Η ΠΑΡΑΚΜΗ ΚΑΙ Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΡΩΜΑΪΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ 9 MALACHI MARTIN

Η ΠΑΡΑΚΜΗ ΚΑΙ Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΡΩΜΑΪΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ 9

MALACHI MARTIN 

G.P. Putnam's Sons, New York 1981

Συνέχεια από 27. Αυγούστου 2026

Η ΝΕΑ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ

Η προβολή της μεγάλης αξίωσης (συνέχεια)

Την εποχή του Λέοντος, ο Χριστιανισμός μόλις είχε αρχίσει να εδραιώνεται σε ολόκληρη την Ευρώπη ως τρόπος ζωής. Ακτινοβολώντας από την Ιταλία, είχε απλώσει μακριές γραμμές επικοινωνίας σε όλη τη Γαλατία, το Βέλγιο, την Αγγλία, την Ιρλανδία, τη Γερμανία, την Ισπανία και την Ανατολική Ευρώπη. Μέσα σε τριακόσια χρόνια θα κυριαρχούσε σε ολόκληρη την ήπειρο. Υπό την καθοδήγηση του Χριστιανισμού, η Ευρώπη του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης, με όλα τα σφάλματα και τα επιτεύγματά της, εξελίχθηκε στη σύγχρονη Ευρώπη. Όλα αυτά θα ήταν αδύνατα, αν η ουννική αυτοκρατορία είχε κατακλύσει την Ευρώπη. Το γεγονός ότι αυτό δεν συνέβη οφείλεται στον Λέοντα.

Η συνομιλία του Λέοντος με τον Αττίλα διαρκεί μόνο λίγα λεπτά. Μήπως ο δεισιδαίμων Αττίλας φοβήθηκε τον ιερέα στο πρόσωπο του Λέοντος; Μήπως φοβήθηκε τον τοτεμικό συμβολισμό του ονόματός του —«λέων»—; Μήπως είχε ήδη αποφασίσει να υποχωρήσει εξαιτίας της πείνας, των ασθενειών και της δυσαρέσκειας στις τάξεις του στρατού του; Μήπως ο Λέων τον απείλησε με τις τιμωρίες του Ουρανού και της Κολάσεως; Δεν γνωρίζουμε. Γνωρίζουμε μόνο ότι ξαφνικά ο Αττίλας στρέφει το άλογό του, διασχίζει ξανά τον ποταμό και εισέρχεται καλπάζοντας στο στρατόπεδό του, φωνάζοντας βραχνές διαταγές. Οι σκηνές κατεβαίνουν και διπλώνονται. Οι άμαξες ζεύονται. Οι σειρές των δεμένων αλόγων αδειάζουν. Καθώς πλησιάζει η νύχτα, ο κρότος από τις οπλές αρχίζει να σβήνει. Το πρωί το στρατόπεδο των Ούννων είναι έρημο.

Ο Χριστιανισμός υπόσχεται στους ανθρώπους ελπίδα και ζωή· επάνω σε αυτή τη βάση αξιώνει να κυριαρχήσει σε ολόκληρη τη ζωή του ανθρώπου. Εκείνη την ημέρα, στις όχθες του Πάδου, επιβεβαίωσε την ελπίδα και διέσωσε τη ζωή. Θα συνέχιζε να ασκεί αυτή την αξίωσή του για περισσότερο από μία χιλιετία.

Όλα τα τεκμήρια που διαθέτουμε μας λένε ότι ο Αττίλας ήταν ένας ανελέητος, εγωκεντρικός, αδάμαστος, ισχυρογνώμων, φιλόδοξος και πανούργος βάρβαρος, απέναντι στον οποίο οι συνηθισμένες εκκλήσεις για οίκτο ή λογική δεν θα είχαν απολύτως κανένα αποτέλεσμα. Ο Λέων δεν έγραψε ποτέ τι είπε στον Ούννο. Κανείς όμως δεν μπορεί να αμφιβάλλει ότι η απόφαση που έλαβε ο Αττίλας στον Πάδο οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην πίστη του Λέοντος στην αποστολή του και στην ικανότητά του να μεταδώσει αυτή την πίστη στον Αττίλα. Μέχρι την εποχή του Λέοντος, ο Χριστιανισμός κατοικούσε στη σκιά της αυτοκρατορίας. Η βασιλεία του «δεν ήταν από αυτόν τον κόσμο». Μόλις λίγο περισσότερο από εκατό χρόνια προηγουμένως είχε απελευθερωθεί από τις κατακόμβες.

Ο Λέων έβλεπε ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία σε δύο επίπεδα. Όσα συνέβαιναν στον ορατό κόσμο δεν ήταν παρά αντανάκλαση του αόρατου και υπερφυσικού κόσμου του πνεύματος, από τον οποίο η σωτηρία και η ευημερία έφθαναν στους ανθρώπους μέσω της Εκκλησίας του Χριστού. Κατέστησε απολύτως σαφή αυτή τη διπλή θεώρηση της ιστορίας στα κηρύγματα που εκφώνησε προς τον λαό της Ρώμης, αφού οι Βάνδαλοι είχαν έρθει για να λεηλατήσουν, αλλά, χάρη στη δική του πειθώ, λυπήθηκαν τους κατοίκους και την πόλη της Ρώμης στο σύνολό της, το 455. Αυτό συνέβη τρία χρόνια μετά την κοσμοϊστορική συνάντησή του με τον Αττίλα:

«Ποιος την απελευθέρωσε [τη Ρώμη], ποιος τη διαφύλαξε από τη σφαγή;…… Αποδώστε την απελευθέρωσή μας όχι, όπως κάνουν οι άθεοι, στην επίδραση των άστρων, αλλά στην ανέκφραστη ευσπλαχνία του Παντοδύναμου, ο οποίος κατεύνασε τη μανία των βαρβάρων…… Η δόξα του Πέτρου και του Παύλου είναι τόσο μεγάλη, ώστε εσείς έχετε γίνει λαός άγιος, λαός εκλεκτός, έθνος ιερατικό και βασιλικό· και χάρη στην παρουσία της Αγίας Έδρας του μακαρίου Πέτρου έχετε γίνει κύριοι του κόσμου και μπορείτε, μέσω της αγίας θρησκείας, να επεκτείνετε την κυριαρχία σας περισσότερο απ’ όσο με την επίγεια δύναμη».

Ο Λέων ήταν ο πρώτος ηγέτης του δυτικού Χριστιανισμού που παρουσίασε τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του ως μια συνολική εξήγηση του ανθρώπου και του περιβάλλοντός του. Πενήντα χρόνια νωρίτερα, ο Αυγουστίνος είχε διαιρέσει αυτόν τον κόσμο σε «δύο πολιτείες»: την Πολιτεία του Θεού και την Πολιτεία του Μαμωνά. Σύμφωνα με τον Αυγουστίνο, η συμφιλίωση μεταξύ των δύο ήταν αδύνατη. Τώρα ο Λέων διακήρυττε απερίφραστα ότι η εξουσία του Χριστιανισμού εκτεινόταν και στους δύο κόσμους.

Αντιμετωπίζοντας τον Αττίλα με αυτή τη διακήρυξη —όπως φαίνεται πιθανό ότι έκανε— ή απλώς και μόνο με το να σταθεί απέναντί του, ο Λέων διακινδύνευσε την ίδια του τη ζωή και την επιβίωση του Χριστιανισμού, προκειμένου να προβάλει τη μεγάλη αξίωση του Χριστιανισμού. Αν είχε αποτύχει, ο Χριστιανισμός ίσως να μην είχε ανεβεί ποτέ στον κενό θρόνο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Επειδή ήταν πρόθυμος να πεθάνει, επέζησε· και ο Χριστιανισμός επέζησε, για να διαμορφώσει την Ευρώπη για περισσότερο από χίλια χρόνια.

Όταν ο Λέων Α΄ έγινε πάπας, ο αυξανόμενος διαχωρισμός ανάμεσα στην Ανατολική Ορθοδοξία —υπό τους πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας, Αντιοχείας, Ιεροσολύμων και Κύπρου— και στη Ρωμαϊκή Εκκλησία υπό τους πάπες είχε καταστεί εμφανής και προβληματικός. Ελάχιστοι στη Δύση μπορούσαν να μιλήσουν ή να διαβάσουν ελληνικά. Ακόμη λιγότεροι στην Ανατολή μπορούσαν να διαβάσουν ή να μιλήσουν λατινικά. Οι Ρωμαίοι —οι Λατίνοι— νήστευαν τα Σάββατα· οι Ανατολικοί το θεωρούσαν παράξενο και λανθασμένο. Οι Λατίνοι πίστευαν ότι κατά την τέλεση του ιερού μυστηρίου του Χριστιανισμού, της Λειτουργίας, μπορούσε να χρησιμοποιείται μόνο άζυμος άρτος. Οι Ανατολικοί πίστευαν ότι μπορούσε και έπρεπε να χρησιμοποιείται ένζυμος άρτος. Υπήρχαν και άλλες διαφορές.

Ο Λέων χάραξε μια ακόμη εντονότερη διαχωριστική γραμμή στη διαφωνία του με τους Ανατολικούς. Το 449 δημοσίευσε τον Τόμο του, ένα κείμενο που εξέθετε τις θεμελιώδεις πεποιθήσεις του Χριστιανισμού. Έγινε αποδεκτός παντού, στην Ανατολή και στη Δύση. Πρέπει όμως να σημειωθεί μία διαφορά. Οι δυτικές Εκκλησίες τον αποδέχθηκαν απλώς επειδή τον είχε διακηρύξει ο Λέων, ο πανίσχυρος ηγέτης τους. Οι Ανατολικοί τον αποδέχθηκαν απλώς επειδή, όπως έγραψε σε απάντησή του ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ο Λέων επαναλάμβανε όσα ανέκαθεν δίδασκαν τα πέντε ανατολικά Πατριαρχεία. Το σημείο αυτό δεν διέφυγε από τον Λέοντα· και όταν η Σύνοδος της Χαλκηδόνας, το 451, επιβεβαίωσε εκ νέου ότι ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ήταν δεύτερος ως προς την τιμή, μετά μόνο από τον πάπα της Ρώμης, ο Λέων απάντησε αμέσως ότι ο επίσκοπος Ρώμης δεν ήταν απλώς πρώτος ως προς την τιμή, αλλά πρώτος ως προς την εξουσία και την ορθοδοξία. Κάθε επίσκοπος και κάθε πατριάρχης ερχόταν δεύτερος μετά τον επίσκοπο Ρώμης, έλεγε ο Λέων. Και ας μην υπάρχει καμία αμφιβολία γι’ αυτό!

Ο Αττίλας πέθανε βίαια το 453 από άγνωστο χέρι· το 461 ο Λέων πέθανε ειρηνικά στο κρεβάτι του. Η κληρονομιά του: μια χριστιανική Εκκλησία που δεν διακρινόταν πλέον από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, μια χριστιανική Εκκλησία η οποία, προς το καλό και προς το κακό, ήταν η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Στις 4 Σεπτεμβρίου 476, ο τελευταίος Ρωμαίος αυτοκράτορας της Δύσης εκθρονίστηκε και αποσύρθηκε με σύνταξη στην αφάνεια από μια παράξενη βαρβαρική μορφή, έναν Γερμανό ονόματι Οδόακρο —ή Οδόβακα— από τη φυλή των Σκίρων, οι οποίοι ζούσαν πέρα από τον Δούναβη. Ο Οδόακρος κυβέρνησε την Ιταλία και διόρισε δύο πάπες —τον Φήλικα Γ΄ και τον Γελάσιο Α΄— προτού θανατωθεί από τον Οστρογότθο Θεοδώριχο το 493. Ο Θεοδώριχος έλεγχε πλέον την εκλογή των παπών. Με εξαίρεση τον πάπα Αναστάσιο Β΄ (496–498), οι επόμενοι τέσσερις πάπες —ο Σύμμαχος, ο Ορμίσδας, ο Ιωάννης Α΄ και ο Φήλιξ Δ΄— είτε επικυρώθηκαν είτε διορίστηκαν από τον Θεοδώριχο. Μετά τον θάνατό του, η κόρη του Αμαλασούνθα ήταν υπεύθυνη για την ανάδειξη του πρώτου Γερμανού πάπα, του Βονιφατίου Β΄. Κατόπιν ο γιος του Θεοδώριχου, ο Θεοδάτος, ανέδειξε πάπες τον Ιωάννη Β΄, τον Αγαπητό και τον Σιλβέριο.

Στο μεταξύ, οι κανόνες για την εκλογή του πάπα γίνονταν ολοένα ακριβέστεροι. Στις αρχές του 5ου αιώνα, η εκλογική διαδικασία μέσω γενικής συνέλευσης είχε αρχίσει να γίνεται υπερβολικά αιματηρή ως προς τα αποτελέσματά της και υπερβολικά αναστατωτική ως προς τη διάρκειά της. Η πολιτική της αυτοκρατορίας, του βασιλείου και της πόλης παρεισέφρεε σε ένα ζήτημα που ήδη περιλάμβανε οικογενειακά συμφέροντα, φιλοδοξίες κληρικών, δογματικές διαφορές και προσωπική απληστία. Στη Ρωμαϊκή Σύνοδο του 499 —στην οποία είκοσι πέντε κληρικοί υπέγραψαν ως καρδινάλιοι-πρεσβύτεροι— ο πάπας Σύμμαχος προσπάθησε να εξαλείψει τις πολιτικές επιρροές αποκλείοντας τη Σύγκλητο και τους απλούς λαϊκούς. «Αν δεν υπάρχει σαφής υπόδειξη από τον προηγούμενο πάπα σχετικά με τον διάδοχό του», όρισε ο Σύμμαχος, «μόνο ο κλήρος της Ρώμης μπορεί να εκλέξει τον νέο πάπα, και μάλιστα με απλή πλειοψηφία».

Ο νόμος όμως του Συμμάχου έμεινε κενό γράμμα. Τον 6ο αιώνα διαπιστώνουμε ότι, σύμφωνα με την επίσημη ρωμαϊκή διατύπωση της εκλογικής διαδικασίας, η εκλογή του πάπα πραγματοποιούνταν από «όλους τους πρεσβυτέρους και τους ηγέτες της Εκκλησίας, ολόκληρο τον κλήρο και τους ευγενείς, το σύνολο των ενόπλων δυνάμεων, μαζί με τους ευυπόληπτους πολίτες και ολόκληρο το σώμα του απλού λαού αυτής της πόλης, η οποία έχει αντέξει τόσο πολύ».

Ως τμήματα του εκλογικού σώματος, ο κλήρος έφερε τον τίτλο venerabilis («σεβάσμιος»), ο στρατός τον τίτλο felicissimus («πανευτυχής» ή «θριαμβευτικότατος») και ο λαός τον τίτλο sanctus («άγιος»). Ο συνήθης τόπος της εκλογής τους ήταν η παλαιά Ρωμαϊκή Αγορά, σε ένα σημείο που ονομαζόταν «Οι Τρεις Μοίρες». Αυτός ήταν ο τρόπος εκλογής του πάπα: είτε αυτό το τεράστιο εκλογικό σώμα, που είχε πλήρη συνείδηση της υπεροχής του, επικύρωνε τον υποψήφιο τον οποίο είχε ήδη επιλέξει ο προηγούμενος πάπας, ο αυτοκράτορας ή κάποιος άλλος ηγεμόνας· είτε επέλεγε το ίδιο έναν υποψήφιο και έστελνε το όνομά του προς επικύρωση στον εκάστοτε στρατιωτικό άρχοντα που κυριαρχούσε τότε στη Ρώμη. Καμία εξωτερική δύναμη, ωστόσο, δεν αμφισβήτησε ποτέ το δικαίωμα και την υποχρέωση της ρωμαϊκής συνέλευσης να επιλέγει τον υποψήφιο.

Αυτός ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους οι Ρωμαίοι αποκαλούσαν τον πάπα Γρηγόριο Α΄ «Μέγα». Ο Γρηγόριος επέμενε ότι το ρωμαϊκό πνεύμα ήταν το πνεύμα του Χριστού και ότι έπρεπε να γίνει το πνεύμα ολόκληρης της Εκκλησίας.

Συνεχίζεται με:

Ο Γρηγόριος ο Μέγας και η Αυτοκρατορία του Πνεύματος