N. A. BERDYAEV - Μελέτη II. Η διδασκαλία για τη Σοφία και τον Ανδρόγυνο (3)

Συνέχεια από: Τρίτη 30 Δεκεμβρίου 2025

Περιοδικό Put, Απρίλιος 1930, Αρ. 21, σ. 34-62.

N. A. BERDYAEV (BERDIAEV)

ΜΕΛΕΤΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ JACOB BOEHME

Μελέτη II. Η διδασκαλία για τη Σοφία και τον Ανδρόγυνο.

Ο J. Boehme και το ρεύμα της ρωσικής Σοφιολογίας. (1930 - #351)

IΙ. 

Ο Boehme ένιωσε βαθιά ότι η ίδια η ουσία του Χριστιανισμού συνδέεται με το γεγονός ότι ο Χριστός γεννήθηκε από την Παρθένο και το Άγιο Πνεύμα· και σε αυτό διαφέρει ριζικά από τον μεταγενέστερο Προτεσταντισμό, ο οποίος έχασε την πίστη στην παρθενία της Μητέρας του Θεού, αλλά και από τον ίδιο τον Λούθηρο, για τον οποίο η λατρεία της Μητέρας του Θεού ήταν κάτι το ξένο. 

Όταν ο Boehme άκουσε για πρώτη φορά τη λέξη «Ιδέα», αναφώνησε: «Βλέπω μια ουράνια αγνή Παρθένο». Αυτό ήταν επίσης μια διαίσθηση της Σοφίας. Ο Θεός έγινε Άνθρωπος εν παρθενία: «und in dieser lebendigen Jungfrauschaft, als in Adams himmlischer Matrice, ward Gott Mensch»{«Και σε αυτή τη ζώσα παρθενία, όπως στην ουράνια μήτρα του Αδάμ, ο Θεός έγινε άνθρωπος.»}. Προκειμένου ο Θεός να εισέλθει στον κόσμο μας, μέσα στο γένος του Αδάμ και της Εύας έπρεπε να εμφανιστεί μια αγνή Παρθένος. «Sollte uns armen Hevae Kindern nun gerathen werden, so musste eine andere Jungfrau kommen, und uns einen Sohn gebaeren, der da waere Gott mit uns, und Gott in uns» {«Ήταν πλέον απαραίτητο για εμάς, τα παιδιά της φτωχής Εύας,να έρθει μια άλλη Παρθένος και να γεννήσει έναν Υιό για εμάς, ώστε να είναι ο Θεός μαζί μας “Μεθ’ ημων ο Θεός” και ο Θεός μέσα μας “Εν ημίν ο Θεός”»}. 

Η Σοφιολογία του Boehme γίνεται συγκεκριμένη μέσα στη Μαριολογία. Μετά την πτώση του ανθρώπου λόγω της αμαρτίας, η Παρθένος Σοφία φεύγει μακριά από αυτόν προς τον Ουρανό, ενώ στη γη γίνεται η σύζυγος Εύα. Η Παρθένος του Αδάμ μετατρέπεται σε σύζυγο του Αδάμ και στη γυναίκα παραμένει μόνο το στοιχείο της παρθενίας. Η Παρθένος Σοφία επιστρέφει στη γη ως Μαρία, η Μητέρα του Θεού. Η Μαρία λαμβάνει την άμωμο παρθενία της (την άσπιλη παρθενικότητά της) όχι από την κληρονομιά της φυλής της, ούτε από τη γέννησή της από την προμήτορα Εύα, αλλά από την Ουράνια Παρθένο.[ Η ΠΡΩΤΗ ΣΥΛΛΗΨΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΣΤΗΝ ΣΧΕΣΗ ΜΗΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΓΙΟΥ]

Στην Μαρία κατέρχεται και γίνεται σάρκα της η Σοφία. «Επιπλέον λέμε για τη Μαρία: Παρέλαβε την ιερή, ουράνια, αιώνια Παρθένο του Θεού, και έχει ενωθεί το αγνό και ιερό στοιχείο με αυτό του Παραδείσου, και είναι ακόμα αληθινά Παρθένος σε αυτόν τον κόσμο, γεννημένη από τον Ιωακείμ και την Άννα. Αλλά τώρα δεν ονομάζεται ουράνια και αγνή Παρθένος σύμφωνα με τη γήινη γέννησή της: η σάρκα που έχει από τον Ιωακείμ και την Άννα δεν ήταν αγνή χωρίς κηλίδα· αλλά μάλλον ονομάζεται ουράνια και αγνή Παρθένος επειδή σύμφωνα με την ουράνια Παρθένο είναι η αγιότητα και η αγνότητά της». 

Και πιο κάτω:«die Seele Mariae hat die himmlische Jungfrau ergriffen, und die himmlische Jungfrau hat der Seele Mariae das himmlische neue, reine Kleid des heligen Elements, aus der zuechtigen Jungfrauen Gottes als aus Gottes Barmherzigkeit, angezogen, als einen neuen wiedergebornen Menschen» {«Η ψυχή της Μαρίας παρέλαβε την ουράνια Παρθένο, και έτσι η ουράνια Παρθένος έχει από την ψυχή της Μαρίας ένα νέο και καθαρό ένδυμα του ιερού στοιχείου, από την αγνή Παρθένο του Θεού και από το έλεος του Θεού, και έχει δημιουργηθεί ως ένας αναγεννημένος Άνθρωπος»}. 

Η Παρθένος για τον Boehme μένει στον Ουρανό:«Die Jungfrau aber, als die goettliche Kraft, stehet inn Himmel» («Η Παρθένος όμως, ως θεϊκή δύναμη, βρίσκεται στον Ουρανό»}.Στην Μαριολογία του Boehme διακρίνονται πολύ ισχυρά καθολικά στοιχεία. Στον Boehme υπάρχει μια γνήσια λατρεία της Μητέρας του Θεού, εντελώς ξένη στον προτεσταντικό κόσμο. Σε ορισμένες από τις διατυπώσεις του, ο Boehme πλησιάζει πολύ το δόγμα της Αμωμού Συλλήψεως. Αναγνωρίζει τη δράση μιας ειδικής πράξης της χάρης του Θεού πάνω στην Παρθένο Μαρία, η οποία την εξαιρεί από το αμαρτωλό γένος της Εύας.

Σίγουρα η διατύπωση του Boehme δεν ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της ορθολογικής ευσέβειας της καθολικής θεολογίας, αλλά στην ουσία είναι πολύ κοντά στην καθολική λατρεία της Παρθένου Μαρίας. Ο Boehme αναγνωρίζει δύο στοιχεία στη Μαρία: το ουράνιο, από τη Σοφία, από την αιώνια Παρθενικότητα, και το γήινο, από τον Αδάμ και την Εύα. Το ουράνιο και παρθενικό στοιχείο σε αυτήν ήταν νικηφόρο. 

Η διαφορά στην άποψη του Boehme από εκείνη του καθολικού δόγματος έγκειται στο ότι το δόγμα της Αμωμού Συλλήψεως θεωρεί την Παναγία ως μέσο, ως εργαλείο της Θείας Πρόνοιας για τη σωτηρία, ενώ ο Boehme βλέπει εδώ μια πάλη αντίθετων στοιχείων. Η κάθοδος της Ουράνιας Παρθένου στη Μαρία είναι έργο του Αγίου Πνεύματος, «Himmlische Jungfrau ist ein Glast [Glanz] und Spiegel des hl. Geistes»{"Η Ουράνια Παρθένος είναι μια αντανάκλαση και καθρέφτισμα του Αγίου Πνεύματος"}. 

Η εικόνα της Μαρίας για τον Boehme είναι επίσης μια ανδρόγυνη εικόνα, όπως κάθε παρθενογεννημένη, ακέραια, ολοκληρωμένη εικόνα. Για τον Boehme δεν ήταν η λατρεία της Αιώνιας Θηλυκότητας, αλλά μάλλον η λατρεία της Αιώνιας Παρθενίας. Η λατρεία της Παρθένου είναι επίσης η λατρεία της Σοφίας, της Σοφίας του Θεού, αφού η Σοφία του Θεού είναι επίσης μια αιώνια και ουράνια Παρθένος. Η θηλυκή φύση της Εύας δεν μπορεί να είναι αντικείμενο λατρείας και δεν μπορεί να αποδοθεί στη σοφία, δεν είναι σοφιακή, αλλά σε αυτήν υπάρχει ένα σοφιακό στοιχείο: δηλαδή αυτό της παρθενίας.

Η σοφιολογία του Boehme δεν έχει γεννητικό/γενέθλιο χαρακτήρα, δεν συνδέεται με τη σεξουαλική γέννηση. Απλώς η γέννηση από την Παρθένο και το Άγιο Πνεύμα είναι ιερή και σωτήρια για τον κόσμο. Αλλά η γέννηση του Χριστού από την Παρθένο μεταμορφώνει και καθαγιάζει τη γυναικεία φύση, την απελευθερώνει από τις σκληρές πτυχές της θηλυκότητας. «Darum ward Christus von einer Jungfrau geboren, dass er die weibliche Tinctur wieder heiligte, und in die maennliche Tinctur wandelte, auf dass der Mann und das Weib wieder ein Bild Gottes wuerden, und nicht mehr Mann und Weib waeren sondern maennliche Jungfrauen, wie Christus war» {"Γι' αυτό ο Χριστός γεννήθηκε από Παρθένο, ώστε να αγιάσει ξανά τη γυναικεία πλευρά και να μεταμορφώσει την ανδρική πλευρά, ώστε ο άνδρας και η γυναίκα να γίνουν ξανά εικόνα του Θεού και να μην είναι πλέον άνδρας και γυναίκα, αλλά μία άρρην Παρθένος, όπως ήταν ο Χριστός"}. 

Η μεταμόρφωση και η θεοποίηση της ανθρώπινης φύσης, τόσο του άνδρα όσο και της γυναίκας, είναι πάντα μια μεταμόρφωση σε μια παρθενική και ανδρόγυνη φύση. «Και όταν ο Χριστός πάνω στον Σταυρό λύτρωσε ξανά την παρθενική μας εικόνα από το να είναι άνδρας ή γυναίκα, και την σφραγίσε με το ουράνιο Αίμα Του με θεία Αγάπη, το έκανε κατά τρόπον ολοκληρωμένο, αφού είπε: Τετέλεσται!»

Ο Boehme ήταν ένας από τους λίγους που κατανοούσαν τα μεταφυσικά βάθη της ερωτικής πράξεως. Αυτό που λέγεται περί αυτής στα θεολογικά κείμενα έχει γενικά έναν παθητικό και επιφανειακό χαρακτήρα και ακολουθεί μόνο ηθικο-παιδαγωγικές γραμμές. Όλη η μεταφυσική του Boehme, όλες οι διδασκαλίες του για την πτώση μέσω της αμαρτίας και τη σωτηρία είναι βαθιά συνδεδεμένες με την ερωτική πράξη, με την απώλεια της Παρθένου-Σοφίας και την επανεύρεσή της. 

Η ανθρώπινη ψυχή πρέπει να ενωθεί με την Παρθένο της: «Η Παρθένος πρέπει να γίνει η νύφη μας και το πολύτιμο στέμμα μας· θα μας απονείμει το μαργαριτάρι και το όμορφο στέμμα της, τα ρούχα και τα κοσμήματα της, τα οποία θα ξυπνήσουν την επιθυμία μας για το Κρίνο, αν αντέξουμε τη μεγάλη καταιγίδα και αν ο Αντίχριστος μας πάρει τη γυναίκα, τότε η Παρθένος πρέπει να παραμείνει μαζί μας· τότε θα παντρευτούμε μαζί της. Ο καθένας λαμβάνει μόνο τη δική του, και έτσι θα μου μείνει η δική μου».

Η αναγέννηση της ψυχής συνδέεται με τη συνάντηση με την Παρθένο: «Έτσι θα ανταποκριθεί η αγνή Παρθένος, ψηλά και βαθεία μέσα στην καρδιά σου (στην ψυχή σου), η οποία θα σε οδηγήσει στον Νυμφίο σου, ο οποίος έχει το κλειδί για τις πύλες της αβύσσου. Πριν από αυτό πρέπει να σταθείς ενώπιόν Του και να σου δοθεί να φας από το ουράνιο μάννα: για να σε ζωντανέψει, ώστε να είσαι δυνατός να παλέψεις με τις πύλες της αβύσσου. Θα διαπεράσεις σαν την αυγή· και αν και είσαι εδώ αιχμάλωτος στη νύχτα, τότε για σένα θα λάμψουν οι ακτίνες της αυγής της ημέρας στον παράδεισο, στον τόπο όπου κατοικεί η αγνή σου Παρθένος, για να σε περιμένει εν μέσω της χαράς των αγνών αγγελικών στρατιών, ώστε να σε ανυψώσει μέσα στην αναγεννημένη σου ψυχή και πνεύμα». 

Ο Boehme είναι αξιοσημείωτος σε αυτό· ότι παρόλο που η μεταφυσική βαθύτητα της ερωτικής πράξεως βρίσκεται στο επίκεντρο της σκέψης του, η διδασκαλία του για τη Σοφία διακρίνεται για την ουράνια αγνότητα και την αποστασιοποίησή της, πλήρως απαλλαγμένη από κάθε χυδαιότητα. Η ερωτική πράξη μετουσιώνεται πλήρως. Και εν μέσω αυτού, δεν υπάρχει σε αυτόν η ευνουχισμένη ξηρότητα που προκύπτει από την έλλειψη ερωτισμού στη σκέψη. Ο Boehme δεν επιδιώκει την αρνητική έλλειψη σεξουαλικότητας, χαρακτηριστική των αποξηραμένων ασκητικών διδασκαλιών, αλλά μια θετική παρθενική ολότητα-ακεραιότητα, δηλαδή μια μεταμόρφωση της ερωτικής πράξεως, μια μεταμόρφωση του ανθρώπου, ως σεξουαλικά διαχωρισμένου όντος. 

Η παρθενία δεν είναι έλλειψη σεξουαλικότητας, αλλά θεοποιός ερωτισμός. Η ολοκληρωμένη ολότητα και πληρότητα δεν συνδέεται με την άρνηση του σεξ, αλλά μάλλον με τη μεταμόρφωσή του, με την ανακούφιση του ερωτικού πόθου όσον αφορά στην ακεραιότητα. Σε αυτό βρίσκεται το μυστικιστικό νόημα της αγάπης, το οποίο ο ίδιος ο Boehme δεν αποκάλυψε επαρκώς.

ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΜΑΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΜΕ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΟΝ ΓΝΩΣΤΙΚΙΣΜΟ ΠΟΥ ΘΕΜΕΛΙΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΚΟΣΜΙΚΕΥΣΗ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ. ΜΙΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΤΟ ΚΟΥΡΕΜΑ ΤΟΥ ΜΠΕΡΝΤΙΑΕΦ ΔΕΝ ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ ΣΤΟΝ ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΑ; 

ΧΩΡΙΣ ΠΑΤΕΡΑ ΟΛΗ Η ΝΕΟΟΡΘΟΔΟΞΙΑ. ΤΟΝ ΣΚΟΤΩΣΑΝ ΓΙΑΤΙ ΤΟΥΣ ΕΚΛΕΙΝΕ ΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣΕΩΣ.

Η ΛΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΛΟΙΠΟΝ ΗΤΑΝ Η ΕΝΩΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΘΟΛΙΚΙΣΜΟ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΠΑΤΕΡΑ ΕΧΕΙ ΠΑΠΑ, ΜΠΑΜΠΑ!