Συνέχεια από:Tρίτη 6 Ιανουαρίου 2026
ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ Β
ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ π. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥ
Γνωρίζεις τον εαυτό σου;
Πανόραμα Θεσσαλονίκης, Γ΄ έκδοση
ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ' 3
Ἡ κίνηση μακριά ἀπό τούς ἀνθρώπους
Γιατί κλείνεται κανείς κατά ἀρρωστημένο τρόπο στον ἑαυτό τους
Ὅλο το θέμα στη ζωή αὐτή εἶναι νὰ μπορέσει ὁ ἄνθρωπος -φυτεμένος μέσα στον Χριστό- μαζί μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους νὰ ἀναπτυχθεῖ ὡς ξεχωριστή προσωπικότητα καὶ νὰ μὴν μπερδευτεί μὲ τίς ἄλλες προσωπικότητες.
Θυμάστε, εἴχαμε ξεκινήσει ἀπὸ τὴν ὀρθόδοξη θεολογία και πίστη ὅτι ὁ Θεός εἶναι Τριαδικός. Ἔκανε ἀγώνα μεγάλο ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία στο θέμα αὐτό. Ὁ Πατήρ εἶναι Πατήρ, ὁ Υἱὸς εἶναι Υιός. Ποτέ ὁ Πατήρ δέν εἶναι Υιός, ποτέ ὁ Υἱός δέν εἶναι Πατήρ. Το
Αγιο Πνεῦμα εἶναι Αγιο Πνεῦμα· ποτέ δέν εἶναι Πατήρ ἡ Υιός. Ἡ Θεότης εἶναι μία, ἀλλὰ τὰ πρόσωπα ξεχωρίζουν ποτέ δὲν ταυτίζονται.
Νὰ ἔλθουμε στὸν ἄνθρωπο. Ὅλοι ἀνήκουμε στη μία ἀνθρωπότητα, στὸ ἕνα ἀνθρώπινο γένος, στὸν ἕναν ἄνθρωπο· καὶ ὁ ἕνας αὐτὸς ἄνθρωπος εἶναι ὁ Χριστός. Ὅμως, καθώς ὁ ἄνθρωπος ἐπλάσθη κατ' εἰκόνα Θεοῦ, εἶμαστε ξεχωριστά πρόσωπα. Καὶ εἴπαμε ὅτι ὅλα τὰ προβλήματα τοῦ ἀνθρώπου δημιουργούνται ἕνεκα τῆς μὴ σωστῆς ἀντιμετωπίσεως τῆς πραγματικότητος αὐτῆς. Ἀκόμη καὶ στα μικρά παιδιά.
Μια τελευταία ἄμυνα
Όταν ἕνα παιδάκι δέν το βοηθήσουμε νὰ ἀναπτυχθεῖ ὡς ξεχωριστό πρόσωπο, τότε ἢ θὰ ὑποταχθεῖ παθολογικά στοὺς ἄλλους ἢ θὰ πάρει ἐχθρική στάση ἀπέναντι τῶν ἄλλων ἢ θὰ κλειστεῖ στὸν ἑαυτό του. Αυτό το κλείσιμο στον ἑαυτό του δέν εἶναι τυχαῖο. Εἶναι βέβαια μια ἀρρώστια, ἀλλὰ συγχρόνως εἶναι καὶ μιὰ ἄμυνα. Θα μπορούσαμε νὰ ποῦμε ὅτι εἶναι μια προσπάθεια τοῦ ἀνθρώπου -ἐδῶ τοῦ παιδιοῦ- νὰ μὴν τοῦ κλέψουν την προσωπικότητα, να μή διαλύσουν, νὰ μὴν καταστρέψουν την προσωπικότητά του. Γιατί, πραγματικά, καθώς δέν ξέρουμε να ζοῦμε μέσα σ' αὐτή τήν κοινωνία, ἀκόμη καί μέσα στην οἰκογένεια, ἡ στάση τῆς μητέρας, γενικά ἡ στάση καί οἱ ἐνέργειες τῶν γονέων ἔναντι τῶν παιδιῶν, πολλές φορές μπορεῖ νὰ εἶναι διαλυτικές τῆς προσωπικότητος τοῦ παιδιοῦ. Ἡ προσωπικότητα ὅμως -πού εἶναι δοσμένη ἀπὸ τὸν Θεό καί εἶναι ἡ ρίζα καί ἡ δομή τῆς ὑπάρξεως τοῦ κάθε ἀνθρώπου- δέν παραδίδεται εὔκολα, δέν διαλύεται εὔκολα. Καί στην προσπάθειά της να μή διαλυθεί, ἡ καθεμιά προσωπικότητα ἐνεργεῖ ἔτσι ἤ ἔτσι μὲ ἕναν ἀπὸ τοὺς τρεῖς τρόπους πού εἶπαμε. Φυσικά, ὁ τρόπος πού ἐνεργεῖ εἶναι παθολογικός, εἶναι ἀρρωστημένος, εἶναι ἐκτός τῆς σωστῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν πραγμάτων. Γεγονὸς εἶναι πάντως ὅτι δὲν παραδίδεται εύκολα ἡ προσωπικότητα.
Τὴν ὥρα πού κανείς ὑποτάσσεται κατά ἕναν παθολογικό τρόπο, πού ὑποδουλώνεται –ὅπως τὸ παιδί που τελικά ὑποτάσσεται στη μητέρα δουλικώ τῷ τρόπω, παθολογικῷ τῷ τρόπῳ, καὶ μὲ τὴν ἐνέργειά του αὐτή φαίνεται ὅτι ἡ προσωπικότητά του καταστρέφεται, καὶ ἔτσι εἶναι– τὴν ὥρα ἐκείνη χρησιμοποιεῖ ἕνα ἀμυντικό ὅπλο ποὺ ἔχει μέσα του, γιὰ νὰ μὴ διαλυθεί τελείως ἡ προσωπικότητά του. Εἶναι δηλαδή σαν να λέει το παιδί: «Δεν τα βγάζω πέρα. Ἡ μητέρα καὶ οἱ ἄλλοι μοῦ φέρονται ἔτσι, ποὺ δὲν θὰ τὰ βγάλω πέρα ἀλλιῶς, παρά ἂν σκύψω το κεφάλι, για να διασώσω ὅ,τι μπορῶ». Ἂν ἐπιτρέπεται νὰ ποῦμε, ἐνεργεῖ ὅπως ὁ αἰχμάλωτος ἐκεῖνος ποὺ κάνει ὅτι γίνεται πειθήνιο όργανο αὐτῶν ποὺ τὸν αἰχμαλώτισαν και πρόθυμα κάνει αὐτό, κάνει ἐκεῖνο, ὥσπου νὰ βρεῖ μια κατάλληλη εὐκαιρία να φύγει, νὰ ἐλευθερωθεί.
Τήν ὥρα λοιπόν που ἡ προσωπικότητα -μιά ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ τὰ βγάλει πέρα ἀλλιῶς- ὑποτάσσεται δουλικά, ἐκείνη τὴν ὥρα χρησιμοποιεῖ τὸ ἔσχατο ἀμυντικό ὅπλο πού ἔχει, για να κρατήσει κάτι ἀπὸ τὸν ἑαυτό της. Καὶ τὴν ὥρα ἐπίσης που φέρεται ἐχθρικά πρὸς τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, χρησιμοποιεῖ ἕνα ἀμυντικό ὅπλο. Ἀλλά κυρίως, θά λέγαμε, τὴν ὥρα πού κλείνεται κανείς στὸν ἑαυτό του, αὐτό τό χρησιμοποιεῖ σὰν ἕνα ἀμυντικό ὅπλο, γιατί εἶδε καί κατάλαβε ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη σωτηρία γι' αὐτόν. Ἄλλο τώρα ὅτι δὲν τὰ βλέπει σωστὰ τὰ πράγματα. Πάντως ὅμως αὐτὸς ἔτσι τὰ βλέπει, ἔτσι τὰ κρίνει – ὑποσυνείδητα βέβαια γίνονται αὐτὰ καὶ ἐνστικτωδῶς. Βλέπει, τρόπον τινά, τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους σὰν ἁρπακτικά ὄντα, τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ τοῦ πάρουν ὄχι ἁπλῶς τὰ ὑπάρχοντά του -τὰ ροῦχα του ἢ τὰ χρήματά του ἤ δέν ξέρω τι ἄλλο- ἀλλὰ τὴν ἴδια τὴν ὕπαρξή του θέ λουν να διαλύσουν την ὕπαρξή του.
Καὶ ἔτσι λοιπόν κλείνεται, ταμπουρώνεται στον ἑαυτό του. Μπορεί να συζητάει, μπορεῖ νὰ κάνει καὶ τοῦτο κι ἐκεῖνο, μπορεῖ, ὅπως ἐλέχθη, ἀκόμη καὶ νὰ ὑποτάσσεται, τελικά ὅμως μέσα στην ὕπαρξή του δὲν ἀφήνει κανέναν να μπεί τελικά δὲν ἀνοίγεται ἡ ὕπαρξή του στοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Ἄλλο τώρα ὅτι αὐτό εἶναι μηδενισμός, εἶναι καταστροφή τοῦ ἀνθρώπου. Ἀλλὰ ἐξηγῶ για ποιόν λόγο το κάνει κανείς· ναί, το κάνει, ἀκριβῶς για νὰ διασώσει την προσωπικότητά του.
Πῶς διασώζεται ή προσωπικότητα;
Η προσωπικότητα ὅμως τοῦ ἀνθρώπου διασώζεται τελικά μὲ τὴν ἀγάπη. Ανθίσταται κανείς με τρόπο φυσιολογικό στις μή καλές ἐπιδράσεις τῶν ἄλλων καὶ φθάνει «εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ» με τὴν ἀγάπη, γιὰ τὴν ὁποία ἔχουμε μιλήσει. Ἡ ἀγάπη εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία βοηθάει την προσωπικότητα νὰ μὴν μπερδευτεῖ μὲ τίς ἄλλες προσωπικότητες. Στον χριστιανισμό ἔτσι ἔχουν τὰ πράγματα.
Ήλθε τώρα στη σκέψη μου τὸ ἑξῆς: κατά τὴν ἀρχαία φιλοσοφία, κατά τον νεοπλατωνισμό καί κατά το νιρβάνα, ἂν θέλετε νὰ ποῦμε, οἱ ἄνθρωποι ταυτίζονται μὲ τὸν Θεό. Σύμφωνα με τη βουδιστική φιλοσοφία, κάθε ἄνθρωπος σὲ σχέση μὲ τὸν Θεό παρομοιάζεται με μια σταγόνα πού πετάχτηκε ἀπό ἕνα ποτάμι. Ἂς ποῦμε, κυλάει ὁρμητικά ἕνα ποτάμι, καί καθώς συναντάει πέτρες καὶ γενικά ἀνώμαλο έδαφος, τινάζονται σταλαγματιές νερού ἀλλὰ αὐτές οἱ σταλαγματιές ξαναπέφτουν στο πο τάμι καὶ ἔτσι γίνονται ἕνα μὲ τὸ ποτάμι, ὅπως ἦταν ἀπὸ τὴν ἀρχή. Ἔτσι πιστεύουν οἱ ἄνθρωποι τῆς θρησκείας αὐτῆς ὅτι εἶναι ἡ σχέση τοῦ ἀνθρώπου με τον Θεό. Καί κατά τον νεοπλατωνισμό κάπως ἔτσι ἔχει το θέμα. Τελικά δηλαδή ὁ ἄνθρωπος -κατ' αὐτούς- ἐπιστρέφει στον Θεό καί ταυτίζεται, γίνεται ἕνα μὲ τὸν Θεό.
Κατά τὸ Εὐαγγέλιο, κατά τὴν ὀρθόδοξη χριστιανική διδασκαλία ὁ ἄνθρωπος για πάντα εἶναι ξεχωριστή ὀντότητα. Καὶ μόνο ή ξεχωριστή ὀντότητα μπορεῖ νὰ ἀγαπᾶ καὶ νὰ δέχεται ἀγάπη. Ἡ ἀληθινὴ ἀγάπη ποτέ δὲν μᾶς ταυτίζει μὲ τὸν ἄλλο, ἀλλὰ καὶ ποτέ δὲν μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὸν ἄλλο.
Ἡ ἀληθινὴ ἀγάπη διατηρεί, διασώζει την προσωπικότητα, ἔτσι ὥστε αὐτὴ δὲν συμφύρεται, δέν ταυτίζεται με τις ἄλλες προσωπικότητες· οὔτε καὶ μὲ τὸν Θεό. Ἀλλὰ ἐπίσης ἡ ἀληθινή ἀγάπη βγάζει τὴν προσωπικότητα ἀπὸ τὸν ἑαυτό της καί τή φέρνει σε ἀληθινή κοινωνία με τίς ἄλλες προσωπικότητες, καὶ ἔτσι δέν μηδενίζεται, δέν πεθαίνει μέσα στον ἑαυτό της. Διότι κάθε ὄν, κάθε δημιούργημα, ὅταν κλειστεῖ στὸν ἑαυτό του, τελικά πεθαίνει. Αὐτός εἶναι ὁ μηδενισμός, τὸν ὁποῖο διδάσκει και σήμερα ἡ ὑπαρξιακή φιλοσοφία τοῦ μηδενισμοῦ.
Τελικά, βέβαια, ἔτσι ὅπως τὰ διδάσκουν αὐτοί καὶ ἔτσι ὅπως τὰ λένε, ὄντως ὁ ἄνθρωπος καταλήγει στο μηδέν, καταλήγει στον θάνατο, γιὰ τὸν λόγο ὅτι δὲν εἶναι ἀνοικτός πρός τόν Θεό καί πρός τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, διὰ τῆς ἀγάπης που πηγάζει ἀπό τὸν Χριστό, καὶ ἔτσι ἀποθνήσκει μέσα στον ἑαυτό του. Ή, μπορεί να συμφύρεται με τους ἄλλους, καὶ ἔτσι πάλι νὰ ἀποθνήσκει. Καὶ γι' αὐτό λένε οἱ ὑπαρξιστές φιλόσοφοι τοῦ μηδενισμοῦ ὅτι οἱ ἄλλοι εἶναι ἡ κόλαση. Αὐτό εἶναι λάθος. Οἱ ἄλλοι εἶναι ὁ παράδεισος. Με τὴν ἑξῆς ἔννοια. Ὅταν οἱ ἄνθρωποι ζοῦν ἐν Χριστῷ, ὅταν αἰσθάνονται μέσα τους τη χάρη τοῦ Θεοῦ, τότε ὑπάρχει κοινω νία ἀγάπης μεταξύ τῶν προσώπων, ὅπως ὑπάρχει μεταξύ τῶν προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδος, σύμφωνα μὲ αὐτὸ ποὺ εἶπε ὁ Κύριος: «ἵνα καὶ αὐτοί ἐν ἡμῖν ἐν ὦσι», καὶ «Ἵνα ώσιν ἓν καθώς ἡμεῖς ἐν ἐσμεν». Μέσα στην πραγματικότητα αὐτή, οἱ ἄλλοι εἶναι, θα λέγαμε, ὁ παράδεισος.
Καὶ ὅταν λοιπόν ὑποτάσσεται κανείς καὶ ὅταν παίρνει ἐχθρική στάση ἔναντι τῶν ἀλλων, το κάνει διότι θέλει να περισώσει τὸν ἑαυτό του, ἀλλά ἐπίσης καὶ ὅταν κλείνεται στὸν ἑαυτό του. Είναι δηλαδή σαν να λέει κανείς: «Έστω κι ἂν ἀρρωστήσω ψυχολογικά, ἔστω κι ἂν δὲν θὰ εἶμαι ἕνας νορμάλ καὶ σωστός ἄνθρωπος, τουλάχιστον να περισωθεί ἡ βαθύτερη ὕπαρξή μου». Ἀλλὰ αὐτές εἶναι παθολογικές καταστάσεις.
Ὅταν ὅμως αὐτός ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἔχει μια τέτοια άρρωστημένη κατάσταση καταλάβει πῶς εἶναι βαθύτερα ὁ ἑαυτός του καὶ πῶς κινεῖται, καί μπορέσει να δοθεῖ ἀληθινά στον Χριστό καὶ ἀναγεννηθεῖ ἀληθινά ἐν Χριστῷ, τότε ὄντως θὰ πλημμυρίσει ἀπό ἀγάπη, θα γίνει ἀληθινή προσωπικότητα καὶ θὰ ἔχει ἀληθινή, πραγματική σχέση μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους.
21-2-1971
Ὁ πιὸ ἀδύναμος, ὁ πιὸ ἁμαρτωλός ἄνθρωπος, ὅταν ἀποφασίσει νὰ ἀφεθεῖ στὴ χάρη τοῦ Θεοῦ, θα λυτρωθεί.
Ἡ κίνηση μακριά ἀπό τούς ἀνθρώπους
Γιατί κλείνεται κανείς κατά ἀρρωστημένο τρόπο στον ἑαυτό τους
Ὅλο το θέμα στη ζωή αὐτή εἶναι νὰ μπορέσει ὁ ἄνθρωπος -φυτεμένος μέσα στον Χριστό- μαζί μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους νὰ ἀναπτυχθεῖ ὡς ξεχωριστή προσωπικότητα καὶ νὰ μὴν μπερδευτεί μὲ τίς ἄλλες προσωπικότητες.
Θυμάστε, εἴχαμε ξεκινήσει ἀπὸ τὴν ὀρθόδοξη θεολογία και πίστη ὅτι ὁ Θεός εἶναι Τριαδικός. Ἔκανε ἀγώνα μεγάλο ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία στο θέμα αὐτό. Ὁ Πατήρ εἶναι Πατήρ, ὁ Υἱὸς εἶναι Υιός. Ποτέ ὁ Πατήρ δέν εἶναι Υιός, ποτέ ὁ Υἱός δέν εἶναι Πατήρ. Το
Αγιο Πνεῦμα εἶναι Αγιο Πνεῦμα· ποτέ δέν εἶναι Πατήρ ἡ Υιός. Ἡ Θεότης εἶναι μία, ἀλλὰ τὰ πρόσωπα ξεχωρίζουν ποτέ δὲν ταυτίζονται.
Νὰ ἔλθουμε στὸν ἄνθρωπο. Ὅλοι ἀνήκουμε στη μία ἀνθρωπότητα, στὸ ἕνα ἀνθρώπινο γένος, στὸν ἕναν ἄνθρωπο· καὶ ὁ ἕνας αὐτὸς ἄνθρωπος εἶναι ὁ Χριστός. Ὅμως, καθώς ὁ ἄνθρωπος ἐπλάσθη κατ' εἰκόνα Θεοῦ, εἶμαστε ξεχωριστά πρόσωπα. Καὶ εἴπαμε ὅτι ὅλα τὰ προβλήματα τοῦ ἀνθρώπου δημιουργούνται ἕνεκα τῆς μὴ σωστῆς ἀντιμετωπίσεως τῆς πραγματικότητος αὐτῆς. Ἀκόμη καὶ στα μικρά παιδιά.
Μια τελευταία ἄμυνα
Όταν ἕνα παιδάκι δέν το βοηθήσουμε νὰ ἀναπτυχθεῖ ὡς ξεχωριστό πρόσωπο, τότε ἢ θὰ ὑποταχθεῖ παθολογικά στοὺς ἄλλους ἢ θὰ πάρει ἐχθρική στάση ἀπέναντι τῶν ἄλλων ἢ θὰ κλειστεῖ στὸν ἑαυτό του. Αυτό το κλείσιμο στον ἑαυτό του δέν εἶναι τυχαῖο. Εἶναι βέβαια μια ἀρρώστια, ἀλλὰ συγχρόνως εἶναι καὶ μιὰ ἄμυνα. Θα μπορούσαμε νὰ ποῦμε ὅτι εἶναι μια προσπάθεια τοῦ ἀνθρώπου -ἐδῶ τοῦ παιδιοῦ- νὰ μὴν τοῦ κλέψουν την προσωπικότητα, να μή διαλύσουν, νὰ μὴν καταστρέψουν την προσωπικότητά του. Γιατί, πραγματικά, καθώς δέν ξέρουμε να ζοῦμε μέσα σ' αὐτή τήν κοινωνία, ἀκόμη καί μέσα στην οἰκογένεια, ἡ στάση τῆς μητέρας, γενικά ἡ στάση καί οἱ ἐνέργειες τῶν γονέων ἔναντι τῶν παιδιῶν, πολλές φορές μπορεῖ νὰ εἶναι διαλυτικές τῆς προσωπικότητος τοῦ παιδιοῦ. Ἡ προσωπικότητα ὅμως -πού εἶναι δοσμένη ἀπὸ τὸν Θεό καί εἶναι ἡ ρίζα καί ἡ δομή τῆς ὑπάρξεως τοῦ κάθε ἀνθρώπου- δέν παραδίδεται εὔκολα, δέν διαλύεται εὔκολα. Καί στην προσπάθειά της να μή διαλυθεί, ἡ καθεμιά προσωπικότητα ἐνεργεῖ ἔτσι ἤ ἔτσι μὲ ἕναν ἀπὸ τοὺς τρεῖς τρόπους πού εἶπαμε. Φυσικά, ὁ τρόπος πού ἐνεργεῖ εἶναι παθολογικός, εἶναι ἀρρωστημένος, εἶναι ἐκτός τῆς σωστῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν πραγμάτων. Γεγονὸς εἶναι πάντως ὅτι δὲν παραδίδεται εύκολα ἡ προσωπικότητα.
Τὴν ὥρα πού κανείς ὑποτάσσεται κατά ἕναν παθολογικό τρόπο, πού ὑποδουλώνεται –ὅπως τὸ παιδί που τελικά ὑποτάσσεται στη μητέρα δουλικώ τῷ τρόπω, παθολογικῷ τῷ τρόπῳ, καὶ μὲ τὴν ἐνέργειά του αὐτή φαίνεται ὅτι ἡ προσωπικότητά του καταστρέφεται, καὶ ἔτσι εἶναι– τὴν ὥρα ἐκείνη χρησιμοποιεῖ ἕνα ἀμυντικό ὅπλο ποὺ ἔχει μέσα του, γιὰ νὰ μὴ διαλυθεί τελείως ἡ προσωπικότητά του. Εἶναι δηλαδή σαν να λέει το παιδί: «Δεν τα βγάζω πέρα. Ἡ μητέρα καὶ οἱ ἄλλοι μοῦ φέρονται ἔτσι, ποὺ δὲν θὰ τὰ βγάλω πέρα ἀλλιῶς, παρά ἂν σκύψω το κεφάλι, για να διασώσω ὅ,τι μπορῶ». Ἂν ἐπιτρέπεται νὰ ποῦμε, ἐνεργεῖ ὅπως ὁ αἰχμάλωτος ἐκεῖνος ποὺ κάνει ὅτι γίνεται πειθήνιο όργανο αὐτῶν ποὺ τὸν αἰχμαλώτισαν και πρόθυμα κάνει αὐτό, κάνει ἐκεῖνο, ὥσπου νὰ βρεῖ μια κατάλληλη εὐκαιρία να φύγει, νὰ ἐλευθερωθεί.
Τήν ὥρα λοιπόν που ἡ προσωπικότητα -μιά ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ τὰ βγάλει πέρα ἀλλιῶς- ὑποτάσσεται δουλικά, ἐκείνη τὴν ὥρα χρησιμοποιεῖ τὸ ἔσχατο ἀμυντικό ὅπλο πού ἔχει, για να κρατήσει κάτι ἀπὸ τὸν ἑαυτό της. Καὶ τὴν ὥρα ἐπίσης που φέρεται ἐχθρικά πρὸς τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, χρησιμοποιεῖ ἕνα ἀμυντικό ὅπλο. Ἀλλά κυρίως, θά λέγαμε, τὴν ὥρα πού κλείνεται κανείς στὸν ἑαυτό του, αὐτό τό χρησιμοποιεῖ σὰν ἕνα ἀμυντικό ὅπλο, γιατί εἶδε καί κατάλαβε ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη σωτηρία γι' αὐτόν. Ἄλλο τώρα ὅτι δὲν τὰ βλέπει σωστὰ τὰ πράγματα. Πάντως ὅμως αὐτὸς ἔτσι τὰ βλέπει, ἔτσι τὰ κρίνει – ὑποσυνείδητα βέβαια γίνονται αὐτὰ καὶ ἐνστικτωδῶς. Βλέπει, τρόπον τινά, τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους σὰν ἁρπακτικά ὄντα, τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ τοῦ πάρουν ὄχι ἁπλῶς τὰ ὑπάρχοντά του -τὰ ροῦχα του ἢ τὰ χρήματά του ἤ δέν ξέρω τι ἄλλο- ἀλλὰ τὴν ἴδια τὴν ὕπαρξή του θέ λουν να διαλύσουν την ὕπαρξή του.
Καὶ ἔτσι λοιπόν κλείνεται, ταμπουρώνεται στον ἑαυτό του. Μπορεί να συζητάει, μπορεῖ νὰ κάνει καὶ τοῦτο κι ἐκεῖνο, μπορεῖ, ὅπως ἐλέχθη, ἀκόμη καὶ νὰ ὑποτάσσεται, τελικά ὅμως μέσα στην ὕπαρξή του δὲν ἀφήνει κανέναν να μπεί τελικά δὲν ἀνοίγεται ἡ ὕπαρξή του στοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Ἄλλο τώρα ὅτι αὐτό εἶναι μηδενισμός, εἶναι καταστροφή τοῦ ἀνθρώπου. Ἀλλὰ ἐξηγῶ για ποιόν λόγο το κάνει κανείς· ναί, το κάνει, ἀκριβῶς για νὰ διασώσει την προσωπικότητά του.
Πῶς διασώζεται ή προσωπικότητα;
Η προσωπικότητα ὅμως τοῦ ἀνθρώπου διασώζεται τελικά μὲ τὴν ἀγάπη. Ανθίσταται κανείς με τρόπο φυσιολογικό στις μή καλές ἐπιδράσεις τῶν ἄλλων καὶ φθάνει «εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ» με τὴν ἀγάπη, γιὰ τὴν ὁποία ἔχουμε μιλήσει. Ἡ ἀγάπη εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία βοηθάει την προσωπικότητα νὰ μὴν μπερδευτεῖ μὲ τίς ἄλλες προσωπικότητες. Στον χριστιανισμό ἔτσι ἔχουν τὰ πράγματα.
Ήλθε τώρα στη σκέψη μου τὸ ἑξῆς: κατά τὴν ἀρχαία φιλοσοφία, κατά τον νεοπλατωνισμό καί κατά το νιρβάνα, ἂν θέλετε νὰ ποῦμε, οἱ ἄνθρωποι ταυτίζονται μὲ τὸν Θεό. Σύμφωνα με τη βουδιστική φιλοσοφία, κάθε ἄνθρωπος σὲ σχέση μὲ τὸν Θεό παρομοιάζεται με μια σταγόνα πού πετάχτηκε ἀπό ἕνα ποτάμι. Ἂς ποῦμε, κυλάει ὁρμητικά ἕνα ποτάμι, καί καθώς συναντάει πέτρες καὶ γενικά ἀνώμαλο έδαφος, τινάζονται σταλαγματιές νερού ἀλλὰ αὐτές οἱ σταλαγματιές ξαναπέφτουν στο πο τάμι καὶ ἔτσι γίνονται ἕνα μὲ τὸ ποτάμι, ὅπως ἦταν ἀπὸ τὴν ἀρχή. Ἔτσι πιστεύουν οἱ ἄνθρωποι τῆς θρησκείας αὐτῆς ὅτι εἶναι ἡ σχέση τοῦ ἀνθρώπου με τον Θεό. Καί κατά τον νεοπλατωνισμό κάπως ἔτσι ἔχει το θέμα. Τελικά δηλαδή ὁ ἄνθρωπος -κατ' αὐτούς- ἐπιστρέφει στον Θεό καί ταυτίζεται, γίνεται ἕνα μὲ τὸν Θεό.
Κατά τὸ Εὐαγγέλιο, κατά τὴν ὀρθόδοξη χριστιανική διδασκαλία ὁ ἄνθρωπος για πάντα εἶναι ξεχωριστή ὀντότητα. Καὶ μόνο ή ξεχωριστή ὀντότητα μπορεῖ νὰ ἀγαπᾶ καὶ νὰ δέχεται ἀγάπη. Ἡ ἀληθινὴ ἀγάπη ποτέ δὲν μᾶς ταυτίζει μὲ τὸν ἄλλο, ἀλλὰ καὶ ποτέ δὲν μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὸν ἄλλο.
Ἡ ἀληθινὴ ἀγάπη διατηρεί, διασώζει την προσωπικότητα, ἔτσι ὥστε αὐτὴ δὲν συμφύρεται, δέν ταυτίζεται με τις ἄλλες προσωπικότητες· οὔτε καὶ μὲ τὸν Θεό. Ἀλλὰ ἐπίσης ἡ ἀληθινή ἀγάπη βγάζει τὴν προσωπικότητα ἀπὸ τὸν ἑαυτό της καί τή φέρνει σε ἀληθινή κοινωνία με τίς ἄλλες προσωπικότητες, καὶ ἔτσι δέν μηδενίζεται, δέν πεθαίνει μέσα στον ἑαυτό της. Διότι κάθε ὄν, κάθε δημιούργημα, ὅταν κλειστεῖ στὸν ἑαυτό του, τελικά πεθαίνει. Αὐτός εἶναι ὁ μηδενισμός, τὸν ὁποῖο διδάσκει και σήμερα ἡ ὑπαρξιακή φιλοσοφία τοῦ μηδενισμοῦ.
Τελικά, βέβαια, ἔτσι ὅπως τὰ διδάσκουν αὐτοί καὶ ἔτσι ὅπως τὰ λένε, ὄντως ὁ ἄνθρωπος καταλήγει στο μηδέν, καταλήγει στον θάνατο, γιὰ τὸν λόγο ὅτι δὲν εἶναι ἀνοικτός πρός τόν Θεό καί πρός τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, διὰ τῆς ἀγάπης που πηγάζει ἀπό τὸν Χριστό, καὶ ἔτσι ἀποθνήσκει μέσα στον ἑαυτό του. Ή, μπορεί να συμφύρεται με τους ἄλλους, καὶ ἔτσι πάλι νὰ ἀποθνήσκει. Καὶ γι' αὐτό λένε οἱ ὑπαρξιστές φιλόσοφοι τοῦ μηδενισμοῦ ὅτι οἱ ἄλλοι εἶναι ἡ κόλαση. Αὐτό εἶναι λάθος. Οἱ ἄλλοι εἶναι ὁ παράδεισος. Με τὴν ἑξῆς ἔννοια. Ὅταν οἱ ἄνθρωποι ζοῦν ἐν Χριστῷ, ὅταν αἰσθάνονται μέσα τους τη χάρη τοῦ Θεοῦ, τότε ὑπάρχει κοινω νία ἀγάπης μεταξύ τῶν προσώπων, ὅπως ὑπάρχει μεταξύ τῶν προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδος, σύμφωνα μὲ αὐτὸ ποὺ εἶπε ὁ Κύριος: «ἵνα καὶ αὐτοί ἐν ἡμῖν ἐν ὦσι», καὶ «Ἵνα ώσιν ἓν καθώς ἡμεῖς ἐν ἐσμεν». Μέσα στην πραγματικότητα αὐτή, οἱ ἄλλοι εἶναι, θα λέγαμε, ὁ παράδεισος.
Καὶ ὅταν λοιπόν ὑποτάσσεται κανείς καὶ ὅταν παίρνει ἐχθρική στάση ἔναντι τῶν ἀλλων, το κάνει διότι θέλει να περισώσει τὸν ἑαυτό του, ἀλλά ἐπίσης καὶ ὅταν κλείνεται στὸν ἑαυτό του. Είναι δηλαδή σαν να λέει κανείς: «Έστω κι ἂν ἀρρωστήσω ψυχολογικά, ἔστω κι ἂν δὲν θὰ εἶμαι ἕνας νορμάλ καὶ σωστός ἄνθρωπος, τουλάχιστον να περισωθεί ἡ βαθύτερη ὕπαρξή μου». Ἀλλὰ αὐτές εἶναι παθολογικές καταστάσεις.
Ὅταν ὅμως αὐτός ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἔχει μια τέτοια άρρωστημένη κατάσταση καταλάβει πῶς εἶναι βαθύτερα ὁ ἑαυτός του καὶ πῶς κινεῖται, καί μπορέσει να δοθεῖ ἀληθινά στον Χριστό καὶ ἀναγεννηθεῖ ἀληθινά ἐν Χριστῷ, τότε ὄντως θὰ πλημμυρίσει ἀπό ἀγάπη, θα γίνει ἀληθινή προσωπικότητα καὶ θὰ ἔχει ἀληθινή, πραγματική σχέση μὲ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους.
21-2-1971
Ὁ πιὸ ἀδύναμος, ὁ πιὸ ἁμαρτωλός ἄνθρωπος, ὅταν ἀποφασίσει νὰ ἀφεθεῖ στὴ χάρη τοῦ Θεοῦ, θα λυτρωθεί.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου