ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ Β
ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ π. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥ
Γνωρίζεις τον εαυτό σου;
Πανόραμα Θεσσαλονίκης, Γ΄ έκδοση
Κεφάλαιο Έ 5
Η ιδεατή εικόνα
Ἡ ἰδεατή εἰκόνα ὑποκαθιστᾶ τὰ ἰδανικά
Ιδεατή εἰκόνα καί πορεία πρός τόν Χριστό
Μεταξύ τῶν ἄλλων ἔχουμε πεῖ σε προηγούμενη σύναξη᾿ ὅτι ἡ ἰδεατή εἰκόνα, πού σχηματίζει ὁ καθένας μέσα του γιὰ τὸν ἑαυτό του, ὑποκαθιστᾶ τὴν αὐτοπεποίθηση. Σήμερα θὰ ἀναφερθούμε στο ὅτι ἡ ἰδεατή εἰκόνα ὑποκαθιστᾶ ἐπίσης τὰ ἰδανικά τοῦ ἀνθρώπου.
Ὁ ἄνθρωπος, ἐπειδή ἀκριβῶς δὲν προέρχεται ἀπό τὸν ἑαυτό του, δέν εἶναι αὐθύπαρκτος, ἀλλά προέρχεται ἀπό κάπου ἀλλοῦ καὶ ἐξαρτᾶται ἀπό κάπου ἀλλοῦ, ζητάει, τρόπον τινά, ἔξω ἀπό τόν ἑαυτό του κάτι που θα τον στηρίξει. Δέν μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος να στηριχθεῖ μόνο στόν ἑαυτό του. Θά μπορούσαμε λοιπόν νὰ ποῦμε ὅτι τὰ ἰδανικά παί-ζουν ἕναν τέτοιο ρόλο.
Θὰ ἔχετε ἀκούσει ἀνθρώπους πού λένε –ἤ καί οἱ ἴδιοι ἴσως θὰ βρεθήκατε σε τέτοια θέση πού εἴπατε: «Ἡ ζωή μου δέν ἔχει κανένα νόημα». Ὁ ἄνθρωπος αὐτός πού λέει ὅτι ἡ ζωή του δέν ἔχει κανένα νόημα, δέν ἔχει ἰδανικά. Πέρα ἀπό τὸ ὅτι κάποιος που λέει κάτι τέτοιο δέν μπορεῖ νὰ εἶναι ἕνας πιστός ἄνθρωπος καί ἀποκλείεται να πιστεύει ἀληθινά στον Θεό, αὐτὸς δὲν ἔχει καὶ ἰδανικά· δὲν μπορεῖ νὰ ἔχει ἴδανικά.
Σὲ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος θὰ φτιάξει μιὰ ἰδεατή εἰκόνα, ἡ ἰδεατὴ εἰκόνα μπαίνει μέσα στην ὕπαρξή του ἀκριβῶς στὴ θέση ἐκείνη πού ἔπρεπε νὰ εἶναι τὰ ἰδανικά. Ἂν θέλετε, νὰ ποῦμε πιο συγκεκριμένα: ἐάν εἶμαι κυριευμένος ἀπό μιά ἰδεατή εἰκόνα πού ἔφτιαξα, δὲν εἶναι δυνατό να πιστεύω ἀληθινά στον Χριστό, να στρέφομαι πρός τόν Χριστό, να πορεύο-μαι πρός τόν Χριστό, νὰ ἐξαρτῶμαι ἀπό τὸν Χριστό. Εἶναι ἀδύνατο. Διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖο θὰ μὲ ἔκαμνε να φέρομαι πρός τον Χριστό, ἤδη εἶναι ἀπασχολη μένο και κυριευμένο ἀπό τήν ἰδεατή εἰκόνα, ὁπότε δὲν ὑπάρχει περιθώριο για τον Χριστό.
Θὰ ἔτυχε να διαπιστώσετε ὅτι πολλοί ἄνθρω-ποι -κυρίως στις ἡμέρες μας- καθώς ἀγωνίζονται, προσπαθοῦν, τρέχουν, γιὰ νὰ ἐπιτύχουν κάτι, ὅταν τελικά δὲν ἐπιτύχουν αὐτὸ τὸ ὁποῖο ἐπιδιώκουν, αὐτὸ γιὰ τὸ ὁποῖο κουράζονται καὶ τὸ ὁποῖο ἀνα-ζητοῦν, ἀλλὰ ἔχουν μια πλήρη ἀποτυχία, αἰσθάνονται σὰν νὰ εἶναι κατεστραμμένοι, σὰν νὰ εἶναι χα-μένοι καὶ δὲν μποροῦν πιὰ νὰ ἀντέξουν τη ζωή. Εἶναι αὐτό πού εἶπα πιό μπροστά, ὅτι δὲν ἔχει πλέον γι' αὐτούς κανένα νόημα ή ζωή.
Αὐτό σημαίνει δύο πράγματα. Πρώτον, πόσο κακό μᾶς κάνει ἡ ἰδεατή εἰκόνα. Διότι, ἄν φτιά-ξουμε μια ἰδεατή εἰκόνα καὶ πιαστοῦμε ἀπό αὐτὴν καὶ γεμίσουμε τὴν ψυχή μας μὲ αὐτή, δὲν μπορεῖ ἡ ψυχή μας να στραφεί πρός καμιά ἄλλη κατεύθυν ση. Καὶ τὸ δεύτερο εἶναι ὅτι, ἐπειδή ἀκριβῶς νιώ θουμε πώς, ἄν χάσουμε αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα, καταστρεφόμαστε, δὲν τὴν ἀφήνουμε με κανέναν τρόπο να φύγει ἀπό μέσα μας, οὔτε τολμούμε να παραδεχθοῦμε ὅτι εἶναι ἐσφαλμένη, ὅτι εἶναι ἕνα ψέμα, μια χίμαιρα. Διότι μόλις πιστέψουμε ότι εἶναι ἕνα ψέμα, μια χίμαιρα, κάτι ἀνύπαρκτο, αἰσθανόμαστε ὅτι καταστρεφόμαστε.
Καί ἐδῶ ἔγκειται ἡ μεγάλη δυσκολία που συν ναντᾶ ὁ εἰδικός πού ἀσχολεῖται με τέτοιες περι-πτώσεις. Ὅταν δηλαδή ἔχει νὰ κάνει μὲ ἕναν τέ-τοιον ἄνθρωπο, εἶναι πάρα πολύ δύσκολο νὰ τοῦ δώσει να καταλάβει ὅτι πρέπει νὰ ἀπαγκιστρωθεί ἀπό αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα καὶ νὰ κοιτάξει πρός ἄλλη κατεύθυνση καὶ νὰ ἐπιθυμήσει κάτι ἄλλο, να ἐπιδιώξει κάτι ἄλλο. Ἕνας τέτοιος ἄνθρωπος δέν μπορεῖ νὰ καταλάβει, ἀκριβῶς διότι, καὶ μόνο να το σκεφθεῖ αὐτό, ἤδη παραμονεύει ἡ καταστροφή μέσα στην ὕπαρξή του, καθώς, ὅπως εἶπαμε, ἡ ὕπαρξή του στηρίζεται στην ἰδεατή εἰκόνα. Ἄλλο τώρα ὅτι, ἀπό ἄλλη πλευρά, ἡ ἰδεατή εἰκόνα άπο-διοργανώνει τὸν ἐσωτερικό μας κόσμο.
Σιγά-σιγά φεύγει ἡ ἰδεατή εἰκόνα
Καὶ πρέπει νὰ ἔχουμε ὑπ' ὄψιν μας ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδεατή εἰκόνα θα φύγει ἀπό μέσα μας σιγά-σιγά. Ἀπότομα εἶναι πάρα πολύ δύσκολο να φύγει. Πρέπει ὁ ἄνθρωπος νὰ εἶναι πολύ πιστός, γιὰ νὰ φύγει γρήγορα αὐτή ἡ ἰδεατή εἰκόνα. Σιγά-σιγά θα φύγει ἀπό μέσα μας. Αὐτό πρέπει νὰ τὸ ἔχει ὑπ' ὄψιν του καὶ ἐκεῖνος ποὺ προσπαθεῖ νά βοηθήσει ἕναν τέτοιον ἄνθρωπο, ἀλλά ἐπίσης καί ἐκεῖνος πού πρόκειται να βοηθηθεῖ. Διότι, ἄν προσπαθήσουμε να βγάλουμε αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα ἀμέσως, θὰ τοῦ κάνουμε κακό ἀντί καλοῦ.
Ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα ἀπό τό Γεροντικό. Λέει ἕνας ἀπό τούς ἀββάδες: «Ἂν δεῖς κάποιον νά κάνει κάποια πνευματική ἐργασία, καί καταλάβεις ὅτι πέρα για πέρα την κάνει ἀπό ἐγωισμό, μήν τόν ἐμποδίσεις». Καίτοι ἄλλος ἀββᾶς λέει: «Ἄν δεῖς κάποιον νὰ ἀνεβαίνει στον οὐρανό με δικό του θέ-λημα, να τον πιάσεις ἀπό τό πόδι καί νά τόν τραβήξεις κάτω».
Ἐν πάση περιπτώσει, στό ἀπόφθεγμα πού ἀναφέρουμε ἐδῶ λέει ὁ ἀββᾶς: «Ἂν δεῖς κάποιον να κάνει μιά πνευματική ἐργασία ἀπό ἐγωισμό, μήν τὸν ἐμποδίσεις. Ἄφησέ τον νά τήν κάνει». Γιά να το λέει αὐτό ὁ ἀββᾶς, κάτι ἤξερε ἀπό αὐτά πού λέμε γιά ἰδεατή εἰκόνα. Ποιά εἶναι ἡ ἔννοια τῶν λόγων του; Ὅτι κάνει βέβαια αὐτή τήν πνευματική ἐργασία ἀπό ἐγωισμό, ωστόσο ὅμως κάτι κάνει καί δέν μένει ἀδρανής. Ἔ, κάποια μέρα θα καταλάβει ὅτι ὅλο τὸ ἔργο του εἶναι χαμένο, ἐφόσον το κάνει ἀπό ἐγωισμό, καί μπορεῖ νά μετανοήσει, νά ἀλλάξει καὶ νὰ ἀρχίσει να κάνει τὸ ἔργο μέ ταπείνωση. Ἐάν ὅμως τὸν ἐμποδίσεις, θά τόν κάνεις να νε-κρωθεῖ τελείως, νὰ ἀδρανήσει τελείως, νά καταλη-φθεῖ ἀπό ἀκηδία, ἀπό τεμπελιά, ἀπό ὀκνηρία· θά λέγαμε, ἀπό ἀπογοήτευση, ἀπό ἀπελπισία, ἀπό ἕνα συναίσθημα ὅτι δέν ἔχει κανένα σκοπό στη ζωή του, ὅτι δέν ἔχει κανένα νόημα ἡ ζωή του, καί μπορεῖ νὰ πάει κατευθείαν να σκοτωθεί.
Αὐτή λοιπόν εἶναι ἐδῶ ἡ ἔννοια τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας. Αὐτόν τόν ρόλο παίζει σ' αὐτή την περίπτωση: ὑποκαθιστᾶ τὰ ἰδανικά τοῦ ἀνθρώπου, ὑποκαθιστᾶ τίς γνήσιες ἐφέσεις τοῦ ἀνθρώπου για τοῦτο ἤ γιὰ ἐκεῖνο. Καί ἐφόσον τὰ ὑποκαθιστᾶ ὅλα αὐτά, ὁ ἄνθρωπος μένει χωρίς ἰδανικά, μένει ἁπλῶς μὲ τὴν ἰδεατή εἰκόνα, καί τελικά ἄγεται καί φέρεται ἀπό αὐτήν.
Νά ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα, γιὰ νὰ μὴν ἀποροῦμε μερικές φορές γιά ὅ,τι μᾶς συμβαίνει. Πιστεύουμε στον Χριστό, στήν Ἐκκλησία, στο Εὐαγγέλιο· ἐπιδιώκουμε, ἐπιζητοῦμε τὴν ἁγιότητα, την προσευχή, ὅλα αὐτά τά καλά. Ἀλλὰ ἐκεῖ ποὺ πᾶς να κάνεις κάτι καλό, βλέπεις ὅτι κάνεις κάτι ἄλλο. Διότι τό ἰδανικό σου –ὁ Χριστός, ἡ Ἐκκλησία, ἡ ἁγιότητα- δέν ἔχει, τρόπον τινά, δύναμη πλέον να ὁδηγήσει, να κουμαντάρει τὴν ὕπαρξή σου. Καί μολονότι το βλέπεις αὐτό, δὲν μπορεῖς νὰ κάνεις τίποτε, γιατί στην πραγματικότητα ἐσύ κάπου ἀλλοῦ βρίσκεσαι, κάπου ἀλλοῦ εἶσαι δοσμένος. Τά βλέπεις μέν τὰ ἰδανικά, ἀλλά εἶναι ἔξω ἀπὸ τὴν ὕπαρξή σου. Μέσα σου, στη θέση πού ἔπρεπε να εἶναι τὰ ἰδανικά, εἶναι ἡ ἰδεατή εἰκόνα· κάτι ἄλλο δηλαδή πού σε ἔχει κυριεύσει.
Πόσο δύσκαμπτη εἶναι ἡ ἰδεατή εἰκόνα
Προχωρώντας τώρα πρέπει λίγο να προσπαθήσουμε νὰ δοῦμε τό πόσο δύσκαμπτη εἶναι αὐτή ἡ ἰδεατή εἰκόνα. Δύσκαμπτη. Δέν παίρνει οὔτε ἀπό λόγια οὔτε ἀπό τίποτε ἄλλο· δέν τό κουνάει ρούπι ἀπό μέσα μας. Ἔχει θρονιαστεῖ ἐκεῖ, μᾶς ἔχει αἰχμαλωτίσει, ἀλλά καί τὴν ἔχουμε αἰχμαλωτίσει. Καί αὐτή μᾶς κρατάει, ἀλλά κι ἐμεῖς τὴν κρατοῦμε. Γιατί, ἅμα πάψουμε νά τήν κρατοῦμε, θά φύγει. Τί θά κάνει;
Ἡ ἰδεατή εἰκόνα δουλεύει ἀπό κεῖ μέσα κατά ἕναν ἀμυντικό τρόπο. Να φανταστοῦμε ἕνα φρού-ριο τὸ ὁποῖο εἶναι ἀπόρθητο. Τίποτε δέν μπορεῖ νὰ τὸ ἐκπορθήσει, τίποτε δέν μπορεῖ νὰ πλησιάσει σ' αὐτό. Ἔτσι ἀκριβῶς θρονιάζεται μέσα μας ἡ ἰδεατή εἰκόνα. Καί ὅλα τά πράγματα τα βλέπουμε διά μέσου αὐτῆς τῆς εἰκόνας· αὐτή μᾶς κάνει να τα βλέπουμε ὅπως τα βλέπουμε.
Ὑποθέστε ὅτι ἔχουμε ἕνα παλιό ντουβάρι. Εάν πάνω στο παλιό αὐτό ντουβάρι φτιάξουμε μιά ζωγραφιά, δέν θά φαίνεται ὅτι εἶναι παλιό το ντουβάρι. Ἔτσι, ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ εἶναι γεμάτος πάθη, ἀδυναμίες, μπορεῖ νὰ κάνει σφάλματα, λάθη, ἀλλά δέν τὰ βλέπει αὐτά, ἐπειδή ἀκριβῶς ἀπό πάνω βάζει αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα.
Να προχωρήσουμε καί πιό πέρα; Ἄλλος τα βλέπει ἔτσι, γιατί ἔχει αὐτὸν τὸν τύπο τῆς ἰδεατῆς εἰκό-νας. Ἄλλος τὰ βλέπει ἀλλιῶς, γιατί ἔχει ἕναν ἄλλο τύπο ἰδεατῆς εἰκόνας. Πιό συγκεκριμένα. Σε ἕναν ἄνθρωπο πού εἶναι συμμορφούμενος τύπος, πού κι-νεῖται πρός τούς ἀνθρώπους, ὅπως ἔχουμε πεῖ –σε ἕναν ἄνθρωπο δηλαδή πού ἔχει ἀνάγκη ἀπό τούς ἄλλους, πού ἐξαρτᾶται ἀπό τούς ἄλλους, πού εἶναι προσκολλημένος στούς ἄλλους- ἡ ἰδεατή του εἰκόνα εἶναι φτιαγμένη σύμφωνα μέ αὐτή τήν ψυχολογία του, σύμφωνα με αὐτή τήν ψυχοσύνθεσή του. Καί ἔτσι, ὅ,τι ἐξυπηρετεῖ αὐτή τήν τάση πού ἔχει, εἶναι γι' αὐτόν ἀρετή. Μόνο ὅ,τι εἶναι ἀντίθετο πρός αὐτή την τάση, τό θεωρεῖ ἁμαρτία, κακία. Δηλαδή, τόν φόβο πού ἔχει κάποιος μέσα του, τή δειλία πού ἔχει, μιά τάση πού ἔχει νὰ προσκολληθεί, δέν τά θεωρεῖ καθόλου ὅτι εἶναι ἁμαρτίες, ὅτι εἶναι ἐλαττώματα, ὥστε νὰ τὰ κτυπήσει ἀλύπητα. Ἀντίθετα, ἕνας ἐπιθετικός τύπος –ὁ τύπος πού κινεῖται ἐναντίον τῶν ἀνθρώπων– κάτι τέτοια, τόν φόβο, τή δειλία, μιά διάθεση να δείξει κατανόηση πρός τοὺς ἄλλους, μιά διάθεση προσαρμογῆς κτλ., τά θεωρεῖ ὡς τά μεγαλύτερα ἁμαρτήματα. Ὅπως ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά θεωρεῖ ὡς ἀρετές τὸ νὰ ἐπιτίθεται διαρκῶς, τὸ νὰ ἐλέγχει, τὸ νὰ κτυπάει διαρκῶς καὶ νὰ παρατηρεῖ τοὺς ἄλλους.
Ὁμαδική ἰδεατή εἰκόνα
Ἐδῶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ πῶ ὅτι, στις διάφορες ὀργανωμένες θρησκευτικές ὁμάδες πού ὑπάρχουν, ἴσως δημιουργεῖται, χωρίς να το καταλαβαίνουν, μιὰ ἰδεατή εἰκόνα, ἀνάλογη με την ψυχολογία ποὺ ἔχει ἡ καθεμιά ὁμάδα, μέ τήν ψυχοσύνθεση ποὺ ἔχουν τὰ μέλη της, καί ἀπό κεῖ καί πέρα καταλαβαίνετε τί γίνεται. Γι' αὐτό δέν συνεννοούμαστε.
Μιά ὀργανωμένη ὁμάδα ἀπό δῶ, μιά ὀργανω-μένη ὁμάδα ἀπό κεῖ, μιά ἄλλη ὀργανωμένη ὁμάδα πιο πέρα. Δέν πειράζει πού ἡ κάθε ὁμάδα ἔχει τό πρόγραμμά της, ἔχει τό ἔργο της, ἔχει αὐτές ἤ ἐκεῖνες τίς ἐκδηλώσεις. Ἐκεῖνο πού πειράζει εἶναι ὅτι καθένας στήν ὁμάδα του δημιουργεῖ δική του ἠθική. Καθένας στήν ὁμάδα του δημιουργεῖ, τρόπον τινά, ἕνα δικό του Εὐαγγέλιο ἤ, μᾶλλον, έρμηνεύει, θα λέγαμε, το Εὐαγγέλιο μέ τόν δικό του τρόπο καί φτιάχνει αὐτή τή δική του ἠθική. Καί ἔτσι, κάτι πού σ' αὐτή τήν ὁμάδα θεωρεῖται ἀρετή, στην ἄλλη ὁμάδα μπορεῖ νά θεωρεῖται κακία· καί κάτι πού θεωρεῖται ἐκεῖ ἀρετή, ἐδῶ μπορεῖ νά θεωρείται κακία.
Αὐτά πρέπει πάρα πολύ νά τά προσέξουμε. Μήπως δηλαδή σήμερα, οἱ χριστιανοί τῶν ἡμερῶν μας, εἴμαστε κατά τόν ἕναν ἤ τόν ἄλλο τρόπο θύματα. Οἱ πατέρες θὰ τὸ ἔλεγαν ἀπεριφράστως· θύματα τοῦ ἐγωισμοῦ μας, τῆς ὑπερηφανείας μας, θύματα τῆς ἀγάπης τοῦ ἑαυτοῦ μας, τῆς φιλαυτίας μας.
Συμπερασματικά νὰ πῶ τὸ ἑξῆς: Μπορεῖ αὐτή ἡ ἰδεατή εἰκόνα ἀπό τήν ὁποία ταλαιπωροῦμαι να εἶναι μια ἰδεατή εἰκόνα ποὺ τὴν ἔφτιαξα μόνος μου. Ἀλλὰ μπορεῖ νὰ εἶναι καί μιά ἰδεατή εἰκόνα πού τή φτιάξαμε ὅλοι μαζί. Επειδή δηλαδή συμ φωνοῦμε, ἐπειδή ἔχουμε ὅλοι τὴν ἴδια ψυχολογία, τα κατάφερε ὁ διάβολος καί ἔφτιαξε τήν ἰδεατή αὐτὴ εἰκόνα, καὶ μᾶς ἄγει καὶ μᾶς φέρει αὐτή, αὐτό δηλαδή το ψεύτικο. Καί ἔτσι οὔτε Χριστό βλέπουμε οὔτε Χριστό ζοῦμε· οὔτε Εὐαγγέλιο ἀληθινό γνωρίζουμε καί ἑπομένως οὔτε μποροῦμε νὰ το καταλάβουμε, νά τό ζήσουμε καί νά τό ἐφαρμόσουμε σωστά.
27-2-1972
Βάση τῆς ἰσορροπίας τοῦ ἀνθρώπου, καί ἑπομένως βάση τῆς ψυχολογικής του τακτοποιήσεως ἀλλά καί τῆς πνευματικῆς του, ἰδιαιτέρως, ζωῆς καί προόδου εἶναι ἡ ἀγάπη, ἡ κατά Θεόν, ἡ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἀγάπη.
