ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ Γ
ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ π. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥ
Ἁμαρτία καί ψυχοπαθολογικές καταστάσεις B8
Β΄ έκδοση
ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
B Το σύμπλεγμα κατωτερότητος
Ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ εἴμαστε ὅλοι τὸ ἴδιο
«Αὐτός εἶμαι. Τελείωσε»
Κάτι ἔχουμε ἀκόμη να συμπληρώσουμε στο θέμα πού ἀναφέρεται στα αἰσθήματα κατωτερότη τος, τὰ ὁποῖα συνήθως δημιουργοῦνται, ὅπως εἶχα-με πεῖ, στην παιδική ἡλικία. Εἴπαμε ἐπίσης πώς, ἐκεῖνος ποὺ θὰ δεῖ ὅτι κατά κάποιον τρόπο δέν πάει καλά καί θα διαπιστώσει εἴτε μόνος του εἴτε βοηθούμενος ἀπό ἄλλους- ὅτι μᾶλλον ἔχει αἰσθή-ματα κατωτερότητος, ἡ πρώτη ἐνέργεια που πρέπει να κάνει εἶναι ἡ προσπάθεια να γνωρίσει τόν ἑαυτό του. Νὰ δεῖ δηλαδή σε ποιά κατάσταση βρίσκεται, τί ἀκριβῶς τοῦ συμβαίνει, τί παθαίνει, τί βιώματα ἔχει, πῶς τραυματίστηκε, πότε τραυματί στηκε, τί ἀκριβῶς ἔπαθε. Εἶναι ἡ αὐτογνωσία, για τὴν ὁποία εἶχαμε μιλήσει. Μια τέτοια ἐργασία αὐτογνωσίας πρέπει να συστήσουμε καὶ σὲ ὅποιον ἄλλο διαπιστώσουμε αἰσθήματα κατωτερότητος, καθώς προσπαθοῦμε νὰ τὸν βοηθήσουμε.
Ἔπειτα, ὡς δεύτερο βήμα ἔρχεται ή λεγόμενη αὐτοεκτίμηση. Καὶ γι' αὐτὴν εἴχαμε πεῖ λίγα λόγια τὴν ἄλλη φορά. Χρειάζεται ἡ αὐτοεκτίμηση εἶναι ἀπαραίτητη. Διότι συνήθως ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει αἰσθήματα κατωτερότητος ἔχει φθάσει σὲ ἕνα τέτοιο σημείο, πού δέν βρίσκει κανένα καλό στον ἑαυτό του. Ὄχι βέβαια διότι είναι ταπεινός. Προ-σέξτε. Ὄχι διότι εἶναι ταπεινός, ἀλλά διότι παθαίνει αὐτὸ ποὺ ἔπαθε ἐκεῖνος, γιὰ τὸν ὁποῖο μιλάει ὁ Κύριος στην παραβολή τῶν ταλάντων, ὅπως ἀναφέραμε την περασμένη φορά. Λέει ή παραβολή ὅτι κάποιος ποὺ θὰ ἔφευγε ταξίδι, ἐμπιστεύθηκε τα ὑπάρχοντά του στούς δούλους του. Στὸν ἕναν ἔδωσε πέντε τάλαντα, στὸν ἄλλο δύο, στὸν ἄλλο ἕνα, ἀνάλογα με τις ἱκανότητες ποὺ εἶχαν. Ὁ τελευταῖος, ἐκεῖνος μὲ τὸ ἕνα τάλαντο, πῆγε καὶ ἔσκαψε στη γῆ καὶ ἔκρυψε το τάλαντο, σαν δηλαδή νὰ μὴν εἶχε τίποτε· δέν ἤθελε νὰ ἔχει πιά τίποτε. Πήρε αὐτὸ τὸ ἄκρο. Κάτι ἀνάλογο παθαίνει καὶ αὐτὸς ποὺ ἔχει αἰσθήματα κατωτερότητος καί φθάνει σ' αὐτό το σημεῖο, να μή βρίσκει τάχα τίποτε καλό στον ἑαυ τό του. Καί ζεῖ βαθύτερα, ὅσο κι ἂν δὲν τὸ λέει, με ἕνα παράπονο. Παράπονο ἔναντι τοῦ Θεοῦ.
Εἶναι ἀνάγκη λοιπόν, μετά τὴν αὐτογνωσία, νὰ ἀκολουθήσει ἡ αὐτοεκτίμηση. Να ψάξει κανείς νὰ βρεῖ ὁρισμένα προσόντα ποὺ ἔχει, νὰ τὰ λογα-ριάσει καὶ νὰ τὰ θέσει σε ἐνέργεια, σε λειτουργία. Καὶ ὡς τρίτη ἐνέργεια εἶναι ἡ λεγόμενη αὐτοαπο-δοχή. Ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος γνωρίζει κανείς καλά-καλά, ὅσο εἶναι δυνατόν, τὸν ἑαυτό του, τα τραύματά του κτλ. προσπαθεί επίσης να βρεῖ ἐκεῖνα τὰ καλά στοιχεία που έχει μέσα του. Και τελικά πρέπει να δεχθεί τον ἑαυτό του όπως εἶναι. Διότι κανείς σχηματίζει καμιά φορά τέτοια ἰδέα για τον ἑαυτό του, που, βλέποντας τους άλλους τὸν ἕναν νὰ ἔχει τοῦτο τὸ καλό, τὸν ἄλλο νὰ ἔχει ἐκεῖνο τὸ τάλαντο, τὸν ἄλλο νὰ ἔχει τὸ ἄλλο προτέρημα- θα ἤθελε νὰ εἶναι σὰν ἐκείνους, καὶ τὸν ἑαυτό του δέν τὸν δέχεται πιά. Δὲν τὸν δέχεται καὶ γι' αὐτὸ μισεί τὸν ἑαυτό του, μεμψιμοιρεῖ ἐναντίον τοῦ ἑαυτοῦ του καὶ καλλιεργείῖ τὴν αὐτομεμψία, μὲ τὴν κακή ὅμως ἔννοια.
Χρειάζεται λοιπόν νὰ ἀποδεχθεῖ κανείς τον ἑαυτό του: «Τέτοιος; Τέτοιος. Είμαι αὐτός πού εἶμαι. Μὲ τὰ τραύματά μου, με τίς ἀδυναμίες μου, μὲ αὐτὰ ποὺ πέρασα σε ὅλη μου τη ζωή», χωρίς να ρίχνει φταίξιμο σε κάποιους ἄλλους. Γιατί μπορεῖ κανείς να τα βάλει μὲ τοὺς γονεῖς του. «Αχ, αὐτοὶ οἱ γονεῖς μου, πού με κατάντησαν ἔτσι», ἢ νὰ τὰ βάλει με τη μοίρα ἢ μὲ τὴν κοινωνία, μὲ τὴ ζωή. «Αχ, αὐτοί ὅλοι ποῦ μὲ κατάντησαν!» Με κανένα νὰ μὴν τα βάλει.
Ὅσο κι ἄν φταίνε καί ὅποιος κι ἄν φταίει -ὅλοι μπορεῖ νὰ φταίνε· καὶ οἱ γονεῖς καὶ ἄλλοι καί ἄλλοι- πάει τελείωσε. Το κακό ἔγινε. Τώρα δέν πρέπει να τα βάζει κανείς μὲ τοὺς ἄλλους, ἀλλά νά κοιτάξει να γνωρίσει τί εἶναι καὶ νὰ δεχθεῖ τὸν ἑαυτό του: Κουτσός; Κουτσός, ἂν θέλετε νὰ πῶ ἔτσι. Μὲ ἐκεῖνο τὸ ἐλάττωμα; Μὲ ἐκεῖνο. Μὲ τὸ ἄλλο τραύμα; Μὲ τὸ ἄλλο. «Αυτός είμαι. Τελείωσε.
Και αὐτά εἶναι τα τάλαντα που μου έδωσε ὁ Θεός. Ήθελα πέντε, άλλά μου έδωσε ἕνα. Γιατί τα οίκονόμησε έτσι ὁ Θεός, ἐκείνος γνωρίζει. Πάντως, ἕνα μου έδωσε. Αὐτὸ τὸ ἕνα νὰ τὸ δῶ, να το εκτιμήσω, καὶ μὲ αὐτὸ τὸ ἕνα νὰ κοιτάξω τί μπορώ να κάνω. Ἂν μή τι ἄλλο -ὅπως εἶπε ὁ Κύριος στὴν παραβο-λὴ τῶν ταλάντων σ' αὐτὸν ποὺ πῆρε τὸ ἕνα τάλαν-του να το βάλω στην τράπεζα».
Αυτογνωσία λοιπόν, αὐτοεκτίμηση καί αὐτοαποδοχή.
«...προσπάθεια ν' ἀφιερώσουν τὰς ἐνεργείας των εἰς ἕνα μεγάλον σκοπόν»
Αὐτός ὁ κληρικός, εἰδικός σ' αὐτὰ τὰ θέματα, λέει:
Ὀφείλομεν νὰ ἐνθαρρύνωμεν τον πάσχοντα, ὥστε ἀκριβῶς νὰ ἐκτιμήσῃ τα προτερήματά του καί νὰ ἀποδεχθῇ τὸν ἑαυτόν του. Ἡ αὐτοαποδοχή προϋποθέτει ἱκανοποίησιν ἐκ τῶν ἰδίων δυνάμεων καὶ ἱκανοτήτων.
Μερικοί ἄνθρωποι ἱκανοποιοῦνται μὲ ὀλιγώτε ρα ἀπό ὅσα ήμποροῦν νὰ κατορθώσουν δὲν ἐκμε ταλλεύονται πλήρως τὰς εὐκαιρίας των. Ἄλλοι ζοῦν ὑπὸ ἐξαιρετικῶς προνομιούχους συνθήκας, εἶναι ὅμως παρά ταῦτα δυστυχεῖς, διότι τρέχουν ὀπίσω ἀπὸ τὸ ἀδύνατον Βαδίζουν εἰς τὴν ζωὴν ἀπογοη τευμένοι, ζηλότυποι διὰ τοὺς συνανθρώπους των, τοὺς ὁποίους καταντοῦν νὰ μισοῦν καὶ νὰ ἀποφεύ γουν. Πρέπει νὰ ὁδηγηθοῦν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί να ἐκτιμήσουν άκριβώς τα προσόντα των καὶ νὰ μά θουν να εἶναι ἱκανοποιημένοι μὲ αὐτά, καλλιερ γοῦντες αὐτὰ εἰς τὸν ὕψιστον δυνατόν βαθμόν Μετά ἀπό ὅλα αὐτά πρέπει ἐκ μέρους των πασχόντων νά ἀκολουθήση ή προσπάθεια ν' ἀφιερώ σουν τὰς ἐνεργείας των εἰς ἕνα μεγάλον σκοπόν, ἢ εἰς κοινωνικῶς καὶ πνευματικῶς χρήσιμον ἐργασίαν, Ἡ προσφορά ἑαυτῶν πρέπει ν' ἀκολουθήσῃ τὴν αὐτογνωσίαν, τὴν αὐτοεκτίμησιν καὶ τὴν αὐτοαπο δοχήν. Εἶναι φανερόν ὅτι ἐφόσον ἕνα πρόσωπον ζῇ μονήρη ζωήν, τὸ αἴσθημά του τῆς ἐσωτερικῆς δυνά-μεως προώρισται να μειωθῇ. Ὅταν προσφέρῃ τις ἑαυτὸν ἔξω, εἰς δημιουργικήν μετά τῶν ἄλλων έργα-σίαν, εἶναι ὡς νὰ ἐνσωματώνεται εἰς κάτι μεγαλύτε ρον ἀπὸ τὸν ἑαυτόν του.
Συνήθως ἕνας ποὺ ἔχει αἰσθήματα κατωτερό τητος κλείνεται στὸν ἑαυτό του, καὶ γι' αὐτό πέ-φτει πολύ το ἠθικό του. Αἰσθάνεται ὅτι εἶναι πάρα πολύ πεσμένος ψυχολογικά, δεν νιώθει καθόλου ἄνετα, δέν μπορεῖ νὰ ζήσει, και γι' αὐτό, σύμφωνα μὲ τὸν συγγραφέα, καλό εἶναι νὰ προσκολληθεί σε μιά ὁμάδα, ὥστε νὰ μὴ νιώθει πιά τὸν ἑαυτό του μόνο, ἀλλά νά τόν νιώθει μαζί με τοὺς ἄλλους, καί, τρόπον τινά, να καμαρώνει μαζί με τοὺς ἄλλους. Λέει λοιπόν συγκεκριμένα ἐδῶ:
Κάποιος νέος, ποὺ ἐπαρουσίαζεν ὅλα τά χαρακτηριστικά ἑνός συμπλέγματος κατωτερότητος καί εἶχε ζήσει πολύ εἰς τὴν σφαίραν τῆς φαντασίας, ἐπείσθη να καταταγῇ εἰς τὴν ἐφεδρικήν ἐθελοντικήν ὑπηρεσίαν τοῦ βασιλικού ναυτικού. Στη Βρετανία γίνεται αὐτό. Εγένετο δεκτός, καὶ ἀπ' ἐκείνην τὴν στιγμήν ἤρχισε νὰ ὁμιλῇ περὶ τοῦ βρεττανικού ναυ τικοῦ ὡς τοῦ «ναυτικού μας».
Ὁ νέος αὐτὸς εἶχε αἰσθήματα κατωτερότητος. Πήγε ὅμως καὶ κατετάγη στο ναυτικό, καί μιλοῦσε πιὰ γιὰ «τὸ ναυτικό μας». Καὶ ἔτσι, μαζί μὲ τοὺς ἄλλους ναῦτες, πῆρε κουράγιο, πῆρε δύναμη καὶ δέν ἔνιωθε μόνος με τις κατωτερότητές του, ἀλλά, καθώς ἔβλεπε τα βρετανικά πλοία, τα κανόνια, καὶ μιλοῦσε για «το ναυτικό μας», βρήκε καὶ αὐτός μέσα ἐκεῖ τὴ θέση του καί κάπως ἀνέβηκε ψυχολογικά. Ἔγινεν ἕνας εύρωστος ἄνδρας, ταχέως δὲ ἐξη-φανίσθησαν αἱ ἐκ τῆς φαντασίας ἀποζημιώσεις.
Ἐγώ προσωπικῶς ἐδῶ ἔχω ἐπιφυλάξεις. Βέβαια, αὐτὰ ὁπωσδήποτε κάνουν καλό μέχρις ἑνός ὁρισμένου σημείου. Μπορεῖ ὅμως νὰ εἶναι μια ἁπλή μετάθεση τοῦ προβλήματος, και πάλι δηλαδή νὰ μὴ γιατρευτεί κανείς.
Ὑπερτροφικός ὁμαδικός ἐγωισμός
Καὶ ἄς μοῦ ἐπιτραπεῖ ἐδῶ νὰ πῶ τοῦτο δὲν ξέρω ἄν πέφτω ἔξω. Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν αἰσθήματα κατωτερότητος, οἱ ὁποῖοι δὲν αἰσθάνονται ἄνετα μέσα στην κοινωνία μόνοι τους καὶ δὲν τὰ βγάζουν πέρα μόνοι τους, δὲν εἶναι δη-λαδή προσωπικότητες -μὲ τὴν ἔννοια ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι αὐτοί καθ' ἑαυτοὺς ἔχουν μια αὐτάρκεια ὑγιῶς νοουμένη- συνήθως προσκολλώνται σε ομάδες, σε χριστιανικές κυρίως ὁμάδες, σε ἀδελφότητες, αν θέλετε να πω έτσι. Ἐὰν ὅμως ἐκεῖ δὲν θα μπορέσουν να βοηθηθουν ἀπὸ τοὺς ἀρμοδίους να γνωρίσουν τα αδύνατα αὐτά σημεία τους,τότε πιάνουν τὸ ἄλλο ἄκρο· άν δηλαδή δέν πάρουν πάνω σ' αὐτό το θέμα σωστή καθοδήγηση, δημιουργείται ἕνας ὑπερτροφικός ὁμαδικός ἐγωισμός, πού βέβαια κάνει πάρα πολύ κακό.
«Αὐτός εἶμαι. Τελείωσε»
Κάτι ἔχουμε ἀκόμη να συμπληρώσουμε στο θέμα πού ἀναφέρεται στα αἰσθήματα κατωτερότη τος, τὰ ὁποῖα συνήθως δημιουργοῦνται, ὅπως εἶχα-με πεῖ, στην παιδική ἡλικία. Εἴπαμε ἐπίσης πώς, ἐκεῖνος ποὺ θὰ δεῖ ὅτι κατά κάποιον τρόπο δέν πάει καλά καί θα διαπιστώσει εἴτε μόνος του εἴτε βοηθούμενος ἀπό ἄλλους- ὅτι μᾶλλον ἔχει αἰσθή-ματα κατωτερότητος, ἡ πρώτη ἐνέργεια που πρέπει να κάνει εἶναι ἡ προσπάθεια να γνωρίσει τόν ἑαυτό του. Νὰ δεῖ δηλαδή σε ποιά κατάσταση βρίσκεται, τί ἀκριβῶς τοῦ συμβαίνει, τί παθαίνει, τί βιώματα ἔχει, πῶς τραυματίστηκε, πότε τραυματί στηκε, τί ἀκριβῶς ἔπαθε. Εἶναι ἡ αὐτογνωσία, για τὴν ὁποία εἶχαμε μιλήσει. Μια τέτοια ἐργασία αὐτογνωσίας πρέπει να συστήσουμε καὶ σὲ ὅποιον ἄλλο διαπιστώσουμε αἰσθήματα κατωτερότητος, καθώς προσπαθοῦμε νὰ τὸν βοηθήσουμε.
Ἔπειτα, ὡς δεύτερο βήμα ἔρχεται ή λεγόμενη αὐτοεκτίμηση. Καὶ γι' αὐτὴν εἴχαμε πεῖ λίγα λόγια τὴν ἄλλη φορά. Χρειάζεται ἡ αὐτοεκτίμηση εἶναι ἀπαραίτητη. Διότι συνήθως ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει αἰσθήματα κατωτερότητος ἔχει φθάσει σὲ ἕνα τέτοιο σημείο, πού δέν βρίσκει κανένα καλό στον ἑαυτό του. Ὄχι βέβαια διότι είναι ταπεινός. Προ-σέξτε. Ὄχι διότι εἶναι ταπεινός, ἀλλά διότι παθαίνει αὐτὸ ποὺ ἔπαθε ἐκεῖνος, γιὰ τὸν ὁποῖο μιλάει ὁ Κύριος στην παραβολή τῶν ταλάντων, ὅπως ἀναφέραμε την περασμένη φορά. Λέει ή παραβολή ὅτι κάποιος ποὺ θὰ ἔφευγε ταξίδι, ἐμπιστεύθηκε τα ὑπάρχοντά του στούς δούλους του. Στὸν ἕναν ἔδωσε πέντε τάλαντα, στὸν ἄλλο δύο, στὸν ἄλλο ἕνα, ἀνάλογα με τις ἱκανότητες ποὺ εἶχαν. Ὁ τελευταῖος, ἐκεῖνος μὲ τὸ ἕνα τάλαντο, πῆγε καὶ ἔσκαψε στη γῆ καὶ ἔκρυψε το τάλαντο, σαν δηλαδή νὰ μὴν εἶχε τίποτε· δέν ἤθελε νὰ ἔχει πιά τίποτε. Πήρε αὐτὸ τὸ ἄκρο. Κάτι ἀνάλογο παθαίνει καὶ αὐτὸς ποὺ ἔχει αἰσθήματα κατωτερότητος καί φθάνει σ' αὐτό το σημεῖο, να μή βρίσκει τάχα τίποτε καλό στον ἑαυ τό του. Καί ζεῖ βαθύτερα, ὅσο κι ἂν δὲν τὸ λέει, με ἕνα παράπονο. Παράπονο ἔναντι τοῦ Θεοῦ.
Εἶναι ἀνάγκη λοιπόν, μετά τὴν αὐτογνωσία, νὰ ἀκολουθήσει ἡ αὐτοεκτίμηση. Να ψάξει κανείς νὰ βρεῖ ὁρισμένα προσόντα ποὺ ἔχει, νὰ τὰ λογα-ριάσει καὶ νὰ τὰ θέσει σε ἐνέργεια, σε λειτουργία. Καὶ ὡς τρίτη ἐνέργεια εἶναι ἡ λεγόμενη αὐτοαπο-δοχή. Ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος γνωρίζει κανείς καλά-καλά, ὅσο εἶναι δυνατόν, τὸν ἑαυτό του, τα τραύματά του κτλ. προσπαθεί επίσης να βρεῖ ἐκεῖνα τὰ καλά στοιχεία που έχει μέσα του. Και τελικά πρέπει να δεχθεί τον ἑαυτό του όπως εἶναι. Διότι κανείς σχηματίζει καμιά φορά τέτοια ἰδέα για τον ἑαυτό του, που, βλέποντας τους άλλους τὸν ἕναν νὰ ἔχει τοῦτο τὸ καλό, τὸν ἄλλο νὰ ἔχει ἐκεῖνο τὸ τάλαντο, τὸν ἄλλο νὰ ἔχει τὸ ἄλλο προτέρημα- θα ἤθελε νὰ εἶναι σὰν ἐκείνους, καὶ τὸν ἑαυτό του δέν τὸν δέχεται πιά. Δὲν τὸν δέχεται καὶ γι' αὐτὸ μισεί τὸν ἑαυτό του, μεμψιμοιρεῖ ἐναντίον τοῦ ἑαυτοῦ του καὶ καλλιεργείῖ τὴν αὐτομεμψία, μὲ τὴν κακή ὅμως ἔννοια.
Χρειάζεται λοιπόν νὰ ἀποδεχθεῖ κανείς τον ἑαυτό του: «Τέτοιος; Τέτοιος. Είμαι αὐτός πού εἶμαι. Μὲ τὰ τραύματά μου, με τίς ἀδυναμίες μου, μὲ αὐτὰ ποὺ πέρασα σε ὅλη μου τη ζωή», χωρίς να ρίχνει φταίξιμο σε κάποιους ἄλλους. Γιατί μπορεῖ κανείς να τα βάλει μὲ τοὺς γονεῖς του. «Αχ, αὐτοὶ οἱ γονεῖς μου, πού με κατάντησαν ἔτσι», ἢ νὰ τὰ βάλει με τη μοίρα ἢ μὲ τὴν κοινωνία, μὲ τὴ ζωή. «Αχ, αὐτοί ὅλοι ποῦ μὲ κατάντησαν!» Με κανένα νὰ μὴν τα βάλει.
Ὅσο κι ἄν φταίνε καί ὅποιος κι ἄν φταίει -ὅλοι μπορεῖ νὰ φταίνε· καὶ οἱ γονεῖς καὶ ἄλλοι καί ἄλλοι- πάει τελείωσε. Το κακό ἔγινε. Τώρα δέν πρέπει να τα βάζει κανείς μὲ τοὺς ἄλλους, ἀλλά νά κοιτάξει να γνωρίσει τί εἶναι καὶ νὰ δεχθεῖ τὸν ἑαυτό του: Κουτσός; Κουτσός, ἂν θέλετε νὰ πῶ ἔτσι. Μὲ ἐκεῖνο τὸ ἐλάττωμα; Μὲ ἐκεῖνο. Μὲ τὸ ἄλλο τραύμα; Μὲ τὸ ἄλλο. «Αυτός είμαι. Τελείωσε.
Και αὐτά εἶναι τα τάλαντα που μου έδωσε ὁ Θεός. Ήθελα πέντε, άλλά μου έδωσε ἕνα. Γιατί τα οίκονόμησε έτσι ὁ Θεός, ἐκείνος γνωρίζει. Πάντως, ἕνα μου έδωσε. Αὐτὸ τὸ ἕνα νὰ τὸ δῶ, να το εκτιμήσω, καὶ μὲ αὐτὸ τὸ ἕνα νὰ κοιτάξω τί μπορώ να κάνω. Ἂν μή τι ἄλλο -ὅπως εἶπε ὁ Κύριος στὴν παραβο-λὴ τῶν ταλάντων σ' αὐτὸν ποὺ πῆρε τὸ ἕνα τάλαν-του να το βάλω στην τράπεζα».
Αυτογνωσία λοιπόν, αὐτοεκτίμηση καί αὐτοαποδοχή.
«...προσπάθεια ν' ἀφιερώσουν τὰς ἐνεργείας των εἰς ἕνα μεγάλον σκοπόν»
Αὐτός ὁ κληρικός, εἰδικός σ' αὐτὰ τὰ θέματα, λέει:
Ὀφείλομεν νὰ ἐνθαρρύνωμεν τον πάσχοντα, ὥστε ἀκριβῶς νὰ ἐκτιμήσῃ τα προτερήματά του καί νὰ ἀποδεχθῇ τὸν ἑαυτόν του. Ἡ αὐτοαποδοχή προϋποθέτει ἱκανοποίησιν ἐκ τῶν ἰδίων δυνάμεων καὶ ἱκανοτήτων.
Μερικοί ἄνθρωποι ἱκανοποιοῦνται μὲ ὀλιγώτε ρα ἀπό ὅσα ήμποροῦν νὰ κατορθώσουν δὲν ἐκμε ταλλεύονται πλήρως τὰς εὐκαιρίας των. Ἄλλοι ζοῦν ὑπὸ ἐξαιρετικῶς προνομιούχους συνθήκας, εἶναι ὅμως παρά ταῦτα δυστυχεῖς, διότι τρέχουν ὀπίσω ἀπὸ τὸ ἀδύνατον Βαδίζουν εἰς τὴν ζωὴν ἀπογοη τευμένοι, ζηλότυποι διὰ τοὺς συνανθρώπους των, τοὺς ὁποίους καταντοῦν νὰ μισοῦν καὶ νὰ ἀποφεύ γουν. Πρέπει νὰ ὁδηγηθοῦν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί να ἐκτιμήσουν άκριβώς τα προσόντα των καὶ νὰ μά θουν να εἶναι ἱκανοποιημένοι μὲ αὐτά, καλλιερ γοῦντες αὐτὰ εἰς τὸν ὕψιστον δυνατόν βαθμόν Μετά ἀπό ὅλα αὐτά πρέπει ἐκ μέρους των πασχόντων νά ἀκολουθήση ή προσπάθεια ν' ἀφιερώ σουν τὰς ἐνεργείας των εἰς ἕνα μεγάλον σκοπόν, ἢ εἰς κοινωνικῶς καὶ πνευματικῶς χρήσιμον ἐργασίαν, Ἡ προσφορά ἑαυτῶν πρέπει ν' ἀκολουθήσῃ τὴν αὐτογνωσίαν, τὴν αὐτοεκτίμησιν καὶ τὴν αὐτοαπο δοχήν. Εἶναι φανερόν ὅτι ἐφόσον ἕνα πρόσωπον ζῇ μονήρη ζωήν, τὸ αἴσθημά του τῆς ἐσωτερικῆς δυνά-μεως προώρισται να μειωθῇ. Ὅταν προσφέρῃ τις ἑαυτὸν ἔξω, εἰς δημιουργικήν μετά τῶν ἄλλων έργα-σίαν, εἶναι ὡς νὰ ἐνσωματώνεται εἰς κάτι μεγαλύτε ρον ἀπὸ τὸν ἑαυτόν του.
Συνήθως ἕνας ποὺ ἔχει αἰσθήματα κατωτερό τητος κλείνεται στὸν ἑαυτό του, καὶ γι' αὐτό πέ-φτει πολύ το ἠθικό του. Αἰσθάνεται ὅτι εἶναι πάρα πολύ πεσμένος ψυχολογικά, δεν νιώθει καθόλου ἄνετα, δέν μπορεῖ νὰ ζήσει, και γι' αὐτό, σύμφωνα μὲ τὸν συγγραφέα, καλό εἶναι νὰ προσκολληθεί σε μιά ὁμάδα, ὥστε νὰ μὴ νιώθει πιά τὸν ἑαυτό του μόνο, ἀλλά νά τόν νιώθει μαζί με τοὺς ἄλλους, καί, τρόπον τινά, να καμαρώνει μαζί με τοὺς ἄλλους. Λέει λοιπόν συγκεκριμένα ἐδῶ:
Κάποιος νέος, ποὺ ἐπαρουσίαζεν ὅλα τά χαρακτηριστικά ἑνός συμπλέγματος κατωτερότητος καί εἶχε ζήσει πολύ εἰς τὴν σφαίραν τῆς φαντασίας, ἐπείσθη να καταταγῇ εἰς τὴν ἐφεδρικήν ἐθελοντικήν ὑπηρεσίαν τοῦ βασιλικού ναυτικού. Στη Βρετανία γίνεται αὐτό. Εγένετο δεκτός, καὶ ἀπ' ἐκείνην τὴν στιγμήν ἤρχισε νὰ ὁμιλῇ περὶ τοῦ βρεττανικού ναυ τικοῦ ὡς τοῦ «ναυτικού μας».
Ὁ νέος αὐτὸς εἶχε αἰσθήματα κατωτερότητος. Πήγε ὅμως καὶ κατετάγη στο ναυτικό, καί μιλοῦσε πιὰ γιὰ «τὸ ναυτικό μας». Καὶ ἔτσι, μαζί μὲ τοὺς ἄλλους ναῦτες, πῆρε κουράγιο, πῆρε δύναμη καὶ δέν ἔνιωθε μόνος με τις κατωτερότητές του, ἀλλά, καθώς ἔβλεπε τα βρετανικά πλοία, τα κανόνια, καὶ μιλοῦσε για «το ναυτικό μας», βρήκε καὶ αὐτός μέσα ἐκεῖ τὴ θέση του καί κάπως ἀνέβηκε ψυχολογικά. Ἔγινεν ἕνας εύρωστος ἄνδρας, ταχέως δὲ ἐξη-φανίσθησαν αἱ ἐκ τῆς φαντασίας ἀποζημιώσεις.
Ἐγώ προσωπικῶς ἐδῶ ἔχω ἐπιφυλάξεις. Βέβαια, αὐτὰ ὁπωσδήποτε κάνουν καλό μέχρις ἑνός ὁρισμένου σημείου. Μπορεῖ ὅμως νὰ εἶναι μια ἁπλή μετάθεση τοῦ προβλήματος, και πάλι δηλαδή νὰ μὴ γιατρευτεί κανείς.
Ὑπερτροφικός ὁμαδικός ἐγωισμός
Καὶ ἄς μοῦ ἐπιτραπεῖ ἐδῶ νὰ πῶ τοῦτο δὲν ξέρω ἄν πέφτω ἔξω. Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν αἰσθήματα κατωτερότητος, οἱ ὁποῖοι δὲν αἰσθάνονται ἄνετα μέσα στην κοινωνία μόνοι τους καὶ δὲν τὰ βγάζουν πέρα μόνοι τους, δὲν εἶναι δη-λαδή προσωπικότητες -μὲ τὴν ἔννοια ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι αὐτοί καθ' ἑαυτοὺς ἔχουν μια αὐτάρκεια ὑγιῶς νοουμένη- συνήθως προσκολλώνται σε ομάδες, σε χριστιανικές κυρίως ὁμάδες, σε ἀδελφότητες, αν θέλετε να πω έτσι. Ἐὰν ὅμως ἐκεῖ δὲν θα μπορέσουν να βοηθηθουν ἀπὸ τοὺς ἀρμοδίους να γνωρίσουν τα αδύνατα αὐτά σημεία τους,τότε πιάνουν τὸ ἄλλο ἄκρο· άν δηλαδή δέν πάρουν πάνω σ' αὐτό το θέμα σωστή καθοδήγηση, δημιουργείται ἕνας ὑπερτροφικός ὁμαδικός ἐγωισμός, πού βέβαια κάνει πάρα πολύ κακό.
Κατά την ταπεινή μου γνώμη, ἐὰν αὐτὲς οἱ ὁμάδες καμιά φορά παρασύρονται, παρεκκλίνουν, αὐτὸ συμβαίνει, σύν τοῖς ἄλλοις, καὶ γι' αὐτὸν τὸν λόγο. Ότι δηλαδή ἀποτελοῦνται –χωρίς να σημαί νει αὐτὸ ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἐξαιρέσεις- ἀπό ἄτομα ποὺ δὲν μποροῦν μόνα τους να σταθοῦν καὶ νὰ τὰ βγάλουν πέρα στη ζωή ὁπότε πᾶνε ἐκεῖ καὶ φτιά-χνουν μια ομάδα, καί νομίζουν πώς κατά ἕναν θαυ-ματουργικό τρόπο, ἀπό τή μια στιγμή στην άλλη, ἀπό κεῖ ποὺ ἔνιωθαν ὅτι δὲν τὰ βγάζουν πέρα, ἔγι ναν μεγάλες προσωπικότητες. Δὲν ἔχουν δηλαδή τὴν πραγματική αὐτογνωσία. Καί δημιουργεῖται ὁ λεγόμενος ὁμαδικός ἐγωισμός, ὁ ὁποῖος κάνει κακό. Αὐτὰ βέβαια τα λέμε ἐντελῶς ἀκαδημαϊκά, χωρίς νὰ ἔχουμε πρόθεση να κατηγορήσουμε κανέναν.
Ἕνα ἀκόμη ἀντίδοτο κατά τῆς κατωτερότητος
Λέει στη συνέχεια αὐτός ὁ κληρικός:
Ἕνα ἀκόμη καλύτερον ἀντίδοτον κατά τῆς και τωτερότητος εἶναι ἡ ὑπηρεσία που προσφέρεται πρὸς ἄτομα μᾶλλον ἢ πρὸς ἰδρύματα καὶ χάριν γενικών σκοπών Αντί δηλαδή νὰ πάει κανείς να προσφέρει τις ὑπηρεσίες του σὲ ἕνα ἵδρυμα, εἶναι καλύτερα να τις προσφέρει σε μεμονωμένα άτομα. Αὐτό βοηθάει νὰ βγεῖ κανεὶς ἀπό τὸ αἴσθημα κατωτερότητος. Ἐπρόσεξα τοῦτο, ὅταν κάποτε μία κυρία ἐζήτησε την συμβουλήν μου, προκειμένου νὰ ἐκλέξῃ πρὸς μελέτην μερικά βιβλία ψυχολογίας. Ἔλεγεν ὅτι ἤθε λε να μελετήσῃ καλά αὐτὰ τὰ θέματα, ὥστε νὰ εἶναι καλύτερον προητοιμασμένη να βοηθήσῃ ἄλλους εἰς τὰς δυσκολίας των. Τὴν ἠρώτησα πῶς τῆς ἐγεννήθη αὐτή ἡ ἐπιθυμία. Αμέσως ἤρχισε νὰ ὁμιλῇ διά τα σχολικά της χρόνια, τὰ ὁποῖα περιέγραφεν ὡς χρό νια βασάνων.
Πέρασε πολύ δύσκολα χρόνια, ὅταν πήγαινε στο σχολείο.
Το πρόβλημά της εἶχε σχέσιν μὲ τὴν μὴ ἑλκυ στικήν ἐμφάνισίν της ἐν συγκρίσει πρὸς ἐκείνην τῆς ἀδελφῆς της.
Η νόμιζε ὅτι ἦταν ἡ ἦταν πραγματικά ἄσχη μη, σε σχέση μάλιστα μὲ τὴν ἀδελφή της, καί αὐτό τὴν ἔκανε να περνάει χρόνια δύσκολα.
Επίσης εἶχε σχέσιν μὲ τὴν ἀνόητον στάσιν ἑνός διδασκάλου, ὁ ὁποῖος, ἐνώπιον τῶν ἄλλων παιδιῶν, τῆς ὑπενθύμιζε συνεχῶς τὴν «βλακείαν» της. Ἐπί ἔτη ὁλόκληρα κατά τὴν ἐφηβικήν περίοδον δὲν ἐκύτταξε ποτέ το πρόσωπόν της εἰς τὸν καθρέπτην, χωρίς να κάμη μορφασμόν περιφρονήσεως διὰ τὸν ἑαυτόν της.
Πῶς νὰ μὴ γεννηθοῦν τώρα αἰσθήματα κατωτερότητος σ' αὐτὴ τὴν κοπέλα!
Ησθάνετο ἀπόλυτον βδελυγμίαν διὰ τὸν ἑαυτόν της και ειλικρινώς επεθύμει νὰ μὴ εἶχε ποτέ γεννηθή.
Καί αὐτό, μόνο και μόνο γιατί, κοιτάζοντας στον καθρέφτη, δὲν ἔβρισκε τὸν ἑαυτό της τέτοιον ποὺ τὸν ἤθελε.
Μίαν ἡμέραν ὅμως ἤστραψε μὲ τὴν δύναμιν άπο καλύψεως εἰς τὸν νοῦν της ἡ σκέψις: «Ἂν δὲν ἡμπορῶ νὰ εἶμαι όμορφη, ήμπορῶ ὅμως νὰ εἶμαι καλή».
Πέρασε χρόνια δύσκολα και προβληματιζόταν. «Τι θα γίνει μ' ἐμένα; Καλύτερα νὰ μὴν εἶχα γεννηθεῖ». Ἀλλά μια μέρα ήρθε στο μυαλό της, σαν να ἦταν ἀποκάλυψη, ἡ σκέψη: «Δὲν μπορῶ νὰ εἶμαι όμορφη. Μπορῶ ὅμως νὰ εἶμαι καλή».
᾿Από την στιγμήν ἐκείνην ἐξέλιπεν ἀπὸ τὴν ζωήν της ὅλη ἐκείνη ἡ αὐτοευσπλαγχνία, ἤρχισε δὲ μίαν ζωήν ἀπαραμίλλου χρησιμότητος καὶ ἀκτινο-βολούσης εὐτυχίας.
Μέχρι τότε «σπλαχνιζόταν» τὸν ἑαυτό της, τον θεωροῦσε ἀξιολύπητο: «Ἡ καημένη, ἐγώ, ποὺ μὲ βρήκε αὐτό το κακό, νά ἔρθω σ' αὐτόν τον κόσμο ὄχι όμορφη...». Καί ὅλα αὐτά εἶναι τροφή για την κατωτερότητα· πολύ παχιά τροφή, πολύ θρεπτική. Ήρθε ὅμως ἡ ἄλλη σκέψη, καὶ ἀμέσως σκέφτηκε ὅτι μποροῦσε νὰ εἶναι καλή πρός κάθε ἄνθρωπο. Δέν πῆγε δηλαδή νὰ ἀπασχοληθεί ἢ νὰ προσφέρει ἁπλῶς τις ὑπηρεσίες της σε ἕνα ἵδρυμα, ἀλλὰ φρόντιζε νὰ εἶναι καλή πρὸς ὁποιονδήποτε ἄνθρωπο που θα συναντούσε μέσα στην κοινωνία.
Για να κλείσουμε αὐτὸ τὸ θέμα, πρέπει να πούμε καὶ τὰ ἑξῆς ἀκόμη. Όπως κι ἄν αἰσθάνεται κανείς ἔναντι τῶν ἄλλων, καὶ ὅσο κι ἂν πλημμυρί ζει ἡ ψυχή του ἀπὸ αἰσθήματα κατωτερότητος, πρέπει νὰ ἔχει ὑπ' ὄψιν του ὅτι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ δὲν ὑπάρχει κατώτερος καὶ ἀνώτερος. Ενώπιον τοῦ Θεοῦ εἴμαστε ὅλοι τὸ ἴδιο.
Ὁ Θεός δηλαδή, κι ἐκεῖνον ποὺ ἔχει τὰ πέντε τάλαντα κι ἐκεῖνον ποὺ ἔχει τα δύο κι ἐκεῖνον που ἔχει τὸ ἕνα, τούς βλέπει το ίδιο, χωρίς καμιά διά-κριση, χωρίς καμιά προσωποληψία. Καὶ ἄν τελικά ὁ ἄνθρωπος δὲν μπορεῖ νὰ βρεῖ ἄλλο φάρμακο, τουλάχιστον ἄς στηριχθεί σ' αὐτό «Ναί, εἶμαι ἕνα σκουπίδι, ἕνα τίποτα, ὅπως μοῦ λένε τα βιώματα πού ἔχω. Εντάξει. Εἶμαι έτσι. Γιὰ τὸν Θεὸ ὅμως δὲν εἶμαι ἕνα τίποτα. Είμαι μια ψυχή για την ὁποία -ὅπως καὶ γιὰ κάθε ἄλλη ψυχή- ἦρθε και ἔγινε ἄνθρωπος ὁ Θεός. Ὁ Κύριος ἐσταυρώθη, ἀπέθανε καὶ ἀνεστήθη καὶ για τη δική μου ψυχή». Τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ ἐχύθη γιὰ τὴν καθεμιά ψυχή, ὅποια κι ἂν εἶναι φτάνει ποὺ εἶναι ψυχή, φτάνει ποὺ ὑπάρχει, που ήρθε στὴν ὕπαρξη. Ὅπως ἐπίσης, καὶ μια σταγόνα, μια ρανίδα αἵματος τοῦ Χριστοῦ ἐχύθη γιὰ ὅλο τον κόσμο.
27-04-1969
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου