Το μεγάλο ψέμα για τη μετανάστευση και τη μείωση του ποσοστού γεννήσεων

Riccardo Paccosi - 10 Ιουλίου 2026

Πηγή: Ρικάρντο Πακόζι

Ένα άρθρο δημοσιεύτηκε στη σημερινή εφημερίδα Corriere della Sera και θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ένα αριστουργηματικό παράδειγμα νεοφιλελεύθερης ρητορικής που μεταμφιέζεται σε λογική.
Σύμφωνα με το Περιφερειακό Παρατηρητήριο Εργασίας του Βένετο, ακόμη και αν η οικονομική ανάπτυξη της Ιταλίας συνεχιζόταν στα σημερινά ελάχιστα επίπεδα, σε τέσσερα χρόνια θα υπήρχε ακόμα έλλειψη 189.000 εργαζομένων, ενώ αν η ανάπτυξη αυξανόταν, θα έλειπαν 300.000. Τι να κάνουμε λοιπόν ; 

Η απάντηση των φιλελεύθερων είναι πάντα η ίδια, συνήθως παρουσιάζεται με πολύ ήρεμο τρόπο: σαν να λένε ότι, σε κάθε περίπτωση, δεν είναι λογικά δυνατό να διαφωνήσουμε μαζί τους... Η πορεία που υποδεικνύει το Παρατηρητήριο του Βένετο είναι, στην πραγματικότητα, η εξής: «Η ανισορροπία μπορεί να καλυφθεί ενεργώντας σε δύο κύριες γραμμές: αφενός, ενισχύοντας τη συμβολή των μεταναστευτικών ροών και, αφετέρου, αυξάνοντας τα επίπεδα συμμετοχής στην αγορά εργασίας των ατόμων άνω των 65 ετών ». Όπως συμβαίνει με όλες τις κρίσιμες στρατηγικές κατευθύνσεις της, από την οικονομική παγκοσμιοποίηση μέχρι τον Ρωσοευρωπαϊκό Πόλεμο, η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία βασίζεται επίσης σε μια «επιστημονική» άποψη για τη μετανάστευση. Επιλεγμένο ανάμεσα σε πολλές —δηλαδή, παραλείποντας διαφορετικές απόψεις και παράπλευρες πτυχές του ζητήματος— καλύπτεται από μια αύρα αναπόφευκτου. Αυτό συνάδει με την ντετερμινιστική-προοδευτική αντίληψη του ιστορικού χρόνου που οι περισσότεροι άνθρωποι, για περίπου δύο αιώνες, θεωρούσαν ως τη μόνη δυνατή αντίληψη του χρόνου. Για να λειτουργήσει αυτό το εργαλείο, που μετατρέπει την επιστήμη σε δεισιδαιμονία, όπως ανέφερα παραπάνω, είναι απαραίτητο να παραλειφθούν πολλά σχετικά στοιχεία: για παράδειγμα, το γεγονός ότι οι πραγματικοί μισθοί στην Ιταλία είναι σήμερα 6,1% χαμηλότεροι από ό,τι το 2021 (πηγή: ΟΟΣΑ) ή το γεγονός ότι οι μισθοί, από το 2019 έως σήμερα, έχουν δει απώλεια αγοραστικής δύναμης 8,6% (πηγή: ISTAT) ή ότι 7 στους 10 νέους πτυχιούχους, για τους λόγους που αναφέρθηκαν παραπάνω, αρνούνται τις πολλές θέσεις εργασίας που πληρώνουν λιγότερα από 1.500 ευρώ το μήνα (πηγή: AlmaLaurea). Αλλά δεν πρόκειται μόνο για το κόστος ζωής: η ντετερμινιστική ρητορική πρέπει επίσης να διαδίδει το αξίωμα ότι δεν υπάρχει δυνατότητα παρέμβασης στη μείωση του ποσοστού γεννήσεων, ενώ, στην πραγματικότητα, η μόνη βεβαιότητα που έχουμε είναι ότι όχι μόνο μια τέτοια παρέμβαση δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ σοβαρά, αλλά, στην πραγματικότητα, η πολιτική έχει ενθαρρύνει το φαινόμενο τις τελευταίες δεκαετίες, τόσο με νόμους που καθιστούν την ανασφάλεια στην εργασία πιο επισφαλή, καθιστώντας το ποσοστό γεννήσεων ολοένα και πιο μη βιώσιμο, όσο και μέσω του πολιτισμού και των μέσων ενημέρωσης που υποστηρίζουν την αγαμία .

Τα δεδομένα που παρουσίασε η ISTAT σχετικά με αυτό το θέμα δεν αφήνουν καμία αμφιβολία: σύμφωνα με μια έρευνα του 2025, από τα 9,8 εκατομμύρια άτομα ηλικίας μεταξύ 18 και 49 ετών που εξέφρασαν την πρόθεση να μην αποκτήσουν παιδιά στο μέλλον, μόνο ένα μικρό ποσοστό (5,5%) δήλωσε ότι τα παιδιά δεν ήταν μέρος του σχεδίου ζωής τους. Τρεις στους δέκα είχαν ήδη αποκτήσει τα παιδιά που ήθελαν, ενώ ένα τεράστιο 62% δήλωσε ότι είχε εγκαταλείψει την πραγματοποίηση της επιθυμίας του να αποκτήσει παιδιά «λόγω διαφόρων ζητημάτων, ξεκινώντας από τον οικονομικό και τον εργασιακό τομέα».

Το ντετερμινιστικό όραμα πρέπει επίσης να προϋποθέτει τη μαζική εσωτερίκευση πρόσθετων αξιωμάτων που στοχεύουν στη θεώρηση ως δεδομένων πτυχών της πολιτικής οικονομίας, οι οποίες, αντίθετα, ιστορικά ήταν αποτέλεσμα συγκεκριμένων ιδεολογικών επιλογών, και συγκεκριμένα:
α) το αξίωμα σύμφωνα με το οποίο η οικονομία θα πρέπει να δίνει προτεραιότητα στον διεθνή ανταγωνισμό αντί να ικανοποιεί την εγχώρια ζήτηση·
β) το αξίωμα σύμφωνα με το οποίο δεν θα ήταν καταστροφή αλλά μάλλον «φυσιολογικό» να υποταχθεί κανείς σε εξωτερικούς περιορισμούς και συνθήκες σταθερότητας που, όπως αυτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εμποδίζουν οποιαδήποτε επεκτατική πολιτική και εξαλείφουν κάθε περιθώριο επιλογής.

Το γενικό πλαίσιο του νεοφιλελευθερισμού έχει ασπαστεί η αριστερά, είτε μέσω άμεσης προσκόλλησης, όπως στην περίπτωση του Δημοκρατικού Κόμματος, είτε μέσω έμμεσης προσκόλλησης, είτε μέσω μιας μεσσιανικής-ηθικής ερμηνείας του μεταναστευτικού, όπως στην περίπτωση των κινημάτων «antifa».
Η δεξιά, από την άλλη πλευρά, ισχυρίζεται ότι θέλει να αντιταχθεί σε αυτό το σχέδιο, αλλά στην πράξη είτε θεωρεί το νεοφιλελεύθερο παράδειγμα της υποταγής της κοινωνίας στην αγορά αποδεκτό λόγω ενός παβλοφικού αντικομμουνιστικού αντανακλαστικού είτε, σε κάθε περίπτωση, δεν το θεωρεί πρόβλημα παρά την προφανή καταστροφή που η φιλελεύθερη κοινωνία της αγοράς έχει προκαλέσει στις παραδόσεις
.
Σε κάθε περίπτωση, η θέση της ανάγκης για εκθετική αύξηση της μετανάστευσης λόγω της μείωσης του ποσοστού γεννήσεων αντιπροσωπεύει την πεμπτουσία της ιδεολογικής μυστικοποίησης: ένα ψέμα που πρέπει να αποδομηθεί αφηγηματικά και να καταγγελθεί πολιτικά.

La grande menzogna su immigrazione e calo della natalità