Η ιδεατή εικόνα
Ἡ ἰδεατή εἰκόνα ὑποκαθιστᾶ τὰ ἰδανικά
Ιδεατή εἰκόνα καί πορεία πρός τόν Χριστό
Μεταξύ τῶν ἄλλων ἔχουμε πεῖ σε προηγούμενη σύναξη᾿ ὅτι ἡ ἰδεατή εἰκόνα, πού σχηματίζει ὁ καθένας μέσα του γιὰ τὸν ἑαυτό του, ὑποκαθιστᾶ τὴν αὐτοπεποίθηση. Σήμερα θὰ ἀναφερθούμε στο ὅτι ἡ ἰδεατή εἰκόνα ὑποκαθιστᾶ ἐπίσης τὰ ἰδανικά τοῦ ἀνθρώπου.
Ὁ ἄνθρωπος, ἐπειδή ἀκριβῶς δὲν προέρχεται ἀπό τὸν ἑαυτό του, δέν εἶναι αὐθύπαρκτος, ἀλλά προέρχεται ἀπό κάπου ἀλλοῦ καὶ ἐξαρτᾶται ἀπό κάπου ἀλλοῦ, ζητάει, τρόπον τινά, ἔξω ἀπό τόν ἑαυτό του κάτι που θα τον στηρίξει. Δέν μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος να στηριχθεῖ μόνο στόν ἑαυτό του. Θά μπορούσαμε λοιπόν νὰ ποῦμε ὅτι τὰ ἰδανικά παί-ζουν ἕναν τέτοιο ρόλο.
Θὰ ἔχετε ἀκούσει ἀνθρώπους πού λένε –ἤ καί οἱ ἴδιοι ἴσως θὰ βρεθήκατε σε τέτοια θέση πού εἴπατε: «Ἡ ζωή μου δέν ἔχει κανένα νόημα». Ὁ ἄνθρωπος αὐτός πού λέει ὅτι ἡ ζωή του δέν ἔχει κανένα νόημα, δέν ἔχει ἰδανικά. Πέρα ἀπό τὸ ὅτι κάποιος που λέει κάτι τέτοιο δέν μπορεῖ νὰ εἶναι ἕνας πιστός ἄνθρωπος καί ἀποκλείεται να πιστεύει ἀληθινά στον Θεό, αὐτὸς δὲν ἔχει καὶ ἰδανικά· δὲν μπορεῖ νὰ ἔχει ἴδανικά.
Σὲ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος θὰ φτιάξει μιὰ ἰδεατή εἰκόνα, ἡ ἰδεατὴ εἰκόνα μπαίνει μέσα στην ὕπαρξή του ἀκριβῶς στὴ θέση ἐκείνη πού ἔπρεπε νὰ εἶναι τὰ ἰδανικά. Ἂν θέλετε, νὰ ποῦμε πιο συγκεκριμένα: ἐάν εἶμαι κυριευμένος ἀπό μιά ἰδεατή εἰκόνα πού ἔφτιαξα, δὲν εἶναι δυνατό να πιστεύω ἀληθινά στον Χριστό, να στρέφομαι πρός τόν Χριστό, να πορεύο-μαι πρός τόν Χριστό, νὰ ἐξαρτῶμαι ἀπό τὸν Χριστό. Εἶναι ἀδύνατο. Διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖο θὰ μὲ ἔκαμνε να φέρομαι πρός τον Χριστό, ἤδη εἶναι ἀπασχολη μένο και κυριευμένο ἀπό τήν ἰδεατή εἰκόνα, ὁπότε δὲν ὑπάρχει περιθώριο για τον Χριστό.
Θὰ ἔτυχε να διαπιστώσετε ὅτι πολλοί ἄνθρω-ποι -κυρίως στις ἡμέρες μας- καθώς ἀγωνίζονται, προσπαθοῦν, τρέχουν, γιὰ νὰ ἐπιτύχουν κάτι, ὅταν τελικά δὲν ἐπιτύχουν αὐτὸ τὸ ὁποῖο ἐπιδιώκουν, αὐτὸ γιὰ τὸ ὁποῖο κουράζονται καὶ τὸ ὁποῖο ἀνα-ζητοῦν, ἀλλὰ ἔχουν μια πλήρη ἀποτυχία, αἰσθάνονται σὰν νὰ εἶναι κατεστραμμένοι, σὰν νὰ εἶναι χα-μένοι καὶ δὲν μποροῦν πιὰ νὰ ἀντέξουν τη ζωή. Εἶναι αὐτό πού εἶπα πιό μπροστά, ὅτι δὲν ἔχει πλέον γι' αὐτούς κανένα νόημα ή ζωή.
Αὐτό σημαίνει δύο πράγματα. Πρώτον, πόσο κακό μᾶς κάνει ἡ ἰδεατή εἰκόνα. Διότι, ἄν φτιά-ξουμε μια ἰδεατή εἰκόνα καὶ πιαστοῦμε ἀπό αὐτὴν καὶ γεμίσουμε τὴν ψυχή μας μὲ αὐτή, δὲν μπορεῖ ἡ ψυχή μας να στραφεί πρός καμιά ἄλλη κατεύθυν ση. Καὶ τὸ δεύτερο εἶναι ὅτι, ἐπειδή ἀκριβῶς νιώ θουμε πώς, ἄν χάσουμε αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα, καταστρεφόμαστε, δὲν τὴν ἀφήνουμε με κανέναν τρόπο να φύγει ἀπό μέσα μας, οὔτε τολμούμε να παραδεχθοῦμε ὅτι εἶναι ἐσφαλμένη, ὅτι εἶναι ἕνα ψέμα, μια χίμαιρα. Διότι μόλις πιστέψουμε ότι εἶναι ἕνα ψέμα, μια χίμαιρα, κάτι ἀνύπαρκτο, αἰσθανόμαστε ὅτι καταστρεφόμαστε.
Καί ἐδῶ ἔγκειται ἡ μεγάλη δυσκολία που συν ναντᾶ ὁ εἰδικός πού ἀσχολεῖται με τέτοιες περι-πτώσεις. Ὅταν δηλαδή ἔχει νὰ κάνει μὲ ἕναν τέ-τοιον ἄνθρωπο, εἶναι πάρα πολύ δύσκολο νὰ τοῦ δώσει να καταλάβει ὅτι πρέπει νὰ ἀπαγκιστρωθεί ἀπό αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα καὶ νὰ κοιτάξει πρός ἄλλη κατεύθυνση καὶ νὰ ἐπιθυμήσει κάτι ἄλλο, να ἐπιδιώξει κάτι ἄλλο. Ἕνας τέτοιος ἄνθρωπος δέν μπορεῖ νὰ καταλάβει, ἀκριβῶς διότι, καὶ μόνο να το σκεφθεῖ αὐτό, ἤδη παραμονεύει ἡ καταστροφή μέσα στην ὕπαρξή του, καθώς, ὅπως εἶπαμε, ἡ ὕπαρξή του στηρίζεται στην ἰδεατή εἰκόνα. Ἄλλο τώρα ὅτι, ἀπό ἄλλη πλευρά, ἡ ἰδεατή εἰκόνα άπο-διοργανώνει τὸν ἐσωτερικό μας κόσμο.
Σιγά-σιγά φεύγει ἡ ἰδεατή εἰκόνα
Καὶ πρέπει νὰ ἔχουμε ὑπ' ὄψιν μας ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδεατή εἰκόνα θα φύγει ἀπό μέσα μας σιγά-σιγά. Ἀπότομα εἶναι πάρα πολύ δύσκολο να φύγει. Πρέπει ὁ ἄνθρωπος νὰ εἶναι πολύ πιστός, γιὰ νὰ φύγει γρήγορα αὐτή ἡ ἰδεατή εἰκόνα. Σιγά-σιγά θα φύγει ἀπό μέσα μας. Αὐτό πρέπει νὰ τὸ ἔχει ὑπ' ὄψιν του καὶ ἐκεῖνος ποὺ προσπαθεῖ νά βοηθήσει ἕναν τέτοιον ἄνθρωπο, ἀλλά ἐπίσης καί ἐκεῖνος πού πρόκειται να βοηθηθεῖ. Διότι, ἄν προσπαθήσουμε να βγάλουμε αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα ἀμέσως, θὰ τοῦ κάνουμε κακό ἀντί καλοῦ.
Ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα ἀπό τό Γεροντικό. Λέει ἕνας ἀπό τούς ἀββάδες: «Ἂν δεῖς κάποιον νά κάνει κάποια πνευματική ἐργασία, καί καταλάβεις ὅτι πέρα για πέρα την κάνει ἀπό ἐγωισμό, μήν τόν ἐμποδίσεις». Καίτοι ἄλλος ἀββᾶς λέει: «Ἄν δεῖς κάποιον νὰ ἀνεβαίνει στον οὐρανό με δικό του θέ-λημα, να τον πιάσεις ἀπό τό πόδι καί νά τόν τραβήξεις κάτω».
Ἐν πάση περιπτώσει, στό ἀπόφθεγμα πού ἀναφέρουμε ἐδῶ λέει ὁ ἀββᾶς: «Ἂν δεῖς κάποιον να κάνει μιά πνευματική ἐργασία ἀπό ἐγωισμό, μήν τὸν ἐμποδίσεις. Ἄφησέ τον νά τήν κάνει». Γιά να το λέει αὐτό ὁ ἀββᾶς, κάτι ἤξερε ἀπό αὐτά πού λέμε γιά ἰδεατή εἰκόνα. Ποιά εἶναι ἡ ἔννοια τῶν λόγων του; Ὅτι κάνει βέβαια αὐτή τήν πνευματική ἐργασία ἀπό ἐγωισμό, ωστόσο ὅμως κάτι κάνει καί δέν μένει ἀδρανής. Ἔ, κάποια μέρα θα καταλάβει ὅτι ὅλο τὸ ἔργο του εἶναι χαμένο, ἐφόσον το κάνει ἀπό ἐγωισμό, καί μπορεῖ νά μετανοήσει, νά ἀλλάξει καὶ νὰ ἀρχίσει να κάνει τὸ ἔργο μέ ταπείνωση. Ἐάν ὅμως τὸν ἐμποδίσεις, θά τόν κάνεις να νε-κρωθεῖ τελείως, νὰ ἀδρανήσει τελείως, νά καταλη-φθεῖ ἀπό ἀκηδία, ἀπό τεμπελιά, ἀπό ὀκνηρία· θά λέγαμε, ἀπό ἀπογοήτευση, ἀπό ἀπελπισία, ἀπό ἕνα συναίσθημα ὅτι δέν ἔχει κανένα σκοπό στη ζωή του, ὅτι δέν ἔχει κανένα νόημα ἡ ζωή του, καί μπορεῖ νὰ πάει κατευθείαν να σκοτωθεί.
Αὐτή λοιπόν εἶναι ἐδῶ ἡ ἔννοια τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας. Αὐτόν τόν ρόλο παίζει σ' αὐτή την περίπτωση: ὑποκαθιστᾶ τὰ ἰδανικά τοῦ ἀνθρώπου, ὑποκαθιστᾶ τίς γνήσιες ἐφέσεις τοῦ ἀνθρώπου για τοῦτο ἤ γιὰ ἐκεῖνο. Καί ἐφόσον τὰ ὑποκαθιστᾶ ὅλα αὐτά, ὁ ἄνθρωπος μένει χωρίς ἰδανικά, μένει ἁπλῶς μὲ τὴν ἰδεατή εἰκόνα, καί τελικά ἄγεται καί φέρεται ἀπό αὐτήν.
Νά ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα, γιὰ νὰ μὴν ἀποροῦμε μερικές φορές γιά ὅ,τι μᾶς συμβαίνει. Πιστεύουμε στον Χριστό, στήν Ἐκκλησία, στο Εὐαγγέλιο· ἐπιδιώκουμε, ἐπιζητοῦμε τὴν ἁγιότητα, την προσευχή, ὅλα αὐτά τά καλά. Ἀλλὰ ἐκεῖ ποὺ πᾶς να κάνεις κάτι καλό, βλέπεις ὅτι κάνεις κάτι ἄλλο. Διότι τό ἰδανικό σου –ὁ Χριστός, ἡ Ἐκκλησία, ἡ ἁγιότητα- δέν ἔχει, τρόπον τινά, δύναμη πλέον να ὁδηγήσει, να κουμαντάρει τὴν ὕπαρξή σου. Καί μολονότι το βλέπεις αὐτό, δὲν μπορεῖς νὰ κάνεις τίποτε, γιατί στην πραγματικότητα ἐσύ κάπου ἀλλοῦ βρίσκεσαι, κάπου ἀλλοῦ εἶσαι δοσμένος. Τά βλέπεις μέν τὰ ἰδανικά, ἀλλά εἶναι ἔξω ἀπὸ τὴν ὕπαρξή σου. Μέσα σου, στη θέση πού ἔπρεπε να εἶναι τὰ ἰδανικά, εἶναι ἡ ἰδεατή εἰκόνα· κάτι ἄλλο δηλαδή πού σε ἔχει κυριεύσει.
Πόσο δύσκαμπτη εἶναι ἡ ἰδεατή εἰκόνα
Προχωρώντας τώρα πρέπει λίγο να προσπαθήσουμε νὰ δοῦμε τό πόσο δύσκαμπτη εἶναι αὐτή ἡ ἰδεατή εἰκόνα. Δύσκαμπτη. Δέν παίρνει οὔτε ἀπό λόγια οὔτε ἀπό τίποτε ἄλλο· δέν τό κουνάει ρούπι ἀπό μέσα μας. Ἔχει θρονιαστεῖ ἐκεῖ, μᾶς ἔχει αἰχμαλωτίσει, ἀλλά καί τὴν ἔχουμε αἰχμαλωτίσει. Καί αὐτή μᾶς κρατάει, ἀλλά κι ἐμεῖς τὴν κρατοῦμε. Γιατί, ἅμα πάψουμε νά τήν κρατοῦμε, θά φύγει. Τί θά κάνει;
Ἡ ἰδεατή εἰκόνα δουλεύει ἀπό κεῖ μέσα κατά ἕναν ἀμυντικό τρόπο. Να φανταστοῦμε ἕνα φρού-ριο τὸ ὁποῖο εἶναι ἀπόρθητο. Τίποτε δέν μπορεῖ νὰ τὸ ἐκπορθήσει, τίποτε δέν μπορεῖ νὰ πλησιάσει σ' αὐτό. Ἔτσι ἀκριβῶς θρονιάζεται μέσα μας ἡ ἰδεατή εἰκόνα. Καί ὅλα τά πράγματα τα βλέπουμε διά μέσου αὐτῆς τῆς εἰκόνας· αὐτή μᾶς κάνει να τα βλέπουμε ὅπως τα βλέπουμε.
Ὑποθέστε ὅτι ἔχουμε ἕνα παλιό ντουβάρι. Εάν πάνω στο παλιό αὐτό ντουβάρι φτιάξουμε μιά ζωγραφιά, δέν θά φαίνεται ὅτι εἶναι παλιό το ντουβάρι. Ἔτσι, ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ εἶναι γεμάτος πάθη, ἀδυναμίες, μπορεῖ νὰ κάνει σφάλματα, λάθη, ἀλλά δέν τὰ βλέπει αὐτά, ἐπειδή ἀκριβῶς ἀπό πάνω βάζει αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα.
Να προχωρήσουμε καί πιό πέρα; Ἄλλος τα βλέπει ἔτσι, γιατί ἔχει αὐτὸν τὸν τύπο τῆς ἰδεατῆς εἰκό-νας. Ἄλλος τὰ βλέπει ἀλλιῶς, γιατί ἔχει ἕναν ἄλλο τύπο ἰδεατῆς εἰκόνας. Πιό συγκεκριμένα. Σε ἕναν ἄνθρωπο πού εἶναι συμμορφούμενος τύπος, πού κι-νεῖται πρός τούς ἀνθρώπους, ὅπως ἔχουμε πεῖ –σε ἕναν ἄνθρωπο δηλαδή πού ἔχει ἀνάγκη ἀπό τούς ἄλλους, πού ἐξαρτᾶται ἀπό τούς ἄλλους, πού εἶναι προσκολλημένος στούς ἄλλους- ἡ ἰδεατή του εἰκόνα εἶναι φτιαγμένη σύμφωνα μέ αὐτή τήν ψυχολογία του, σύμφωνα με αὐτή τήν ψυχοσύνθεσή του. Καί ἔτσι, ὅ,τι ἐξυπηρετεῖ αὐτή τήν τάση πού ἔχει, εἶναι γι' αὐτόν ἀρετή. Μόνο ὅ,τι εἶναι ἀντίθετο πρός αὐτή την τάση, τό θεωρεῖ ἁμαρτία, κακία. Δηλαδή, τόν φόβο πού ἔχει κάποιος μέσα του, τή δειλία πού ἔχει, μιά τάση πού ἔχει νὰ προσκολληθεί, δέν τά θεωρεῖ καθόλου ὅτι εἶναι ἁμαρτίες, ὅτι εἶναι ἐλαττώματα, ὥστε νὰ τὰ κτυπήσει ἀλύπητα. Ἀντίθετα, ἕνας ἐπιθετικός τύπος –ὁ τύπος πού κινεῖται ἐναντίον τῶν ἀνθρώπων– κάτι τέτοια, τόν φόβο, τή δειλία, μιά διάθεση να δείξει κατανόηση πρός τοὺς ἄλλους, μιά διάθεση προσαρμογῆς κτλ., τά θεωρεῖ ὡς τά μεγαλύτερα ἁμαρτήματα. Ὅπως ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά θεωρεῖ ὡς ἀρετές τὸ νὰ ἐπιτίθεται διαρκῶς, τὸ νὰ ἐλέγχει, τὸ νὰ κτυπάει διαρκῶς καὶ νὰ παρατηρεῖ τοὺς ἄλλους.
Ὁμαδική ἰδεατή εἰκόνα
Ἐδῶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ πῶ ὅτι, στις διάφορες ὀργανωμένες θρησκευτικές ὁμάδες πού ὑπάρχουν, ἴσως δημιουργεῖται, χωρίς να το καταλαβαίνουν, μιὰ ἰδεατή εἰκόνα, ἀνάλογη με την ψυχολογία ποὺ ἔχει ἡ καθεμιά ὁμάδα, μέ τήν ψυχοσύνθεση ποὺ ἔχουν τὰ μέλη της, καί ἀπό κεῖ καί πέρα καταλαβαίνετε τί γίνεται. Γι' αὐτό δέν συνεννοούμαστε.
Μιά ὀργανωμένη ὁμάδα ἀπό δῶ, μιά ὀργανω-μένη ὁμάδα ἀπό κεῖ, μιά ἄλλη ὀργανωμένη ὁμάδα πιο πέρα. Δέν πειράζει πού ἡ κάθε ὁμάδα ἔχει τό πρόγραμμά της, ἔχει τό ἔργο της, ἔχει αὐτές ἤ ἐκεῖνες τίς ἐκδηλώσεις. Ἐκεῖνο πού πειράζει εἶναι ὅτι καθένας στήν ὁμάδα του δημιουργεῖ δική του ἠθική. Καθένας στήν ὁμάδα του δημιουργεῖ, τρόπον τινά, ἕνα δικό του Εὐαγγέλιο ἤ, μᾶλλον, έρμηνεύει, θα λέγαμε, το Εὐαγγέλιο μέ τόν δικό του τρόπο καί φτιάχνει αὐτή τή δική του ἠθική. Καί ἔτσι, κάτι πού σ' αὐτή τήν ὁμάδα θεωρεῖται ἀρετή, στην ἄλλη ὁμάδα μπορεῖ νά θεωρεῖται κακία· καί κάτι πού θεωρεῖται ἐκεῖ ἀρετή, ἐδῶ μπορεῖ νά θεωρείται κακία.
Αὐτά πρέπει πάρα πολύ νά τά προσέξουμε. Μήπως δηλαδή σήμερα, οἱ χριστιανοί τῶν ἡμερῶν μας, εἴμαστε κατά τόν ἕναν ἤ τόν ἄλλο τρόπο θύματα. Οἱ πατέρες θὰ τὸ ἔλεγαν ἀπεριφράστως· θύματα τοῦ ἐγωισμοῦ μας, τῆς ὑπερηφανείας μας, θύματα τῆς ἀγάπης τοῦ ἑαυτοῦ μας, τῆς φιλαυτίας μας.
Συμπερασματικά νὰ πῶ τὸ ἑξῆς: Μπορεῖ αὐτή ἡ ἰδεατή εἰκόνα ἀπό τήν ὁποία ταλαιπωροῦμαι να εἶναι μια ἰδεατή εἰκόνα ποὺ τὴν ἔφτιαξα μόνος μου. Ἀλλὰ μπορεῖ νὰ εἶναι καί μιά ἰδεατή εἰκόνα πού τή φτιάξαμε ὅλοι μαζί. Επειδή δηλαδή συμ φωνοῦμε, ἐπειδή ἔχουμε ὅλοι τὴν ἴδια ψυχολογία, τα κατάφερε ὁ διάβολος καί ἔφτιαξε τήν ἰδεατή αὐτὴ εἰκόνα, καὶ μᾶς ἄγει καὶ μᾶς φέρει αὐτή, αὐτό δηλαδή το ψεύτικο. Καί ἔτσι οὔτε Χριστό βλέπουμε οὔτε Χριστό ζοῦμε· οὔτε Εὐαγγέλιο ἀληθινό γνωρίζουμε καί ἑπομένως οὔτε μποροῦμε νὰ το καταλάβουμε, νά τό ζήσουμε καί νά τό ἐφαρμόσουμε σωστά.
27-2-1972
Βάση τῆς ἰσορροπίας τοῦ ἀνθρώπου, καί ἑπομένως βάση τῆς ψυχολογικής του τακτοποιήσεως ἀλλά καί τῆς πνευματικῆς του, ἰδιαιτέρως, ζωῆς καί προόδου εἶναι ἡ ἀγάπη, ἡ κατά Θεόν, ἡ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἀγάπη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου