HANS JONAS - TECHNIK, MEDIZIN UND ETHIK - ZUR PRAXIS DES PRINZIPS VERANTWORTUNG
11. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΒΟΛΗΣ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟ «ΔΙΚΑΙΩΜΑ» ΝΑ ΠΕΘΑΝΗΣ
Ο ασθενής σε αμετάκλητο και ανεπίστροφο κώμα... (2η συνέχεια)
Ο ασθενής σε αμετάκλητο και ανεπίστροφο κώμα... (2η συνέχεια)
Μιλήσαμε προηγουμένως για τις οδυνηρές εκείνες αποφάσεις περί ζωής και θανάτου, στις οποίες και μας εξαναγκάζει η «στενότητα» μιας κατάστασης. Μια «στενότητα» που αφορά επίσης στα ακριβά μηχανήματα (μαζί με τον νοσοκομειακό χώρο και το νοσηλευτικό προσωπικό), που χρειάζονται συνεχώς για την περαιτέρω διατήρηση μιας ζωής. Η προηγούμενη έρευνα που κάναμε αφορούσε στην κατ’ αρχήν πρόσβαση σε όλα αυτά, όταν η «ζήτηση» υπερβαίνει κατά πολύ την προσφορά (με παράδειγμά μας το μηχάνημα της αιμοκάθαρσης). Οι κανόνες προτεραιότητας για τις απαραίτητες σ’ αυτήν την περίπτωση αποφάσεις πρέπει να είναι τόσο «δίκαιες», όσο μπορούμε ακριβώς να τις διαβαθμίσουμε. Αλλά και οι καλύτερες απ’ αυτές δεν μπορούν παρά να είναι, ως προς τη φύση τού συγκεκριμένου ζητήματος, πάντα ατελείς. Το πρώτο δε σύγχρονο ιστορικό παράδειγμα μια τέτοιας επιλογής υπήρξε ο κανόνας τού συνολικού συστήματος «εκτάκτου ταξινομήσεως», του επονομαζομένου “triage”, το οποίο και ακολούθησαν τα γαλλικά νοσοκομεία στα πεδία μάχης, στις εκατόμβες και τις μαζικές σφαγές τού πρώτου παγκοσμίου πολέμου. Σε μη καταστροφικές ωστόσο συνθήκες, η διαβάθμιση «ισχυροτέρων» και «ασθενεστέρων» αιτημάτων καθίσταται μια σύνθετη και μονίμως αμφισβητούμενη υπόθεση, όπου η απόφαση δεν μπορεί συχνά – και μέσα στους πολλούς αστάθμητους παράγοντες – να ληφθή παρά με μιαν ορισμένη αυθαιρεσία στο πιο υψηλό μέρος τής «σκάλας». Παρ’ όλο που πρέπει όμως να παραμένη αμφισβητούμενο, το ποια περίπτωση «αξίζει», μέσα σ’ ένα φάσμα «συναγωνισμού», τη μεγαλύτερη προσοχή, δεν αμφισβητείται ωστόσο, απ’ την άλλη, το ποια περίπτωση «αξίζει» τη μικρότερη προσοχή στο «απλοποιημένο», τρόπον τινά, κατώτερο μέρος τής ίδιας «σκάλας»: εκείνη δηλ. που μπορεί το λιγότερο να επωφεληθή απ’ τα περιορισμένα υποστηρικτικά μέσα, έχοντας άρα και τις λιγότερες πιθανότητες μιας «επιτυχίας». Συμφωνώντας σ’ αυτό, παραμένει τώρα το ερώτημα, αν μια τέτοια «αρχή» επιλογής μπορεί να επεκταθή και στην περαιτέρω, πέρα κι απ’ την αρχική πρόσβαση, νοσοκομειακή περίθαλψη του ασθενούς, ή και στη «διατήρησή» του αργότερα υπό μηχανική υποστήριξη, αν προκύψη ένας πιο «φέρελπις» υποψήφιος ((Κατακαημένοι οι άνθρωποι... )) . Οφείλουμε ωστόσο να αρνηθούμε, πιστεύω, σε γενικές γραμμές, κάτι τέτοιο, αναγνωρίζοντας μια προτεραιότητα στον πρώτον προσελθόντα. Τη στιγμή όπου έχει ήδη ξεκινήσει δηλ. μια θεραπεία, θα αποτελούσε ακατανόμαστη βαρβαρότητα και θηριωδία το να ανακαλέσουμε, προς όφελος οποιουδήποτε άλλου «συμφέροντος», μιαν εξαρχής υποσχεμένη βοήθεια, εφ’ όσον μάλιστα ο ίδιος ο ασθενής εξακολουθεί να την επιθυμή. Κι όπως η θέση μέσα στον κόσμο κάθε γεννηθέντος μια φορά ατόμου δεν είναι πλέον ανταλλάξιμη, έτσι και η θέση που προσφέρθηκε μια φορά σε έναν ασθενή δεν μπορεί πια να «αναβιβασθή» και να προσφερθή κάπου, οπουδήποτε, «ανώτερα». Εκείνον που βρίσκεται ωστόσο σε ανεπίστροφο πια κώμα δεν τον αγγίζει καμμιά «βαρβαρότητα» , όπως και κάθε περιποίηση ή φροντίδα, και το «δικό» του όφελος από όποια περίθαλψη είναι μαθηματικά ανύπαρκτα, αν με την έννοια «δικό του» εννοούμε ένα υποκείμενο, που μπορεί να αποκομίση το όφελος. Δεν υπάρχει καμμιά θέληση που να ζητά, απ’ τη δική του μεριά (του υποκειμένου), τη συνέχιση (της υποστήριξης), όπως άλλωστε συνέβη χωρίς τη δική του θέληση και η έναρξη της περίθαλψης. Και σ’ αυτήν την οριακή και μοναδική ακριβώς περίπτωση μπορεί πράγματι να υπερισχύση το κριτήριο του «ελάχιστου οφέλους», επιτρέποντας ηθικά τη διακοπή αυτού που έχει κάποια στιγμή ξεκινήσει (την τεχνητή υποστήριξη), ώστε να μην το στερήση από κάποιον άλλον, που θα μπορούσε ακόμα να ωφεληθή. Για μένα έρχεται ωστόσο μια τέτοια «στάθμιση» ή «υπολογισμός» σε δεύτερη, όπως το έχω ήδη ξεκαθαρίσει, μοίρα απέναντι στα «εσωτερικά πλεονεκτήματα» της συγκεκριμένης περίπτωσης, τα οποία και θεωρώ ως επαρκή και υποχρεωτικό ακόμα λόγο προς τερματισμό τής όλης «προσπάθειας» – ως τον μόνο, μάλιστα, γνήσιο λόγο. Επειδή όμως αυτή η «εσωτερική» άποψη δεν μπορεί να ξεπεράση, όπως το γνωρίζουμε όλοι, την αντιπαράθεση των απόψεων, θα μπορούσε και η επίκληση μιας κοινωνικής δικαιοσύνης – μια περισσότερο δηλ. πραγματιστική και εξασφαλίζουσα άρα μιαν ευρύτερη συγκατάθεση αρχή – να οδηγήση στο ίδιο αποτέλεσμα. Και μοιάζει αυτό, στα δικά μου τουλάχιστον μάτια, με εκείνο που ονομάζει ο Πλάτων «δεύτερον πλούν»: ο δεύτερος δηλ. καλύτερος δρόμος...
συνεχίζεται, με το επόμενο υπο-κεφάλαιο: «Το έργο τής ιατρικής» )
συνεχίζεται, με το επόμενο υπο-κεφάλαιο: «Το έργο τής ιατρικής» )
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου