Πνευματικές Ασκήσεις Ιγνάτιος Λογιόλα-Αποσπάσματα

Πνευματικές Ασκήσεις

Ιγνάτιος Λογιόλα-Αποσπάσματα

[1] ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΝΑ ΑΠΟΚΤΗΘΕΙ ΚΑΠΟΙΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΚΑΙ ΓΙΑ ΝΑ ΒΟΗΘΗΘΕΙ ΤΟΣΟ ΕΚΕΙΝΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΤΙΣ ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ ΟΣΟ ΚΑΙ ΕΚΕΙΝΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΤΙΣ ΚΑΝΕΙ.

Πρώτη σημείωση. Με τον όρο «πνευματικές ασκήσεις» νοείται κάθε μορφή εξετάσεως της συνειδήσεως, διαλογισμού, θεωρίας, προφορικής και νοεράς προσευχής, καθώς και άλλων πνευματικών ενεργειών, όπως θα ειπωθεί στη συνέχεια. Πράγματι, όπως ο περίπατος, το βάδισμα και το τρέξιμο είναι σωματικές ασκήσεις, έτσι ονομάζονται πνευματικές ασκήσεις οι διάφοροι τρόποι προετοιμασίας και διαθέσεως της ψυχής, ώστε να ελευθερωθεί από όλες τις άτακτες προσκολλήσεις και, αφού τις αποβάλει, να αναζητήσει και να βρει το θέλημα του Θεού ως προς τη ρύθμιση της ζωής της με σκοπό τη σωτηρία της ψυχής.

[2] Δεύτερη σημείωση. Εκείνος που προτείνει σε κάποιον άλλον μία μέθοδο ή μία διαδικασία διαλογισμού ή θεωρίας πρέπει να εκθέτει πιστά το θέμα του διαλογισμού ή της θεωρίας, περιοριζόμενος στο να θίγει τα διάφορα σημεία με μία σύντομη και απλή εξήγηση. Έτσι, εκείνος που θεωρεί συλλαμβάνει αμέσως το αληθινό νόημα του μυστηρίου· έπειτα, στοχαζόμενος και συλλογιζόμενος μόνος του, ανακαλύπτει κάποια πτυχή που τον κάνει να το κατανοήσει ή να το αισθανθεί κάπως καλύτερα, είτε με τον δικό του συλλογισμό είτε μέσω θείας ελλάμψεως. Με αυτόν τον τρόπο αντλεί μεγαλύτερη πνευματική ευχαρίστηση και καρπό από ό,τι θα αντλούσε, εάν εκείνος που προτείνει τις ασκήσεις είχε εξηγήσει και αναπτύξει εκτενώς το νόημα του μυστηρίου. Διότι δεν είναι η πολλή γνώση εκείνη που χορταίνει και ικανοποιεί την ψυχή, αλλά το να αισθάνεται και να γεύεται τα πράγματα εσωτερικά.

[3] Τρίτη σημείωση. Σε όλες τις πνευματικές ασκήσεις που ακολουθούν χρησιμοποιούμε τις ενέργειες του νου για να συλλογιζόμαστε και τις ενέργειες της θελήσεως για να διεγείρουμε τα αισθήματα· γι’ αυτό πρέπει να έχουμε κατά νου ότι στις ενέργειες της θελήσεως, όταν απευθύνουμε προφορικές ή νοερές προσευχές στον Θεό, τον Κύριό μας, ή στους αγίους, απαιτείται από μέρους μας μεγαλύτερος σεβασμός από ό,τι όταν χρησιμοποιούμε τον νου για να συλλογιζόμαστε.

[4] Τέταρτη σημείωση. Για τις ασκήσεις που ακολουθούν ορίζονται τέσσερις εβδομάδες, οι οποίες αντιστοιχούν στα τέσσερα μέρη στα οποία διαιρούνται οι ίδιες οι ασκήσεις: κατά την πρώτη εξετάζονται και θεωρούνται οι αμαρτίες· κατά τη δεύτερη η ζωή του Χριστού, του Κυρίου μας, έως και την Κυριακή των Βαΐων· κατά την τρίτη το πάθος του Χριστού, του Κυρίου μας· κατά την τέταρτη η Ανάσταση και η Ανάληψη, με την προσθήκη των τριών τρόπων προσευχής.

Με αυτό δεν εννοείται ότι κάθε εβδομάδα πρέπει να διαρκεί κατ’ ανάγκην επτά ή οκτώ ημέρες· διότι μπορεί να συμβεί κατά την πρώτη εβδομάδα ορισμένοι να είναι πιο αργοί στο να βρουν εκείνο που αναζητούν, δηλαδή μετάνοια, πόνο και δάκρυα για τις αμαρτίες τους, ή ορισμένοι να είναι επιμελέστεροι από άλλους ή περισσότερο ταραγμένοι ή δοκιμαζόμενοι από διάφορα πνεύματα. Γι’ αυτό ενδείκνυται άλλοτε να συντομεύεται και άλλοτε να παρατείνεται η εβδομάδα· το ίδιο ισχύει και για τις επόμενες εβδομάδες, επιδιώκοντας να επιτευχθεί ο καρπός που αντιστοιχεί στο εξεταζόμενο θέμα. Σε κάθε περίπτωση, οι ασκήσεις θα ολοκληρωθούν περίπου μέσα σε τριάντα ημέρες.

[5] Πέμπτη σημείωση. Είναι πολύ ωφέλιμο εκείνος που κάνει τις ασκήσεις να τις αρχίζει με ψυχή ανοιχτή και γενναιόδωρη προς τον Δημιουργό και Κύριό του, θέτοντας στη διάθεσή Του ολόκληρη τη θέληση και την ελευθερία του, ώστε η θεία Μεγαλειότητα να μπορεί να διαθέσει τον ίδιο και όσα αυτός κατέχει σύμφωνα με το πανάγιο θέλημά Της.

[46] Η προπαρασκευαστική προσευχή συνίσταται στο να ζητώ από τον Θεό, τον Κύριό μας, τη χάρη ώστε όλες οι προθέσεις μου, οι εξωτερικές μου δραστηριότητες και οι εσωτερικές μου ενέργειες να αποβλέπουν αποκλειστικά στην υπηρεσία και στη δοξολογία της θείας Του Μεγαλειότητας.

[47] Το πρώτο προοίμιο είναι η σύνθεση με την όραση του τόπου. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά τη θεωρία ή τον διαλογισμό μιας αισθητής πραγματικότητας, όπως είναι η θεωρία του Χριστού, του Κυρίου μας, ο οποίος είναι ορατός, η σύνθεση θα συνίσταται στο να βλέπω με τη φαντασία τον υλικό τόπο όπου βρίσκεται εκείνο που θέλω να θεωρήσω· ως υλικός τόπος νοείται, για παράδειγμα, ο ναός ή ένα όρος όπου βρίσκεται ο Ιησούς Χριστός ή η Κυρία μας, ανάλογα με εκείνο που θέλω να θεωρήσω.

Κατά τη θεωρία ή τον διαλογισμό μιας μη αισθητής πραγματικότητας, όπως στην παρούσα περίπτωση των αμαρτιών, η σύνθεση θα συνίσταται στο να βλέπω με τη φαντασία και να θεωρώ την ψυχή μου φυλακισμένη μέσα σε αυτό το θνητό σώμα, και ολόκληρο τον άνθρωπο σαν εξόριστο σε αυτή την κοιλάδα ανάμεσα σε άλογα ζώα· ολόκληρο τον άνθρωπο, δηλαδή την ψυχή και το σώμα.

[91] Η ΚΛΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΓΕΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΒΟΗΘΑ ΝΑ ΘΕΩΡΗΣΟΥΜΕ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΑΙΩΝΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ

Η προπαρασκευαστική προσευχή είναι η συνηθισμένη [46].

Το πρώτο προοίμιο είναι η σύνθεση με την όραση του τόπου· εδώ θα είναι να βλέπω με τη φαντασία τις συναγωγές, τις πόλεις και τα χωριά, μέσα από τα οποία περνούσε ο Χριστός, ο Κύριός μας, κηρύττοντας.

Το δεύτερο προοίμιο συνίσταται στο να ζητήσω τη χάρη που θέλω· εδώ θα είναι να ζητήσω από τον Κύριό μας τη χάρη να μην είμαι κωφός στην κλήση Του, αλλά έτοιμος και πρόθυμος να εκπληρώσω το πανάγιο θέλημά Του.

[101] ΠΡΩΤΗ ΗΜΕΡΑ, ΠΡΩΤΗ ΘΕΩΡΙΑ: Η ΕΝΑΝΘΡΩΠΗΣΗ. ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΥΧΗ, ΤΡΙΑ ΠΡΟΟΙΜΙΑ, ΤΡΙΑ ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΜΙΑ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ.

Η συνηθισμένη προπαρασκευαστική προσευχή.

[102] Το πρώτο προοίμιο συνίσταται στο να ανακαλέσω το θέμα, δηλαδή το ιστορικό (historia), της θεωρίας: τα τρία θεία Πρόσωπα παρατηρούν ολόκληρη την καμπύλη επιφάνεια του κόσμου, την κατοικημένη από ανθρώπους· βλέποντας ότι όλοι πορεύονται προς την κόλαση, αποφασίζουν από όλη την αιωνιότητα να γίνει άνθρωπος το δεύτερο Πρόσωπο, για να σώσει το ανθρώπινο γένος· έτσι, όταν έφθασε ο προκαθορισμένος καιρός, αποστέλλουν τον άγγελο άγιο Γαβριήλ στην Κυρία μας [262].

[103] Το δεύτερο προοίμιο είναι η σύνθεση με την όραση του τόπου· εδώ θα είναι να βλέπω τη μεγάλη καμπύλη έκταση του κόσμου, όπου κατοικούν τόσο πολλοί και τόσο διαφορετικοί λαοί· να βλέπω ιδιαιτέρως την οικία και τα δωμάτια της Κυρίας μας στη Ναζαρέτ, στην επαρχία της Γαλιλαίας.

[121] ΠΕΜΠΤΗ ΘΕΩΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΘΕΩΡΙΑ.

Μετά την προπαρασκευαστική προσευχή και τα τρία προοίμια, είναι ωφέλιμο να επανέλθω, με τις πέντε αισθήσεις της φαντασίας, στην πρώτη και στη δεύτερη θεωρία, με τον ακόλουθο τρόπο.

[122] Πρώτο σημείο: βλέπω με την όραση της φαντασίας τα πρόσωπα, μελετώντας και θεωρώντας λεπτομερώς τις περιστάσεις που τα αφορούν, και αντλώντας κάποιον καρπό από τη θέασή τους.

[123] Δεύτερο σημείο: ακούω με την ακοή όσα λένε ή θα μπορούσαν να λένε· και, αναλογιζόμενος τον εαυτό μου, προσπαθώ να αντλήσω από αυτά κάποιον καρπό.

[124] Τρίτο σημείο: οσφραίνομαι και γεύομαι, με την όσφρηση και τη γεύση, την άπειρη γλυκύτητα και ηδύτητα της θεότητας, της ψυχής και των αρετών της, καθώς και όλων των υπολοίπων, ανάλογα με το πρόσωπο που θεωρώ· και, αναλογιζόμενος τον εαυτό μου, προσπαθώ να αντλήσω από αυτά κάποιον καρπό.

[125] Τέταρτο σημείο: αισθάνομαι με την αφή· για παράδειγμα, αγγίζω με στοργή και ασπάζομαι τους τόπους όπου αυτά τα πρόσωπα βαδίζουν και κάθονται· και πάντοτε προσπαθώ να αντλήσω κάποιον καρπό.

[126] Συνομιλία. Στο τέλος θα κάνω μία συνομιλία, όπως στην πρώτη και στη δεύτερη θεωρία [109, 117], και θα πω ένα «Πάτερ ἡμῶν».

[127] Πρώτη σημείωση. Πρέπει να σημειωθεί ότι, καθ’ όλη αυτή την εβδομάδα και κατά τις άλλες που ακολουθούν, οφείλω να διαβάζω μόνο το μυστήριο που σχετίζεται με τη θεωρία την οποία πρόκειται να κάνω. Προς το παρόν, λοιπόν, δεν θα διαβάζω κανένα μυστήριο το οποίο δεν πρόκειται να θεωρήσω εκείνη την ημέρα ή εκείνη την ώρα· και αυτό, ώστε η εξέταση ενός μυστηρίου να μη διαταράσσει την εξέταση ενός άλλου.

[175] ΤΡΕΙΣ ΧΡΟΝΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ, ΣΕ ΚΑΘΕΝΑΝ ΑΠΟ ΑΥΤΟΥΣ, ΜΙΑ ΟΡΘΗ ΚΑΙ ΚΑΛΗ ΕΠΙΛΟΓΗ.

Ο πρώτος χρόνος είναι όταν ο Θεός, ο Κύριός μας, κινεί και ελκύει τη θέληση, κατά τέτοιον τρόπο ώστε ο πιστός άνθρωπος να πράττει εκείνο που του προτείνεται χωρίς καμία αβεβαιότητα ή δυνατότητα αβεβαιότητας, όπως έκαναν ο άγιος Παύλος και ο άγιος Ματθαίος ακολουθώντας τον Χριστό, τον Κύριό μας.

[176] Ο δεύτερος χρόνος είναι όταν αποκτάται επαρκής σαφήνεια και γνώση μέσω της εμπειρίας των πνευματικών παρηγοριών και ερημώσεων, καθώς και μέσω της διακρίσεως των διαφόρων πνευμάτων.

[177] Ο τρίτος χρόνος είναι ένας χρόνος γαλήνης· είναι όταν εξετάζει κανείς πρωτίστως για ποιον σκοπό γεννήθηκε ο άνθρωπος, δηλαδή για να δοξάζει τον Θεό, τον Κύριό μας, και να σώσει την ψυχή του· και κατόπιν, επιθυμώντας αυτόν τον σκοπό, επιλέγει ως μέσο έναν τρόπο ζωής ή μία κατάσταση ζωής εντός των ορίων της Εκκλησίας, ώστε να βοηθηθεί να υπηρετεί τον Κύριο και να σώσει την ψυχή του.

Ως χρόνος γαλήνης νοείται εκείνος κατά τον οποίο η ψυχή δεν ταράσσεται από διάφορα πνεύματα και ασκεί ελεύθερα και γαλήνια τις φυσικές της δυνάμεις.

[178] Εάν η επιλογή δεν γίνει κατά τον πρώτο ή τον δεύτερο χρόνο, προτείνονται δύο τρόποι για να γίνει κατά τον τρίτο αυτόν χρόνο.

ΠΡΩΤΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΜΙΑ ΟΡΘΗ ΚΑΙ ΚΑΛΗ ΕΠΙΛΟΓΗ: ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΕΞΙ ΣΗΜΕΙΑ.

Πρώτο σημείο. Πρέπει να θέσω ενώπιόν μου εκείνο για το οποίο θέλω να κάνω την επιλογή, για παράδειγμα ένα αξίωμα ή ένα εκκλησιαστικό ευεργέτημα που πρέπει να αποδεχθώ ή να απορρίψω, ή οποιοδήποτε άλλο πράγμα υπόκειται σε μεταβλητή επιλογή.

[179] Δεύτερο σημείο. Πρέπει να έχω κατά νου τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκα, ο οποίος είναι να δοξάζω τον Θεό, τον Κύριό μας, και να σώσω την ψυχή μου· και συγχρόνως πρέπει να παραμένω αδιάφορος, χωρίς καμία άτακτη προσκόλληση, ώστε να μην είμαι περισσότερο διατεθειμένος ή προσκολλημένος στο να αποδεχθώ το προτεινόμενο πράγμα παρά να το απορρίψω, ούτε στο να το απορρίψω παρά να το αποδεχθώ, αλλά να διατηρούμαι σε ισορροπία, όπως το βάρος επάνω στον βραχίονα μιας ζυγαριάς, για να ακολουθήσω εκείνο που θα αισθανθώ ότι είναι περισσότερο ωφέλιμο για τη δόξα και τη δοξολογία του Θεού, του Κυρίου μας, και για τη σωτηρία της ψυχής μου.

[180] Τρίτο σημείο. Πρέπει να ζητήσω από τον Θεό, τον Κύριό μας, να κινήσει τη θέλησή μου και να με κάνει να κατανοήσω τι πρέπει να πράξω σχετικά με το προτεινόμενο πράγμα, ώστε αυτό να είναι προς μεγαλύτερη δοξολογία και δόξα Του· και συγχρόνως πρέπει να συλλογιστώ προσεκτικά και με ειλικρίνεια χρησιμοποιώντας τον νου μου, και να κάνω την επιλογή σύμφωνα με το πανάγιο και αγαθό θέλημά Του.

[181] Τέταρτο σημείο. Πρέπει να εξετάσω με λογικό συλλογισμό ποια πλεονεκτήματα ή ωφέλειες υπάρχουν, αποκλειστικά ως προς τη δοξολογία του Θεού και τη σωτηρία της ψυχής μου, στο να έχω το προτεινόμενο αξίωμα ή ευεργέτημα· και, αντιστρόφως, να εξετάσω ποια μειονεκτήματα και ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν στο να τα έχω.

Πρέπει να κάνω το ίδιο και στο δεύτερο μέρος, δηλαδή να εξετάσω τα πλεονεκτήματα και τις ωφέλειες του να μην τα έχω και, αντιστρόφως, τα μειονεκτήματα και τους κινδύνους του να μην τα έχω.

[182] Πέμπτο σημείο. Αφού εξετάσω και σταθμίσω κατ’ αυτόν τον τρόπο, από κάθε άποψη, το προτεινόμενο πράγμα, πρέπει να παρατηρήσω προς ποια πλευρά κλίνει περισσότερο ο λόγος και να αποφασίσω για το υπό εξέταση ζήτημα ακολουθώντας την ισχυρότερη παρόρμηση του λόγου, χωρίς καμία επίδραση της αισθητικότητας.

[183] Έκτο σημείο. Το πρόσωπο που έκανε αυτή την επιλογή ή έλαβε αυτή την απόφαση πρέπει να προσέλθει με μεγάλη επιμέλεια για να προσευχηθεί ενώπιον του Θεού, του Κυρίου μας, και να Του προσφέρει την επιλογή του, ώστε η θεία Μεγαλειότητα να ευδοκήσει να την αποδεχθεί και να την επικυρώσει, εφόσον αυτή αποβλέπει στη μεγαλύτερη υπηρεσία και δοξολογία Του.

[184] ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΜΙΑ ΟΡΘΗ ΚΑΙ ΚΑΛΗ ΕΠΙΛΟΓΗ: ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΣΗΜΕΙΩΣΗ.

Πρώτος κανόνας. Το πρώτο είναι η αγάπη που με κινεί και με παρακινεί να επιλέξω ένα συγκεκριμένο πράγμα να κατέρχεται άνωθεν, δηλαδή από την αγάπη του Θεού, ώστε να αισθάνομαι πρωτίστως ότι η μεγαλύτερη ή μικρότερη αγάπη μου για το πράγμα που επιλέγω είναι αποκλειστικά αγάπη για τον Δημιουργό και Κύριο.

[185] Δεύτερος κανόνας. Φαντάζομαι ένα πρόσωπο το οποίο ποτέ δεν είδα ούτε γνώρισα και, επιθυμώντας γι’ αυτό ολόκληρη την τελειότητά του, εξετάζω τι θα του έλεγα να πράξει και να επιλέξει για τη μεγαλύτερη δόξα του Θεού, του Κυρίου μας, και για τη μεγαλύτερη τελείωση της ψυχής του· κατόπιν θα πράξω και εγώ το ίδιο, τηρώντας τον κανόνα που προτείνω στον άλλον.

[186] Τρίτος κανόνας. Πρέπει να εξετάσω, σαν να βρισκόμουν στο σημείο του θανάτου, ποιο κριτήριο και ποιο μέτρο θα επιθυμούσα τότε να είχα τηρήσει κατά την παρούσα επιλογή· και, ρυθμίζοντας αναλόγως τη στάση μου, θα λάβω σταθερά την απόφασή μου.

[187] Τέταρτος κανόνας. Πρέπει να φανταστώ και να εξετάσω πώς θα βρεθώ κατά την ημέρα της Κρίσεως, σκεπτόμενος πώς θα επιθυμούσα τότε να είχα αποφασίσει σχετικά με το παρόν ζήτημα· και θα τηρήσω τώρα τον κανόνα που θα επιθυμούσα τότε να είχα ακολουθήσει, ώστε να έχω τότε πλήρη ικανοποίηση και χαρά.

[188] Σημείωση. Αφού τηρήσω τους προηγούμενους κανόνες, για την αιώνια σωτηρία και την ειρήνη μου, θα κάνω την επιλογή μου και θα την προσφέρω στον Θεό, τον Κύριό μας, σύμφωνα με το έκτο σημείο του πρώτου τρόπου εκλογής

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΓΙΑ ΝΑ ΛΥΘΟΥΝ ΚΑΠΟΙΕΣ ΑΠΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΑΡΑ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΟΥΝ

ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