναι κανείς νὰ προλαμβάνει. Καί σ' αὐτό λοιπόν το θέμα, ὅσο μποροῦμε, ἄς προλάβουμε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου