Συνέχεια από Σάββατο 17 Ιανουαρίου 2026
Η ΝΕΥΡΩΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ KAREN HORNEY ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΓ. ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ 2
Συγκριτική μελέτη
Γεώργιος Βαρβατσούλιας
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΚΡΙΤΑΣ
Γεώργιος Βαρβατσούλιας
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΚΡΙΤΑΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1.
Η KAREN HORNEY ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΥΡΩΣΗΣ
1.3. Χριστιανισμός καί Karen Horney
Σημαντικά στοιχεία γιά τή σχέση τῆς Karen Horney μέ τό χριστιανισμό συναντούμε:
α) στο ἡμερολόγιό της (The adolescent diaries of Karen Horney, New York 1980.).
β) στη σχέση πού ἀνέπτυξε μέ τόν Paul Tillich (Ὅ,τι γνωρίζουμε γιά τή σχέση ἀνάμεσα στη Honey καί τόν Tillich, το γνωρίζουμε ἀ-πὸ τὴ γυναίκα τοῦ Tillich, Hannah. Ἡ Hannah Tillich ἔδωσε συνέντευξη με θέμα αὐτή τη σχέση στη Susan Quinn, συγγραφέα τοῦ A Mind of her Own (The life of Karen Horney).).
Στήν αὐτοβιογραφία της ἡ Horney ἐκφράζει μέ πίστη ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ προσεγγίζει τον Θεό ἐμπειρικά. Ἀναζητοῦσε τόν Θεό διότι ἐνδιαφερόταν γιά τήν ἀνύψωση καί ὀλοκλήρωση τοῦ ἑαυτοῦ της πνευματικά καί ὑπαρξιακά.
Ἡ ἀφετηριακή προσέγγιση τῆς Horney μέ τό χριστιανισμό ξεκίνησε ὅταν ἐκείνη ἦταν ἐννέα ἐτῶν. Τὸ οἰκογενειακό περιβάλλον μέσα στὸ ὁποῖο ζοῦσε, τῆς προσέφερε ἐσφαλμένες θρησκευτικές εμπειρίες, δηλ. καταναγκαστικό ἐκκλησιασμό, ἐπίπλαστη ἠθικότητα καὶ τυραννική συμπεριφορά, τὰ ὁποία «παρασάγγας» ἀπεῖχαν ἀπὸ τὸ πνεῦμα τοῦ Εὐαγγελίου. Ἐπιπλέον, ἕνα παράδειγμα που παρείχε ἐπίσης «ἄσχημη ἐμπειρία» σ' αὐτὴν, ἦταν ὅτι ὁ πατέρας της, παρόλο που ἀποτελοῦσε δραστήριο μέλος τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινότητας τοῦ Ἀμβούργου, συμπεριφερόταν αὐταρχικά ἀπέναντι στην Karen, ὅταν ἐκείνη ήταν παιδί. Αὐτή ἡ αὐταρχικότητα ὑπέκρυπτε ἔλλειψη ἀγάπης καὶ στοργής. Ἐξαιτίας αὐτῶν ἡ συμπεριφορά πρὸς τὸν πατέρα της ἄρχισε ν' ἀποδεικνύεται προβληματική κι ἐντελῶς ἀποξενωμένη. Αἰσθανό ταν μίσος ἀπέναντί του κι ἔνιωθε ἀνίκανη να «συνεχίζει» νὰ τὸν ἀγαπᾶ. Παράλληλα ἄρχισε νὰ μὴν ἀποδέχεται τὸν Θεό ὡς Πατέρα: τὸν συσχέτιζε μέ τὴ συμπεριφορά τοῦ πατέρα της, καὶ ὡς ἐκ τούτου θεωροῦσε τὴν περιφρόνηση πρὸς Ἐκεῖνον μέρος τῆς ἀνικανότητας νὰ τὸν ἀποδέχεται. Η Karen ήταν βαθιά πληγωμένη ἀπό τή συμπεριφορά τοῦ πατέρα της τὸν ὁποῖο, ἐνῶ θεωροῦσε παράδειγμα, τελικά ἀνακάλυπτε πώς δὲν ἦταν. Αὐτὸς ἦταν οὐσιαστικά καί ὁ κύριος λόγος που τὴν ὥθησε νὰ λογίζεται σε βάθος γιὰ τὴν ὕπαρξη τοῦ Θεοῦ καθώς καὶ γιὰ τὴ θεία παρουσία του.
Τὰ πρῶτα «βήματα ἀνακάλυψης» τοῦ Θείου τῆς δόθηκαν ἀπό τό Θεολόγο Καθηγητή της, τὸν Herr Schulze, ὁ ὁποῖος μὲ ἐνθουσιασμό ἀναφερόταν στὴν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ γιὰ τὰ δημιουργήματά του καὶ πῶς ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ τὴ βιώνει. Η Karen ἐμπνεόταν θετικά ἀπ᾿ αὐτὸν καὶ ἀνέπτυσσε μία αρκετά σταθερή καὶ ἐποικοδομητική σχέση ἀνάμεσα στον ἑαυτό της καὶ τὴ διδασκαλία τοῦ Χριστοῦ ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀγάπη.
Με το πέρασμα τῶν χρόνων, ἡ Horney θεωροῦσε τὸν ἑαυτό της μέρος τοῦ σχέδιου τοῦ Θεοῦ για τη σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου. Ἀνέκρινε πάντοτε τις πράξεις της κριτικά κι ἐπιχειροῦσε νὰ τίς τοποθετεῖ στη σωτηριολογική προοπτική του Θείου. Πολλές φορές αἰσθανόταν πολύ ταπεινή καί ζητοῦσε στην προσευχή της ν' ἀποδεικνύεται σταθερή μαθήτρια τῶν διδασκαλιῶν τοῦ Ἰησοῦ· νὰ μὴν ἐκμεταλλεύεται τοὺς ἄλλους· ν' ἀγαπᾶ τὸν καθένα – ἰδιαίτερα δὲ τὸν πατέρα της – και να μή βρίσκεται σε σχέση ἀντιπαλότητας ἀπέναντι στον ὁποιονδήποτε. Ὅταν δὲ «συλλάμβανε» τὸν ἑαυτό της να φέρεται ἐχθρικά, αἰσθανόταν ἀρκετά ἐπιβαρυμένη ἀπό ὑποκρισία καὶ ὁμολογοῦσε ὅτι ἡ πίστη, ἡ πεποίθηση καί ἡ ἐμπιστοσύνη της πρὸς τὸν Θεό ἦταν πραγματικά ἀδρανεῖς. Διαρκώς προσευχόταν να μή συμπεριφέρεται ὑποκριτικα, προσευχόταν να βιώνει το δόγμα τῆς ἀγάπης καὶ αὐτοπροσφοράς, να λαχταρᾶ τὴν πίστη καὶ ὅ,τι καθιστὰ τοὺς ἄλλους εὐτυχισμένους· νὰ εἶναι εἰλικρινής καὶ νὰ δρᾶ ἀναλόγως. Συχνά οἱ προσευχές της, όπως μᾶς ὁμολογεῖ στὰ ἡμερολόγιά της, «συνοδεύονταν» από «ξεσπάσματα» πολλών δα κρύων που τὴν ὁδηγοῦσαν σε ἐποικοδομητικές εμπειρίες, τὰ ἀποτελέσματα τῶν ὁποίων τελικά εμφανίζονται κι ανιχνεύονται μέσα στη θεωρία της.
Ὁ Θεός για τη Horney εἶναι μία αἰώνια ὕπαρξη. Ἡ οὐσία Του διακρίνε ται ἀπὸ «ἀναγκαιότητα» κι «αιωνιότητα». Η δύναμή του συνίσταται στην παντοδυναμία τῆς ἀγάπης. Κατανοεί πάντοτε τὴν ἀδυναμία τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ἐνότητα τοῦ Θεοῦ ἀνακαλύπτεται στο δόγμα τῆς Ἁγίας Τριάδας. Η θεό τητά του μπορεῖ κι ἀναγνωρίζεται ἀπό τά χαρακτηριστικά της. Ἔχει Νοῦ ἔχει ἐξωτερικευμένο Λόγο καὶ ἀποστέλλει τὸ Πνεῦμα Του στον κόσμο.
Ἡ ἰδέα τῆς Ἐκκλησίας ἦταν ἔννοια σημαντική γι' αὐτήν. Ἡ Ἐκκλησία συ νιστᾶ τὸ οἰκοδόμημα τοῦ Χριστοῦ τὸ ὁποῖο καὶ ὀφείλεται να κατανοείται ὡς «εὔσημο ἰδανικό». Ἡ Ἐκκλησία από μόνη της παρέχει τὴν ὀρθή καθο δήγηση στη σωτηρία. Διοδεύει ψυχές στον Θεό και διδάσκει τὴν ἰσορροπμένη συμπεριφορά ἡ ὁποία καί «μεταφράζεται» σε ἠθικές αξίες. Ἡ Ἐκκλησία μετατρέπει τις κακές ἔξεις τοῦ ἀνθρώπου σε χρηστές καί χριστιανικές. ἐνῶ καθιστά τους χριστιανούς μαθητές τοῦ Χριστοῦ ψυχοσωματικά· χριστιανούς δραστήριους, ὄχι χριστιανούς στα λόγια μόνο καὶ αἰσθήματα.
Ἀπό τα προαναφερόμενα ἀντιλαμβανόμαστε τη θέση τῆς Horney σε θέματα πίστης ὄχι ὡς ἀρνητική ἀλλὰ τὸ ἐντελῶς ἀντίθετο. Ἡ πίστη στον Θεό καὶ τὴν Ἐκκλησία Του ήταν θεώρηση που τη βοήθησε ὄχι μόνο κατά τη νεαρή της ἡλικία, ἀλλὰ καὶ κατά τα χρόνια ωριμότητάς της. Ἐπακόλουθα, έπηρεάσθηκε τόσο έποικοδομητικά ἀπ' αὐτὴν που χρησιμοποιοῦσε τίς «προσεγγίσεις» της ὡς τὸ τέλος τῆς ζωῆς της ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐξέλιξη καὶ στερέωση τῆς θεωρίας της, ἀναζητώντας σωστές θεραπευτικές λύσεις γιὰ τὸν ἄνθρωπο, τις νευρώσεις καὶ τὰ φαινόμενά τους (The adolescent diaries of Karen Horney, New York 1980.).
Ἂν καὶ δὲν ἔχουμε συγκεκριμένες πηγές πού ν' ἀναφέρονται στη σχέση τῆς Horney μὲ τὸν Tillich, μποροῦμε νὰ ὑποστηρίξουμε ὅτι ἡ ἐπιρροή τοῦ Tillich στη σκέψη καὶ τὸ ἔργο τῆς Horney ἦταν σημαντική καί τανάπαλιν. Ο καθένας τους έπηρέασε τὸν ἄλλον σε συγκεκριμένες δομές. Ἡ Karen Horney ἐνδιαφερόταν ἰδιαίτερα για τις ἰδέες τοῦ Tillich πού ἀφοροῦσαν τη λειτουργία καὶ ἀνάλυση τῶν χριστιανικῶν ἀρετῶν καὶ ἀξιῶν. Ἕνα ἀπὸ τὰ γραπτὰ τοῦ Tillich, ποὺ ἡ Horney μελετούσε και σπούδαζε κατά τους τελευταίους μήνες τῆς ζωῆς της, ἔχοντάς το κάτω ἀπό τό προσκέφαλό της, ἦταν τὸ The Courage to be (New Haven, Yale University Press, 1952.), 'H Karen Horney ἐπηρεαζόμενη ἀπό τόν Tillich, τὸν ἐπηρέασε παράλληλα στη θεολογία καί μελέτη του γιά τόν ἄνθρωπο. Ἡ σχέση της με τον Tillich ξεκίνησε στα 1934 καί διήρκεσε ὡς τὸ θάνατό της στα 1952. Ἡ Horney συστήθηκε στον Tillich, εἴτε μέσῳ τῆς συζύγου τοῦ τελευταίου, Hannah (Δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει πηγή που να διευκρινίζει πῶς γνώρισε ἡ Horney τή Hannah. Αὐτό πού ὑποθέτουμε εἶναι πώς πιθανώς γνωρίστηκαν μέσῳ τοῦ Fromm), εἴτε μέσῳ τοῦ Erich Fromm, ὁ ὁποῖος ἦταν φίλος τῆς Karen Horney (α) Ἡ σχέση τῆς Karen Horney μέ τόν Fromm ὁδήγησε σε ὑποψίες ὅτι μπορεῖ νὰ λάμβανε ὅλες τίς ἰδέες της ἀπό ἐκεῖνον. Ὅσοι ὑποστήριξαν αὐτό, ὑποδείκνυαν τίς πολλές μνεῖες πού ἔκανε ἡ Horney σε ἔργα τοῦ Fromm, δημοσιευμένα ἤ ἀδημοσί-ευτα, ὅταν ἔγραφε τα δύο πρώτα βιβλία της The neurotic personality of our time, 1937, και New ways in psychoanalysis, 1939. Ωστόσο ὅμως αὐτό δέν εἶναι ἀληθές: ἡ μετα-ξύ τους σχέση ἦταν τελικά μονόπλευρη. Η Horney θεωροῦσε τόν Fromm ἁπλά ὡς συνάδελφο. Η σχέση τους ἦταν ἕνας «γάμος» μυαλῶν· ἀπόδειξη γι' αὐτό ἀνακα-λύπτουμε στὸ ἔργο τοῦ Fromm, Escape from freedom (Farrar and Rinehart, New York 1941), τὸ ὁποῖο καί ἀναφέρεται κατ' ἐπανάληψη στὸ ἔργο τῆς Horney, ἐνῶ ἡ ἰδέα του ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀτομική ἀνισχυρότητα στη νέα κοινωνία, συνδέεται στενά μέτὴν ἄποψη τῆς Ηorney στο βασικό ἄγχος, ὅτι δηλ. ἐκπηγάζει ἀπό κάποια ἔννοια ἀ-νισχυρότητας. Ἡ Horney «ὑποστηρίζει» τίς ἐμπειρίες τοῦ ἀτόμου κατά τήν παιδι-κή ἡλικία, ἐνῶ ὁ Fromm ὑπογραμμίζει ἱστορικές καί πολιτισμικές προϋποθέσεις.
β) Η Karen Horney γνώριζε τόν Erich Fromm καί τή γυναίκα του Frieda Fromm-Reichmann ἀπό τό Βερολίνο, ὅπου καί οἱ τρεῖς σπούδαζαν μαζί Ψυχανάλυση. Ὁ Fromm εἶχε ψυχαναλυθεῖ ἀπό τόν Hans Sachs και ἐφάρμοσε την Ψυχανάλυση στο Βερολίνο, ἀρχές τοῦ 1930. Στα 1933 πῆγε στο Σικάγο καί ἡ φιλία πού εἶχε μέ τή Horney, ἡ ὁποία σημειωτέον ἦταν δεκαπέντε χρόνια μεγαλύτερή του, ἔγινε ἀκόμη ἰσχυρό-τερη. Τη δεκαετία πού ἀκολούθησε εἶναι ἀδύνατο να διακρίνουμε ποιός ἐπηρέα-σε ποιόν στα κείμενα που καί οἱ δύο συνέγραψαν. Ἡ σχέση ἀνάμεσά τους ξεκίνησε στα 1926 περίπου, ἐνῶ διακόπηκε μυστηριωδώς γύρω στα 1938.) καί τή γνώρισε σε μή ψυχαναλυτικούς κύκλους τῆς ἄρτι ἀφιχθείσας γερμανικῆς διανόησης τῆς Νέας Υόρκης. Ἡ Horney γνωρίστηκε μὲ τὴν οἰκογένεια Tillich (Δέν φαίνεται ὁ Fromm νὰ εἶχε φιλίες μέ τούς Tillich. Δέν ἔχουμε σχετικές πληρο-φορίες γι' αὐτό. Εἴμαστε ὅμως βέβαιοι γιά δύο πράγματα:
α) ὅτι ὁ Fromm ζοῦσε στο Σικάγο καί ὄχι στη Νέα Υόρκη,
β) ὅτι ἡ Hannah δέν ἀναφέρει τίποτα σχετικό γι' αὐτόν στην αὐτοβιογραφία της From time to time, Stein and Day, New York 1973.) στη Νέα Υόρκη, ὅπως καί μέ ἄλλους Γερμανούς που ζοῦσαν ἐκεῖ.
Σύμφωνα με μαρτυρία τῆς Hannah, συναντιοῦνταν συχνά μαζί στο σπίτι τῆς Horney γιά δεῖπνο. Πέρ᾿ ἀπό τίς θεολογικές συζητήσεις πού ἀνέπτυσσαν, μέ διάρκεια μερικές φορές καί ὅλη τή νύχτα, ἡ Hannah παρατηρεῖ ὅτι συζητοῦσαν γιὰ κινηματογράφο καί ἄλλα θέματα. Κάποιες φορές μάλιστα διαφωνούσαν κατά τη διάρκεια φιλοσοφικών ἢ θεολογικών ζητημάτων, ἐνῶ ἐπίσης ἡ Horney διαφωνούσε με μερικές από τις ἰδέες τοῦ Tillich πάνω σε ψυχολογικούς προβληματισμούς.
Ἐδῶ χρειάζεται νὰ εἶπωθεί – ὅπως ἡ ἴδια ἡ Hannah ὑποστηρίζει – ότι ἂν καὶ ὁ συζυγός της Paul ἀρεσκόταν να συνάπτει ἐξωγαμιαίες σχέσεις, ἡ σχέση του με τη Horney δέν ἐξελίχθηκε ποτέ σε σεξουαλικό εἰδύλλιο, μὰ ἀπεναντίας ἦταν διανοητικοῦ ἐπιπέδου καί μόνο. Η Horney αρεσκόταν στην ἀκρόαση θεολογικῶν ἰδεῶν ἀπὸ πλευρᾶς τοῦ Tillich, ὅπως καί ὁ Tillich εντυπωσιαζόταν συχνά ἀπό τίς ἀναλύσεις τῆς Horney γιὰ τὸν ἐσωτερικό ἂνθρωπο. Κατά τη Hannah, ὁ Paul ἔδειχνε συστηματικό ενδιαφέρον στα ζητήματα που συζητοῦσε με τη Horney, και συγκεκριμένα σ' ἐκεῖνα ποὺ ἀφοροῦσαν τὴν Ψυχολογία τοῦ Βάθους. Ἂν ὁ Paul εἶχε ἐρωτική σχέση με την Karen, ἡ Hannah ὑποστηρίζει πώς θὰ ἦταν ἡ πρώτη που θὰ τὸ γνώριζε. Η Hannah δὲν αἰσθάνθηκε ποτέ αἰσθήματα ἀποστροφῆς πρός τή Horney, άλλά πάντοτε τὴν ὑπολόγιζε ὡς καλή φίλη.
Τα θέματα, στὰ ὁποῖα ὁ Tillich ἐπηρέαζε τη Horney, ήταν τα παρακάτω:
α) Ἡ ἀγάπη. Τόνιζε ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς ἀγάπης ἐκφράζεται ὡς ἀπεριόριστη ἐγκυρότητα τῆς ἠθικῆς ἀναγκαιότητας, ἐνῶ παρέχεται ὡς ὁλοκληρωμένη μορφή ἠθικῶν περιεχομένων (Tillich, Systematic theology, vol. 3. The University of Chicago 1964, 0.51, και Schröder, The nature of theological argument: A study of Paul Tillich, Scholars Press, University of Montana, Missoula, Montana 1975, σ. 146.).
β) Ἡ Αὐτογνωσία. Κατ' αὐτόν, ἡ αὐτογνωσία συνιστᾶ τὴν ἑνότητα τῶν αἰσθημάτων, ἀποδεικνύοντας ὅτι πρόκειται για έποικοδομητικό συναί σθήματα (Schröder, The nature of theological argument, σ. 142.).
γ) Ἡ Συζυγία μεταξύ Θεολογίας καὶ Ψυχανάλυσης ἀπό θεραπευτικής ἐπόψεως. Ἡ Ψυχανάλυση βοηθά τοὺς ἀνθρώπους ν' ἀπελευθερώνονται από συγκεκριμένους ψυχαναγκασμούς, ἐνῶ ἡ Θεολογία παρέχει τίς σωστές λύσεις ἀπέναντι σε κάθε ἀποξενωτική ἐμπειρία (Thatcher, The ontology of Paul Tillich, Oxford University Press 1978, σ. 174.).
δ) Η Συνείδηση. Γιὰ τὸν Tillich ὁ χαρακτήρας τῆς συνείδησης εἶναι ήθικός. Μᾶς προτρέπει τί να κάνουμε καί τί ὄχι. Ἔκδηλώνεται ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἀποξενώνεται ἀπό τὸν ἑαυτό του καὶ τὸ περιβάλλον πού ζεῖ. Ὑπαγορεύει ἀπαγορεύσεις καὶ ἐντολές, ἀνακαλώντας τὸν ἄνθρωπο με τις τύψεις, ὥστε νὰ ἐπαναπροσδιορίζει τη συμπεριφορά του έποικοδομητικά (Tillich, Systematic Theology. σ. 51).
Παρόλο που ὁ Tillich γνώριζε, ἀπό καιρό πρίν, τί εἶναι ἡ Ψυχολογία του Βάθους, πιστεύεται ωστόσο βέβαιο πώς ἡ ἐπιρροή τῆς Karen Horney στό συγκεκριμένο θέμα ήταν καταλυτική. Εἰσήγαγε τόν Tillich σε πληρέστερη κα-τανόηση τῶν ὅρων τῆς Ψυχολογίας τοῦ Βάθους καί τοῦ παρείχε ψυχολογι κές ἔννοιες ποὺ εἶχαν ἄμεση σχέση μὲ τὴν ἀνάκριση τοῦ ἐσωτερικοῦ κό-σμου τοῦ ἀνθρώπου για ψυχοπνευματική καλυτέρευση.
1.
Η KAREN HORNEY ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΥΡΩΣΗΣ
1.3. Χριστιανισμός καί Karen Horney
Σημαντικά στοιχεία γιά τή σχέση τῆς Karen Horney μέ τό χριστιανισμό συναντούμε:
α) στο ἡμερολόγιό της (The adolescent diaries of Karen Horney, New York 1980.).
β) στη σχέση πού ἀνέπτυξε μέ τόν Paul Tillich (Ὅ,τι γνωρίζουμε γιά τή σχέση ἀνάμεσα στη Honey καί τόν Tillich, το γνωρίζουμε ἀ-πὸ τὴ γυναίκα τοῦ Tillich, Hannah. Ἡ Hannah Tillich ἔδωσε συνέντευξη με θέμα αὐτή τη σχέση στη Susan Quinn, συγγραφέα τοῦ A Mind of her Own (The life of Karen Horney).).
Στήν αὐτοβιογραφία της ἡ Horney ἐκφράζει μέ πίστη ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ προσεγγίζει τον Θεό ἐμπειρικά. Ἀναζητοῦσε τόν Θεό διότι ἐνδιαφερόταν γιά τήν ἀνύψωση καί ὀλοκλήρωση τοῦ ἑαυτοῦ της πνευματικά καί ὑπαρξιακά.
Ἡ ἀφετηριακή προσέγγιση τῆς Horney μέ τό χριστιανισμό ξεκίνησε ὅταν ἐκείνη ἦταν ἐννέα ἐτῶν. Τὸ οἰκογενειακό περιβάλλον μέσα στὸ ὁποῖο ζοῦσε, τῆς προσέφερε ἐσφαλμένες θρησκευτικές εμπειρίες, δηλ. καταναγκαστικό ἐκκλησιασμό, ἐπίπλαστη ἠθικότητα καὶ τυραννική συμπεριφορά, τὰ ὁποία «παρασάγγας» ἀπεῖχαν ἀπὸ τὸ πνεῦμα τοῦ Εὐαγγελίου. Ἐπιπλέον, ἕνα παράδειγμα που παρείχε ἐπίσης «ἄσχημη ἐμπειρία» σ' αὐτὴν, ἦταν ὅτι ὁ πατέρας της, παρόλο που ἀποτελοῦσε δραστήριο μέλος τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινότητας τοῦ Ἀμβούργου, συμπεριφερόταν αὐταρχικά ἀπέναντι στην Karen, ὅταν ἐκείνη ήταν παιδί. Αὐτή ἡ αὐταρχικότητα ὑπέκρυπτε ἔλλειψη ἀγάπης καὶ στοργής. Ἐξαιτίας αὐτῶν ἡ συμπεριφορά πρὸς τὸν πατέρα της ἄρχισε ν' ἀποδεικνύεται προβληματική κι ἐντελῶς ἀποξενωμένη. Αἰσθανό ταν μίσος ἀπέναντί του κι ἔνιωθε ἀνίκανη να «συνεχίζει» νὰ τὸν ἀγαπᾶ. Παράλληλα ἄρχισε νὰ μὴν ἀποδέχεται τὸν Θεό ὡς Πατέρα: τὸν συσχέτιζε μέ τὴ συμπεριφορά τοῦ πατέρα της, καὶ ὡς ἐκ τούτου θεωροῦσε τὴν περιφρόνηση πρὸς Ἐκεῖνον μέρος τῆς ἀνικανότητας νὰ τὸν ἀποδέχεται. Η Karen ήταν βαθιά πληγωμένη ἀπό τή συμπεριφορά τοῦ πατέρα της τὸν ὁποῖο, ἐνῶ θεωροῦσε παράδειγμα, τελικά ἀνακάλυπτε πώς δὲν ἦταν. Αὐτὸς ἦταν οὐσιαστικά καί ὁ κύριος λόγος που τὴν ὥθησε νὰ λογίζεται σε βάθος γιὰ τὴν ὕπαρξη τοῦ Θεοῦ καθώς καὶ γιὰ τὴ θεία παρουσία του.
Τὰ πρῶτα «βήματα ἀνακάλυψης» τοῦ Θείου τῆς δόθηκαν ἀπό τό Θεολόγο Καθηγητή της, τὸν Herr Schulze, ὁ ὁποῖος μὲ ἐνθουσιασμό ἀναφερόταν στὴν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ γιὰ τὰ δημιουργήματά του καὶ πῶς ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ τὴ βιώνει. Η Karen ἐμπνεόταν θετικά ἀπ᾿ αὐτὸν καὶ ἀνέπτυσσε μία αρκετά σταθερή καὶ ἐποικοδομητική σχέση ἀνάμεσα στον ἑαυτό της καὶ τὴ διδασκαλία τοῦ Χριστοῦ ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀγάπη.
Με το πέρασμα τῶν χρόνων, ἡ Horney θεωροῦσε τὸν ἑαυτό της μέρος τοῦ σχέδιου τοῦ Θεοῦ για τη σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου. Ἀνέκρινε πάντοτε τις πράξεις της κριτικά κι ἐπιχειροῦσε νὰ τίς τοποθετεῖ στη σωτηριολογική προοπτική του Θείου. Πολλές φορές αἰσθανόταν πολύ ταπεινή καί ζητοῦσε στην προσευχή της ν' ἀποδεικνύεται σταθερή μαθήτρια τῶν διδασκαλιῶν τοῦ Ἰησοῦ· νὰ μὴν ἐκμεταλλεύεται τοὺς ἄλλους· ν' ἀγαπᾶ τὸν καθένα – ἰδιαίτερα δὲ τὸν πατέρα της – και να μή βρίσκεται σε σχέση ἀντιπαλότητας ἀπέναντι στον ὁποιονδήποτε. Ὅταν δὲ «συλλάμβανε» τὸν ἑαυτό της να φέρεται ἐχθρικά, αἰσθανόταν ἀρκετά ἐπιβαρυμένη ἀπό ὑποκρισία καὶ ὁμολογοῦσε ὅτι ἡ πίστη, ἡ πεποίθηση καί ἡ ἐμπιστοσύνη της πρὸς τὸν Θεό ἦταν πραγματικά ἀδρανεῖς. Διαρκώς προσευχόταν να μή συμπεριφέρεται ὑποκριτικα, προσευχόταν να βιώνει το δόγμα τῆς ἀγάπης καὶ αὐτοπροσφοράς, να λαχταρᾶ τὴν πίστη καὶ ὅ,τι καθιστὰ τοὺς ἄλλους εὐτυχισμένους· νὰ εἶναι εἰλικρινής καὶ νὰ δρᾶ ἀναλόγως. Συχνά οἱ προσευχές της, όπως μᾶς ὁμολογεῖ στὰ ἡμερολόγιά της, «συνοδεύονταν» από «ξεσπάσματα» πολλών δα κρύων που τὴν ὁδηγοῦσαν σε ἐποικοδομητικές εμπειρίες, τὰ ἀποτελέσματα τῶν ὁποίων τελικά εμφανίζονται κι ανιχνεύονται μέσα στη θεωρία της.
Ὁ Θεός για τη Horney εἶναι μία αἰώνια ὕπαρξη. Ἡ οὐσία Του διακρίνε ται ἀπὸ «ἀναγκαιότητα» κι «αιωνιότητα». Η δύναμή του συνίσταται στην παντοδυναμία τῆς ἀγάπης. Κατανοεί πάντοτε τὴν ἀδυναμία τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ἐνότητα τοῦ Θεοῦ ἀνακαλύπτεται στο δόγμα τῆς Ἁγίας Τριάδας. Η θεό τητά του μπορεῖ κι ἀναγνωρίζεται ἀπό τά χαρακτηριστικά της. Ἔχει Νοῦ ἔχει ἐξωτερικευμένο Λόγο καὶ ἀποστέλλει τὸ Πνεῦμα Του στον κόσμο.
Ἡ ἰδέα τῆς Ἐκκλησίας ἦταν ἔννοια σημαντική γι' αὐτήν. Ἡ Ἐκκλησία συ νιστᾶ τὸ οἰκοδόμημα τοῦ Χριστοῦ τὸ ὁποῖο καὶ ὀφείλεται να κατανοείται ὡς «εὔσημο ἰδανικό». Ἡ Ἐκκλησία από μόνη της παρέχει τὴν ὀρθή καθο δήγηση στη σωτηρία. Διοδεύει ψυχές στον Θεό και διδάσκει τὴν ἰσορροπμένη συμπεριφορά ἡ ὁποία καί «μεταφράζεται» σε ἠθικές αξίες. Ἡ Ἐκκλησία μετατρέπει τις κακές ἔξεις τοῦ ἀνθρώπου σε χρηστές καί χριστιανικές. ἐνῶ καθιστά τους χριστιανούς μαθητές τοῦ Χριστοῦ ψυχοσωματικά· χριστιανούς δραστήριους, ὄχι χριστιανούς στα λόγια μόνο καὶ αἰσθήματα.
Ἀπό τα προαναφερόμενα ἀντιλαμβανόμαστε τη θέση τῆς Horney σε θέματα πίστης ὄχι ὡς ἀρνητική ἀλλὰ τὸ ἐντελῶς ἀντίθετο. Ἡ πίστη στον Θεό καὶ τὴν Ἐκκλησία Του ήταν θεώρηση που τη βοήθησε ὄχι μόνο κατά τη νεαρή της ἡλικία, ἀλλὰ καὶ κατά τα χρόνια ωριμότητάς της. Ἐπακόλουθα, έπηρεάσθηκε τόσο έποικοδομητικά ἀπ' αὐτὴν που χρησιμοποιοῦσε τίς «προσεγγίσεις» της ὡς τὸ τέλος τῆς ζωῆς της ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐξέλιξη καὶ στερέωση τῆς θεωρίας της, ἀναζητώντας σωστές θεραπευτικές λύσεις γιὰ τὸν ἄνθρωπο, τις νευρώσεις καὶ τὰ φαινόμενά τους (The adolescent diaries of Karen Horney, New York 1980.).
Ἂν καὶ δὲν ἔχουμε συγκεκριμένες πηγές πού ν' ἀναφέρονται στη σχέση τῆς Horney μὲ τὸν Tillich, μποροῦμε νὰ ὑποστηρίξουμε ὅτι ἡ ἐπιρροή τοῦ Tillich στη σκέψη καὶ τὸ ἔργο τῆς Horney ἦταν σημαντική καί τανάπαλιν. Ο καθένας τους έπηρέασε τὸν ἄλλον σε συγκεκριμένες δομές. Ἡ Karen Horney ἐνδιαφερόταν ἰδιαίτερα για τις ἰδέες τοῦ Tillich πού ἀφοροῦσαν τη λειτουργία καὶ ἀνάλυση τῶν χριστιανικῶν ἀρετῶν καὶ ἀξιῶν. Ἕνα ἀπὸ τὰ γραπτὰ τοῦ Tillich, ποὺ ἡ Horney μελετούσε και σπούδαζε κατά τους τελευταίους μήνες τῆς ζωῆς της, ἔχοντάς το κάτω ἀπό τό προσκέφαλό της, ἦταν τὸ The Courage to be (New Haven, Yale University Press, 1952.), 'H Karen Horney ἐπηρεαζόμενη ἀπό τόν Tillich, τὸν ἐπηρέασε παράλληλα στη θεολογία καί μελέτη του γιά τόν ἄνθρωπο. Ἡ σχέση της με τον Tillich ξεκίνησε στα 1934 καί διήρκεσε ὡς τὸ θάνατό της στα 1952. Ἡ Horney συστήθηκε στον Tillich, εἴτε μέσῳ τῆς συζύγου τοῦ τελευταίου, Hannah (Δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει πηγή που να διευκρινίζει πῶς γνώρισε ἡ Horney τή Hannah. Αὐτό πού ὑποθέτουμε εἶναι πώς πιθανώς γνωρίστηκαν μέσῳ τοῦ Fromm), εἴτε μέσῳ τοῦ Erich Fromm, ὁ ὁποῖος ἦταν φίλος τῆς Karen Horney (α) Ἡ σχέση τῆς Karen Horney μέ τόν Fromm ὁδήγησε σε ὑποψίες ὅτι μπορεῖ νὰ λάμβανε ὅλες τίς ἰδέες της ἀπό ἐκεῖνον. Ὅσοι ὑποστήριξαν αὐτό, ὑποδείκνυαν τίς πολλές μνεῖες πού ἔκανε ἡ Horney σε ἔργα τοῦ Fromm, δημοσιευμένα ἤ ἀδημοσί-ευτα, ὅταν ἔγραφε τα δύο πρώτα βιβλία της The neurotic personality of our time, 1937, και New ways in psychoanalysis, 1939. Ωστόσο ὅμως αὐτό δέν εἶναι ἀληθές: ἡ μετα-ξύ τους σχέση ἦταν τελικά μονόπλευρη. Η Horney θεωροῦσε τόν Fromm ἁπλά ὡς συνάδελφο. Η σχέση τους ἦταν ἕνας «γάμος» μυαλῶν· ἀπόδειξη γι' αὐτό ἀνακα-λύπτουμε στὸ ἔργο τοῦ Fromm, Escape from freedom (Farrar and Rinehart, New York 1941), τὸ ὁποῖο καί ἀναφέρεται κατ' ἐπανάληψη στὸ ἔργο τῆς Horney, ἐνῶ ἡ ἰδέα του ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀτομική ἀνισχυρότητα στη νέα κοινωνία, συνδέεται στενά μέτὴν ἄποψη τῆς Ηorney στο βασικό ἄγχος, ὅτι δηλ. ἐκπηγάζει ἀπό κάποια ἔννοια ἀ-νισχυρότητας. Ἡ Horney «ὑποστηρίζει» τίς ἐμπειρίες τοῦ ἀτόμου κατά τήν παιδι-κή ἡλικία, ἐνῶ ὁ Fromm ὑπογραμμίζει ἱστορικές καί πολιτισμικές προϋποθέσεις.
β) Η Karen Horney γνώριζε τόν Erich Fromm καί τή γυναίκα του Frieda Fromm-Reichmann ἀπό τό Βερολίνο, ὅπου καί οἱ τρεῖς σπούδαζαν μαζί Ψυχανάλυση. Ὁ Fromm εἶχε ψυχαναλυθεῖ ἀπό τόν Hans Sachs και ἐφάρμοσε την Ψυχανάλυση στο Βερολίνο, ἀρχές τοῦ 1930. Στα 1933 πῆγε στο Σικάγο καί ἡ φιλία πού εἶχε μέ τή Horney, ἡ ὁποία σημειωτέον ἦταν δεκαπέντε χρόνια μεγαλύτερή του, ἔγινε ἀκόμη ἰσχυρό-τερη. Τη δεκαετία πού ἀκολούθησε εἶναι ἀδύνατο να διακρίνουμε ποιός ἐπηρέα-σε ποιόν στα κείμενα που καί οἱ δύο συνέγραψαν. Ἡ σχέση ἀνάμεσά τους ξεκίνησε στα 1926 περίπου, ἐνῶ διακόπηκε μυστηριωδώς γύρω στα 1938.) καί τή γνώρισε σε μή ψυχαναλυτικούς κύκλους τῆς ἄρτι ἀφιχθείσας γερμανικῆς διανόησης τῆς Νέας Υόρκης. Ἡ Horney γνωρίστηκε μὲ τὴν οἰκογένεια Tillich (Δέν φαίνεται ὁ Fromm νὰ εἶχε φιλίες μέ τούς Tillich. Δέν ἔχουμε σχετικές πληρο-φορίες γι' αὐτό. Εἴμαστε ὅμως βέβαιοι γιά δύο πράγματα:
α) ὅτι ὁ Fromm ζοῦσε στο Σικάγο καί ὄχι στη Νέα Υόρκη,
β) ὅτι ἡ Hannah δέν ἀναφέρει τίποτα σχετικό γι' αὐτόν στην αὐτοβιογραφία της From time to time, Stein and Day, New York 1973.) στη Νέα Υόρκη, ὅπως καί μέ ἄλλους Γερμανούς που ζοῦσαν ἐκεῖ.
Σύμφωνα με μαρτυρία τῆς Hannah, συναντιοῦνταν συχνά μαζί στο σπίτι τῆς Horney γιά δεῖπνο. Πέρ᾿ ἀπό τίς θεολογικές συζητήσεις πού ἀνέπτυσσαν, μέ διάρκεια μερικές φορές καί ὅλη τή νύχτα, ἡ Hannah παρατηρεῖ ὅτι συζητοῦσαν γιὰ κινηματογράφο καί ἄλλα θέματα. Κάποιες φορές μάλιστα διαφωνούσαν κατά τη διάρκεια φιλοσοφικών ἢ θεολογικών ζητημάτων, ἐνῶ ἐπίσης ἡ Horney διαφωνούσε με μερικές από τις ἰδέες τοῦ Tillich πάνω σε ψυχολογικούς προβληματισμούς.
Ἐδῶ χρειάζεται νὰ εἶπωθεί – ὅπως ἡ ἴδια ἡ Hannah ὑποστηρίζει – ότι ἂν καὶ ὁ συζυγός της Paul ἀρεσκόταν να συνάπτει ἐξωγαμιαίες σχέσεις, ἡ σχέση του με τη Horney δέν ἐξελίχθηκε ποτέ σε σεξουαλικό εἰδύλλιο, μὰ ἀπεναντίας ἦταν διανοητικοῦ ἐπιπέδου καί μόνο. Η Horney αρεσκόταν στην ἀκρόαση θεολογικῶν ἰδεῶν ἀπὸ πλευρᾶς τοῦ Tillich, ὅπως καί ὁ Tillich εντυπωσιαζόταν συχνά ἀπό τίς ἀναλύσεις τῆς Horney γιὰ τὸν ἐσωτερικό ἂνθρωπο. Κατά τη Hannah, ὁ Paul ἔδειχνε συστηματικό ενδιαφέρον στα ζητήματα που συζητοῦσε με τη Horney, και συγκεκριμένα σ' ἐκεῖνα ποὺ ἀφοροῦσαν τὴν Ψυχολογία τοῦ Βάθους. Ἂν ὁ Paul εἶχε ἐρωτική σχέση με την Karen, ἡ Hannah ὑποστηρίζει πώς θὰ ἦταν ἡ πρώτη που θὰ τὸ γνώριζε. Η Hannah δὲν αἰσθάνθηκε ποτέ αἰσθήματα ἀποστροφῆς πρός τή Horney, άλλά πάντοτε τὴν ὑπολόγιζε ὡς καλή φίλη.
Τα θέματα, στὰ ὁποῖα ὁ Tillich ἐπηρέαζε τη Horney, ήταν τα παρακάτω:
α) Ἡ ἀγάπη. Τόνιζε ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς ἀγάπης ἐκφράζεται ὡς ἀπεριόριστη ἐγκυρότητα τῆς ἠθικῆς ἀναγκαιότητας, ἐνῶ παρέχεται ὡς ὁλοκληρωμένη μορφή ἠθικῶν περιεχομένων (Tillich, Systematic theology, vol. 3. The University of Chicago 1964, 0.51, και Schröder, The nature of theological argument: A study of Paul Tillich, Scholars Press, University of Montana, Missoula, Montana 1975, σ. 146.).
β) Ἡ Αὐτογνωσία. Κατ' αὐτόν, ἡ αὐτογνωσία συνιστᾶ τὴν ἑνότητα τῶν αἰσθημάτων, ἀποδεικνύοντας ὅτι πρόκειται για έποικοδομητικό συναί σθήματα (Schröder, The nature of theological argument, σ. 142.).
γ) Ἡ Συζυγία μεταξύ Θεολογίας καὶ Ψυχανάλυσης ἀπό θεραπευτικής ἐπόψεως. Ἡ Ψυχανάλυση βοηθά τοὺς ἀνθρώπους ν' ἀπελευθερώνονται από συγκεκριμένους ψυχαναγκασμούς, ἐνῶ ἡ Θεολογία παρέχει τίς σωστές λύσεις ἀπέναντι σε κάθε ἀποξενωτική ἐμπειρία (Thatcher, The ontology of Paul Tillich, Oxford University Press 1978, σ. 174.).
δ) Η Συνείδηση. Γιὰ τὸν Tillich ὁ χαρακτήρας τῆς συνείδησης εἶναι ήθικός. Μᾶς προτρέπει τί να κάνουμε καί τί ὄχι. Ἔκδηλώνεται ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἀποξενώνεται ἀπό τὸν ἑαυτό του καὶ τὸ περιβάλλον πού ζεῖ. Ὑπαγορεύει ἀπαγορεύσεις καὶ ἐντολές, ἀνακαλώντας τὸν ἄνθρωπο με τις τύψεις, ὥστε νὰ ἐπαναπροσδιορίζει τη συμπεριφορά του έποικοδομητικά (Tillich, Systematic Theology. σ. 51).
Παρόλο που ὁ Tillich γνώριζε, ἀπό καιρό πρίν, τί εἶναι ἡ Ψυχολογία του Βάθους, πιστεύεται ωστόσο βέβαιο πώς ἡ ἐπιρροή τῆς Karen Horney στό συγκεκριμένο θέμα ήταν καταλυτική. Εἰσήγαγε τόν Tillich σε πληρέστερη κα-τανόηση τῶν ὅρων τῆς Ψυχολογίας τοῦ Βάθους καί τοῦ παρείχε ψυχολογι κές ἔννοιες ποὺ εἶχαν ἄμεση σχέση μὲ τὴν ἀνάκριση τοῦ ἐσωτερικοῦ κό-σμου τοῦ ἀνθρώπου για ψυχοπνευματική καλυτέρευση.
Τὰ ζητήματα, στὰ ὁποῖα ἡ Horney ἐπηρέασε τον Tillich, ἔχουν ὡς ἑξῆς:
α) Ἡ Αὐτοσυνειδησία. Γιά τον Tillich ἡ ἀρχή τῆς αὐτοσυνειδησίας συν-δέεται μέ τή σύγχρονη Ψυχολογία τοῦ Βάθους· ἀποτελεῖ «παλαιό γεγονός» σὰν τὴν ἴδια τή θρησκεία, ἐνῶ πολλές φορές «συνδυάζεται» μὲ ἀναφορές μέσ᾿ ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν Καινή Διαθήκη.
β) Ἡ Ἐλευθερία. Ἡ πνευματική ἐλευθερία διαλύει κατ' αὐτόν κάθε πρόσκομμα, παρέχοντας ἀποτελεσματικότητα καί ὑγιῆ ψυχοσωματική ἀνέλιξης.
γ) Ὁ Γνήσιος Έαυτός. Ὁ Tillich διαπιστώνει ὅτι ὅσο περισσότερο κάποιος ἐπανενώνεται μέ τό γνήσιο ἑαυτό του, ὑπό τήν ἐπίδραση πάντα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τόσο ἀπελευθερώνεται (Tillich, Systematic Theology.σ. 247.).
Ὁ Paul Tillich στη θεολογία του άκολούθησε διαφορετική πορεία ὅταν πῆγε στὴν Ἀμερική (Ἔγινε μέλος τοῦ Union Theological Seminary στη Νέα Υόρκη. Το Σεμινάριο αὐτό ἀποτέλεσε κέντρο τῆς Ἑλευθεριάζουσας Προτεσταντικῆς Θεολογίας.). Προσπάθησε ἐκεῖ νὰ προσαρμόσει σκέψεις καί διευκρινίσεις ποὺ νὰ ἐκφράζουν με μεγαλύτερη σαφήνεια καί ἀκρίβεια τή θεολογία. Ἐπιχείρησε ν' ἀποφύγει τά διάφορα φιλοσοφικά καί θεολογικά ρεύματα ποὺ εἶχε ἀκολουθήσει στην Εὐρώπη, καί θεώρησε ὅτι για το σκοπό αὐτό ἡ Νέα Υόρκη παρείχε στόν ἑαυτό του νέες πνευματικές εὐκαιρίες. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ἴσως ἕναν ἀπό τούς κύριους λόγους πού ἔγινε φίλος τῆς Karen Horney, ἔχοντας ὡς ἀφετηρία του θεολογικά ζητήματα, ὄχι ἀσφαλῶς σύμ-φωνα μέ τίς προοπτικές τῆς Horney, μα μέ πνεῦμα ἀνοικτό καί διάθεση προσέγγισης· συζητώντας δηλ. τίς ἀναλύσεις που τοῦ παρείχε ἡ Horney σέθέματα πού ἀφοροῦσαν θεολογικούς προβληματισμούς καὶ πῶς αὐτοί μποροῦν νὰ προσαρμόζονται ἐπιτυχῶς ὑπό το πρίσμα σύγχρονων ἀνθρωπιστικῶν ἀναζητήσεων.
Ὁ Paul Tillich ἐκφώνησε τὸν ἐπικήδειο για την Karen Homey. Ο λόγος του μπορεί να συνοψισθεί στο ἀκόλουθο ἀπόσπασμα:
«Σε λίγους ἀνθρώπους ἀπ' αὐτούς πού συναντοῦμε ἀνακαλύπτουμε ἰσχυρή τὴν κατάφαση τῆς υπαρξής τους ἢ τὴν πληρότητα για τη χαρὰ τῆς ζωῆς, σε μέτρα ποὺ νὰ ἱκανώνονται οἱ ἑαυτοί τους μέ δημιουργικές δραστηριότητες, πέρα ἀπό διασπάσεις και διακοπές τοῦ ἔργου τους. Η Karen Horney ἦταν αὐτὸ ποὺ τὰ λόγια τοῦ Ἰησοῦ μᾶς λένε: ὁ λύχνος, ὁ ἐπὶ τὴν λυχνίαν, ὅς λάμπει πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκία (Πρβλ. Μτθ. ε. 15). Αὐτὸ τὸ φῶς ἀκτινοβολοῦσε ἀπὸ τὴν ὕπαρξή της αὐτὸ τὸ φῶς βιώναμε κάθε φορά που τη συναντούσαμε. Ήταν τὸ φῶς ποὺ ἔδινε φῶς στους φίλους της, οἱ ὁποῖοι γνώριζαν πώς οἱ ὧρες μαζί με την Karen "μετροῦσαν καλά" καὶ συχνά ἔμεναν ἀξέχαστες στις ζωές αὐτῶν ποὺ τὸ διαπίστωναν. Ἔγραψε βιβλία, ἀγαποῦσε όμως τοὺς ἀνθρώπους. Τους βοηθούσε να φωτίζουν τα σκοτεινά μέρη τῶν ψυχῶν τους. Ἡ ὀντότητά της, ἡ δύναμή της νὰ ζεῖ, ἀποτέλεσε τὴν ἐπαρκώς σταθερή ισορροπία τοῦ πλούτου τοῦ ἀγώνα της καὶ τῆς δημιουργικής προσπάθειάς της» ((...) Few people whom one encountered were so strong in the affirmation of their being, so full of the joy of living, so able to rest in themselves and to create without cessation beyond themselves... She was what the words of Jesus say, a light on a high stand which gave light to all in the house... It was this light radiating from her being which we have experienced whenever we encountered her... It was this light which gave light... to her friends, who knew that hours with Karen would count as good and often unforgettable hours in their lives... She wrote books, bu she loved human beings. She helped them to throw light into the dark places of their souls. Her being, her power to be, constituted-the well-founded balance of an abundance of striving and creative possibility». Βλ. Quinn, A Mind of her Own, σο. 418-419. Πρβλ. Jones, Karen Horney, Psychoanalyst (ἀπὸ τὴ σειρά: American Women of Achievement), Exō. Chelsea House Publishers, New York Philadelphia 1989, σ. 103.).
Συνεχίζεται με:
14. Ἡ ἔννοια τῆς νεύρωσης
α) Ἡ Αὐτοσυνειδησία. Γιά τον Tillich ἡ ἀρχή τῆς αὐτοσυνειδησίας συν-δέεται μέ τή σύγχρονη Ψυχολογία τοῦ Βάθους· ἀποτελεῖ «παλαιό γεγονός» σὰν τὴν ἴδια τή θρησκεία, ἐνῶ πολλές φορές «συνδυάζεται» μὲ ἀναφορές μέσ᾿ ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν Καινή Διαθήκη.
β) Ἡ Ἐλευθερία. Ἡ πνευματική ἐλευθερία διαλύει κατ' αὐτόν κάθε πρόσκομμα, παρέχοντας ἀποτελεσματικότητα καί ὑγιῆ ψυχοσωματική ἀνέλιξης.
γ) Ὁ Γνήσιος Έαυτός. Ὁ Tillich διαπιστώνει ὅτι ὅσο περισσότερο κάποιος ἐπανενώνεται μέ τό γνήσιο ἑαυτό του, ὑπό τήν ἐπίδραση πάντα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τόσο ἀπελευθερώνεται (Tillich, Systematic Theology.σ. 247.).
Ὁ Paul Tillich στη θεολογία του άκολούθησε διαφορετική πορεία ὅταν πῆγε στὴν Ἀμερική (Ἔγινε μέλος τοῦ Union Theological Seminary στη Νέα Υόρκη. Το Σεμινάριο αὐτό ἀποτέλεσε κέντρο τῆς Ἑλευθεριάζουσας Προτεσταντικῆς Θεολογίας.). Προσπάθησε ἐκεῖ νὰ προσαρμόσει σκέψεις καί διευκρινίσεις ποὺ νὰ ἐκφράζουν με μεγαλύτερη σαφήνεια καί ἀκρίβεια τή θεολογία. Ἐπιχείρησε ν' ἀποφύγει τά διάφορα φιλοσοφικά καί θεολογικά ρεύματα ποὺ εἶχε ἀκολουθήσει στην Εὐρώπη, καί θεώρησε ὅτι για το σκοπό αὐτό ἡ Νέα Υόρκη παρείχε στόν ἑαυτό του νέες πνευματικές εὐκαιρίες. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ἴσως ἕναν ἀπό τούς κύριους λόγους πού ἔγινε φίλος τῆς Karen Horney, ἔχοντας ὡς ἀφετηρία του θεολογικά ζητήματα, ὄχι ἀσφαλῶς σύμ-φωνα μέ τίς προοπτικές τῆς Horney, μα μέ πνεῦμα ἀνοικτό καί διάθεση προσέγγισης· συζητώντας δηλ. τίς ἀναλύσεις που τοῦ παρείχε ἡ Horney σέθέματα πού ἀφοροῦσαν θεολογικούς προβληματισμούς καὶ πῶς αὐτοί μποροῦν νὰ προσαρμόζονται ἐπιτυχῶς ὑπό το πρίσμα σύγχρονων ἀνθρωπιστικῶν ἀναζητήσεων.
Ὁ Paul Tillich ἐκφώνησε τὸν ἐπικήδειο για την Karen Homey. Ο λόγος του μπορεί να συνοψισθεί στο ἀκόλουθο ἀπόσπασμα:
«Σε λίγους ἀνθρώπους ἀπ' αὐτούς πού συναντοῦμε ἀνακαλύπτουμε ἰσχυρή τὴν κατάφαση τῆς υπαρξής τους ἢ τὴν πληρότητα για τη χαρὰ τῆς ζωῆς, σε μέτρα ποὺ νὰ ἱκανώνονται οἱ ἑαυτοί τους μέ δημιουργικές δραστηριότητες, πέρα ἀπό διασπάσεις και διακοπές τοῦ ἔργου τους. Η Karen Horney ἦταν αὐτὸ ποὺ τὰ λόγια τοῦ Ἰησοῦ μᾶς λένε: ὁ λύχνος, ὁ ἐπὶ τὴν λυχνίαν, ὅς λάμπει πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκία (Πρβλ. Μτθ. ε. 15). Αὐτὸ τὸ φῶς ἀκτινοβολοῦσε ἀπὸ τὴν ὕπαρξή της αὐτὸ τὸ φῶς βιώναμε κάθε φορά που τη συναντούσαμε. Ήταν τὸ φῶς ποὺ ἔδινε φῶς στους φίλους της, οἱ ὁποῖοι γνώριζαν πώς οἱ ὧρες μαζί με την Karen "μετροῦσαν καλά" καὶ συχνά ἔμεναν ἀξέχαστες στις ζωές αὐτῶν ποὺ τὸ διαπίστωναν. Ἔγραψε βιβλία, ἀγαποῦσε όμως τοὺς ἀνθρώπους. Τους βοηθούσε να φωτίζουν τα σκοτεινά μέρη τῶν ψυχῶν τους. Ἡ ὀντότητά της, ἡ δύναμή της νὰ ζεῖ, ἀποτέλεσε τὴν ἐπαρκώς σταθερή ισορροπία τοῦ πλούτου τοῦ ἀγώνα της καὶ τῆς δημιουργικής προσπάθειάς της» ((...) Few people whom one encountered were so strong in the affirmation of their being, so full of the joy of living, so able to rest in themselves and to create without cessation beyond themselves... She was what the words of Jesus say, a light on a high stand which gave light to all in the house... It was this light radiating from her being which we have experienced whenever we encountered her... It was this light which gave light... to her friends, who knew that hours with Karen would count as good and often unforgettable hours in their lives... She wrote books, bu she loved human beings. She helped them to throw light into the dark places of their souls. Her being, her power to be, constituted-the well-founded balance of an abundance of striving and creative possibility». Βλ. Quinn, A Mind of her Own, σο. 418-419. Πρβλ. Jones, Karen Horney, Psychoanalyst (ἀπὸ τὴ σειρά: American Women of Achievement), Exō. Chelsea House Publishers, New York Philadelphia 1989, σ. 103.).
Συνεχίζεται με:
14. Ἡ ἔννοια τῆς νεύρωσης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου