ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ Γ
ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΜΕΝΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ π. ΣΥΜΕΩΝ ΚΡΑΓΙΟΠΟΥΛΟΥ
Ἁμαρτία καί ψυχοπαθολογικές καταστάσεις Δ2
Β΄ έκδοση
ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Δ’ Το πρόβλημα τῆς ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας
Ἡ σημασία τῆς ἡλικίας στη θεραπεία τῶν ψυχολογικῆς φύσεως ἀσθενειών
Πρέπει να λεχθεῖ ὅτι σ' αὐτή τήν ἀσθένεια πιο πολύ καταλήγουν οἱ μελαγχολικοί τύποι, χωρίς να ἀποκλείονται καί οἱ ἄλλοι τύποι. Καί ἔτσι καταλή γουν σε μια κατάσταση νευρωτική ή ψυχωτική.
Ἐδῶ πρέπει νὰ ποῦμε ὅτι ἡ ψύχωση εἶναι δυνατόν νὰ μὴν ὀφείλεται σε ἐνοχή. Ἡ νεύρωση ὅμως, κατά κανόνα, ὀφείλεται σε ἀπωθημένη ἐνοχή χωρίς αὐτό να σημαίνει ὅτι αὐτός που βρίσκεται σ' αὐτὴ την κατάσταση εἶναι πιὸ ἁμαρτωλός ἀπό ἄλλους πού δέν εἶναι νευρωτικοί. Ὄχι. Ἀπλούστατα, ἐκεῖνο πού συμβαίνει εἶναι ὅτι ὁ μηχανισμός τῆς ψυχῆς του εἶναι τέτοιος πού, ἔστω καὶ τόση δὰ ἐνοχή, αὐτὸς τη μεγαλοποίησε καί συγχρόνως τὴν ἀπώθησε, καὶ ἔτσι δημιουργήθηκε ή νευρωτική κατάσταση. Γι' αὐτό ἔχουμε τονίσει ὅτι τὸ θέμα δὲν εἶναι μόνο ἂν κάνει κανείς ἁμαρτίες ἢ δὲν κάνει. Το σοβαρότερο εἶναι τί στάση παίρνει κανείς ἀπέναντι τοῦ Θεοῦ
Ο συγγραφέας λέει ὅτι οἱ μανιοκαταθλιπτικοί καὶ σχιζοφρενικοί ἡμποροῦν ἐπίσης νὰ περιπέσουν εἰς αὐτήν, δηλαδή στήν ἀσθένεια τῆς ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας.
Πρέπει νὰ ποῦμε ὅτι, αὐτός ὁ ὁποῖος ἔχει κυριευθεῖ ἀπό μια τέτοια ἀσθένεια, ἡ ὁποία ἐκδηλώνε-ται ὡς πρόβλημα ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας, ἂν εἶναι ἄνθρωπος κάπως περασμένης ἡλικίας, εἶναι ἀρκετά δύσκολο να θεραπευθεί. Πρέπει νὰ τὰ ἔχουμε ὑπ' ὄψιν μας αὐτά. Καί γενικῶς ὅλες οἱ ψυχολογικῆς φύ-σεως ἀσθένειες εἶναι δύσκολο να θεραπευθοῦν σε μεγάλη ἡλικία, ὅταν δηλαδή περάσει κανείς τα σα-ράντα πέντε καί κυρίως ἀπό τά πενήντα καί πάνω. Διότι ἄλλα τοῦ λές καί ἄλλα καταλαβαίνει, ἤ διότι δέν εἶναι δυνατό να βγεῖ πιά ἀπό τό καβούκι του καὶ ἀπό τήν κατάσταση στην ὁποία ἔχει συνηθίσει. Εἶναι ἀρκετά δύσκολο να θεραπευθοῦν, ἀλλά δέν εἶναι ἀδύνατον. Εἶναι ἀδύνατον ἀπό τήν πλευρά τῆς ψυχολογίας, δηλαδή γιά τούς ψυχολόγους. Γιά τὸν Θεό ὅμως, ὅπως ξέρουμε, ποτέ κάτι δέν εἶναι ἀδύνατον. Ἀκόμη καί ἀργά, ὅταν βρίσκεται κανείς κοντά στον τάφο, μπορεῖ ὁ Θεός να κάνει θαῦμα καὶ νὰ ἐλευθερώσει, να θεραπεύσει τὸν ἄνθρωπο.
Πάντως, πρέπει κανείς, ὅ,τι ἔχει νὰ κάνει, νὰ τὸ κάνει νωρίτερα, καὶ νὰ μὴν ἀφήνει νὰ περνοῦν τὰ χρόνια. Ἐπίσης, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος προσπαθεί να κάνει κάτι -ἰδιαιτέρως να το προσέξουμε αὐτό, ὅταν ἔχουμε να κάνουμε μὲ ἄνθρωπο πού εἶναι πάνω ἀπὸ τὰ σαράντα- πρέπει να ξέρει ὅτι εἶναι ἀρκετά δύσκολο καὶ ἐπικίνδυνο. Τὴν ὥρα δηλαδή που πᾶς να βοηθήσεις κάποιον, χρειάζεται πολλή προσοχή, διότι εἶναι ἐνδεχόμενο ἀντί καλοῦ νὰ τοῦ κάνεις κακό. Διότι δὲν εἶναι εὔκολο, ὅπως νομίζει κανείς, ἐπειδή θὰ ἀκούσει μερικά πράγματα, να μπορέσει νὰ τὰ ἐφαρμόσει σε ἄλλους, π.χ., στα παιδιά του.
Ἀπαιτεῖται μεγάλη προσοχή, διότι ἐξαρτᾶται καί ἀπὸ τὸ πρόσωπο πού χρειάζεται βοήθεια. Ἄλλον τρόπο θα χρησιμοποιήσει κανείς για τον ἕναν καί ἄλλο γιά τόν ἄλλο. Καί, προπαντός, χρειάζεται ἕνα εἶδος διαισθήσεως. Κι ἄν ἀκόμη σπου δάσει κανείς εἰδικά ψυχολογία, ψυχιατρική, ὅταν τοῦ λείπει αὐτή ἡ ἰδιότητα τῆς διαισθήσεως –στήν πατερική ὁρολογία το χάρισμα τῆς διακρίσεως-δέν θα καταφέρει πολλά πράγματα· μπορεῖ μάλιστα να κάνει καί κακό. Έχουμε παραδείγματα ἀσθενῶν, πού καταφεύγουν στούς ψυχιάτρους και τελικά, ἀντί να θεραπευθοῦν, χειροτερεύουν.
Οἱ ψυχωτικοί, εἰδικῶς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπέρασαν το πεντηκοστόν ἔτος, δὲν δύνανται να τύχουν βοηθείας κατά τήν ἀνάλυσιν. Εἶναι μᾶλλον βέβαιον ὅτι ἐνεργός ψυχολογική θεραπεία θα τους κάμῃ κακόν. Ὅταν αἱ ἔνοχοι ἀναμνήσεις ἔλθουν εἰς τὴν ἐπι-φάνειαν καί ἐξαγορευθοῦν, μία ἐπίτασις τῆς διαταραχῆς πιθανόν νὰ εἶναι τὸ μόνον ἀποτέλεσμα. Πρέ-πει νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι ἔχομεν ἐνώπιόν μας μίαν βαθέως τεταραγμένην καὶ ἀσθενῆ ψυχήν, καὶ ὅτι ὁ ἀσθενὴς ἐρμηνεύει τὴν ἀσθένειάν του ὡς ἁμαρτίαν. Κάμνει πράγματι τὸν ἑξῆς συλλογισμόν: «Δέν θά ὑπέφερα ἔτσι, ἐὰν δὲν ἤμουν κακός ἄνθρωπος καὶ ἂν ὁ Θεὸς δὲν εἶχεν ἀπομακρυνθῆ ἀπό ἐμέ».
Μόνον ἐὰν ἡ ἀσθένεια εὑρίσκεται κάπου εἰς τὰ πρώτα στάδια, πολλά ἡμποροῦν νὰ γίνουν μὲ τὰς διαβεβαιώσεις καὶ τὰς προτροπάς πρός τὸν ἀσθενῆ, ὥστε νὰ μὴ παρερμηνεύῃ τὴν ἀσθένειάν του, θε-ωρῶν αὐτὴν ὡς σημεῖον ἠθικῆς καί πνευματικῆς διαφθορᾶς.
Ἐὰν ὅμως ὑποθέσωμεν -λέει ὁ κληρικός- ὅτι ἔχομεν ἐνώπιόν μας νεωτέρας ἡλικίας ἀνθρώπους τοῦ νευρωτικοῦ τύπου, ἡ θεραπεία πρέπει νὰ εἶναι πολύ διάφορος. Εἶναι ἐκπληκτικόν πόσον μέγας εἶναι ὁ ἀριθμός τῶν ἀνθρώπων κάτω τῶν τεσσαράκοντα ἐτῶν, πολλῶν ἀκόμη εἰς τὰ δεκαπέντε καί εἴκοσι ἔτη των, ποὺ ὑποφέρουν ἀπό τήν ἀσθένειαν αὐτήν.
Εἶναι δυνατό, δηλαδή, καί ἕνας ἔφηβος νὰ ζεῖ μὲ ἕνα θλιβερότατο συναίσθημα ὅτι εἶναι ἔνοχος καὶ ὅτι γι' αὐτόν δὲν ὑπάρχει σωτηρία, διότι, κατά τη γνώμη του, ἔχει ἁμαρτήσει κατά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.
Συναίσθημα ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας καί σύμπλεγμα παθολογικῶν ἀμφιβολιῶν
Εἰς τὰς πλείστας τῶν περιπτώσεων πού ἔχω ὑπ᾿ ὄψιν μου το συναίσθημα τῆς διαπράξεως τῆς ἀσυγχωρήτου ἁμαρτίας συνδέεται με ἄλλα συμπτώματα, ἐνδεικτικά μιᾶς καλῶς ἐρριζωμένης καταληπτικῆς νευρώσεως. Τοιουτοτρόπως κάποιος ἄνθρωπος ἀσυνήθους εὐφυΐας, ὁ ὁποῖος καθ' ὅλην τὴν περίοδον τῆς ἐφηβείας ἐβασανίσθη ἀπό τὸν φόβον ὅτι ὑπέπεσεν εἰς τὴν ἁμαρτίαν αὐτήν, ὑπέφερεν ἐπίσης ἀπό ὁλόκληρον σύμπλεγμα παθολογικῶν ἀμφιβολιῶν καὶ δισταγμῶν. Ἐφοβεῖτο ὅτι ἐμόλυνεν ἄλλους μὲ τὴν «ἀσυγχώρητον ἁμαρτίαν» του ἐξ ἀπροσεξίας ἐπιδράσας ἐπ᾿ αὐτῶν, ὥστε νὰ κάμουν κακήν ἐκλογήν, ἤ να παρερμηνεύσουν τὴν ἀλήθειαν.
Εἶναι κάτι που μαστίζει ὄχι λίγους ἀνθρώπους. Δηλαδή, δέν φθάνει πού αἰσθάνεται κανείς ὅτι ἔχει διαπράξει ἁμαρτία ἀσυγχώρητη καί ζεῖ μὲ αὐτὸ τὸ ἄγχος καὶ μὲ ἀπελπισία, ἀλλά φοβάται μήν τυχόν ἐπηρεάσει καί τούς ἄλλους καί τούς κάνει κακό. Αὐτό εἶναι ἀκόμη πιο ὀδυνηρό, ὅταν μάλιστα κα νείς συμβαίνει νὰ εἶναι πατέρας ἤ μητέρα, διότι ζεῖ διαρκῶς μὲ τὸ ἄγχος μή μολύνει τα παιδιά του. Καί τονίζω ἰδιαιτέρως σ' αὐτὸ τὸ σημεῖο τοῦτο: χρειάζεται πολλή προσοχή ἀπό σᾶς ποὺ ἔρχεστε ἐδῶ καί ἀκοῦτε, διότι πιθανόν κάποιοι να καταληφθεῖτε ἀπό μιά φοβία, μιά ἀνησυχία. Δηλαδή, ἀφοῦ ἔτσι ἔχουν τὰ πράγματα, πιθανόν να διστάζετε να μιλήσετε στα παιδιά σας, μήν τυχόν τὰ μολύνετε.
Ἀφοῦ δὲ ὅλα αὐτά μποροῦν νὰ συμβοῦν καὶ κατά την κοινήν συνομιλίαν μετά τῶν ἄλλων, εύρεν ἑαυτόν ὑποχρεωμένον να μὴ ἐπισκέπτεται φίλους, να μή ἀναλαμβάνῃ ὑποχρεώσεις κοινωνικάς, ἀκόμη καί νά μή όμιλη, εκτός ἐὰν τοῦτο ἐπεβάλλετο κατά τὰς ὥρας τῆς ἐργασίας.
Έφθασε στο σημείο ὁ κύριος αὐτός -ἀφοῦ ἔβγαλε το συμπέρασμα ὅτι εἶναι ἕνας άμαρτωλός ἀσυγχώρητος- να μήν ἐπισκέπτεται τούς φίλους του οὔτε κάν να συνομιλεί μαζί τους.
Πρός μεγάλην ἔκπληξιν τῶν φίλων του κάποτε ἀνήγγειλε τοὺς ἀρραβώνας του
Αὐτό συνέβη μετά από μερικάς συναντήσεις ποὺ εἶχε μὲ τὸν ψυχίατρον. Ἡ νέα κατάστασις ἔγινεν αἰτία περαιτέρω παθολογικής διαταραχής. Τώρα διελογίζετο μή τυχόν ἐξηπάτησε την μνηστήν του, δημιουργήσας εἰς αὐτὴν τὴν πίστιν ὅτι «ἀληθῶς τὴν ἠγάπα», ἐνῷ εἰς τὴν πραγματικότητα ἁπλῶς «τοῦ ἤρεσε πάρα πολύ». Ὀλίγον ἀργότερον ἀπεφάσισε νά γίνῃ κληρικός.
Πρέπει νά ὁμολογήσουμε ὅτι πολλοί τέτοιοι ἄρρωστοι ἐκεῖ καταλήγουν: στο ράσο. Εἴτε πηγαί-νουν στα μοναστήρια εἴτε γίνονται κληρικοί.
Ἐρωτώμενος ποῖοι λόγοι τὸν ώθησαν εἰς τὴν ἀπόφασίν του αὐτήν, ἔλεγεν ὅτι ᾐσθάνετο ζωηράν τὴν ἐπιθυμίαν να ταξειδεύσῃ μετά τῆς συζύγου του ὡς ἱεραπόστολος, διά να φέρῃ τὸ Εὐαγγέλιον εἰς τὴν πλέον ἀπολίτιστον φυλήν τῆς ᾿Αφρικῆς. Ἐπρόκειτο περί τεχνάσματος τοῦ ἀσυνειδήτου του, διά ν' ἀποφύγῃ τὸν γάμον, ἀφοῦ ἡ μέλλουσα σύ-ζυγός του ἦτο ὁ τύπος πού οὐδέποτε θά συγκατετί-θετο να γίνῃ ἱεραπόστολος οἱασδήποτε φυλῆς εἰς την Αφρικήν.
Αὐτός δηλαδή ἀρραβωνιάστηκε με μια κοπέλα καί ὕστερα ἄρχισε νὰ ἔχει ἀμφιβολίες μήπως τήν ἐξαπάτησε. Τώρα, πῶς νὰ ξεμπλέξει; Σε τέτοιες περιπτώσεις τὸ ὑποσυνείδητο τίθεται σε ἐνέργεια, χωρίς ὁ ἄνθρωπος πολύ-πολύ να το καταλαβαίνει. Θα γίνεις κληρικός, τοῦ λέει τὸ ὑποσυνείδητο, και θὰ πᾶς ἱεραπόστολος. Ὄχι τόσο γιατί αὐτό ἤθελε, ἀλλά γιά νά ἀπαλλαγεῖ ἀπό τή μνηστή του, διότι αὐτή οὐδέποτε θα είχε τη διάθεση να πάει στην Αφρική.
Κατά την συζήτησιν κατενόησε τοῦτο πολύ κα λῶς. Ἀργότερον ἔγραφεν:
«Αἰσθάνομαι ἔνοχος διότι ἐμεγαλοποίησα τόσον τὰ πράγματα εἰς τήν μνηστήν μου καί, παρ' ὅ,τι γνωρίζω ὅτι μερικῶς ἐπρόκειτο περί τεχνάσματος τοῦ ὑποσυνειδήτου μου, αἰσθάνομαι ὅτι δὲν ἐφέρθην καθώς πρέπει...»
Ἠδυνήθημεν ν' ἀναγάγωμεν πολλά ἀπό τά συνήθη καταληπτικά συμπτώματα τοῦ ἀσθενοῦς αὐτοῦ εἰς τὰς ἡμέρας τῆς πρώτης σχολικῆς ἡλικίας. Ἠνω-χλεῖτο εἰδικώτερον ἐκ τοῦ φόβου τῆς μολύνσεως. Χρησιμοποιῶν φωτογραφικάς χημικάς οὐσίας ἦτο πολύ προσεκτικός, ὥστε νά μή δηλητηριάσῃ τούς ἄλλους. Δὲν ἔπιανε ποτέ εἰς τὰ χέρια του μεταχειρι σμένα βιβλία, εἰς ἥν περίπτωσιν οἱ πωλοῦντες αὐτά εἶχόν ποτε ἀσθενήσει ἀπό σκαρλατίναν (ὀστρακιά) ἤ κάποιαν ἄλλην μολυσματικήν νόσον.
Αὐτός συζήτησε μέ τόν κληρικό καί τελικά βρῆκε τή θεραπεία του.
Ἰδέες, εἰκόνες καί συναισθήματα ἱεροσύλου καί φρικώδους χαρακτῆρος
Καί συνεχίζει ὁ κληρικός: Ὅταν το πρόβλημα τῆς ἀσυγχωρήτου ἁμαρτίας εἶναι, ὅπως εἰς τὴν προηγουμένην περίπτωσιν, προφανῶς σύμπτωμα καταληπτικῆς νευρώσεως, προέρ χεται συνήθως ἀπὸ ἰδέας, εἰκόνας καὶ συναισθήματα ἱεροσύλου καὶ φρικώδους χαρακτήρος.
Καί αὐτὸ νὰ τὸ προσέξουμε. Ὅταν το πρόβλη μα αὐτὸ τῆς ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας εἶναι σύμπτω μα καταληπτικῆς νευρώσεως –δηλαδή βρίσκεται κανείς σε μια νευρωτική κατάσταση, ἡ ὁποία τον ἔχει κυριεύσει- προέρχεται συνήθως ἀπὸ ἰδέες, εἰκόνες καί συναισθήματα πού ἔχουν ἱερόσυλο καὶ φρικώδη χαρακτήρα. Ἀπό συναισθήματα δηλαδή φοβερά, πού μολύνουν, τρόπον τινά, τὴν ὕπαρξη τοῦ ἀνθρώπου· σὰν νὰ γίνεται ἕνα εἶδος ἱεροσυλίας. Καί φέρνει παρακάτω μερικά παραδείγματα ὁ κληρικός αὐτός.
Ἴσως, ἐνῷ ὁ ἀσθενής εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐκκλη-σίαν ἤ ἀσχολεῖται κατ᾿ ἰδίαν μὲ εὐσεβεῖς πράξεις, ἀναδύεται αἰφνιδίως ἀπό μέσα του με μίαν σχεδόν παραλύουσαν δύναμιν ἡ ὁρμή να καταρασθῇ τον Θεόν ἤ νά βλασφημήσῃ τὸ Αγιον Πνεῦμα.
Ἔρχονται κάτι τέτοια, χωρίς καμιά φορά να μποροῦμε νὰ καταλάβουμε ἀπό ποῦ καὶ πῶς. Τί νὰ κάνουμε; Ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕνα μυστήριο, μιά ἄβυσσος. Κατ' ἀρχήν γεννιέται σ' αὐτόν τον κόσμο βεβαρημένος. Ἔπειτα, ἔχει μεγάλη σημασία πῶς μεγαλώνει στα παιδικά του χρόνια· δηλαδή κάτω ἀπό ποιές συνθήκες. Ἔτσι, δημιουργεῖται καμιά φορά σοβαρή ἀπωθημένη κατάσταση μέσα στον ἄνθρωπο. Μυστήριο ἀνεξερεύνητο. Μόνο ὁ Θεός γνωρίζει τί συμβαίνει με τον καθένα.
Εν πάση περιπτώσει, ὑπάρχει στο βάθος τοῦ ἀνθρώπου μια σύγχυση, ἕνα κομφούζιο ἀπωθημέ νων διωμάτων κτλ., καὶ σάν νὰ εἶναι ὅλα αὐτά μια λάσπη στο βάθος ἐκεῖ της ψυχῆς, που ώρες-ώρες πιτσιλίζει στο μυαλό κάτι τέτοια που λέει ἐδῶ ὁ συγγραφέας. Την ώρα πού πάει κανείς στην έκκλησία, τὴν ὥρα πού πάει να κοινωνήσει, να κάνει προσευχή, ἔρχονται βλάσφημες λέξεις γιὰ τὸν Θεό, γιὰ τὸ Αγιο Πνεῦμα.
Τότε, ὅταν κανείς δέν ξέρει ἀπό αὐτά, καὶ δὲν μπορεῖ νὰ δώσει μια καλή ἑρμηνεία, νομίζει ὅτι βλασφήμησε κατά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὅτι αὐτὸ εἶναι πού λέει ἡ Ἁγία Γραφή, καὶ ἑπομένως ὅτι ἔχει κάνει αὐτὸς ἀσυγχώρητη ἁμαρτία. Καὶ ἂν μὲν πετύχει κανείς κανέναν καλό πνευματικό καὶ τὸν βοηθήσει, μπορεῖ νὰ βγεῖ ἀπό αὐτή την κατάστα-ση· ἀλλιῶς, εἶναι πάρα πολύ δύσκολο. Καὶ θὰ ζεῖ ὅλο καί περισσότερο κάτω ἀπὸ τὴν πίεση καὶ τὴν τυραννία τῶν καταστάσεων αὐτῶν.
Καταληπτικαί σκέψεις αἰσχρᾶς μορφής, σχετι ζόμεναι μὲ τὸν Κύριον ἢ μὲ τὸ Πνεῦμα ἢ ἀκόμη μὲ τοὺς γονεῖς, ἠμποροῦν νὰ εἰσβάλουν εἰς τὸν νοῦν
Ἔρχονται πολλές αἰσχρές παραστάσεις ή σκέ-ψεις ἤ λέξεις ἐναντίον τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ ἱερέα, τῶν γονέων. Ἐάν, για διαφόρους λόγους, ἔλθουν τέτοιες σκέψεις σε κάποιον στά ἐφηβικά του χρόνια, αὐτὸς θὰ νομίσει ὅτι ἔκανε φοβερό ἁμάρτημα, χωρίς νὰ τὸ θέλει. Ἄν μάλιστα ζήσει αὐτὴ τὴν ἐνοχή καὶ στὴ συνέχεια τὴν ἀπωθήσει, ὁπωσδήποτε ὕστερα θα ἔχει τὸ αἴσθημα τῆς ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας.
Ὁ ἀσθενής ἐκπλήττεται καὶ τρομοκρατείται. Καθώς δὲ ἐκκολάπτει ὅλα αὐτὰ εἰς τὸ μυαλό του, ἐνθυμεῖται ὅτι τὰ εὐαγγέλια ὁμιλοῦν περί ἀσυγχωρή του ἁμαρτίας, καί ἐξάγει το συμπέρασμα ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἔνοχος αὐτῆς τῆς ἁμαρτίας, ἐφόσον ὁ νοῦς του ἀποτελεῖ τὴν σκηνήν τόσον αἰσχρῶν σκέψεων.
Σχετικά μὲ αὐτές τις σκέψεις, μὲ αὐτούς τους πειρασμούς, πρέπει, τόσο γιὰ τὸν ἑαυτό μας ὅσο καί ὅταν πρόκειται να βοηθήσουμε τοὺς ἄλλους, νὰ γνωρίζουμε τὰ ἑξῆς: Σε κάτι τέτοιες σκέψεις, σε κάτι τέτοιου εἴδους πειρασμούς, σε τέτοια πιτσιλί σματα, πού ἔρχονται ἀπρόσκλητα -καμιά φορά νο-μίζει κανείς ὅτι τὰ δημιουργεῖ ὁ ἴδιος– το καλύτερο πού ἔχει νὰ κάνει κανείς εἶναι νά μή δίνει καμιά σημασία, ὡσάν δηλαδή να μή συμβαίνει τίποτε. Αὐτό εἶναι τὸ καλύτερο. Καί οἱ πατέρες τῆς Ἐκ-κλησίας ἔτσι λένε («Κανείς ἄς μὴν θεωρῆ τὸν ἑαυτό του αἴτιο για τους λογισμούς τῆς βλασφημίας. Ὁ Κύριος, ὁ ὁποῖος εἶναι καρδιο-γνώστης, γνωρίζει καλά ὅτι δὲν εἶναι δικά μας αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰ λόγια καί οἱ σκέψεις, ἀλλὰ τῶν ἐχθρῶν μας»· «Ὅποιος ἐνοχλείται ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς βλασφημίας καί θέλει νὰ ἀπαλλαγῆ ἀπ' αὐτό, ἄς ἐννοήση καλά ὅτι αἰτία αὐτῶν τῶν λογισμῶν δὲν εἶναι ἡ δική του ψυχή, ἀλλά ὁ ἀκάθαρτος δαί-μων ... Γιὰ τοῦτο καὶ ἐμεῖς ἄς τὸν περιφρονοῦμε καὶ ἄς μήν ὑπολογίζουμε καθόλου τα λεγόμενά του» «Όποιος περιφρονεί τοῦτον τὸν δαίμονα, ἐλευθερώθηκε ἀπό τὸ πάθος. Ὅποιος σο-φίζεται νὰ ἀγωνισθῆ ἐναντίον του διαφορετικά, στο τέλος νικᾶται. Διότι ἐκεῖνος ποὺ προσπαθεῖ νὰ συλλάβει τα πνεύμα-τα μὲ λόγια, ὁμοιάζει μ' ἐκεῖνον που προσπαθεῖ νὰ κλείσει κάπου τοὺς ἀνέμους». Βλ. Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Σιναΐτου, Κλίμαξ, Μετάφραση, σχόλια, ἀρχιμ. Ἰγνατίου, ἐκδ. Ἱερᾶς Μονῆς τοῦ Παρακλήτου, Ωρωπός Ἀττικῆς, 1978, Λόγος 23ος, Περί τῶν λογισμῶν βλασφημίας, § 4, 8, 14, σα. 253-257. Ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, γι' αὐτούς πού έξομολο γοῦνται λογισμούς βλασφημίας, συμβουλεύει τὸν πνευματικό ἔτσι: «Λέγε να καταφρονοῦν τὰς βλασφημίας αὐτάς, καὶ νὰ μή τάς στοχάζωνται ὁλότελα ὡς ἁμαρτίαν· ἐπειδὴ δὲν εἶναι γέννημα ἐδικόν τους, ἀλλὰ τοῦ μισοκάλου διαβόλου ἢ καὶ νὰ ἀντιλέγουν εἰς τούς βλασφήμους αὐτούς λογισμούς μὲ τοῦτα τὰ λόγια· Ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ· ὅτι ἐγώ Κύριον τὸν Θεόν μου προσκυνήσω, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσω· ἐπὶ δὲ τὴν κεφαλήν σου ἐπιστρέψει ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ βλασφημία σου ἐν τῷ νῦν αἰῶνι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι». Ἀναφέρει καὶ ἄλλα σχετι κά, γιὰ τὰ ὁποῖα παραπέμπουμε ἐκεῖ. Βλ. Αγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, Ἐξομολογητάριον, ἐκδ. « Αγιος Νικόδημος», Αθήνα, σα. 63-65.).
Ὅταν περπατᾶς στον δρόμο, καί ἀπό πίσω σου ἔρχεται ἕνα σκυλί πού ἀρχίζει να γαβγίζει, ἐάν δέν τοῦ δώσεις καμιά σημασία και προχωρας ἀδιάφορος, σάν νὰ μὴν ἀκούστηκε σκυλί, αὐτό θά γαβγίσει, θα γαβγίσει καί θά φύγει. Ἐάν ὅμως τό προσέξεις καί φοβηθεῖς καὶ ἀσχοληθεῖς μάλιστα λίγο μὲ αὐτό, δὲν σὲ ἀφήνει εὔκολα· θὰ ἐπιμείνει. Ἔτσι καί αὐτοῦ τοῦ εἴδους οἱ σκέψεις. Ἔρχονται ἀπρόσκλητες, καὶ τὸ καλύτερο πού ἔχουμε να κάν νουμε εἶναι νὰ μὴν τούς δώσουμε καμιά ἀπολύτως σημασία, καί οὔτε ποτέ να περνάει ἀπό τό μυαλό μας ὅτι τάχα μολυνόμαστε ἀπό αὐτές. Ἀπό αὐτά δέν μολυνόμαστε μολυνόμαστε ἀπό ἐκεῖνα ποὺ τὰ φτιάχνουμε μόνοι μας (Ὁ ὅσιος Παμβώ ἐνοχλήθηκε κάποτε ἀπὸ αὐτὸν τὸν δαί-μονα (τῆς βλασφηφίας). Καθώς λοιπόν παρακαλοῦσε τὸν Θεό, ἄκουσε φωνή ἀπό τὸν οὐρανό να τοῦ λέει: «Παμβώ, Παμβώ μή στενοχωριέσαι για ξένη ἁμαρτία, ἀλλά φρόντισε για τις δικές σου πράξεις, καί τις βλασφημίες τοῦ ἐχθροῦ ἄφησέ τες ἐπάνω του». Βλ. Εὐεργετινός, ἐκδ. «Το Περιβόλι τῆς Πανα-γίας», τόμ. 3, Θεσσαλονίκη 2006, Υπόθεση 30, Ἀπό ποῦ γεν-νιέται ἡ βλασφημία καὶ πῶς θεραπεύεται, σ. 231. Βλ. στην ἴδια Υπόθεση, σαι 226-232, καὶ ἄλλα σχετικά με το θέμα αὐτό.). Καί το ξέρουμε καλά-καλά αὐτό, ἀλλὰ ἐκεῖνα δὲν τὰ προσέχουμε, ὥστε να πᾶμε νὰ τὰ ἐξομολογηθούμε.
Ἐγνώρισα μερικάς ἐκ τῶν καθαρωτέρων καί πλέον εὐαισθήτων ψυχῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξ αἰτίας ἀκριβῶς τῶν σκέψεων καὶ τῶν συναισθημάτων αὐτῶν ἐγκατέλειψαν ὁλοτελῶς τὴν συνήθειαν τῆς ὁμαδικῆς λατρείας καὶ τῆς κατ' ἰδίαν εὐσεβείας.
Δηλαδή, καμιά φορά, ὅταν ἐπιμένουν αὐτές οἱ σκέψεις, καί κάθεται κανείς καί τίς προσέχει ἀντί νὰ ἀδιαφορεῖ, μπορεῖ νὰ ἐγκαταλείψει την προσευ χή του, τή θεία Κοινωνία, τὸν ἐκκλησιασμό καί γε-νικά τὸν ἀγώνα για τη σωτηρία του («Όχι μόνο τον Θεό καὶ τὰ θεῖα ὁ ἄθεος αὐτός δαίμων βλασφημεί, ἀλλά καί προφέρει μέσα στὸν νοῦ μας μερικά αἰσχρότατα καὶ ἄπρεπα λόγια, γιὰ νὰ ἐγκαταλείψωμε την προ-σευχή ἢ γιὰ νὰ πέσωμε σε ἀπόγνωσι. Ἔτσι πολλούς τοὺς ἐμπόδισε ἀπὸ τὴν προσευχή καί πολλούς τοὺς ἀπεμάκρυνε ἀπὸ τὰ Μυστήρια. Και κατώρθωσε να πείσει ὄχι μόνο τους κοσμικούς. ἀλλὰ καὶ τοὺς μοναχούς, ὅτι δὲν τοὺς ἀπολείπεται πλέον καμ μία ἐλπίδα σωτηρίας καὶ ὅτι εἶναι ἐλεεινότεροι ἀπό ὅλους τοὺς ἀπίστους καὶ ἀπό αὐτοὺς τοὺς εἰδωλολάτρες ἀκόμη». Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Σιναΐτου, Κλίμαξ, ό.π., § 7, σσ. 254-255).
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα συμπλέγματος ἐνοχῆς καὶ ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας
Ἡ ἀκόλουθος ὁμολογία, γραμμένη ὑπό ἑνὸς εὐφυους προσώπου, ηλικίας τριάκοντα περίπου ἐτῶν, ἀποτελεῖ καλόν παράδειγμα τοῦ τύπου τοῦ συμπλέγματος ἐνοχῆς, ἐκ τοῦ ὁποίου συχνά προέρ χεται ἡ συνείδησις διαπράξεως τῆς ἀσυγχωρήτου ἁμαρτίας.
Το πρόσωπον αὐτό ἀπηρνήθη κάθε συμμετο χὴν εἰς τὸ χριστιανικόν ἔργον λόγῳ τῆς πνευμα-τικῆς του ἀπογνώσεως. Ἡ ὁμολογία αὐτὴ ἦλθεν εἰς φῶς μετά ἕξ συνομιλίας, κατά τάς ὁποίας εἴχομεν ζητήσει χωρίς ἐπιτυχίαν νὰ ἀνακαλύψωμεν κάποιο παρόμοιον εἰς σημασίαν ψυχικόν βίωμα
Δέν αἰσθανόταν καλά κάποια ψυχή, τόσο που εἶχε φθάσει σε ἀπόγνωση καί πῆγε στον κληρικό. Ἄρχισαν τίς συνομιλίες, ἔκαναν περίπου ἔξι, καὶ δέν βρῆκε τίποτε ὁ κληρικός. Καί μετά ἀπό τίς ἔξι συνομιλίες, θυμήθηκε ἡ ἄρρωστη κάτι, τοῦ τὸ εἶπε, καί μὲ τὴν ἀνάλογη καθοδήγηση τοῦ κληρικοῦ τακτοποιήθηκε.
«Όταν ἤμουν μικρή, ἄν ἐνθυμοῦμαι καλά ὀλίγον κάτω τῶν ὀκτὼ ἐτῶν, κάποιος κύριος, ὁ ὁποῖος ἔχαιρε τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς οἰκογενείας μου, με ἐπῆρεν εἰς ἕνα μοναχικόν δωμάτιον καί προσέβαλε κάθε είδος κοσμιότητος πού με ἐχαρακτήριζε. Έπει δή με ἐπίεσε να ὑποσχεθώ μυστικότητα, με εγέμισε φόβον, βδελυγμίαν καὶ ἕνα αἴσθημα φοβερᾶς ἀδυ ναμίας, καί, ἐνῷ, ὑποθέτω, δέν μὲ ἔβλαψε φυσικώς, ὅπως θὰ ἠδύνατο να πράξη, μὲ ἐγέμισε με ἕνα αἴ σθημα ἐντροπῆς καὶ ἐξύπνησεν ἐντός μου τάς συγ. κινήσεις ἐκείνας, πού κανονικῶς θὰ ἔπρεπε να δο κιμάσω ἀρκετά βραδύτερον.
Ἐμίσησα τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν καὶ ἤμουν πλήρης φόβου, ὅταν ἐσκεπτόμην τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἐπανα-λήψεως. Εὐτυχῶς ὅτι ὁ κύριος αὐτός ἐπέστρεψεν” εἰς Χριστὸν ὀλίγον ἀργότερον, ἦτο δέ μεγάλη ἡ ἀνακούφισίς μου ὅτι μὲ ἀφῆκεν ἐλευθέραν να βγά-λω το συμβάν ἐκεῖνο ἀπὸ τὸ μυαλό μου.
Ἤμουν ἀκόμη ἐντελῶς ἀθώα καί παρέμεινα ἔτσι, μακράν κάθε περιεργείας, μέχρι τῶν δεκατριῶν μου χρόνων, ὁπότε κάποια φίλη μοῦ ἐξήγησε τα γεγονότα τῆς ζωῆς, ὅπως τὰ εἶχεν ἀκούσει ἀπό ὑπηρετρίας με πολύ ἀκάθαρτον σκέψιν.
Εἶναι ἄξιον ἀπορίας ὅτι ἠθέλησα νὰ ἀπωθήσω ὁλόκληρον αὐτό τό θέμα ὡς κάτι βρωμερόν;»
Συνέβη στη γυναίκα αὐτή κάτι, ὅταν ἦταν μικρό παιδί, χωρίς νὰ ἔχει καμιά συμμετοχή σ' αὐτό πού συνέβη· ὡστόσο ἀηδίασε, ντράπηκε καί συνε-δύασε ὅλο αὐτό τό γεγονός μέ φοβερή ἐνοχή καί μιά ἀκαθαρσία, ὅπως τῆς τὰ ἐξήγησε ἀργότερα καί μια φίλη της, ποὺ τὰ ἔμαθε ἀπὸ ὑπηρέτριες κτλ. Καί ἔτσι τὸ παιδί αὐτό πλημμύρισε ἀπό αἴσθημα ἐνοχῆς, τὸ ἀπώθησε, ξένοιασε καί νόμισε ὅτι τελείωσε με το γεγονός αὐτό. Ἀλλά ἔπειτα γε-νικά καί ἀόριστα αἰσθανόταν ὅτι διέπραξε ἁμαρτία ἀσυγχώρητη καί ἔπεσε στήν ἀπόγνωση. Πῆγε στον κληρικό καί με τη βοήθειά του θυμήθηκε τὰ παλιά.
«Είχα λησμονήσει το συμβάν ἐκεῖνο, ἀλλά κάτι πού ἐδιάβασα εἰς τό βιβλίον που μου ἐδανείσατε τό ἔκαμε να επανέλθῃ εἰς την συνείδησίν μου, το δε αἴσθημα τῆς ἀδυναμίας πού μέ κατέλαβε μέ ἔκαμεν ἀμέσως νὰ ἐννοήσω τὴν αἰτίαν πού κατέστρεφε μέχρι σήμερον τήν ζωήν μου».
Μὲ τὴν ἀνακάλυψιν τῆς ἀπωθηθείσης αὐτῆς ἀναμνήσεως, τα συναισθήματα τῆς ἀσυγχωρήτου ἁμαρτίας ἐξηφανίσθησαν.
Μόλις ἡ κοπέλα ἐκείνη θυμήθηκε το γεγονός καί μέ τή βοήθεια τοῦ κληρικοῦ συνειδητοποίησε αὐτό το πράγμα καί συγχρόνως εἶδε ὅτι δὲν εἶχε ἐνοχή πάνω σ' αὐτό καί τά ξανάζησε ὅλα ἐκεῖνα χωρίς νὰ αἰσθάνεται ἐνοχή γιὰ ὅ,τι ἔγινε, ἀμέσως ἔφυγε το συναίσθημα τῆς ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας.
Ἐπί μακράν σειράν ἐτῶν ἡ κοπέλλα αὐτή εἶχε περιέλθει εἰς τοιαύτην ἀπελπισίαν, ὥστε διά να συνεχίσῃ τὴν ἐργασίαν της εἰς τὴν ὑπεύθυνον θέσιν που κατεῖχεν, ἠναγκάζετο να διακόπτῃ κάθε τόσον ἐπί ἡμίσειαν ὥραν, διά να προσευχηθῇ καὶ ἀναλάβῃ δυνάμεις. Καί ἄλλα χαρακτηριστικά νευρικά συμπτώματα, διά τά ὁποῖα ἔκαμε θεραπείαν, ἐξηφανίσθησαν, ὅταν ὁ φόβος ἐκεῖνος καὶ τὸ σύμπλεγμα ἐνοχῆς συνεζητήθησαν καί κατενοήθησαν.
Δηλαδή, ἕνα συμβάν που συνέβη στη γυναίκα αὐτή, ὅταν ἦταν παιδί, χωρίς κάν νά τό θέλει καί χωρίς νὰ ἔχει συμμετοχή, δημιούργησε τόσο τραγι κή κατάσταση, ὅταν αὐτή μεγάλωσε. Χρειάστηκε δὲ νά τή βοηθήσει ὁ κατάλληλος ἄνθρωπος, γιὰ νὰ βρεῖ τὸν πραγματικό ἑαυτό της.
Δυστυχώς, στα χρόνια μας, ὅσο πᾶνε, χειροτερεύουν τα πράγματα, καί οὔτε ξέρει κανείς τί συμβαίνει μέ τά παιδιά, πῶς μεγαλώνουν, πῶς ἀρρωσταίνουν.
4-5-1969
Ὅλες οἱ ψυχολογικῆς φύσεως ἀσθένειες εἶναι δύσκολο να θεραπευθοῦν σε μεγάλη ἡλικία Αλλά γιά τόν Θεό ὅμως ποτέ κάτι δέν εἶναι ἀδύνατον.
Ἀκόμη καί ἀργά, ὅταν βρίσκεται κανείς κοντά στόν τάφο, μπορεῖ ὁ Θεός να κάνει θαῦμα καί νά ἐλευθερώσει, να θεραπεύσει τόν ἄνθρωπο.
Ἡ σημασία τῆς ἡλικίας στη θεραπεία τῶν ψυχολογικῆς φύσεως ἀσθενειών
Πρέπει να λεχθεῖ ὅτι σ' αὐτή τήν ἀσθένεια πιο πολύ καταλήγουν οἱ μελαγχολικοί τύποι, χωρίς να ἀποκλείονται καί οἱ ἄλλοι τύποι. Καί ἔτσι καταλή γουν σε μια κατάσταση νευρωτική ή ψυχωτική.
Ἐδῶ πρέπει νὰ ποῦμε ὅτι ἡ ψύχωση εἶναι δυνατόν νὰ μὴν ὀφείλεται σε ἐνοχή. Ἡ νεύρωση ὅμως, κατά κανόνα, ὀφείλεται σε ἀπωθημένη ἐνοχή χωρίς αὐτό να σημαίνει ὅτι αὐτός που βρίσκεται σ' αὐτὴ την κατάσταση εἶναι πιὸ ἁμαρτωλός ἀπό ἄλλους πού δέν εἶναι νευρωτικοί. Ὄχι. Ἀπλούστατα, ἐκεῖνο πού συμβαίνει εἶναι ὅτι ὁ μηχανισμός τῆς ψυχῆς του εἶναι τέτοιος πού, ἔστω καὶ τόση δὰ ἐνοχή, αὐτὸς τη μεγαλοποίησε καί συγχρόνως τὴν ἀπώθησε, καὶ ἔτσι δημιουργήθηκε ή νευρωτική κατάσταση. Γι' αὐτό ἔχουμε τονίσει ὅτι τὸ θέμα δὲν εἶναι μόνο ἂν κάνει κανείς ἁμαρτίες ἢ δὲν κάνει. Το σοβαρότερο εἶναι τί στάση παίρνει κανείς ἀπέναντι τοῦ Θεοῦ
Ο συγγραφέας λέει ὅτι οἱ μανιοκαταθλιπτικοί καὶ σχιζοφρενικοί ἡμποροῦν ἐπίσης νὰ περιπέσουν εἰς αὐτήν, δηλαδή στήν ἀσθένεια τῆς ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας.
Πρέπει νὰ ποῦμε ὅτι, αὐτός ὁ ὁποῖος ἔχει κυριευθεῖ ἀπό μια τέτοια ἀσθένεια, ἡ ὁποία ἐκδηλώνε-ται ὡς πρόβλημα ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας, ἂν εἶναι ἄνθρωπος κάπως περασμένης ἡλικίας, εἶναι ἀρκετά δύσκολο να θεραπευθεί. Πρέπει νὰ τὰ ἔχουμε ὑπ' ὄψιν μας αὐτά. Καί γενικῶς ὅλες οἱ ψυχολογικῆς φύ-σεως ἀσθένειες εἶναι δύσκολο να θεραπευθοῦν σε μεγάλη ἡλικία, ὅταν δηλαδή περάσει κανείς τα σα-ράντα πέντε καί κυρίως ἀπό τά πενήντα καί πάνω. Διότι ἄλλα τοῦ λές καί ἄλλα καταλαβαίνει, ἤ διότι δέν εἶναι δυνατό να βγεῖ πιά ἀπό τό καβούκι του καὶ ἀπό τήν κατάσταση στην ὁποία ἔχει συνηθίσει. Εἶναι ἀρκετά δύσκολο να θεραπευθοῦν, ἀλλά δέν εἶναι ἀδύνατον. Εἶναι ἀδύνατον ἀπό τήν πλευρά τῆς ψυχολογίας, δηλαδή γιά τούς ψυχολόγους. Γιά τὸν Θεό ὅμως, ὅπως ξέρουμε, ποτέ κάτι δέν εἶναι ἀδύνατον. Ἀκόμη καί ἀργά, ὅταν βρίσκεται κανείς κοντά στον τάφο, μπορεῖ ὁ Θεός να κάνει θαῦμα καὶ νὰ ἐλευθερώσει, να θεραπεύσει τὸν ἄνθρωπο.
Πάντως, πρέπει κανείς, ὅ,τι ἔχει νὰ κάνει, νὰ τὸ κάνει νωρίτερα, καὶ νὰ μὴν ἀφήνει νὰ περνοῦν τὰ χρόνια. Ἐπίσης, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος προσπαθεί να κάνει κάτι -ἰδιαιτέρως να το προσέξουμε αὐτό, ὅταν ἔχουμε να κάνουμε μὲ ἄνθρωπο πού εἶναι πάνω ἀπὸ τὰ σαράντα- πρέπει να ξέρει ὅτι εἶναι ἀρκετά δύσκολο καὶ ἐπικίνδυνο. Τὴν ὥρα δηλαδή που πᾶς να βοηθήσεις κάποιον, χρειάζεται πολλή προσοχή, διότι εἶναι ἐνδεχόμενο ἀντί καλοῦ νὰ τοῦ κάνεις κακό. Διότι δὲν εἶναι εὔκολο, ὅπως νομίζει κανείς, ἐπειδή θὰ ἀκούσει μερικά πράγματα, να μπορέσει νὰ τὰ ἐφαρμόσει σε ἄλλους, π.χ., στα παιδιά του.
Ἀπαιτεῖται μεγάλη προσοχή, διότι ἐξαρτᾶται καί ἀπὸ τὸ πρόσωπο πού χρειάζεται βοήθεια. Ἄλλον τρόπο θα χρησιμοποιήσει κανείς για τον ἕναν καί ἄλλο γιά τόν ἄλλο. Καί, προπαντός, χρειάζεται ἕνα εἶδος διαισθήσεως. Κι ἄν ἀκόμη σπου δάσει κανείς εἰδικά ψυχολογία, ψυχιατρική, ὅταν τοῦ λείπει αὐτή ἡ ἰδιότητα τῆς διαισθήσεως –στήν πατερική ὁρολογία το χάρισμα τῆς διακρίσεως-δέν θα καταφέρει πολλά πράγματα· μπορεῖ μάλιστα να κάνει καί κακό. Έχουμε παραδείγματα ἀσθενῶν, πού καταφεύγουν στούς ψυχιάτρους και τελικά, ἀντί να θεραπευθοῦν, χειροτερεύουν.
Οἱ ψυχωτικοί, εἰδικῶς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπέρασαν το πεντηκοστόν ἔτος, δὲν δύνανται να τύχουν βοηθείας κατά τήν ἀνάλυσιν. Εἶναι μᾶλλον βέβαιον ὅτι ἐνεργός ψυχολογική θεραπεία θα τους κάμῃ κακόν. Ὅταν αἱ ἔνοχοι ἀναμνήσεις ἔλθουν εἰς τὴν ἐπι-φάνειαν καί ἐξαγορευθοῦν, μία ἐπίτασις τῆς διαταραχῆς πιθανόν νὰ εἶναι τὸ μόνον ἀποτέλεσμα. Πρέ-πει νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι ἔχομεν ἐνώπιόν μας μίαν βαθέως τεταραγμένην καὶ ἀσθενῆ ψυχήν, καὶ ὅτι ὁ ἀσθενὴς ἐρμηνεύει τὴν ἀσθένειάν του ὡς ἁμαρτίαν. Κάμνει πράγματι τὸν ἑξῆς συλλογισμόν: «Δέν θά ὑπέφερα ἔτσι, ἐὰν δὲν ἤμουν κακός ἄνθρωπος καὶ ἂν ὁ Θεὸς δὲν εἶχεν ἀπομακρυνθῆ ἀπό ἐμέ».
Μόνον ἐὰν ἡ ἀσθένεια εὑρίσκεται κάπου εἰς τὰ πρώτα στάδια, πολλά ἡμποροῦν νὰ γίνουν μὲ τὰς διαβεβαιώσεις καὶ τὰς προτροπάς πρός τὸν ἀσθενῆ, ὥστε νὰ μὴ παρερμηνεύῃ τὴν ἀσθένειάν του, θε-ωρῶν αὐτὴν ὡς σημεῖον ἠθικῆς καί πνευματικῆς διαφθορᾶς.
Ἐὰν ὅμως ὑποθέσωμεν -λέει ὁ κληρικός- ὅτι ἔχομεν ἐνώπιόν μας νεωτέρας ἡλικίας ἀνθρώπους τοῦ νευρωτικοῦ τύπου, ἡ θεραπεία πρέπει νὰ εἶναι πολύ διάφορος. Εἶναι ἐκπληκτικόν πόσον μέγας εἶναι ὁ ἀριθμός τῶν ἀνθρώπων κάτω τῶν τεσσαράκοντα ἐτῶν, πολλῶν ἀκόμη εἰς τὰ δεκαπέντε καί εἴκοσι ἔτη των, ποὺ ὑποφέρουν ἀπό τήν ἀσθένειαν αὐτήν.
Εἶναι δυνατό, δηλαδή, καί ἕνας ἔφηβος νὰ ζεῖ μὲ ἕνα θλιβερότατο συναίσθημα ὅτι εἶναι ἔνοχος καὶ ὅτι γι' αὐτόν δὲν ὑπάρχει σωτηρία, διότι, κατά τη γνώμη του, ἔχει ἁμαρτήσει κατά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.
Συναίσθημα ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας καί σύμπλεγμα παθολογικῶν ἀμφιβολιῶν
Εἰς τὰς πλείστας τῶν περιπτώσεων πού ἔχω ὑπ᾿ ὄψιν μου το συναίσθημα τῆς διαπράξεως τῆς ἀσυγχωρήτου ἁμαρτίας συνδέεται με ἄλλα συμπτώματα, ἐνδεικτικά μιᾶς καλῶς ἐρριζωμένης καταληπτικῆς νευρώσεως. Τοιουτοτρόπως κάποιος ἄνθρωπος ἀσυνήθους εὐφυΐας, ὁ ὁποῖος καθ' ὅλην τὴν περίοδον τῆς ἐφηβείας ἐβασανίσθη ἀπό τὸν φόβον ὅτι ὑπέπεσεν εἰς τὴν ἁμαρτίαν αὐτήν, ὑπέφερεν ἐπίσης ἀπό ὁλόκληρον σύμπλεγμα παθολογικῶν ἀμφιβολιῶν καὶ δισταγμῶν. Ἐφοβεῖτο ὅτι ἐμόλυνεν ἄλλους μὲ τὴν «ἀσυγχώρητον ἁμαρτίαν» του ἐξ ἀπροσεξίας ἐπιδράσας ἐπ᾿ αὐτῶν, ὥστε νὰ κάμουν κακήν ἐκλογήν, ἤ να παρερμηνεύσουν τὴν ἀλήθειαν.
Εἶναι κάτι που μαστίζει ὄχι λίγους ἀνθρώπους. Δηλαδή, δέν φθάνει πού αἰσθάνεται κανείς ὅτι ἔχει διαπράξει ἁμαρτία ἀσυγχώρητη καί ζεῖ μὲ αὐτὸ τὸ ἄγχος καὶ μὲ ἀπελπισία, ἀλλά φοβάται μήν τυχόν ἐπηρεάσει καί τούς ἄλλους καί τούς κάνει κακό. Αὐτό εἶναι ἀκόμη πιο ὀδυνηρό, ὅταν μάλιστα κα νείς συμβαίνει νὰ εἶναι πατέρας ἤ μητέρα, διότι ζεῖ διαρκῶς μὲ τὸ ἄγχος μή μολύνει τα παιδιά του. Καί τονίζω ἰδιαιτέρως σ' αὐτὸ τὸ σημεῖο τοῦτο: χρειάζεται πολλή προσοχή ἀπό σᾶς ποὺ ἔρχεστε ἐδῶ καί ἀκοῦτε, διότι πιθανόν κάποιοι να καταληφθεῖτε ἀπό μιά φοβία, μιά ἀνησυχία. Δηλαδή, ἀφοῦ ἔτσι ἔχουν τὰ πράγματα, πιθανόν να διστάζετε να μιλήσετε στα παιδιά σας, μήν τυχόν τὰ μολύνετε.
Ἀφοῦ δὲ ὅλα αὐτά μποροῦν νὰ συμβοῦν καὶ κατά την κοινήν συνομιλίαν μετά τῶν ἄλλων, εύρεν ἑαυτόν ὑποχρεωμένον να μὴ ἐπισκέπτεται φίλους, να μή ἀναλαμβάνῃ ὑποχρεώσεις κοινωνικάς, ἀκόμη καί νά μή όμιλη, εκτός ἐὰν τοῦτο ἐπεβάλλετο κατά τὰς ὥρας τῆς ἐργασίας.
Έφθασε στο σημείο ὁ κύριος αὐτός -ἀφοῦ ἔβγαλε το συμπέρασμα ὅτι εἶναι ἕνας άμαρτωλός ἀσυγχώρητος- να μήν ἐπισκέπτεται τούς φίλους του οὔτε κάν να συνομιλεί μαζί τους.
Πρός μεγάλην ἔκπληξιν τῶν φίλων του κάποτε ἀνήγγειλε τοὺς ἀρραβώνας του
Αὐτό συνέβη μετά από μερικάς συναντήσεις ποὺ εἶχε μὲ τὸν ψυχίατρον. Ἡ νέα κατάστασις ἔγινεν αἰτία περαιτέρω παθολογικής διαταραχής. Τώρα διελογίζετο μή τυχόν ἐξηπάτησε την μνηστήν του, δημιουργήσας εἰς αὐτὴν τὴν πίστιν ὅτι «ἀληθῶς τὴν ἠγάπα», ἐνῷ εἰς τὴν πραγματικότητα ἁπλῶς «τοῦ ἤρεσε πάρα πολύ». Ὀλίγον ἀργότερον ἀπεφάσισε νά γίνῃ κληρικός.
Πρέπει νά ὁμολογήσουμε ὅτι πολλοί τέτοιοι ἄρρωστοι ἐκεῖ καταλήγουν: στο ράσο. Εἴτε πηγαί-νουν στα μοναστήρια εἴτε γίνονται κληρικοί.
Ἐρωτώμενος ποῖοι λόγοι τὸν ώθησαν εἰς τὴν ἀπόφασίν του αὐτήν, ἔλεγεν ὅτι ᾐσθάνετο ζωηράν τὴν ἐπιθυμίαν να ταξειδεύσῃ μετά τῆς συζύγου του ὡς ἱεραπόστολος, διά να φέρῃ τὸ Εὐαγγέλιον εἰς τὴν πλέον ἀπολίτιστον φυλήν τῆς ᾿Αφρικῆς. Ἐπρόκειτο περί τεχνάσματος τοῦ ἀσυνειδήτου του, διά ν' ἀποφύγῃ τὸν γάμον, ἀφοῦ ἡ μέλλουσα σύ-ζυγός του ἦτο ὁ τύπος πού οὐδέποτε θά συγκατετί-θετο να γίνῃ ἱεραπόστολος οἱασδήποτε φυλῆς εἰς την Αφρικήν.
Αὐτός δηλαδή ἀρραβωνιάστηκε με μια κοπέλα καί ὕστερα ἄρχισε νὰ ἔχει ἀμφιβολίες μήπως τήν ἐξαπάτησε. Τώρα, πῶς νὰ ξεμπλέξει; Σε τέτοιες περιπτώσεις τὸ ὑποσυνείδητο τίθεται σε ἐνέργεια, χωρίς ὁ ἄνθρωπος πολύ-πολύ να το καταλαβαίνει. Θα γίνεις κληρικός, τοῦ λέει τὸ ὑποσυνείδητο, και θὰ πᾶς ἱεραπόστολος. Ὄχι τόσο γιατί αὐτό ἤθελε, ἀλλά γιά νά ἀπαλλαγεῖ ἀπό τή μνηστή του, διότι αὐτή οὐδέποτε θα είχε τη διάθεση να πάει στην Αφρική.
Κατά την συζήτησιν κατενόησε τοῦτο πολύ κα λῶς. Ἀργότερον ἔγραφεν:
«Αἰσθάνομαι ἔνοχος διότι ἐμεγαλοποίησα τόσον τὰ πράγματα εἰς τήν μνηστήν μου καί, παρ' ὅ,τι γνωρίζω ὅτι μερικῶς ἐπρόκειτο περί τεχνάσματος τοῦ ὑποσυνειδήτου μου, αἰσθάνομαι ὅτι δὲν ἐφέρθην καθώς πρέπει...»
Ἠδυνήθημεν ν' ἀναγάγωμεν πολλά ἀπό τά συνήθη καταληπτικά συμπτώματα τοῦ ἀσθενοῦς αὐτοῦ εἰς τὰς ἡμέρας τῆς πρώτης σχολικῆς ἡλικίας. Ἠνω-χλεῖτο εἰδικώτερον ἐκ τοῦ φόβου τῆς μολύνσεως. Χρησιμοποιῶν φωτογραφικάς χημικάς οὐσίας ἦτο πολύ προσεκτικός, ὥστε νά μή δηλητηριάσῃ τούς ἄλλους. Δὲν ἔπιανε ποτέ εἰς τὰ χέρια του μεταχειρι σμένα βιβλία, εἰς ἥν περίπτωσιν οἱ πωλοῦντες αὐτά εἶχόν ποτε ἀσθενήσει ἀπό σκαρλατίναν (ὀστρακιά) ἤ κάποιαν ἄλλην μολυσματικήν νόσον.
Αὐτός συζήτησε μέ τόν κληρικό καί τελικά βρῆκε τή θεραπεία του.
Ἰδέες, εἰκόνες καί συναισθήματα ἱεροσύλου καί φρικώδους χαρακτῆρος
Καί συνεχίζει ὁ κληρικός: Ὅταν το πρόβλημα τῆς ἀσυγχωρήτου ἁμαρτίας εἶναι, ὅπως εἰς τὴν προηγουμένην περίπτωσιν, προφανῶς σύμπτωμα καταληπτικῆς νευρώσεως, προέρ χεται συνήθως ἀπὸ ἰδέας, εἰκόνας καὶ συναισθήματα ἱεροσύλου καὶ φρικώδους χαρακτήρος.
Καί αὐτὸ νὰ τὸ προσέξουμε. Ὅταν το πρόβλη μα αὐτὸ τῆς ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας εἶναι σύμπτω μα καταληπτικῆς νευρώσεως –δηλαδή βρίσκεται κανείς σε μια νευρωτική κατάσταση, ἡ ὁποία τον ἔχει κυριεύσει- προέρχεται συνήθως ἀπὸ ἰδέες, εἰκόνες καί συναισθήματα πού ἔχουν ἱερόσυλο καὶ φρικώδη χαρακτήρα. Ἀπό συναισθήματα δηλαδή φοβερά, πού μολύνουν, τρόπον τινά, τὴν ὕπαρξη τοῦ ἀνθρώπου· σὰν νὰ γίνεται ἕνα εἶδος ἱεροσυλίας. Καί φέρνει παρακάτω μερικά παραδείγματα ὁ κληρικός αὐτός.
Ἴσως, ἐνῷ ὁ ἀσθενής εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐκκλη-σίαν ἤ ἀσχολεῖται κατ᾿ ἰδίαν μὲ εὐσεβεῖς πράξεις, ἀναδύεται αἰφνιδίως ἀπό μέσα του με μίαν σχεδόν παραλύουσαν δύναμιν ἡ ὁρμή να καταρασθῇ τον Θεόν ἤ νά βλασφημήσῃ τὸ Αγιον Πνεῦμα.
Ἔρχονται κάτι τέτοια, χωρίς καμιά φορά να μποροῦμε νὰ καταλάβουμε ἀπό ποῦ καὶ πῶς. Τί νὰ κάνουμε; Ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕνα μυστήριο, μιά ἄβυσσος. Κατ' ἀρχήν γεννιέται σ' αὐτόν τον κόσμο βεβαρημένος. Ἔπειτα, ἔχει μεγάλη σημασία πῶς μεγαλώνει στα παιδικά του χρόνια· δηλαδή κάτω ἀπό ποιές συνθήκες. Ἔτσι, δημιουργεῖται καμιά φορά σοβαρή ἀπωθημένη κατάσταση μέσα στον ἄνθρωπο. Μυστήριο ἀνεξερεύνητο. Μόνο ὁ Θεός γνωρίζει τί συμβαίνει με τον καθένα.
Εν πάση περιπτώσει, ὑπάρχει στο βάθος τοῦ ἀνθρώπου μια σύγχυση, ἕνα κομφούζιο ἀπωθημέ νων διωμάτων κτλ., καὶ σάν νὰ εἶναι ὅλα αὐτά μια λάσπη στο βάθος ἐκεῖ της ψυχῆς, που ώρες-ώρες πιτσιλίζει στο μυαλό κάτι τέτοια που λέει ἐδῶ ὁ συγγραφέας. Την ώρα πού πάει κανείς στην έκκλησία, τὴν ὥρα πού πάει να κοινωνήσει, να κάνει προσευχή, ἔρχονται βλάσφημες λέξεις γιὰ τὸν Θεό, γιὰ τὸ Αγιο Πνεῦμα.
Τότε, ὅταν κανείς δέν ξέρει ἀπό αὐτά, καὶ δὲν μπορεῖ νὰ δώσει μια καλή ἑρμηνεία, νομίζει ὅτι βλασφήμησε κατά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὅτι αὐτὸ εἶναι πού λέει ἡ Ἁγία Γραφή, καὶ ἑπομένως ὅτι ἔχει κάνει αὐτὸς ἀσυγχώρητη ἁμαρτία. Καὶ ἂν μὲν πετύχει κανείς κανέναν καλό πνευματικό καὶ τὸν βοηθήσει, μπορεῖ νὰ βγεῖ ἀπό αὐτή την κατάστα-ση· ἀλλιῶς, εἶναι πάρα πολύ δύσκολο. Καὶ θὰ ζεῖ ὅλο καί περισσότερο κάτω ἀπὸ τὴν πίεση καὶ τὴν τυραννία τῶν καταστάσεων αὐτῶν.
Καταληπτικαί σκέψεις αἰσχρᾶς μορφής, σχετι ζόμεναι μὲ τὸν Κύριον ἢ μὲ τὸ Πνεῦμα ἢ ἀκόμη μὲ τοὺς γονεῖς, ἠμποροῦν νὰ εἰσβάλουν εἰς τὸν νοῦν
Ἔρχονται πολλές αἰσχρές παραστάσεις ή σκέ-ψεις ἤ λέξεις ἐναντίον τοῦ Χριστοῦ, τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ ἱερέα, τῶν γονέων. Ἐάν, για διαφόρους λόγους, ἔλθουν τέτοιες σκέψεις σε κάποιον στά ἐφηβικά του χρόνια, αὐτὸς θὰ νομίσει ὅτι ἔκανε φοβερό ἁμάρτημα, χωρίς νὰ τὸ θέλει. Ἄν μάλιστα ζήσει αὐτὴ τὴν ἐνοχή καὶ στὴ συνέχεια τὴν ἀπωθήσει, ὁπωσδήποτε ὕστερα θα ἔχει τὸ αἴσθημα τῆς ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας.
Ὁ ἀσθενής ἐκπλήττεται καὶ τρομοκρατείται. Καθώς δὲ ἐκκολάπτει ὅλα αὐτὰ εἰς τὸ μυαλό του, ἐνθυμεῖται ὅτι τὰ εὐαγγέλια ὁμιλοῦν περί ἀσυγχωρή του ἁμαρτίας, καί ἐξάγει το συμπέρασμα ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἔνοχος αὐτῆς τῆς ἁμαρτίας, ἐφόσον ὁ νοῦς του ἀποτελεῖ τὴν σκηνήν τόσον αἰσχρῶν σκέψεων.
Σχετικά μὲ αὐτές τις σκέψεις, μὲ αὐτούς τους πειρασμούς, πρέπει, τόσο γιὰ τὸν ἑαυτό μας ὅσο καί ὅταν πρόκειται να βοηθήσουμε τοὺς ἄλλους, νὰ γνωρίζουμε τὰ ἑξῆς: Σε κάτι τέτοιες σκέψεις, σε κάτι τέτοιου εἴδους πειρασμούς, σε τέτοια πιτσιλί σματα, πού ἔρχονται ἀπρόσκλητα -καμιά φορά νο-μίζει κανείς ὅτι τὰ δημιουργεῖ ὁ ἴδιος– το καλύτερο πού ἔχει νὰ κάνει κανείς εἶναι νά μή δίνει καμιά σημασία, ὡσάν δηλαδή να μή συμβαίνει τίποτε. Αὐτό εἶναι τὸ καλύτερο. Καί οἱ πατέρες τῆς Ἐκ-κλησίας ἔτσι λένε («Κανείς ἄς μὴν θεωρῆ τὸν ἑαυτό του αἴτιο για τους λογισμούς τῆς βλασφημίας. Ὁ Κύριος, ὁ ὁποῖος εἶναι καρδιο-γνώστης, γνωρίζει καλά ὅτι δὲν εἶναι δικά μας αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰ λόγια καί οἱ σκέψεις, ἀλλὰ τῶν ἐχθρῶν μας»· «Ὅποιος ἐνοχλείται ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς βλασφημίας καί θέλει νὰ ἀπαλλαγῆ ἀπ' αὐτό, ἄς ἐννοήση καλά ὅτι αἰτία αὐτῶν τῶν λογισμῶν δὲν εἶναι ἡ δική του ψυχή, ἀλλά ὁ ἀκάθαρτος δαί-μων ... Γιὰ τοῦτο καὶ ἐμεῖς ἄς τὸν περιφρονοῦμε καὶ ἄς μήν ὑπολογίζουμε καθόλου τα λεγόμενά του» «Όποιος περιφρονεί τοῦτον τὸν δαίμονα, ἐλευθερώθηκε ἀπό τὸ πάθος. Ὅποιος σο-φίζεται νὰ ἀγωνισθῆ ἐναντίον του διαφορετικά, στο τέλος νικᾶται. Διότι ἐκεῖνος ποὺ προσπαθεῖ νὰ συλλάβει τα πνεύμα-τα μὲ λόγια, ὁμοιάζει μ' ἐκεῖνον που προσπαθεῖ νὰ κλείσει κάπου τοὺς ἀνέμους». Βλ. Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Σιναΐτου, Κλίμαξ, Μετάφραση, σχόλια, ἀρχιμ. Ἰγνατίου, ἐκδ. Ἱερᾶς Μονῆς τοῦ Παρακλήτου, Ωρωπός Ἀττικῆς, 1978, Λόγος 23ος, Περί τῶν λογισμῶν βλασφημίας, § 4, 8, 14, σα. 253-257. Ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, γι' αὐτούς πού έξομολο γοῦνται λογισμούς βλασφημίας, συμβουλεύει τὸν πνευματικό ἔτσι: «Λέγε να καταφρονοῦν τὰς βλασφημίας αὐτάς, καὶ νὰ μή τάς στοχάζωνται ὁλότελα ὡς ἁμαρτίαν· ἐπειδὴ δὲν εἶναι γέννημα ἐδικόν τους, ἀλλὰ τοῦ μισοκάλου διαβόλου ἢ καὶ νὰ ἀντιλέγουν εἰς τούς βλασφήμους αὐτούς λογισμούς μὲ τοῦτα τὰ λόγια· Ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ· ὅτι ἐγώ Κύριον τὸν Θεόν μου προσκυνήσω, καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσω· ἐπὶ δὲ τὴν κεφαλήν σου ἐπιστρέψει ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ βλασφημία σου ἐν τῷ νῦν αἰῶνι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι». Ἀναφέρει καὶ ἄλλα σχετι κά, γιὰ τὰ ὁποῖα παραπέμπουμε ἐκεῖ. Βλ. Αγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, Ἐξομολογητάριον, ἐκδ. « Αγιος Νικόδημος», Αθήνα, σα. 63-65.).
Ὅταν περπατᾶς στον δρόμο, καί ἀπό πίσω σου ἔρχεται ἕνα σκυλί πού ἀρχίζει να γαβγίζει, ἐάν δέν τοῦ δώσεις καμιά σημασία και προχωρας ἀδιάφορος, σάν νὰ μὴν ἀκούστηκε σκυλί, αὐτό θά γαβγίσει, θα γαβγίσει καί θά φύγει. Ἐάν ὅμως τό προσέξεις καί φοβηθεῖς καὶ ἀσχοληθεῖς μάλιστα λίγο μὲ αὐτό, δὲν σὲ ἀφήνει εὔκολα· θὰ ἐπιμείνει. Ἔτσι καί αὐτοῦ τοῦ εἴδους οἱ σκέψεις. Ἔρχονται ἀπρόσκλητες, καὶ τὸ καλύτερο πού ἔχουμε να κάν νουμε εἶναι νὰ μὴν τούς δώσουμε καμιά ἀπολύτως σημασία, καί οὔτε ποτέ να περνάει ἀπό τό μυαλό μας ὅτι τάχα μολυνόμαστε ἀπό αὐτές. Ἀπό αὐτά δέν μολυνόμαστε μολυνόμαστε ἀπό ἐκεῖνα ποὺ τὰ φτιάχνουμε μόνοι μας (Ὁ ὅσιος Παμβώ ἐνοχλήθηκε κάποτε ἀπὸ αὐτὸν τὸν δαί-μονα (τῆς βλασφηφίας). Καθώς λοιπόν παρακαλοῦσε τὸν Θεό, ἄκουσε φωνή ἀπό τὸν οὐρανό να τοῦ λέει: «Παμβώ, Παμβώ μή στενοχωριέσαι για ξένη ἁμαρτία, ἀλλά φρόντισε για τις δικές σου πράξεις, καί τις βλασφημίες τοῦ ἐχθροῦ ἄφησέ τες ἐπάνω του». Βλ. Εὐεργετινός, ἐκδ. «Το Περιβόλι τῆς Πανα-γίας», τόμ. 3, Θεσσαλονίκη 2006, Υπόθεση 30, Ἀπό ποῦ γεν-νιέται ἡ βλασφημία καὶ πῶς θεραπεύεται, σ. 231. Βλ. στην ἴδια Υπόθεση, σαι 226-232, καὶ ἄλλα σχετικά με το θέμα αὐτό.). Καί το ξέρουμε καλά-καλά αὐτό, ἀλλὰ ἐκεῖνα δὲν τὰ προσέχουμε, ὥστε να πᾶμε νὰ τὰ ἐξομολογηθούμε.
Ἐγνώρισα μερικάς ἐκ τῶν καθαρωτέρων καί πλέον εὐαισθήτων ψυχῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξ αἰτίας ἀκριβῶς τῶν σκέψεων καὶ τῶν συναισθημάτων αὐτῶν ἐγκατέλειψαν ὁλοτελῶς τὴν συνήθειαν τῆς ὁμαδικῆς λατρείας καὶ τῆς κατ' ἰδίαν εὐσεβείας.
Δηλαδή, καμιά φορά, ὅταν ἐπιμένουν αὐτές οἱ σκέψεις, καί κάθεται κανείς καί τίς προσέχει ἀντί νὰ ἀδιαφορεῖ, μπορεῖ νὰ ἐγκαταλείψει την προσευ χή του, τή θεία Κοινωνία, τὸν ἐκκλησιασμό καί γε-νικά τὸν ἀγώνα για τη σωτηρία του («Όχι μόνο τον Θεό καὶ τὰ θεῖα ὁ ἄθεος αὐτός δαίμων βλασφημεί, ἀλλά καί προφέρει μέσα στὸν νοῦ μας μερικά αἰσχρότατα καὶ ἄπρεπα λόγια, γιὰ νὰ ἐγκαταλείψωμε την προ-σευχή ἢ γιὰ νὰ πέσωμε σε ἀπόγνωσι. Ἔτσι πολλούς τοὺς ἐμπόδισε ἀπὸ τὴν προσευχή καί πολλούς τοὺς ἀπεμάκρυνε ἀπὸ τὰ Μυστήρια. Και κατώρθωσε να πείσει ὄχι μόνο τους κοσμικούς. ἀλλὰ καὶ τοὺς μοναχούς, ὅτι δὲν τοὺς ἀπολείπεται πλέον καμ μία ἐλπίδα σωτηρίας καὶ ὅτι εἶναι ἐλεεινότεροι ἀπό ὅλους τοὺς ἀπίστους καὶ ἀπό αὐτοὺς τοὺς εἰδωλολάτρες ἀκόμη». Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Σιναΐτου, Κλίμαξ, ό.π., § 7, σσ. 254-255).
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα συμπλέγματος ἐνοχῆς καὶ ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας
Ἡ ἀκόλουθος ὁμολογία, γραμμένη ὑπό ἑνὸς εὐφυους προσώπου, ηλικίας τριάκοντα περίπου ἐτῶν, ἀποτελεῖ καλόν παράδειγμα τοῦ τύπου τοῦ συμπλέγματος ἐνοχῆς, ἐκ τοῦ ὁποίου συχνά προέρ χεται ἡ συνείδησις διαπράξεως τῆς ἀσυγχωρήτου ἁμαρτίας.
Το πρόσωπον αὐτό ἀπηρνήθη κάθε συμμετο χὴν εἰς τὸ χριστιανικόν ἔργον λόγῳ τῆς πνευμα-τικῆς του ἀπογνώσεως. Ἡ ὁμολογία αὐτὴ ἦλθεν εἰς φῶς μετά ἕξ συνομιλίας, κατά τάς ὁποίας εἴχομεν ζητήσει χωρίς ἐπιτυχίαν νὰ ἀνακαλύψωμεν κάποιο παρόμοιον εἰς σημασίαν ψυχικόν βίωμα
Δέν αἰσθανόταν καλά κάποια ψυχή, τόσο που εἶχε φθάσει σε ἀπόγνωση καί πῆγε στον κληρικό. Ἄρχισαν τίς συνομιλίες, ἔκαναν περίπου ἔξι, καὶ δέν βρῆκε τίποτε ὁ κληρικός. Καί μετά ἀπό τίς ἔξι συνομιλίες, θυμήθηκε ἡ ἄρρωστη κάτι, τοῦ τὸ εἶπε, καί μὲ τὴν ἀνάλογη καθοδήγηση τοῦ κληρικοῦ τακτοποιήθηκε.
«Όταν ἤμουν μικρή, ἄν ἐνθυμοῦμαι καλά ὀλίγον κάτω τῶν ὀκτὼ ἐτῶν, κάποιος κύριος, ὁ ὁποῖος ἔχαιρε τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς οἰκογενείας μου, με ἐπῆρεν εἰς ἕνα μοναχικόν δωμάτιον καί προσέβαλε κάθε είδος κοσμιότητος πού με ἐχαρακτήριζε. Έπει δή με ἐπίεσε να ὑποσχεθώ μυστικότητα, με εγέμισε φόβον, βδελυγμίαν καὶ ἕνα αἴσθημα φοβερᾶς ἀδυ ναμίας, καί, ἐνῷ, ὑποθέτω, δέν μὲ ἔβλαψε φυσικώς, ὅπως θὰ ἠδύνατο να πράξη, μὲ ἐγέμισε με ἕνα αἴ σθημα ἐντροπῆς καὶ ἐξύπνησεν ἐντός μου τάς συγ. κινήσεις ἐκείνας, πού κανονικῶς θὰ ἔπρεπε να δο κιμάσω ἀρκετά βραδύτερον.
Ἐμίσησα τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν καὶ ἤμουν πλήρης φόβου, ὅταν ἐσκεπτόμην τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἐπανα-λήψεως. Εὐτυχῶς ὅτι ὁ κύριος αὐτός ἐπέστρεψεν” εἰς Χριστὸν ὀλίγον ἀργότερον, ἦτο δέ μεγάλη ἡ ἀνακούφισίς μου ὅτι μὲ ἀφῆκεν ἐλευθέραν να βγά-λω το συμβάν ἐκεῖνο ἀπὸ τὸ μυαλό μου.
Ἤμουν ἀκόμη ἐντελῶς ἀθώα καί παρέμεινα ἔτσι, μακράν κάθε περιεργείας, μέχρι τῶν δεκατριῶν μου χρόνων, ὁπότε κάποια φίλη μοῦ ἐξήγησε τα γεγονότα τῆς ζωῆς, ὅπως τὰ εἶχεν ἀκούσει ἀπό ὑπηρετρίας με πολύ ἀκάθαρτον σκέψιν.
Εἶναι ἄξιον ἀπορίας ὅτι ἠθέλησα νὰ ἀπωθήσω ὁλόκληρον αὐτό τό θέμα ὡς κάτι βρωμερόν;»
Συνέβη στη γυναίκα αὐτή κάτι, ὅταν ἦταν μικρό παιδί, χωρίς νὰ ἔχει καμιά συμμετοχή σ' αὐτό πού συνέβη· ὡστόσο ἀηδίασε, ντράπηκε καί συνε-δύασε ὅλο αὐτό τό γεγονός μέ φοβερή ἐνοχή καί μιά ἀκαθαρσία, ὅπως τῆς τὰ ἐξήγησε ἀργότερα καί μια φίλη της, ποὺ τὰ ἔμαθε ἀπὸ ὑπηρέτριες κτλ. Καί ἔτσι τὸ παιδί αὐτό πλημμύρισε ἀπό αἴσθημα ἐνοχῆς, τὸ ἀπώθησε, ξένοιασε καί νόμισε ὅτι τελείωσε με το γεγονός αὐτό. Ἀλλά ἔπειτα γε-νικά καί ἀόριστα αἰσθανόταν ὅτι διέπραξε ἁμαρτία ἀσυγχώρητη καί ἔπεσε στήν ἀπόγνωση. Πῆγε στον κληρικό καί με τη βοήθειά του θυμήθηκε τὰ παλιά.
«Είχα λησμονήσει το συμβάν ἐκεῖνο, ἀλλά κάτι πού ἐδιάβασα εἰς τό βιβλίον που μου ἐδανείσατε τό ἔκαμε να επανέλθῃ εἰς την συνείδησίν μου, το δε αἴσθημα τῆς ἀδυναμίας πού μέ κατέλαβε μέ ἔκαμεν ἀμέσως νὰ ἐννοήσω τὴν αἰτίαν πού κατέστρεφε μέχρι σήμερον τήν ζωήν μου».
Μὲ τὴν ἀνακάλυψιν τῆς ἀπωθηθείσης αὐτῆς ἀναμνήσεως, τα συναισθήματα τῆς ἀσυγχωρήτου ἁμαρτίας ἐξηφανίσθησαν.
Μόλις ἡ κοπέλα ἐκείνη θυμήθηκε το γεγονός καί μέ τή βοήθεια τοῦ κληρικοῦ συνειδητοποίησε αὐτό το πράγμα καί συγχρόνως εἶδε ὅτι δὲν εἶχε ἐνοχή πάνω σ' αὐτό καί τά ξανάζησε ὅλα ἐκεῖνα χωρίς νὰ αἰσθάνεται ἐνοχή γιὰ ὅ,τι ἔγινε, ἀμέσως ἔφυγε το συναίσθημα τῆς ἀσυγχώρητης ἁμαρτίας.
Ἐπί μακράν σειράν ἐτῶν ἡ κοπέλλα αὐτή εἶχε περιέλθει εἰς τοιαύτην ἀπελπισίαν, ὥστε διά να συνεχίσῃ τὴν ἐργασίαν της εἰς τὴν ὑπεύθυνον θέσιν που κατεῖχεν, ἠναγκάζετο να διακόπτῃ κάθε τόσον ἐπί ἡμίσειαν ὥραν, διά να προσευχηθῇ καὶ ἀναλάβῃ δυνάμεις. Καί ἄλλα χαρακτηριστικά νευρικά συμπτώματα, διά τά ὁποῖα ἔκαμε θεραπείαν, ἐξηφανίσθησαν, ὅταν ὁ φόβος ἐκεῖνος καὶ τὸ σύμπλεγμα ἐνοχῆς συνεζητήθησαν καί κατενοήθησαν.
Δηλαδή, ἕνα συμβάν που συνέβη στη γυναίκα αὐτή, ὅταν ἦταν παιδί, χωρίς κάν νά τό θέλει καί χωρίς νὰ ἔχει συμμετοχή, δημιούργησε τόσο τραγι κή κατάσταση, ὅταν αὐτή μεγάλωσε. Χρειάστηκε δὲ νά τή βοηθήσει ὁ κατάλληλος ἄνθρωπος, γιὰ νὰ βρεῖ τὸν πραγματικό ἑαυτό της.
Δυστυχώς, στα χρόνια μας, ὅσο πᾶνε, χειροτερεύουν τα πράγματα, καί οὔτε ξέρει κανείς τί συμβαίνει μέ τά παιδιά, πῶς μεγαλώνουν, πῶς ἀρρωσταίνουν.
4-5-1969
Ὅλες οἱ ψυχολογικῆς φύσεως ἀσθένειες εἶναι δύσκολο να θεραπευθοῦν σε μεγάλη ἡλικία Αλλά γιά τόν Θεό ὅμως ποτέ κάτι δέν εἶναι ἀδύνατον.
Ἀκόμη καί ἀργά, ὅταν βρίσκεται κανείς κοντά στόν τάφο, μπορεῖ ὁ Θεός να κάνει θαῦμα καί νά ἐλευθερώσει, να θεραπεύσει τόν ἄνθρωπο.
«Ὁ Θεὸς συχνὰ ἐπιτρέπει τὴν ἀποτυχία τῶν προσπαθειῶν μας,ἵνα ἐλευθερωθῶμεν ἀπὸ τὴν πλάνην ὅτι δύναται ὁ ἄνθρωπος νὰ σωθῇ διὰ τῶν ἰδίων του δυνάμεων.»
«Ἡ πείρα τῆς πλήρους ἀδυναμίας εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς ἀληθινῆς θεογνωσίας. Ὅπου τελειώνει ἡ ἐλπίδα εἰς ἑαυτόν,
ἐκεῖ δύναται νὰ φανερωθῇ ὁ Χριστός.»
«Μὴ φοβηθῇς ἐὰν ἡ προσπάθειά σου ἀποτύχῃ. Φοβήσου μόνον τὴν ἀπώλειαν τῆς ταπεινώσεως. Ἡ πτώσις συχνὰ εἶναι ἔλεος, ὅταν προφυλάσσει ἀπὸ τὴν ὑπερηφάνεια.»
«Ὁ Θεὸς δὲν ζητεῖ ἀπὸ τὸν ἄνθρωπον νὰ ἐπιτύχῃ, ἀλλὰ νὰ σταθῇ ἐνώπιόν Του ἐν μετανοίᾳ καὶ ἀληθείᾳ.»
«Διὰ τῶν συνεχῶν ἀποτυχιῶν συντρίβεται ἡ αὐτάρκεια. Ἄνευ ταύτης τῆς συντριβῆς ἡ χάρις δὲν παραμένει.»
του αγ.Σοφρωνίου Έσσεξ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου